NGA AUTORITETI NE AUTORITARIZEM

Lexova në gazetën “Shqip” parathënien që ia ka shkruar Ismail Kadareja një drame të Mithat Frashërit, “Foleja Kombëtare”, botuar këto ditë nga Onufri.
Parathënia trajton shumë çështje, mes të cilave disa që i kemi diskutuar më se një herë këtu në blog: identiteti i shqiptarëve, trashëgimia osmane, Skënderbeu. Pikëpamjet e Kadaresë për këto çështje dihen dhe [...]

27 Komente

Xha xha, kjo ku po shkoni ketu eshte edhe "slippery slope", edhe "thin ice". Mjetet shprehese te perdorura ketu, jane me se pari jo per denigrim ose despotizem intelektual, por per perqasje maksimale te mendimit me formen. Shpesh nje fjale e ashtuquajtur "e ndyre", thuhet jo per qejf pervers te skatologjise, por si mjet qe eshte i pazevendesueshem ne dhenien e nje qendrimi (attitude). Kur thua per dicka "it is fucking annoying" nuk eshte e njejta gje si kur thua "it is annoying". Une me keto qe po them po i tregoj babait arat (sikur ti psh te me tregoje mua c'eshte devijimi standard), por jam i detyruar, pasi duhet thene pas shkrimit tuaj, qe gjuha e perdorur ketu eshte ne funksion te seriozitetit te problemit. Caqet e "pluralizmit" nuk vihen ne hesap, kur rrezikohet vete pluralizmi si i tille. Me kete nuk po dua te them fare qe Kadare ka shkelur ndonje kufi pluralizmi, te kuptohemi; thjesht po theksoj qe artikulli yt i fundit eshte vertet ne nje fare largesie shtangese ndaj centroidit te problemit qe shtrohet dhe, sipas meje, shume "uncalled for". Eshte sikur te diskutohej mbi sintaksen e Stalinit ne fjalimin e tij "Atdheu socialist ne rrezik", apo te Curcullit ne fjalimin e tij per rezistence, bash ne diten e transmetimit te tyre.

Nuk me duket fair as justifikimi qe Kadare nuk ka thene gje te re qe nuk e dinim perpara, por pa te shohim nje cike despotllekun e tij me indekse gjuhesore. Me duket si nje perpjekie per te minimizuar vleren e artikullit, kur kam nje bindje qe shumekush e realizon vleren e shkrimit, sidomos ne pjese te vecanta te tij qe nuk kane te bejne as me teatrin si faktor emancipues, as me Lumo Skendon.

Kam besim ne mirekuptimin tend.

Me konsiderate.

Cimi

nuk kuptova fare se ku eshte problemi yt! Por po e imagjinoj. Nese deshiron qe te perdoren fjale te tilla si "i ndyre" e tjera referenca qe ngjallin emocione por kurrsesi nuk zgjojne arsyen dhe forcen e argumentit tek lexuesi, atehere kemi te bejme me demagogji. Troc fare. Dhe eshte kjo demagogji, madje edhe autoritative dhe arrogante qe eshte problematike, sidomos kur vjen nga nje njeri i vyer i letrave. Kush i dha leje atij te vleresoj me i "ndyre" e gjithefaresoj epitetesh njerez dhe gjykimet e tyre? Ku jemi ketu? Ne kohen e komunizmit? Eshte demokraci, dhe nese nuk te pelqen arsyetimi, argumento, nese jo, injorohe, shume e thjeshte. E pastaj kerkojme te zhvillojme nje kulture bisedimi ne Shqiperi. Me cfare shembujsh?

Kur thyen nje ligj denohesh nga shteti. Nga ai me demokratiku. Me i perparuari. Qe ka burgje te tmerrshem (qellimisht). Ky shtet eshte USA. Ne fushen e letrave nuk ka burgje. Ne vend te tyre ka percaktime e klasifikime me ane te fjales.

Cfare tani, po kerkohet kulture pluraliste? Ne emer te kujt? Te enderrimtareve te statujes se perandoreve turq ne mes te Tiranes? Come on....

Eshte njelloj sikur nje parti komuniste staliniste gjysemilegale ne nje vend demokratik te akuzonte parlamentin per shkelje teknike ne votime. Po ajo parti, qe po t'i fitonte zgjedhjet, akti i pare qe do bente do ishte shperndarja e parlamentit dhe eleminimi i zgjedhjeve si te tilla.

Pikerisht se eshte demokraci, dikush mund te pellase, sic dhe po bejne duke u fryre belave te rrezikshme fetare; dhe nderkohe dikush tjeter ka te drejte tu thote t'i vene tape veres se qelben dynjane.

Bile ne disa demokraci, te rrasin dhe mrena po s'gjete dot tape.

 

Kujtoni datat 28-3 dhe 13-16 ...jane shkencerisht te provuara tek Peshku si data perplasjesh..... Serotonina jeton ditet me te lumtura te inteligjences se saj ne trurin qe e mbart. Por kur e hedh te Peshku si "mide e jo si IDE" , sic ben ky peizashisti , atehere arrin kulme. Biles keshtu i fillonin dhe "LIDERET" qemoti "shenimet" ...Lexova ...Sikur fati i botes varej ne se LEXOVE ti apo NUK LEXOVE ti  smiley.

Te nderuar admin. Jemi ne sezon festash dhe per keto dite edhe PAPA i shenjte uron ...LARG EGOIZMIT...PAQE e DASURI...Aty jane datat pas tre Janarit. Urime per festat gjithsesi! smiley

 Em, e pata thënë edhe në shkrim, që çështjet që ngre Kadareja në këtë parathënie i kishim diskutuar në blog disa herë më përpara; në një kohë që unë sinqerisht mendoj se tema e pluralizmit në kulturën shqiptare është më e rëndësishme se tema e statusit (dhe statujave) të Skënderbeut në librat e historisë dhe në sheshet publike. Prandaj nuk e kuptoj pse ti e ke parë ndërhyrjen time si aq të largët me problemet që ngre Kadareja. E kanë thënë të tjerë me kohë që liria e mendimit dhe e fjalës ose është liri për atë mendim dhe fjalë që nuk na pëlqen, ose është farsë. Kadaresë mund t’i duken të pështira ato që thotë Ferraj me të tjerë; por edhe Ferrajt mund t’i duken të pështira këto të Kadaresë. Nëse duam të kemi diskurs kulturor, nuk mund të kërkojmë që t’ia mbyllim gojën njërës palë në debat, sado gabim që të na duket se e ka.

OK, Xha Xha, por Kadare nuk duhet te behet viktime e suksesit/statusit te vet. Nuk duhet pritur qe ai te thote ndonje indulgjence papnore. Ai e tha mendimin e vet, si edhe Ferraj. Nuk leshoi qorr-ferman; nuk i shkuan Ferrajt policet ne mes te nates prej fjales se Kadarese.

Te mendosh qe lirise se shprehjes ne Shqiperi i vika e keqja nga Kadare, nuk e di... nuk dua ta vazhdoj fjaline.

Te mendosh qe liria e fjales eshte "ueberhaupt" nje problem ne kazanin llafemadh shqiptar... mire xha xha, edhe kete nuk po e vazhdoj.

PS Dallimi misis saktesise dhe precizionit: Sakte je kur plumbat bien tufe te 10-ta (bull's eye). Preciz kur plumban bien tufe (jo detyrimisht te 10-ta). Ky shkrim mund qe eshte preciz, por jo i sakte. Gjithnje sipas mendimit tim, qe nuk eshte as "humble", as mos-o-zot autoritarist.

Ku eshte shkelur pluralizmi kulturor ketu?

Ferraj ta zeme thote xhevahire, dhe Kadarese, apo ndonje tjetri, i duken si traplliqe apo gjirize, apo anasjelltas. Te dy po flasin, dhe po mbajne ne kurriz reagimet, e pergjegjesite perkatese. Pajk.

Kush eshte ferraj e kush eshte Kadare. Kete ferraj tani e degjova per here te pare. Nuk eshte njesoj, prandaj lipset nje shembull nga ata qe presim te jene shembull, se besoj edhe ti nuk me ben mua shembull, porse Kadarene, pamvaresisht se mua psh. me duket vetja "burre me i mire", se fundja ketu perfundon gjykimi "filani burre i mire", e tjetri "burrec". Edhe kete ide ka treguar edhe Xha_xhai, nuk eshte ferraj qe i kemi ngarkuar detyren e ndergjegjes kombetare, porse Kadare, prandaj edhe i degjojme edhe germat edhe peshpertjet, por edhe e kritikojme nese nuk na pelqen....

Nuk e di cili autoritet e paskerka ngarkuar Kadarene me detyren e ndergjegjes kombetare. Megjithate robt i perdorin si tu vije trute, ca gjykojne ikonen, e ca te tjere cfare thuhet konkretisht. Dhe meqe eshte demokraci, te dy apo me shume variantet lejohen.

Nejse, c'duhet te pritet nga Kadare kombetari, te mbylli sqepin derisa t'i dale ne mejdan ndonje me peshe te afert? A nuk shkon per lesh dhemokracia kulturore ne kete menyre? Se per te ate te uruar po qahej, apo thjesht po qitej kunji i gjate me Kadarene?

"Cfare tani, po kerkohet kulture pluraliste? Ne emer te kujt? Te enderrimtareve te statujes se perandoreve turq ne mes te Tiranes?"

Emigrant, nuk besoj se e ke seriozisht. Kjo qe thua eshte Don Kishoteske, nderkohe qe me e mira qe mund te beje do te ishte te luaje rolin e Sanco Pancos, pasi Don Kishotin duket se e ka zene Kadareja.

Me argumentin e Xhaxhait nuk jam edhe aq dakord. Do perdorja te njejtin argument ne mbrojtje te Kadarese qe kam perdorur edhe ne mbrojtje te Xhaxhait ne nje prej artikujve te tij, ku mesa mbaj mend akuzohej se stili qe perdorte ishte ofendues, perjashtues. Perderisa argumenti qe Kadare, Xhaxhai, apo kushdo sjell, eshte mohues ndaj nje argumenti te caktuar, atehere stili, retorika e perdorur, eshte mese e lejueshme. Faktorin perjashtues ne debatin publik nuk e perben retorika qe Kadareja perdor. Sic thashe, retorika eshte e lejueshme gjithmone, -moslejimi i retorikes do te perbente po aq shqetesim ne lidhje me ceshtjen e lirise se fjales.

E ben pak me serioze ceshtjen faktori i autoritetit. Por gjithsesi nuk me duket problem i madh ne kete rast, pasi ne qofte se ka perqafues te linjes se tij te mendimit, nuk me duket se vijne per pasoje te autoritetit te tij, por per pasoje te gjuhes se perdorur.

Problemi i Kadarese qendron ne faktin se me gjithe retoriken e arritur, argumentet e tij jane ato qe jane te dobeta. Qe te mbetemi ne gjuhen e teatrit, do thoja se retorika e tij eshte nje maske pompoze, me shume se autoritare, qe mbulon mungesen e argumentave te sakta ne lidhje me ceshtjen kombetare, dhe per me teper, i pengon ato. Nuk ka asnje baze per nje perkrahje arbitrare te perendimit. Problemi i ketij argumenti qe perdor Kadareja, eshte se mjetet dhe qellimet ngaterrohen, dhe liria, qe duhet te ishte qellim, perdoret si mjet per te konfirmuar qellimin europian, cka ne fakt duhet te ishte mjeti, ashtu si mjeti per lirine fare mire mund te jete konstrukti i pjesshem i nje identiteti lindor, si edhe mund t'a kerkoje konteksti Kosovar. Edhe identiteti shqiptar nuk mund te jete gje tjeter pervecse mjet drejt lirise. Te thuash qe shqiptaret jane europian, ne thelb, eshte njesoj si te thuash qe shqiptaret jane turq. Gafe logjike kjo, ne qofte se konsiderohet si qellim ne vetvete, qe mund te drejtohet vetem nga nje politike qe nuk e konsideron veten problematike.

Me duket gabim kerkesa jote Xhaxha, per t'iu permbajtur retorikes perjashtuese, dhe jo argumentave. Nje kerkese e tille te detyron t'i konsiderosh argumentat te sakta, nderkohe qe ne fakt nuk jane.

Te thuash qe shqiptaret jane europian, ne thelb, eshte njesoj si te thuash qe shqiptaret jane turq.

Nuk di nga ta kapesh me pare kete....po ti vec ne qensh Haxhi Qamili, se ndokush tjeter nuk mund te arrije te vere nje barazim midis ketyre.

Me thuaj kush eshte ndryshimi midis "dum baben" dhe "dum europen", te te them se ne fakt nuk je dumbabist modern.

Ja te ta them une ku eshte ndryshimi, por me ke borxh nje postim pastaj :

 

- "Dum baben" : kjo shprehje, nga nje shprehje e mireqene e perdorur nga turmat e Haxhi Qamilit (qe perfundoi ne litar me duket), eshte kthyer, me kalimin e kohes, ne nje shprehje simbolike e cila nenkupton : dum prapambetjen, dum rremujen, dum ngordhjen.

- "Dum Europen" : kjo shprehje, nga nje shprehje e mireqene e perdorur nga levizja studentore (nga me te pastrat qe ka nxjerre ndonjehere Shqiperia), eshte kthyer, me kalimin e viteve, ne nje shprehje simbolike e cila nenkupton : dum zhvillimi, dum begatine, dum jeten.

__________

Perse jane kthyer ne shprehje simbolike ? E thjeshte : nga vete pesha e idealeve qe ato mbartin. Nese Haxhi Qamili mendonte te perjetesonte regjimin e sulltaneve (ky gomar HQ qe nuk e dinte madje qe po i vinte fundi dhe vete babes nga Kemal Ataturku), levizja studentore terhiqte drejt nje perkufizimi krejt tjeter te lirise, te mendimit, te shprehjes, te punes, te zhvillimit, shkurt te jetes.

___________

Per keto arsye, z. Kodra, keto dy shprehje nuk jane NJELLOJ siç pretendon ti. Ato kane te perbashket vetem fjalen "dum", por jo ç'vjen me pas. Njera ka vlere negative (HQ) dhe tjetra vlere pozitive (Europa).

-5 eshte e kunderta e 5. Por vlera absolute eshte e njejte. Dmth, po aq prapa sa ç'ecen po t'i vesh nga prapa H. Qamilit, po aq para ecen po t'i vesh nga prapa Europes.

___________

Ca ide, Kodra, nuk duan fakultete Princetoni per t'u kuptuar. Nuk duan as fjale te medha. Jane ide te "common sense". Po qe vrenjtur, merr çadren. Po qe diell i forte, keputja nga plazhi se me siguri do gjesh shoke e shoqe plot. 

Meqenese te kam borxh nje postim, atehere gabimi qe ben ti, dhe Kadareja bashke, eshte vlera absolute qe i vishni simbolit. Perparimi dhe zhvillimi qe perfaqason Europa, ka anet e veta negative, qe ne Kosove po e nxjerr koken me ane te nje nenshtrimi subjektesh qe eshte tipik kolonial. Ashtu si Dumbabistet me tamtame nuk denjonin te shihnin prapambetjen e nenshtrimit ndaj sulltanit, po ashtu edhe flamurtaret e Europes, nuk denjojne te shohin prapambetjen e nenshtrimit PA KUSHTE, qe eshte po aq i rrezikshem sa edhe nenshtrimi ndaj sulltanit. Aq sa eshte vit i mbrapshte ai i dumbabisteve, eshte vit i mbrapshte edhe ky i trupave europiane te paprekshme nga kushtetuta e Kosoves. Liria eshte vlere ne vetvete, e perseris dhe e perseris, pavaresisht ne i eshte ngritur flamuri ne paris, londer, new york apo vlore.

Or anal-ista, nese Kadareja ka njeanshmeri/partizanshmeri ndaj Evropes dhe kunder Otomaneve, kjo eshte nje gje. Po thelbi i ceshtjes qe po trajtonte Kadareja ishte Skenderbeu dhe perpjekjet (ver ketu epitetin me negativ qe te vjen ne mendje) te disa palacove shqiptare per ta rishkruar historine e Skenderbeut, per ta trajtuar si mit, gje e cila te legjitimizon qe ta rishkruash, se mitet duhen cmitizuar.

Dhe artikulli i Kadarese ne kete rast ishte reagim i ketyre pallacolleqeve, jo inicim. Por gjithsesi thelbi nuk eshte Kadareja, o njerez gerveriste qe iu shperqendrohet vemendja si foshnja 2 mujorshe qe shikon ndonje gje me ngjyra qe i tundet mbi krevat. Thelbi ishte perpjekjet e turpshme per ti baltosur kombit tone yllin me te ndritshem ne historine  e tij. 

Po ku doni tia dini juve. Per juve shyqyr qe beri nje artikull Kadareja se iu dha shansin qe ta kritikoni sic thashe me lart per princip, per tu dukur se sa me te mencur dhe moderne jeni juve, o anal-ista moderne.

Pikerisht Skenderbeu, te cilin mbron Kadareja, dhe ne te tjeret e kemi hero kombetar, perfaqeson Lirine e sakrificen pa kushte per ta arritur, ndaj cdo lloj zgjedhe te vjeter apo te re.

Kot rrekesh me punen e Kosoves. Aty eshte avaz tjeter. Ngaqe nuk kemi kellqe ne shqiptaret ta perzinim vete serbin, pra na mungon Skenderbeu i sotem, u desh nderhyrja ushtarake e perendimit. Dhe mbikqyrja e Evropit atje sot, eshte haraci qe paguajme per pafuqine tone. Se ne na ka mesuar dicka Skenderbeu, eshte pikerisht se liria nuk dhurohet, por fitohet. Por sido qofte, "zgjedha" e Evropit nuk ka te krahasuar me ate te serbit.

i trupave europiane te paprekshme nga kushtetuta e Kosoves

Leri gerr-verret, se kjo eshte komplet nje budallallek. Ashtu si trupat amerikane ne gjermani apo japoni jane te paprekshme nga kushtetuta gjermane/japoneze. Kjo nuk do te thote qe keto trupa jane absolutisht imune...dhe mos na mallengje me kushtetuten e Kosoves ti..e ke lexuar ndonjehere? lol

E ke pare filmin 300? Ndryshimi ai midis Mbretit te Shqiptareve me 300 ushtare dhe hordhive turke....ndoshta nje krahasim vizual te ndihmon per te perceptuar kontrastin.

Po Gang Bang ke pare filma ti? Kjo me duket me figurative si shembull nga filmat.  

Edhe dicka tjeter. Besoj se e kupton qe ne kete teme trajtohet pikerisht ideja se t'a quash tjetrin Haxhi Qamil, nuk perben argument.

Emigrant, nuk besoj se e ke seriozisht. Kjo qe thua eshte Don Kishoteske, nderkohe qe me e mira qe mund te beje do te ishte te luaje rolin e Sanco Pancos, pasi Don Kishotin duket se e ka zene Kadareja.

Lulian, te lutem mos komuniko me me mua. Te garantoj per te njejten gje nga ana ime.

Po flasim per autoritarizem, por duhet t'ia fillonim nga katunarizmi ne komunikim.

Lazarone!!!

 

Nga autoriteti ne autoripreti. Lerja ne dore shqiptareve te vene tituj interesante dhe pa shume lidhje me artikullin dhe ata shkelqejne. Ketij Xha Xhaiu i pata lexuar ca artikuj interesante here pas here kur vinin ketu, po ky i fundit qenka tipik anal-ize "moderne" kulleriste me nocione bajate tip "ata kane te drejten e fjales se tyre, ca te keqe ka qe i kundervihen Seknderbeut apo qe te rishkruajne historine?"

Nuk e ke te shkruaren me norme ore Xha Xha, as nuk e ke te detyrueshme te anal-izosh cdo shkrim apo personalitet qe botohet dita-dites. Megjithese per nje moment harrova qe ka dale ne mode te anal-izosh analizat e njerzve te degjuar pa rene mire ne toke ato, sidomos ti kundervihesh per princip, meqe po kundershton dike te degjuar.

 

P.S. Tek vleresimet e votave te sistemit te Peshkut majtas "dobet" duhet te kete nje opsion qe thote "shkrim koti fare ose acarues". Po ta kishim nje opsion te tille e votonim qe ti paralajmeronim te tjeret per acarim nervash ose vdekje neuronesh.

Uffffffffffffff !... ia beri plaku kur zbriti nga bjeshka. Per te, ishte me e veshtire te zbriste nga mali sesa te ngjitej.

________

Artikullin e lexova.

________

... dhe vura re se ideja ishte : "une (autori) jam dakort me Kadarene (ne vija te trasha), por ai (Kadare) nuk ka te drejte t'ua mbylle gojen te tjereve duke i quajtur te tjeret te çmendur.

________

Tani ca gjera te miat : kam deshire te pyes autorin e tekstit me lart :

E qekur eshte mbyllje goje te quash dike "te çmendur", ose te quash diskutimin e dikujt "diskutim idiot" ?

Per kete gje na mblodhe gjer ne kasaba, zotrote ? tha perseri plaku kur pa qe ftuesi s'kishte asgje per te thene.

________

Toni i Kadarese me duket i sakte, nje ton atdhetari. I vjen apo s'i vjen mire dikujt, who cares ! Keto jane rregullat e debatit. Kur ti ia mbeshtjell malit dhe shpatit, si psh ai ferra, une nuk mund te te rri ty si lopes pa viç, e te te marr me te mire, por te them : zoteri, ti ia keput si per pasneser.

Retorika eshte diçka e bukur. Debati nuk fitohet vetem nga forca e argumentit, por dhe nga menyra si e shpreh ate.

________

Shkurt, nuk eshte aspak e pandershme qe, ne nje debat, une te cilesoj dike si te çmendur nese ky i fundit me thote se Toka nuk rrotullohet (siç lexova gjekundi tjeter). Vertete mendoni se une duhet te merrem me te dhe t'i shpjegoj ligjet e natyres ?

Vertete mendon Ferraj dhe ai tjatri qe njerezia duhet te humbasin kohe per t'i mbushur mendjen qe e kane gabim ta trajtojne Skenderbeun ashtu ? Jo o miq, mjafton t'ia thuash : mire kolopuç mire, shko luaj me shoket tek mullari, dhe kaq.

 Xha Xhai, artikullin tend e lexova, dhe ne fakt nje dramatizim te Kadarese e vura re dhe une. Por nuk doja ti vija ne dukje disa nga nxitimet e tija, dhe per vete faktin se autoret me te cilet Kadareja merret, mund te jene nxituar (diskutimi per Skenderbeun) me keq se ky vete. Sepse mua me duket diçka e kote te merresh me nje figure madhore dhe te vene ne vend nga historianet dhe hulumtuesit e historise. Une habitem me permendjen e H. Ferraj, qe une e njoh si nje intelektual i shquar i mirfillte.  I kam lexuar artikujt e tij te viteve 1994 deri ne 1999 kur u largova perseri nga Shqiperia, dhe te them te drejten ka nje olekuence te shkelqyer. Me nje fjale shkruan bukur dhe bindeshem. Se ç'ka ndodhur nga 2000 e tehu, nuk ia kam lexuar shkrimet, ndoshta i eshte shitur dikujt, ndoshta ka hasur ne dokumenta apo te dhena te rreme. Ne Shqiperi nuk merret vesh, siptoma te çmendurise, te mendjemadhesise, shfaqen aty-ketu. E po ti vesh re shqiptaret, me shume dominon emocioni se sa llogjika e ftohte. 

 Per Xhibrat po e perseris edhe njeher ate qe kam shkruajtur tek Xha Xhai. Sidomos per ata xhibrat qe pretendojne se historia eshte shkence ekzakte, ose per statisticienet qe nuk perdorin te njejtat metoda shkencore kur vjen puna tek Historia. Psh. keta statisticienet nuk i lejojne vetes menyra argumentimi qe minojne llogjiken formale, e as nuk i lejojne vetes qe perllogaritje statistikore te manipulohen pa u bazuar ne nje teori "a priori" ose te bazohen mbi te dhena te manipuluara. Porse ne histori tjetri perdor tjeter llogjike. Cudi!

I hodha nje sy nje shkrimi te Aurel Plasarit mbi Skenderbeun, dhe ne ngjashmeri edhe me kendveshtrimin e R. Peshkopise ky kishte vene ne pah me shume njeriun politik tek Skenderbeu sesa heroin. Por nuk gjeta kete lloj kendveshtrimi tek Kadare. Dhe me beri pershtypje se jane te njejtat struktura mendimi qe ka permendur edhe Xha Xhai, qe ai rreket te zgjoj tek ne, pa kurrfare argumentimi, vetem se dicka ka qene, eshte, atehere edhe duhet te jete. A thua se jemi prane zjarrit bubulak dhe degjojme perrallat e gjyshit. Akoma nuk e ka kuptuar se jemi ne nje rrend demokratik e pluralist, ku mendimi “tjeter” eshte pjese e mendimit te pergjithshem. Dhe se nje mendim totalitar nuk mund kete persa kohe cdo njeri supozohet te jete i lire te mendoj dhe te flas cfare mendon. Kjo vlen sidomos per “vleresimin” normativ te figurave te historise se Shqiperise. 

Une nuk e di per te tjere, por mua me duket afromendsh qe ne periudhen demokratike te kemi te tjera trajta e forma per heronjte, mbase eshte kjo nje periudhe post-heroic, sic edhe njihet ne teorite e organizimit shoqeror me “post-heroic models of leadership”, bazuar ne rrjete pune, bashkepunim, empatie dhe aftesi (kompetence) sociale. Dhe nga kjo strategji mendimi ne mund te bejme nje pershtatje te kesaj figure, nje “Vergegenwaertigung”/vizualizim i nje ideje te tanishme per nje objekt historik te dikurshem. Pra ta sjellim ne historine tone ndryshe nga sa ka qene deri tani, ta lexojme ndryshe ate, si nje njeri politik, nese duam te mesojme. Pra u ngelet ideologeve, nese duan te ruajne konturet e simboleve kombetareve dhe forcen signifikative te tyre, qe ta sjellin bejne te kuptueshme kete figure historike per kohen tone. Vetem ne kete menyre kjo figure nuk kthehet ne nje figure muzeale, porse shnderohet nje shembull politik, cfare misheron idealet e ideologeve, dhe mbase te mases se gjere se popullsise. 

Por kjo arrihet vetem me konsensus te nje grupi te gjere njerzish, jo me udhezime nga larte, porse duke dhene iluzionin se “ata poshte” gjejne tek kjo figure nje misherim te aspiratave dhe pritshmerise se tyre, nje lloj shembulli patriotik. 

Ne Gjermani ka kohe qe eshte diskutuar ky problem i rishikimit te historise nga perspektiva nacionaliste apo shkencore, dhe Juergen Habermas kur nisi kjo qe quhet “Historikerstreit”/konflikti i historianeve doli me nje teze shume origjinale: Nese patriotizmi eshte i vlefshem kjo vlen vetem per kushtetuten, pra per kontraten shoqerore (Verfassungspatriotismus). Kjo teze per rendin demokratik eshte si te thuash jo vetem kurora e ngrehines gjigande teorike te Habermas, porse edhe rendit tone demokratik qe bazohet ne njohjen dhe pranimin e konflikteve shoqerore, por njekohesisht vendos dhe kriteret e mjetet per zgjidhjen e tyre, pra zgjidhjen e ketyre probleme nepermjet dialogut, Diskursit. Cfare do te thote se nese ka konflikte te tilla sic eshte sot ky ne Shqiperi mbi simbolet kombetare, dhe nuk jemi as te paret e as te fundit, duhet qe te zgjidhen nepermjet diskursit. 

Problemi qendron se disa ideologe as nuk duan qe te shtrohen keto si probleme. Por mire mor vella, problemi eshte, dikush del me nje teze te tijen, ti thua qe jo, nuk kemi problem, dhe shkruan artikulli mbas artikulli ti mbushesh mendjen vetes se me te vertete nuk kemi nje problem. Me duket shume paradoksale. Nese nuk do te kishim problem, nuk do te kishim reagime te tilla. Atehere si ne cdo zgjidhje te nje konflikti fillohet me “perkufizimin” e problemit/ “problem definition”. 

Le ti bejme nje analize llogjike te thjeshte: 

Ne momentin qe Kadare perkufizon nje problem te tille sic eshte “perbaltja e simboleve kombetare”, dhe arrin te identifikoj edhe fajtoret - “ferritet”, atehere kemi nje problem. Po ku eshte nyja e cokolepsur llogjike ketu? Kjo qendron ketu, se nese Kadare njeh dhe perkufizon problemin, del dhe thote se problemi jane “Perbaltesit”, dhe jo “Kontroversa” mbi simbolet kombetare. Pra Kadare merr si te mireqene nje “konsens” mbarekombetar mbi simbolet kombetare dhe nuk njeh “kontroversen” mbi simbolet kombetare si problem, porse “ferritet” qe e ngrejne kete problem. Nese “ferritet” dalen dhe ngrejne nje problem te tille, kane argumentet e tyre, dhe flasin brenda rregullave te lojes, lirise se fjales. E ketu nuk behet fjale per histori para 20-vjetesh porse per para 500-vjetesh, e si pasoj kontroversat historike jane te pashmangshme. Keshtu qe sic e shohim perkufizimi i problemit nuk eshte perbaltja, porse “mungesa e konsesusit kombetar” mbi simbolet kombetare. Dhe vetem ky mund te jete perkufizimi i problemit, pra jo “perbaltja” dhe “ferritet”. 

Nga ky model i perkufizimit te problemit del se autoriteti jo vetem qe vendos se cfare duhet te besojme, porse edhe se cfare perben nje problem, ky eshte totalitarizem ne mendim dhe shume i rrezikshem per Shqiperine. Nese perkufizohen problemet keshtu qe te nisen nga premisa dhe aksioma te pakundershtueshme, atehere nuk do mund te kishim shkence por vetem “urdherues” qe tregojne kufijte dhe piken e startit. 

Por nuk eshte ky problemi kryesor. Problemi kryesor eshte se po mbyllen syte ndaj problemit qe ekziston, pra “mungeses se nje konsensi mbarekombetare mbi vezhgimin e historise”. Nese ky ekziston, e madje dyshoj shume ne ekzistencen e tij, sic edhe e ka vene re Xhaxhai. Mbase nje studim me i thelle edhe i mendimeve te kunderta ku te vihen ne pah te perbashketat e kundershtareve, ne vend te kundershtive, do te mund te na sillte nje rezultat krejt ndryshe: “nje konsens mbarekombetar ne cilesite dhe ne disa figura kombetare”. Por nese ekziston ky problem, atehere nuk duhet mbuluar, porse duhet perballuar, mundesisht me argumente, dhe jo ne menyre autoritative e perjashtuese, porse ne menyre bashkebiseduese (diskursive) dhe perfshirese. Dhe jo duke dhene argumenta te tille qe perjashtojne nje grup shoqeror, por duke mundesisht i perfshire ato. 

Kuptohet kjo puna e perfshirjes eshte nje proces me pasoja politike per nje klan te caktuar njerzish te afirmuar dhe etabluar ne nje fushe ose institucion te caktuar. Dhe mbase per kete qellim, kamofluar nen flamurin kombetar e ideale te turbullta, keta rreken te ruajne istikamin dhe privilegjet e tyre. Keto metoda pune perdoren ne te gjithe boten. Jane hequr profesore te nderuar nga universitete e katedra nese kane perfaqesuar mendime te kunderta me ideologjine mbizoteruese te “bordit drejtues”, dhe kjo edhe ne boten perendimore. Porse ne nuk duhet te marrim kesij shembujsh, porse te shohim aftesine profesionale te tjetrit, sic edhe thone, jo gunen porse punen.
 

 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).