Konsumatori i qetë

Konsumatori i qetë

Albin Kurti

Jemi apo nuk jemi shtet funksional? Cilado përgjigje do të mund të ishte e saktë. Sepse pyetja është e gabuar. Nuk duket se jemi shtet tamam. Ose, mbase, vetëm duket se jemi shtet tamam. Shteti i Kosovës ngjan si një ‘objekt për të tjerët’ (61 të tjerë) dhe jo si ‘objekt në vetvete’. Me shprehjet e Immanuel Kantit, shteti i Kosovës është një phenomenon pa noumenon. Shteti e ka monopolin në përdorimin legjitim të dhunës, thoshte Max Weberi. Kësisoj, paradoksalisht, del se në Kosovë shtet janë KFOR-i e EULEX-i, që nuk e pranojnë Kosovën si shtet të pavarur. KFOR-i, sikurse EULEX-i, është neutral karshi statusit.

E po mirë atëherë, jemi apo s’jemi një vend funksional? Përsëri, cilado përgjigje do të mund të ishte e saktë. Sepse, sërish pyetja është e gabuar. Funksional për çfarë dhe për kë? Dhe, kush po pyet kështu? Janë me qindra shtete, krahina e regjione anekënd globit që janë shumë funksionale… si koloni. Ato janë funksionale, në radhë të parë, për ata që i eksploatojnë ato. Ka shtete të mirënjohura që shkëlqejnë së funksionuari, ama në kuadër të një kornize politike dhe ekonomike që quhet neokolonializëm.

Neokolonializmi është i verbër ndaj skllavërisë që e shkakton. Ai nuk e dallon aq robërimin e njerëzve prej eksploatimit të pasurive natyrore. Sepse, nuk e dallon aq natyrën nga njerëzit: është natyrë sepse është indigjene; është indigjen sepse është natyror. Të drejtat e njeriut bëhen të drejtat e natyrës të cilën e bleu korporata. Privatizimi këtu është veçse eufemizëm për uzurpimin dhe eksploatimin, mutacion bashkëkohor i asaj që tradicionalisht është quajtur okupim. Nëse të tjerët na e bëjnë këtë pyetjen “A jemi funksionalë?”, së paku ne s’duhet t’ia bëjmë vetes sonë, apo jo?

Pyetja “A jemi funksionalë?” gjithsesi nuk është pyetje e jona. Është pyetje e korporatave të huaja dhe politikanëve që janë në shërbim të tyre. Ajo shpërfaq një vizion teknologjik të tyre mbi neve dhe vendin tonë. Martin Heidegger e urrente teknologjinë. Ai konsideronte që ajo e shndërron botën në resurs (që duhet shfrytëzuar, natyrisht) duke e tëhuajsuar Dasein-in nga bota e natyra si habitus spontan të tij.

Kjo pyetje e tyre, në fakt, është përgjigje. Pyesin nëse Kosova është shtet funksional sepse të tillë duan ta bëjnë. Të funksionueshëm. Që do të thotë: të shfrytëzueshëm. Konstatimi se Kosova nuk është shtet funksional bëhet për t’i hapur rrugë mënyrës së tyre të bërjes së Kosovës shtet funksional.

Ankesat për mosfunksionimin e Kosovës e sheshojnë terrenin për funksionimin e saj. Ende ka pengesa legale e juridike, ende mungojnë marrëveshjet midis politikanëve, dhe ende ka popullatë jo aq të disiplinueshme, që e bëjnë Kosovën një vend jo sa duhet funksional. Në njërën anë politika dhe në anën tjetër mekanizmat represivë të shtetit janë lehtësuesit e procesit të funksionalizimit të Kosovës.
Ky funksionalizim kohë pas kohe koagulon në shifra. Si p.sh.: 2100 MW. Kaq do të jetë kapaciteti energjetik që planifikohet të ndërtohet. Kapacitet mbi rezervat e thëngjillit në Sibofc, të cilat do t’i shfrytëzojë korporata fituese. Argumenti kryesor i tyre është që Kosova nuk ka mundësi veteksploatuese. Mbase, njëmend s’kemi kapacitete financiare që bëjnë ndërtime për eksploatimin e një miliard ton linjiti për 2100 MW, porse kaq shumë energji as që na duhet. Pra, na duhet ta pranojmë se s’paskemi kapacitet, por ama për projektin e tyre!

Ndoshta po bëhemi gjithnjë e më funksionalë pikërisht pse s’jemi shtet me gjithë mend? Ndoshta po mbetemi ‘light shtet’ që të funksionalizohemi më kollaj? Ndoshta.
Mirëpo, shteti, edhe sikur ta kishim të njëmendtë, vetëm si i tillë, nuk është zgjidhje garantuese.

Shteti është thelbësisht koncept konservativ. Shteti e ruan rendin ekzistues, apo jo? Shteti është policia që do qetësi të publikut. Megjithëkëtë, tërësia e mekanizmave dhe organeve shtetërore i nënshtrohen politikës shtetërore e cila më së shumti varet nga Qeveria. Atëherë, cili është drejtimi politik dhe ekonomik që ‘light shtetit’ të Kosovës ia ka dhënë Qeveria? Është ky drejtimi që s’është i tyre, e vegla të të cilit janë ministrat në krye me Hashim Thaçin: neoliberalizmi, tregu si rregullator i derregullimit. Pra, tregu pa shtet? Jo bash ashtu. Tregut të lirë dhe ‘shenjtërisë’ së pronës private, megjithatë iu nevojitet shteti si aparat i dhunës për t’i mbajtur e ruajtur, që do të thotë se ato s’janë aq të natyrshme siç na predikojnë ekspertët e ekonomisë së pushtetit.

Por, cila atëherë duhet të jetë pyetja jonë, pyetja jashtë të qenit funksional, pyetja që duhet t’ia bëjmë vetvetes? Në vend të pyetjes “A jemi funksionalë?”, duhet të kalojmë tek ajo tjetra: “Çka prodhojmë dhe si duhet rritur prodhimi ynë?”. Prodhimi në Sibofc nuk do të jetë yni. Për pasojë, as profiti. Përgjigja jonë në pyetjen tonë se çka prodhon Kosova, në radhë të parë për popullin e saj, dhe si duhet rritur prodhimi, do të paraqiste një qëndrim strukturues dhe organizues të vendimeve të mëtutjeshme për politikën ekonomike të Kosovës. Kalimi nga fjalët ‘funksion’ dhe ‘funksional’, te fjalët ‘prodhim’ dhe ‘prodhimtari’, është parakusht i çfarëdo politike ekonomike vendore. Mjafton t’i shikojmë Mitrovicën dhe Gjakovën, dikur qytete të zhvilluara industriale, për të parë se ku jemi katandisur në mungesë të një politike ekonomike të vendit e për interesa të vendit.

Përndryshe, pa politikë ekonomike të veten, Kosova do të mbetet një vend i konsumit pa prodhim. Një vend me shitore shumë afër rrugëve (qofshin ato edhe magjistrale apo autostrada). Sepse, s’ka më fabrika, por veçse shitore pa fund. Do të mbetemi një vend i konsumatorëve që kërkohet të mbesin të qetë. Po pra: konsumatori i qetë. Konsumator para billbord-ave ku lexon “Thuaji jo dhunës!”. Ky është ideali i korporatave të huaja: t’i konsumojmë produktet e tyre dhe vendi të jetë stabil. Duke konsumuar je më i qetë; duke qenë i qetë, konsumi është më i kollajshëm. Ata janë prodhuesit e egër të cilëve ne iu duhemi si konsumatorë të qetë.

8 Komente

z.Albin. Megjithe respektin e paane per ju, me duket se ne kete rast ke ra me fjete i lumtur e je çu i lodhur... Leji kto muhabete gjasme tip "aspi karalloji".

smiley

Albin Kurti harron nje element te rendesishem per vende te varfra si tonat: konsumatori deshiron vete se pari te jete i qete. Nevoja e njeriut per konsum - natyra jone deshiruese, kurioze, qofte edhe veteshkaterruese nepermjet konsumit pa kriter- eshte jo vetem e mesuar prej pushtuesit prodhues, por edhe organike, e natyrshme. Dua te them, qe kapitalizmi ndertohet mbi tendencat tona te natyrshme, prandaj frenimi i keqperdorimit te ketyre tendencave duhet te shkoje me thelle se identifikimi i mashtruesve. Ne vende qe e kane kundershtuar 'bute' kapitalizmin, kjo ka ndodhur sepse njerezit e kuptuan se nuk u mjaftonte vetem konsumi. Por deri sa te mbushin barkun, ky ndergjegjesim me duket i veshtire.

Ndersa per investimet e huaja dhe shitjen e vendit, jam edhe vete e dyzuar. Historia 18 vjecare e tranzicionit ne Shqiperi tregon se pa investimet e huaja ne qenkeshkemi te paafte te ndertojme vete vepra te medha (po, e beme gjate komunizmit, por mbi premisa te tjera dhe me efikasitet tjeter). Nuk dime akoma Albin. E qarte, duhet te mesojme, por sic tregon eksperienca kineze dhe me e gjere aziatike, te mesosh nga praktika qenka me e shpejte. Por ca taktika kopjace kineze duhet t'i kopjojme - per kete mund te hyje ne pune shteti funksional, qe duhet te hartoje kontrata koncesionare me vlere per ardhmerine.

Bej oponence ne fuksion te se mires, se prirjen personale e kam te perqaroj ato qe thuhen ne artikull.

O trop., a mund të zgjerohesh pak më shumë tek "prirjet e natyrshme të njeriut"? Kush janë ato, për mendimin tënd? Dhe pse mendon se kapitalizmi është i ngritur mu mbi këto prirje?

Kuptoji drejt pyetjet e mia. Nuk është assesi në qëllimet e mia të harxhoj kohën tënde dhe timen me debate gjithëditurore mbi hapësirën, kohën dhe qëndrimet reaksionare filoneoparakomuniste-anarkiste, aq më tepër publikisht, kur fare lehtë mund ta diskutoj këtë çështje me ty edhe privatisht, porse ke cekur një koncept që më duket i rëndësishëm më gjerësisht sesa ne të dy si bashkëbisedues. Më konkretisht, e kam fjalën për natyrshmërinë njerëzore dhe përfytyrimet tona rreth saj.

prshndtj!

keto "qëndrimet reaksionare filoneoparakomuniste-anarkiste" i faturohen albinit apo tropizmes?

shkrimi per mua eshte shume i mire pasi denoncon mungesen e shtetit kosovar ne thelb e ne forme, si dhe nje lloj neokolonializmi qe ndodh ne kurriz te vendasve e ne te mire te atyre qe e ushtrojne.

@ tropizma, ceshtja se a eshte kapitalizmi "i natyrshem" ha debat te madh. Njerezimi, antropologjikisht dhe ne menyre komunitare ndryshon kohe pas kohe, e bashke me te ndryshon dhe habitati i tij. Ambienti i natyrshem dhe moduset e natyrshme njerezore te 50 vjeteve me pare nuk jane ato te sotmet.

E gjithsesi, pa u zgjatur shume, kapitalizmi korporativ, globalizmi, organizimi ne qendra e ne periferi, nuk shoh asnje arsye pse u dashkan paraqitur si ambiente te natyrshme. perkundrazi jane struktura mbi struktura mbi struktura, kosto teper e madhe per te mbajtur nje ngrehine qe fundi-fundit nuk po rezulton aq efektive ne sistemin e saj ekonomik.

Jo, jo. S'ka fatura këtu. Albini e ndërton mendimin dhe veprimin e tij mbi një paradigmë të caktuar. Brenda kësaj paradigme ky shkrim mund të jetë koherent ose jo. Për mendimin tim modest, ama, nuk është problemi tek koherenca apo jo e shkrimit (apo e shkruesit), pasi në thelb (gjithnjë sipas meje), është paradigma që është e pasaktë. A të paktën sistemi referencial i saj. Por kjo personalisht më intereson shumë pak, ndaj dhe nuk kam dëshirë ta diskuoj. Ajo që më intereson disi më shumë është koncepti i natyrshmërisë. Dhe këtu i referohem diçkaje që është subjektive (një mënyre të lindur sipas së cilës identiteti lidhet me veprimet e tij) dhe aspak një natyrshmërie sistemike apo kontekstuale, siç është ajo së cilës i referohesh.

 

prshndtj!

Kurti niset nga shume larg, nga filozofe e ekonomist, po ajo qe na intereson eshte se ku mberron : te nje shtet-jo-shtet qe bejme sikur e kemi harruar. Kush do ta kuptoje ate qe thote le ta kuptoje. Kosova eshte bere e po behet nje park lojrash per kedo qe ka qejf e kapital, ne kurriz te kosovareve. Kaq.

 

sa i perket shkrimit te albinit, mbiemri filoneopara... nuk i shkon, pasi autori e ka bere te qarte (me kohe) kauzen qe mbron, si dhe paradigmat e veta nder shkrime te ndryshme, duke u pozicionuar shume qarte (gje qe e ben te thjeshte gjetjen e nje mbiemri tjeter jo abuziv pa filoneopara..., gjithnje duke u ruajtur nga renia ne nihilizmin semantik, trajtimi i fjaleve-metafora etj etj.

diskutimi i nje shkrimi kryesisht nis nga diskutimi i paradigmes, i argumenteve, e me pas zberthimi i tyre. ti preferon ta nisesh nga nje element, natyrshmeria vetjake subjektive, hmmm... ndoshta nuk eshte tema e duhur e diskutimit, pasi ne shkrim behet fjale per nje natyrshmeri "sociale", kontekstuale sic e vure re dhe vete.

Megjithate ndoshta gabohem une, e ndoshta eshte e rendesishme te diskutohet natyrshmeria personale, edhe pse me duket teper e veshtire

nese i referohesh nje natyrshmerie qe perjetohet subjektivisht dhe njihet e analizohet po aq subjektivisht, ndoshta do ta kemi te veshtire te gjejme "common grounds" per te ndertuar nje diskutim...(duhen ca themele mbi te cilat te biem dakord nese duam te njohim, apo jo?).

Nuk po kuptohemi. Mbase më takon të sqarohem edhe një herë. Nuk i kam faturuar shkrimit apo A. Kurtit asnjë mendim. Mbiemri që ke cituar i referohet një diskutimi eventual që mund ta zhvilloja me tropizmën. Diskutim i cili na ka rastisur ta bëjmë shpesh privatish, ngase edhe cilësimi im për të me nota komike, i cili i referohej këtij diskutimi dhe bashkëdiskutuesit tim eventual dhe aspak shkrimit, e përsëris. Ndaj edhe tentativa për semantikë nuk është fare e nevojshme.

Shkurtimisht, në komentin tim të mëparshëm e thashë atë mendoj për shkrimin. Më saktë, e përsëris që kësaj radhe të mos keqkuptohem, mendimi im ishte mosdhënia e mendimit. Çka nuk u bë për arsye kohe, për për arsye dëshire (a dëshire për të mos humbur kohë, mund të them). Thashë që mund të gjykoj në lidhje me koherencën e asaj që thotë A.K. në përputhje me paradigmën e tij, dhe nëse duhet ta bëj, them: po, A.K. është padyshim koherent brenda sistemit të tij referencial (kjo është shtesë ndaj mendimint tim të parë, ky mund të kosiderohet mendimi im, nëse duam). Mirëpo, e përsëris edhe njëherë, unë nuk bie dakort aspak me vetë paradigmën, dhe këtë nuk e shoh aspak me vend ta diskutoj, sepse për mua nuk përbën interes. Kjo për disa arsye: këtu mungon A.K. Këtu, edhe po të ishte i pranishëm A.K., nuk më duket vendi për të diskutuar kësi gjërash, pasiqë pasojat e një diskutimi eventual janë 0, çka është edhe një pjesë e mirë e arsyes pse unë nuk jam dakort aspak me paradigmën e A.K.

Ajo që synoj unë me këtë diskutim është vetëm të di pak më në thellësi se çfarë kishte parasysh tropizma kur tha atë që tha. Kush të dojë le të hedhë konceptin e vet. Nëse dikush do, si dhe për të qenë i barabartë si diskutues, edhe unë mund të hedh përfytyrimin tim.

Arsyeja e ndërhyrjes sime në këtë temë ishte vetëm për atë që më rroku vëmendjen nga fjalët e tropizmës, dhe jo për të komentuar mbi shkrimin. Nëse ky digresion përbën shkelje, këtë ia lë në dorë mbajtësve të fshesës binare, të cliët mund ta shohin të pavend dhe ta fshijnë. Nëse mbetet, sigurisht që është pastaj në dorën e lexuesve/komentuesve të tjerë që ta marrin diskutimin, apo ta lënë, kështu që nuk ka asnjë gabim nga ana jote, besoj, nëse rëndësinë e diskutimin e sheh jo të arsyeshme.

E nëse rasti nuk është i tillë, pra diskutimi vlerësohet i arsyeshëm, atëherë më takon të risqaroj edhe njëherë pyetjen time fillestare: nuk u përpoqa, duke pyetur, që të krijoj apo nxjerr në pah një terren të përbashkët për atë që unë e quajta natyrshmëri. Ajo që më ngjalli interes në komentin e parë të tropizmës lidhej me përfytyrimin e saj mbi natyrshmërinë, që na qenkësh, ndonjëherë, e ngarkuar edhe me impulse vetshkatërruese apo të dëmshme për mbajtësin e saj.

Gjithashtu, duhet të them se për arsye objektive e kam të pamundur ta vazhdoj këtë diskutim të paktën deri të hënën pasdite, dhe mospërgjigjja ime e mëvonshme nuk duhet të shihet si injorim, por thjesht si pamundësi.

Me shpresën që të jem sqaruar në mënyrë përfundimtare, uroj një fundjavë të mbarë!

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).