BLINI NJË BALON ME NGJYRA

Të gjithë flasin për librin e historianit zviceran Schmitt për Skënderbeun, por pakkush duket ta ketë lexuar. Kjo farë zallahie duket se do të vazhdojë edhe ditët e ardhshme, sidomos e shndërruar në përplasje midis mbrojtësve dhe detraktorëve të mitit kombëtarist të Skënderbeut.
Dje Shekulli i kushtoi çështjes së heronjve në histori, në mit dhe në tekstet [...]

40 Komente

Interesant kush e ka vlerësu me 1 pikë. Do ishte më interesant të thoshte pse.

Kjo punë e vlerësimit, nuk më gjen shumë "fan", një nga arsyet është se shumë herë nuk argumentohet arsyeja pse vlerësohet.

Nejse, sondazhet dhe vlerësimet nëpër forume janë lezet më vete. Në një sondazh psh "kush fiton zgjedhjet McCain apo Obama?", votonin për Obamën pasi ishte zgjedh.

 

Çmitizimi i figurës së Gjergj Kastriotit është një nga turpet e kombit shqiptar. Ka disa autorë që janë përpjekur ta bëjnë këtë gjë në mënyrën më të pafytyrë. Problemi është shumë i thellë dhe themelor për kombin shqiptar. Të ç’mitizosh figurën e Gjergj Kastriotit do të thotë të bësh sulm kundër konceptit të lirisë.

Duan të na mbushin mendjen se Gjergj Kastrioti ka qenë një figurë negative e historisë shqiptare. Kjo është një histori e vjetër në shëmtinë e saj. Ka pasur teza për këtë çështje.

Teza e parë është krijuar nga fqinjët tanë rreth 200-300 vjet më parë. Para tyre, këtë tezë e kishin ngritur turqit, se për ta, Gjergj Kastrioti ishte një renegat, tradhtar dhe armik. Ka pasur përpjekje nga pjesa renegate e popullit shqiptar që janë bashkuar me këtë tezë.

Të jesh kundër Gjergj Kastriotit, do të thotë të parapëlqesh robërinë para lirisë dhe Shqipëria do të ishte vendi i parë në Europë që do ta bënte këtë.

Do të ishte vendi i parë në Europë që do t'i vinte një njollë të madhe e të shëmtuar historisë së saj e që nuk do të hiqej në shekuj. Njerëz perversë, me shpirt pseudo-intelektual janë bashkuar në këtë fushatë.

Gjergj Kastrioti është figura që simbolizon bashkimin e Shqipërisë me Europën. Fushatë më të turpshme në histori nuk ka për të pasur dhe nëse e pranojmë, do të jemi kombi më pa dinjitet në Europë.

Ismail Kadare

Xha xhai, nuk e papranueshme kjo, jo! As paternaliste. Ose, eshte aq paternalist sa shqetesimi i nje babai qe merr vesh se i biri eshte gati t'ia filloje droges.

J, ato njeshat ne vleresim jane turpe, or byrazer, por cfare ti besh, cdo e mire vjen me nje te keqe, psh interneti si na mundeson te sjellim gjithe dynjane mbi tryezen vetjake, ashtu dhe i jep dore gjithkujt te thote e te vleresoje jo me objektivitet.

Per autorin, xha xhain, do doja me sinqeritet te dija nese attituda e tij ne lidhje me mitet kombetare ka levizur qofte edhe nje mm nga ajo e para ca koheve.

PS: Si dhe do i lutesha te pengoje cdo njeri qe do hidhet drejt per se drejti e te flase ne emer te e ne mbrojtje te tij (!!! s'e kam kuptuar kurre pse kjo eshte e nevojshme), nqse kerkon nje diskutim normal. Kjo ka ndodh me nje denduri tejet bezdisese, ndaj e them!

 

Kadare nuk flet keq jo, sado ashpër të duket. Nëse ndjek dikush gjithë tendencën për të çmitizuar, të shfaqet përpara një panoramë e frikshme.

Kam lexuar vetë papastërti të ndryshme, që kanë dhe pasoja më pas nëpërmjet zëdhënësve në diskutime forumore.

Më bën përshtypje tendenca jashtë mase! Merr laps e letër dhe o burra tia futim një çmitizimi. Nuk e kuptoj këtë tendencë. Bën vaki dhe e mat në një farë mënyre apo tentoj për ta bërë. Psh këtë kisha shkruar së fundi nga blogu im.

   Po se kuptoj tendencën për të çmitizuar në mënyrën si shfaqet në shtyp. Njësoj si të përpiqesh me deomos, me mish e me shpirt për të nxjerrë të palarat. Edhe ku është e pastër, tentohet të bëhet pis, pa pikë arsyeje. Psh Lubonjës nuk ia fal dot kurrë kur thotë se Fan Noli na qënkësh grek, sepse kishte mbiemrin Mavromati. Kush ka lexuar ndonjëçikë Nol e merr vesh se kjo është mufkë. Veç me e nxjerr burrin e kombit aq të trashë sa të mos dijë se çfarë është.

 Ka krijesa plot që nuk dinë çka janë, po ky nuk është faji i kombit apo i miteve. Emo, për mendimin tim fillohet nga vetja kjo punë; një natë dimri si tani, e vura tim atë të më thoshte të parët tanë nga ishin, çfarë bënin, me se merreshin? Ku jetonin? etj etj. Më erdhi keq që nuk shkuam dot më tej se 6 breza. Gjyshi i dinte më tha, i mori me vete si duket.

 

Shkrimi i Kadaresë, të keqen e ka që nuk lejon dialog brenda një shtrati të mundshëm të përbashkët dialogues. Është si formë vetoje. Ashtu e mendon, ashtu e thotë. Unë them mirë që e kemi një të tillë si ai, se nga peshq pa ujë do shndërroheshim në sh... peshku.

Po jam i bindur se për rastin në fjalë të Klosit, as ky nuk i ndahet rolit parësor vetjak e mediatik në tërë këtë mesele. Nuk është shërbyes i shkencës, po i vetes. Po rikujtoj në mendje pasazhet e intervistës. Në çdo paragraf provokon kot më kot.

Nga ai diskutimi më pas, më pëlqeu Virion Graçi, të cilit kam patur fatin t'i lexoj dhe dy libra me përmbajtje letrare. Tentoi të vendoste një metodologji për gjithë çështjet të lidhura me historinë. Po fatkeqësisht nuk gjeti bashkëbisedues. Dhe kjo më bën akoma më shumë të besoj se arsyet e iniciatorit Klosi nuk shkojnë dot përtej personales.

Veçoj nga Graçi:

 Së katërti: Duhet një mirëkuptim midis asaj që mund të quhet përfaqësimi ynë në ballafaqim me të tjerët, me fqinjët, me kontinentin, me botën, dhe asaj që quhet përballja me vetveten, me të kaluarën e afërt e atë më të hershme, me kalvarin dhe bëmat tona të brendshme.

Kjo më duket përqasja më e drejtë, në lidhje me historinë. Kush është futur në diskutime ndëretnike të çdo forme, qoftë verbale apo virtuale, do duhet të kuptojë se duhet gjendur një truall mbi të cilin ndërtohet ideja kombëtare. Dhe më besoni, në dialog për historinë me "të tjerët" është tejet e vështirë të gjesh tokë që nuk rrëshket. Qoftë për çështje nderi apo dinjiteti të përfaqësimit në botë. Të mos ngelemi si legena pastaj kur na sikterisin tutje, kur në rradhë të parë kemi sikterisur veten.

 

Shkrimi i Kadaresë, të keqen e ka që nuk lejon dialog brenda një shtrati të mundshëm të përbashkët dialogues. Është si formë vetoje. Ashtu e mendon, ashtu e thotë. Unë them mirë që e kemi një të tillë si ai, se nga peshq pa ujë do shndërroheshim në sh... peshku.

Jul, aq mire e ka Kadareja sa nuk vete me mire.  Ca gjerave duhet t'u vihet kyci e te mos perzihemi me to derisa te dalim nga kjo krize identiteti, cmitizimi, poshtersie e maskaralleku.  Bile dhe Vehbiu, megjithese pak me zbutur, te njejten gje ka thene.   

Të gjithë flasin për librin e historianit zviceran Schmitt për Skënderbeun, por pakkush duket ta ketë lexuar. Kjo farë zallahie duket se do të vazhdojë edhe ditët e ardhshme, sidomos e shndërruar në përplasje midis mbrojtësve dhe detraktorëve të mitit kombëtarist të Skënderbeut.

C'historian dereziu se na cate veshet me gjithe te.  35 vece djale, dhe tek gazeta Koha Jone ia vune vulen "albanolog."  Dy libra ka shkruar "Arberia venedikase"  dhe kete te fundit per Gjergj Kastriotin.  Libri i pare ishte teze shkolle, i dyti eksperiment marketingu (per mendimin tim te thjeshte popullor.)  Tek i pari, ia kam hequr vizen, po keshtu, vize te madhe kur e karakterizon besen shqiptare si "a special form of blood revenge".  Le pastaj teorite mbi kanunin e ca llogje te tjera, dhe analogjite me 97 si rrjedhoje e ringjalljes se kanunit dhe gjakmarrjes (si 500 vjete me pare.)  Qe Klosi ben gam gam lart e poshte atij s'ia ve re.  Se e ka per PR ne pergjithesi dhe per "trendy metroseksualizem" ne vecanti.  Por ketyre te tjereve si i behet?

Eshte folur fare pak per historine e "Skenderbeut" te Kristo Frasherit, ndersa radha e gjate e historianeve te pranishem thjesht i kane bere elozhe pa fund vepres se mire te z.Schmitt. E cila duhet thene se eshte nje kontribut i madh ne keto studime.

Shkeputur nga artikulli i Koha Jone, gjate nje ceremonie e promovimit te librit.  Une dua te di, me emer dhe mbiemer cilet historiane te pranishem kane bere elozhe.  

 

Kadareja, si gjithmone, i ben gjerat aq te thjeshta, sa qe mund t'i marri vesh edhe me femija. Disa gjera, sidoqofte, nuk jane dhe aq te thjeshta. Mund te thuhet pa pasur frike nga ndonje gabim metodologjik, se gjithe qellimi i fushes se historise eshte cmitizimi. Historia nuk e ka kurre koherencen apo thjeshtesine e mitit, perkundrazi, dallohet per fragmentarizim te veshtire. Te thuash se cmitizimi eshte turp, eshte njesoj si te thuash se te merresh me histori eshte turp. Nisur nga autoriteti krijues letrar, nga koherenca dhe thjeshtesia, ndoshta eshte turp, ndoshta veshtiresia eshte peshtiresi eshte poshtersi, por t'a gjeneralizosh kaq shume ceshtjen sa c'ben Kadareja, eshte ndoshta turp ne qofte se kihet parasysh se po flitet per histori, ku jo cdo gje rreshket ne forme aq koherente, ku, me falni per shprehjen, muti nuk eshte koko. Nje qendrim kaq gjeneral, si nga njera pale, si nga tjetra, (megjithese pala tjeter nuk me duket aq gjenerale sa turpi) eshte ndoshta turpi me i madh. Fakti qe tregohet nje frike kaq gjenerale prej shkences se historise, do te thote se ndoshta me te vertete nuk jemi pjekur, sic thoshte nje prej komentuesve te shumte ne lidhje me kete ceshtje. T'i marresh mitet e vendit, dhe edhe veten aq seriozisht, te mos "vetperqeshesh", tregon pasiguri, mungese besimi tek vetja, hakshe, hakshe, ngerc pompoz.

Disclaimer: polemika ne kete teme te Xhaxhait nuk ka te beje me Skenderbeun, te pakten ashtu si e lexoj une kete polemike, por me nje kategorizim rigoroz i cili nuk e cenon figuren e Skenderbeut, pothuajse e vetmja rreth se ciles rrotullohet miti, perkundrazi, duke qene se eshte rigorozisht intelektual, dhe jo pseudo si termat Kadareane, e ploteson ate.

 

'Tek i pari, ia kam hequr vizen, po keshtu, vize te madhe kur e karakterizon besen shqiptare si "a special form of blood revenge".'

Monda, mos duhet te thoshte "the only form of blood revenge?" Apo mos do te thuash se institucioni i beses dhe gjakmarrja nuk nderthuren?

Po pse ashtu e interpreton besën ti Lulian? Po më habit jashtë mase!

Qënkëshim komb mazokistash, pse nuk thua!

Si qenka qëllimi i fushës së historisë çmitizimi? Nga doli kjo?

 

 

Jul, Ajo shprehja me duket krejt e nxjerre nga konteksti, por edhe e nxjerre nga konteksti, ben kuptim. Gjakmarrja ka abuzuar me besen, dhe per me teper i ka dhene edhe rendesi te vecante asaj tek kanuni i Lek Dukagjinit, me bese te madhe e bese te vogel. Si e tille eshte absolutisht neutrale te thuash se besa eshte nje forme speciale e gjakmarrjes. Vete fakti qe ai ka thene nje forme speciale e gjakmarrjes, do te thote se interpretimi i tij per besen nuk eshte ezaururar me aq. T'i konsiderosh keto neutralitete gjuhesore si negative, si edhe i konsideron Kadareja me lart, eshte pozitivizem i tepruar, qe hakshe, hakshe, e perseris, eshte ngerc pompoz. Nuk ka asnje lidhje kjo me mazokizmin.

Jul, me lart them se kam dhene nje skice fare te shkurter qe ballafaqon koherencen e mitit me fragmentarizimin e historise, per te treguar ne nje fare menyre se ky fragmentarizim eshte zberthim i koherences se mitit, cmitizim. Me shume se kaq s'besoj se mund te jap tek peshku.

Si e tille eshte absolutisht neutrale te thuash se besa eshte nje forme speciale e gjakmarrjes.

Sinqerisht për mua, një përkufizim i tillë i besës është turp dhe cekëti mendore. Përkufizimi më neutral që mund t'i jap është: kontratë verbale ndërmjet një grupi njerëzish.

Qëllimi i studimit të historisë nuk është as ka si të jetë çmitizimi i saj. Në çfarëdo lloj përqasje e konteksti t'i japësh asaj. Mos ngatërro përshtatjen dhe interpretimin e burimeve sipas kohës me çmitizimin. Nëse do i krahasoja me fetë psh, tjetër gjë të jesh ateist në çfarëdo lloj grade, dhe tjetër gjë antiteist.

Çmitizuesi në këtë rast përkon me antiteistin. Është ideologji më vete dhe trajtohet me të metat dhe të mirat e veta.

Gjithsesi, për Shmit kam thënë çka i mungon andej nga xha xhai.

Po e sjell dhe këtej:

Shmit, ka një mangësi thelbësore përsa i përket shtjellimit të fakteve historike.
cituar nga “Good Will Hunting”, psikologu thotë Willit:
  - Ti mund të më thuash se nga sa ngjyra përbëhet puna e Michelangelos dhe nga i kishte ndikimet, cili ishte arti që përdorte, po nuk mund të më thuash kurrë se çfarë arome mban Capella Sistina kur hyn brenda (&hellipsmiley në fund të fundit, ti nuk mund të më thuash asgjë përveç atyre që mund t’i gjej nëpër libra.

Shmiti pra, nuk ka sesi të kuptojë atë që quhet "shpirt" i një populli dhe më mirë se populli vetë nuk e kupton kush.

Në vend që të përkthejmë historinë tonë nëpër botë, po pranojmë përkthimet e të huajve rreth saj.

Jul, kemi dy botkuptime te ndryshme te historise si fushe. Shpirti, Geist, Heroi, etj, te pozicionojne ty brenda nje koncepti linear, progresiv, koherent, Hegelian te historise. Ashtu si e shoh une fushen e historise, kjo nuk eshte vecse nje mit.

Good Will Hunting kishte mundesi te shkonte t'a shikonte punen. Nderkohe qe makina e kohes nuk eshte e shpikur nga askush sot qe te ofrohej kjo eksperience e dores se pare. Gjithe historia, aq me teper nje histori ku te mbijetuarit e ngjarjes nuk jetojne me qe te tregojne eksperiencen e tyre, eshte e bazuar vetem neper libra. Shpirti i kombit nuk eshte neutral, pasi ne qofte se do flitet per dicka aq gjenerale sa shpirti, nuk mund te aplikohet ne dicka aq te vecante sa kombi, pervecse duke mbajtur nje ane. Avantazhi i librave ky eshte.

Dallimi qe ben Xhaxhai, eshte shume i sakte per mua. Historia nuk eshte as shkence, (fragmentarizim neutral, objektiv) dhe as art, (mit, shpirti i kombit, etj) por dije, qe ha nga te dyja. Kadareja ha vetem nga nje ane.

Edhe nje here, ky lloj zberthimi neutral, e ploteson, dhe nuk e zhduk mitin. E ndihmon edhe ate fantazmen e mrekullueshme dhe gjoks mbushese qe quhet komb.

 

p.s. Turp eshte qe c'ke me ate pune, por nuk eshte turpi tek perkufizimi, por tek fakti qe ai perkufizim drejton per nga nje abuzim i vertete te atij perkufizimit neutral qe ke dhene ti.

   Jo, nuk është fare ashtu, unë si bie në qafë anës marksiste leximit të historisë. E preferoj si utilitare për t'i shpjeguar vetes në rradhë të parë shumë gjëra. Po këtu nuk hyn shumë Marxi, sepse në interpretim duhet ajo pjesa shpirtërore. Është si në letërsi more mik, pa një çikë shpirt në të, një pjesë metafizike të vetes, nuk krijon dot gjë. Kjo njihet në art, po pse jo në komb? Ti kujton se nuk ndajmë diçka shpirtërore të përbashkët? Po si flasim të njëjtën gjuhë atëherë? Vetë gjuha është krijim artistik i veçantë, i një kombi të veçantë, në kuptimin ndryshe nga të tjerët. Po nëpërmjet kësaj gjuhe a nuk shprehesh, a nuk merr, përcjell dhe shpërndan emocione?

Emocionet siç i përcjell në gjuhën tënde, nuk mundesh ta bësh asnjëherë njësoj në një tjetër gjuhë. Po pikërisht këtu është dallimi: Shmit shprehet në tjetër gjuhë dhe tjetër mentalitet. Will Hunting mund të shkonte ta vizitonte C. Sistina, po jo të shkruante libër para se ta bënte këtë! Shmit në këtë pozicion ndodhet. Ashtu e përkthen ai besën se aq kupton. Ato valë i vijnë. Si me balenat në det: vetëm ato mund të dëgjojnë njera tjetrën pa aparatura të tjera.

Hegeli pastaj, duhet marrë ca më shumë parasyh, sidomos në Evropën e sotme do të shpjegonte shumë gjëra. Si psh humbjen e kujtesës historike për lirinë ndër evropianë. 

 

p.s. Turp eshte qe c'ke me ate pune, por nuk eshte turpi tek perkufizimi, por tek fakti qe ai perkufizim drejton per nga nje abuzim i vertete te atij perkufizimit neutral qe ke dhene ti.

Stë kuptoj këtu; përkufizimi im neutral është abuzim? Si kështu? Që ta përkufizosh do të duhet ta shpjegosh më së pari. Provoje njëherë.

Një pyetje: Kanunin e ke lexuar?

 

 

"besa": a special form of blood revenge ... shpjegim neutral?  Hajde mendje hajde. 

Lulian, besa eshte kontrate mer burr, kontrate verbale, ku s'te duheshin as avokate e as notere per ta firmosur.  Dhe kur burrat ishin vertete burra me cojones aq u mjaftonte.  Domosdo qe brezi i ri e shikon persembrapthi.  S'kane cojones as ta perceptojne, e jo me ta mbajne besen. 

Or Jul, se jena tu fol pertej njoni tjetrit me duket. Po them te njejten gje qe thua ti, po them qe duhen te dyja, nje balance mes mitit dhe historise. Cmitizimi nuk do te thote crrenjosje e shpirtit kombetar, dhe kete jam duke te te thene, njesoj si thua ti se nuk mund te behet edhe pa shpirtin.

Perkufizimi qe ke dhene per besen me lart, eshte me te vertete neutral. Faktikisht, kjo bese, eshte aplikuar per te perkufizuar gjakmarrjen dhe keto kufinj te njohur nga besa jane, ne dac rruga e madhe, ne dac vendet e shenjta, ne dac koha e beses se vogel, etj, etj. Por njekohesisht besa edhe e nxit gjakmarrjen. Ne qofte se une e ti, bie llafi, ja japim njeri tjetrin besen burrash se ne i befte njeri keq njerit prej nesh nuk do rrinim pa e marre gjakun e tjetrit, atehere do kishim nje rast kur besa do i jepte forme gjakmarrjes, pasi gjakmarrja nuk eshte me vetem detyrim familjar, por detyrim shoqeror. Duke qene se besa i ve kufinj gjakmarrjes, e perkufizon ate, dhe nuk e lejon te shnderrohet ne anarshi, apo edhe i jep forme asaj, atehere besa mund te trajtohet ne menyre shume neutrale nga historia si forme speciale e gjakmarrjes.

Tashti, sa i perket abuzimit, eshte se "cojones", kane pasur shume pak njerez, (ca te tjere e kishin vetem me te thene se cdo te thote te kesh cojones) dhe besa nuk eshte shkelur rralle, nderkohe qe ne te njejten kohe, ngrihej ne qiell nga po ata qe e shkelnin. Kjo nuk ka te beje me perkufizimin tend, i cili eshte neutral, por me faktin historik, e jo mitologjik, se me kete perkufizm eshte abuzuar, ne dac per faj te aplikimeve te gabuara, ne dac per faj hipokrizise se njerezve.

Dhe per t'a mbyllur prape me Shmitin, sipas teje Jul, nje monografi e Napoleonit nga nje rus, apo nga nje anglez, nuk do te ishte e sakte, pasi nuk do t'i perqasej shpirtit francez te Nicholas Chauvin?

Ku ta zesh e ku ta lesh i thone kesaj pune. 

S'paskam nerva sot per Zotin ... c'mitizim te mbare!

Ah c'do t'i kisha bo Lulian Kodres, po jam me pune neper dur dhe nuk perqendrohem dot... Boj qef Lulo, boj!  smiley 

e man men at barcaleten me lulin cimo smiley

"cohu mer babe, se e ka xane gjumi lulin smiley "

Si er s'e mbaj...  smiley  smiley  harrohet ajo?  Hahahaaa...  smiley 

PS Kon qen dy nga ai serial, mos gaboj... E xhuma sot dhe kapitalisti po rri me deadline ne dore, nexh!  smiley 

rri xhebraili rri

vrej punen ti

cheers !

Po de, paragrafi i parë imi më lart, ishte replikë se nuk jemi aq larg. Spo të kundërshtoj aty unë. Të bëj me dije veç se nuk përdor vetëm Hegelin.

Më poshtë më duket se ngatërron nderin me besën. Janë tjetër gjë. Gjakmarrje ndodhte se shkelej nderi. Besën nuk e shkelnin, jo. Gjakmarrjet dhe konfliktet ndodhnin për shkak nderi. Madje kanuni përfshinte dhe një kod etik shumë modern për kohët e sotme. Në prani të burrave nuk lejohej të pështyje përtokë. Nëse dikush e bënte, atëherë i shkelej nderi të pranishmëve. Sot në Evropë konsiderohet edukatë e ulët të pështysh përtokë. 

Ka një teori ku thotë se hakmarrjet në masë ndodhën fill pas pushtimit turk, duke qënë se një forcë e huaj ndërhyri për të prishur ekuilibrin e vendosur. Kjo ka kuptim, jo për faktin se turqit ishin të "këqinj", por sepse prishën pikërisht  ekuilibrat socialë të vendosur më parë. Më pak light, është e njëjta situatë sot në lidhje me ne dhe Evropën. Nuk çoroditet populli me dhunë kuturore. Ndjek rrugën e vet. Sipas esencës që është ndërtuar.

Besa interpretohet prej Shmit në atë mënyrë, sepse kodin e besës thuhet se përdorin mafiozët shqiptarë sot. Në rradhë të parë, unë kam vërejtje mbi emërtimin e kodit (nuk e emërton dot kodi i besës!) dhe më tej, ky është abuzim i saj, po jo interpretim! Mos bjer dhe ti në mediokritetin e Shmitit! Unë jam ca i bindur se ai me mendjen e vet zvicerane, nuk i kupton dot këto gjëra dhe ia mbështjell në atë formë.

 

Dhe per t'a mbyllur prape me Shmitin, sipas teje Jul, nje monografi e Napoleonit nga nje rus, apo nga nje anglez, nuk do te ishte e sakte, pasi nuk do t'i perqasej shpirtit francez te Nicholas Chauvin?

Ej, mik jo shembuj të tillë! Le ta kthejmë në shembull më normal.

Më thuaj; fëmijëve francezë, kush ua shkruan historinë? Frëngu apo anglezi? Po fëmijëve anglezë? Po merr çdo popull tjetër, kush ua shkruan historinë? Më gjej një popull që historinë ia shkruajnë të huajt.

Po le ta përqasim me letërsinë. Nëse ti lexon një autor, a nuk do të dish nga është ndikuar? A nuk do t'i kuptosh veç artit dhe shpirtin, ndikimet etj etj? Po kush do t'i shpjegojë ato? Dikush që e njef nëpërmjet librave apo dikush më i afërt me të? A nuk do shpjegohej karakteri i tij nëpërmjet kohës dhe vendit ku jetoi? Çfarë studimi mund të bësh për të nëse nuk i merr parasysh ato?

Shiko se përveç shkruarjes së historisë ne edhe e kemi bërë atë. Si komb e kam fjalën. Klosi mund të shesë ca kopje libri, po nuk shet dot mijëra vjet histori të jetuar. Unë, jam i dashuruar pas shpirtit shqiptar. Ka gjëra vërtet të bukura aty. Nëse arrin kush t'i dallojë. Kadare atë shpirt e ka shndërruar në art madje.

Epo kjo pikë e zezë!

Sikur Miti të kërkonte bukë ose të përdorej për qëllime të mbrapshta, edhe do t'i kuptoja këta akademikët e rinj, por kështu, kot së koti, vetëm për të shkruajtur emrin në gazeta dhe libra, më duket idjotlliku më i madh

Po dhe Idiotlliku eshte Mit o Ed.....vetem se s'ka qejf njeri me e majte... smiley Ja hudhin njoni tjetrit si ky Shm...ti qe do me na i hudh ne , me qe e majti Klosi .  Do thush ti qe ka nje perjashtim tek Shvejku , se jane ca te "noterizuar" si Klosi  dhe nuk cmitizohen dot . E pranoj... "cdo regull ka nje perjashtim" do thush ti  , por jo aq te rendesishem sa te ndryshoje Rregullin . Po me uren c'paten xhanem ???????  dhe me te qete duhet shtuar kjo "tufe idiotesh". Tufe eshte nje perfytyrim i nje numri me shume se NJE nga njerzit e lashte (kur dilnin per te vrare derra dhe vrisnin me shume se nje ) e shndruar ne kohe duke shprehur numrin.... dy..  aktualisht jane nga Shqipria me Tufe....Do vije koha qe nuk do i cmitizojne dot se jane te noterizuar IDIOTE.

"Kadare atë shpirt e ka shndërruar në art madje."

Kadareja i ka aq te rralle karakteret pozitiv sa qe veshtire te thuash se gjen dicka per te rene ne dashuri me shpirtin shqiptar. Faktikisht ky eshte kadareja, mjeshter i letersise, dhe mendimtar i keq, te cilit do i shkonin per shtat te gjidha apollogjite e mosdijes.

Nejse. Nuk me duket se ma kape argumentin dhe neutralitetin e shprehjes. Shiko nje shembull tjeter. Marredheniet kryesore tregtare kryhen nepermjet nje shkembimi imediat. Ne kartemonedha shkruhet t'i paguhet pruresit me te pare, ndersa neper dyqane bulmeti shitesit kane vendosur nga nje tabele ku shkruhet, s'ka veresie. Malli pra paguhet menjehere. Qellon sidoqofte, qe nje pensionist i ndershem te kete mbetur pa lek ne fundin e muajit, dhe duke e njohur, shitesi i dyqanit qe nuk jep veresie, i jep ushqim ne bese se kur te marri pensionin plaku do paguaj. Ne kete rast besa eshte nje forme speciale e tregtise. E kuptoj qe ne kontekstin neutral te tregtise formulimi nuk te ben pershtypje, por me beso, ne kontekstin e gjakmarrjes, eshte po aq neutrale sa edhe ne tregti po qe se thua se besa eshte nje forme speciale e saj.

Besa dhe gjakmarrja jane dy bashkesi funksionale qe priten diku, por qe mund te ekzistojne - te dyja - fare mire pa njera tjetren. Gjakmarrja nuk eshte nenbashkesi e beses. Dhe anasjelltas.

Pse gjithnje ky zell per te perbaltur virtute qe edhe pse nuk jane krejtesisht shqiptare (besa si institucion mbase eshte shqiptar (ekskluziv? - nuk e di, por edhe s'ka pse te jete ashtu medoemos)), prape i japin nje profil (te perceptuar) shqiptar-llekut. (Sa do m'pelqente fjala "shqiptaresi", por nuk guxoj).

Jul, po e perseris prape, se jane teknike fjalet dhe duken te pista ndonjehere, si puna e argumenteve. Qe besa eshte nje forme speciale e hakmarrjes, nuk do te thote se eshte shkaku i saj. Ne qofte se ka ndonje interpretim te tille, eshte gjithmone i gabuar, ne dac historikisht, ne dac me logjike. Kjo thjesht do te thote se besa e kontrollon, i jep forme te caktuar, e kufizon dhe e perkufizon gjakmarrjen. Fakti qe flitet ne terma speciale, do te thote qe nuk flitet per shkaqe. Eshte njesoj si te thuash se ne Amerike, denimi me vdekje eshte nje forme speciale e gjakmarrjes. Eshte pra, kufizues, parandalues nepermjet mekanizmit te vrasjes prej shtetit, etj. Po ashtu edhe per besen, eshte nje mekanizem shoqeror i cili i jep nje forme te kontrollueshme.

Lulian, po sikur ta perkufizonim besen si premtim te formalizuar, ose firme te dhene me goje [verbal signature]? Firma e dhene me goje ia kalon nga forca premtimit, meqe akti i sanksionuar me te mund te imponohet [enforced], ndersa premtimi mbetet ne sferen etike: dikush e mban, dikush nuk e mban dot. Njekohesisht, besa si akt kryhet nepermjet ligjerimit (performativ); sepse besen duhet ta kerkosh ose duhet ta japesh, gjithnje me ane te fjales. Edhe pse nuk them dot se e kam studiuar kanunin, kam pershtypjen se jo kushdo mund te kerkoje dhe te jape besen - pra besa percaktohet edhe nga te drejtat qe ia njeh individit komuniteti kanunor. Gjakmarrja, perkundrazi, do te funksiononte si mekanizem per te kontrolluar vetegjyqesine (edhe pse sot, paradoksalisht, shihet si nje forme e ritualizuar e vetegjyqesise); por vetegjyqesia nuk lidhet gjithnje me shkeljen e beses se dhene, aq me pak me refuzimin per te dhene besen. Prandaj ndoshta besa do te dallonte prej gjakmarrjes ngaqe besa si akt i paraprin krimit, ndersa gjakmarrja edhe si akt edhe si mekanizem i pason.

Asterion, Besa është vërtet diçka e ngjashme me premtimin ose fjalën e dhënë, por ndryshe nga këto koncepte (që kërkojnë aktin e formalizimit, kontratën gojore ose dhe një të shkelur syri, për të marrë vler&eumlsmiley, ajo merret si një premtim i pashprehur por që pranohet si i mirnjohur nga "kontraktuesit".
Për të sjellë një shëmbull elementar: Unë nuk do të kisha nevojë që të shkoja të trokisja në derën e të zotit të shtëpisë që të ndihesha nën mbrojtjen e tij, sepse nëse unë gjëndem në pronat e tij, automatikisht jam në Besën e tij.

Besa kërkohet dhe jepet kur arsyet për ta nënkuptuar si të mirqënë atë nuk egzistojnë. I kërkohet besa dikujt, me të cilin, për arsye dhe shkaqet që kanë çuar në prishjen e raporteve të bashkjetesës normale (gjak, hakmarrje etj etj) do të na duhet të veprojmë në emër të një interesi më të lartë.

Lulian, unë them të mos e bëjmë me vaj që të shkasë kollaj.

Po do përkufizime të tilla "neutrale" të jap unë sa të duash.

Shqiptar: Formë humanoide që praktikon gjakmarrjen.

Grek: formë humanoide që praktikon shpekthybjen.

Arab: Formë humanoide që praktikon kamikazllëkun.

***

Çfarë kanë të përbashkët këto më lart? Se neutralitetin ua kemi dhënë. Të vërteta janë, s'ka si mohohet.

Pyetja është: sa të sakta? Nuk mund të përkufizosh besën ashtu, se më e pakta je i pasaktë.

Nga vetë fjala "përkufizim", e njëjta fjalë në greqisht do përkthehej "përcaktim" në anglisht e ke "definition".

Pak a shumë përkthehet në mënyrë kuptimore: Më gjej një bashkësi fjalësh apo një fjali llogjikisht dhe gramatikisht korrekte për të përshkruar diçka në mënyrë sa më të saktë dhe përmbledhëse.

Nëse më e mira që mund të bëje për besën, ishte të thuash "formë e veçantë gjakmarrjeje"... çtë them më tej unë.

Kadare është "gur i rëndë në vendin e vet" (mgjse 6 muaj të vitit i kalon në Francë smiley). S'ka fare lidhje pozitiviteti i personazheve, por shpirti që përcjellin. Është forma dëshirore e fjalës, janë mallkimet, bekimet, magjitë, simbolika, etj etj. Është përkthimi i situatave në marrëdhënie me të huajt. Këtë nuk e bën dot çdo njeri si ai. Është nga të rrallët që e arrin ta përkthejë me dinjitet shqiptarin në Evropë dhe ta vendosë në marrëdhënie shkëmbimi kulturor.

Ndërsa Klosi nga ana tjetër, si shembull alternativ, kërkon hedhjen poshtë të shpirtit shqiptar, për të përqafuar rehatinë e ëndërruar evropiane.

Thote njana supra " c'mitizim te mbare!"

Ne fakt, antonimi i "mitizimit" ne kete dite te sodit, dhe mes "intellektullvet" shqyptare, nuk eshte "c'mitizim", por ...MUTIZIM! smiley

Po ka pas thene gjyshi im i ndjere (ai Gega)

Baba Qepe, e nana Huder, top-sheqere, nga ka me dale? smiley

 

 

Qe ka nje komponente shume te forte vetpercmimi, shprehur si vetkritike, nen model-pandehmen "vetem i forti e i cliruari e i pakompleksi e i illuminuari kritikon pa problem veten e vet", kjo as qe diskutohet.

Vetpercmimi yne nuk eshte kritike ndaj vetes. Eshte nje deshire e marre, shtysat e se ciles une keshtu drejtperdrejte nuk i kuptoj dot, per pa bere ca pandehma te hidheta (se ndryshe nuk del ekuacioni).

Vektori i gjithegjendshem i kapjes medoemos te elementeve denigrues ne cdo gje qe ka lidhje me kombin shqiptar (besa, Skenderbeu, aferia e mundshme me popujt e veriut, mikpritja, toleranca fetare, nene Tereza, cifutet) NUK MUND te jete e rastesishme.

PS C'keni or nnnntelnktuale shqipfoles e shqipprishes, nuk beni dot ferk pa ulur elementin shqiptar? Kaq te dobet jeni? Kaq shterpe? Nuk jeni te pavarur nga ai element, nga ajo baseline. Kot e keni. Pra nuk eshte se po dukeni interesante, inteligjente dhe risi-sjelles, duke ulur ate baseline. Sepse uleni edhe vete bashke me te. Se ju nuk jeni shpejtesia e drites. Ne fakt, ju nuk jeni as shpejtesia e breshkes, sa per ate pune!

Asterion, jam pjeserisht dakord. Jam shume dakord kur thua qe besa eshte e imponueshme, por perderisa eshte e tille, dote thote se eshte rregullatore, normative, dhe si e tille presupozon ardhjen ne vend te saj pas krimit. Fakti qe besa nuk jepet gjithmone dhe jo kujtdo, nuk do te thote qe nuk rekomandohet. Pervec kesaj, eshte edhe ajo qe thote Edrus, qe besa nuk eshte gjithmone performative, por ne disa raste konsiderohet e dhene edhe pa u kryer ceremonia e dhenies se fjales. Keshtu psh, ne rastin e beses se vogel, gjaku nuk mund te merret pa u kryer gjithe respekti ndaj te vdekurit. Krimineli gezon nje kohe te garantuar prej 24 oresh, gjate se ciles mund te shkoje edhe per kafe ne funeral. Pervec kesaj besa merret edhe pa u dhene, si psh ne rastin e ngujimit. Ekspert kanuni nuk jam e perpara nuk e kam, por me c'me kujtohet, dy modelet ideale jane, a) bese, krimi, ngujim, falje, dhe b) bese, krim, bese e vogel/e madhe, gjakmarrje, falje. Pas gjakmarrjes mund te vazhdoje cikli, por kjo nuk eshte as e rekomandueshme dhe as praktike, pasi do t'i shkaterronte te dyja familjet. Ndersa ne rastin e ngujimit, eshte pikerisht akti i vetgjyqesise qe mund te gjykohet si i mjaftueshem dhe i barazvlefshem me marrjen e gjakut.

Jul, vazhdojme te flasim pertej njeri tjetrit. Besa nuk eshte ne vetvete aq neutrale pasi eshte gjithmone e aplikueshme ne menyre speciale, ne kontekste speciale. Ne qofte se me e mira qe mund te besh per besen eshte t'a lesh me perkufizimin qe ke dhene ti, atehere ke mbetur ne nje bote platonike formash te cilat jane absolutisht te paaplikueshme ne jeten e perditshme.

Lulian, më jep thjeshtë përkufizimin tënd të besës, dhe flasim mbi të. Apo kënaqesh me atë kuptim që i ka dhënë Shmiti? Se për mua besa nuk është AQ sa e kam përkufizuar unë. Nuk është AJO që kam përkufizuar unë, por është përmbledhja më e mirë që mund të bëj. Parimi i ndërtimit të sistemeve të thjeshta përdoret shumë herë edhe në shkencat ekzakte për të kuptuar botën përreth. E keqja është se në këtë pikë, nuk i shmangesh dot përkufizimit. Dhe nuk jam shumë platonik unë jo. Jam fan i ktijt.

Emo, ndoshta çmitizuesit gënjehen duke menduar se po krijojnë diçka. Po u hapin sytë njerëzve, po i bëjnë më evropianë, apo ku di unë se çfarë. Di të them për veten se nuk është nevojë personale sublimimi i figurës së Skënderbeut. As nevojë romantizimi i saj, po në të njëjtën kohë, nuk është nevojë çmitizimi. Nëse edukata dhe kultura e popullit do të ishte në nivel më të lartë se sot, nuk do ishte Skënderbeu ai që duhej, po do ishte vetëdija e qënies. Nëse dikush psh do të ishte i aftë dhe i afirmuar në të shkruarit shqip, do mbronte shkronjat dhe shkrimet e veta, kulturën e vet etj. 

Nuk i kam parë këta bobat e çmitizimit të kritikojnë ndonjëherë kulturën evropiane përgjithësisht, konsumerizmin, individualizmin, humbjen e kujtesës historike të vlerave, rënimin e moralit etj. Veç Xha xhait për disa përqasje të tilla në lidhje me mentalitetin Evropë - Shqipëri, i heq kapelen.

Me këtë lloj metode dashkan të na dorëzojnë në Bruksel pa brekë e pa dinjitet. Po na pa kështu, edhe ai Maneken Pisi do bëjë adetin e vet pastaj.

 

J, nuk eshte kontrate vetem. Kontrata eshte e perfshire, por jo gjithperfshirese. Nuk eshte fjala e nderit, nuk eshte parole d'honneur, nuk eshte thjesht "my word". Eshte institucion. Por eshte edhe shtylle morali. Mund te ekzistoje (konceptualisht) edhe pa gjakmarrjen. Por: Eshte deshire dhe aspirate per dicka qe s'jemi (me bese) dhe qe as e kemi (besen). Eshte nje "moechtegern". Sidoqofte, edhe pa e pasur, veneracioni (nderimi shume i thelle pothuaj spazmik) qe ne tregojme ndaj saj, vlen sa per 100 monografira dhe 235 referate.

Jul, ai disclaimer im me lart, duhet te perfshinte ne fakt edhe bobat. Fakti qe abuzohet me cmitizimin, nuk do te thote se cmitizimi eshte ne vetvete gabim, po ashtu si fakti qe abuzohet me besen apo me gjakmarrjen nuk do te thote se keto jane ne vetvete gabim.

Interpretimin qe i ben Shmit beses ne kontekstin e gjakmarrjes, nuk e kemi ketu. Kemi thjesht nje perkufizim special te sjelle nga Monda te nxjerre nga konteksti. Per mendimin tim, ai perkufizim special, ashtu si eshte, eshte mese ne rregull brenda interpretimit qe kam dhene me lart. Mua nuk me duket se kam dale shume pa breke para brukselit me interpretimin qe kam dhene me lart, por sidoqofte, ndonjehere njeriu nuk di t'a shohe veten ashtu sic eshte, keshtu qe une mund t'a kem brenda sa krahu e nderkohe te me duket vetja i paster si beb ne djep.

Thjesht perkufizimin tim te beses them se e kam dhene tre here deri tashti, kur kam pohuar qe jam 100% dakord me perkufizimin tend: "kontrate verbale ndermjet nje grupi njerezish".

 

 

Mua nuk me duket se kam dale shume pa breke para brukselit me interpretimin qe kam dhene me lart, por sidoqofte, ndonjehere njeriu nuk di t'a shohe veten ashtu sic eshte, keshtu qe une mund t'a kem brenda sa krahu e nderkohe te me duket vetja i paster si beb ne djep.

Jo, jo, nuk kishte lidhje me ty ajo. smiley S'besoj se gjatë diskutimit të kam ngrënë në respekt.

 Emo smiley Duhet të jetë pjellë çmitizimesh ajo.

Për besën, po ke të drejtë. Ne kërkonim veç një përkufizim neutral. Kuptimi i saj më i thellë është pikërisht ai i përshkruar prej teje, më gjen dakort.

 Për ekskluzivitetin që ke përmend më lart, ka gjasa të jetë shqiptar. Psh kryesisht duhet ditur se i veneruar si institucion, nuk mund të ishte në një popull që kishte evoluar në gjuhë të shkruar, apo të përfaqësuar në një autoritet parësor në rol princi apo mbreti. Në greqisht, prej nesh është marrë, në të njëjtën formë. Fjala "besë" dhe "vëllam"

Besa si fjalë në gjininë femërore shpreh më së miri karakterin e vet; një femër të egër, agresive, por të lirë. Dhe në mesjetë liria kështu kuptohej, si mosbindje. Di që asnjëherë nuk mund të quhet vlerë e humbur. Është diamant i papërpunuar, sia ka vënë kush veshin ta transmetojë dhe ta bëjë pjesë e kulturës qytetare. Besa mund të përfshihet shumë mirë në kulturën qytetare. Po jo të prostituohet si në ndonjë fjalim Velie psh. Disa prej politikanëve kanë rënë në ngasje nëpërmjet fjalimesh patitetike ta përvetësojnë. Ajo nuk përvetësohet, po shpërndahet si vlerë tju takojë të gjithëve.

Qeveria greke sapo ka nenshkruar nje marreveshje me ate shqiptare per ngritejn e dy varrezave dhe obeliskeve te ushtareve greke, ne territorin shqiptar, nderkohe qe po negociohet ndertimi i dy te tjerave. E verteta eshte qe ushtaret greke ne shqiperi erdhen per te marre Jugun e vendit, pra erdhen si pushtues, nderkohe qe me ndertimin e varrezave ata do te nderohen si deshmore. Ketu fillon manipulimi dhe ndryshimi i historise. Neser nuk mund tu thuash nxenesve neper shkolla se ne luften e pare borerore greket hyne ne territorin tone qe te na pushtonin se nuk do te te besojne. Do mendojne ky i shkreti paska rrjedhur. Ata jane deshmore, ja ku eshte edhe obelisku, dhe varrezat e tyre do te na thone gjithe habi. Mendoj se me kete u del detyra te merren historianet, dhe jo me fenomenin "negativ" te mitit. Nuk ka mite ne shqiperi. Jua them une, dhe ju siguroj per kete. Ne i hame mitet. Jemi kanibal vlerash.

"Ata jane deshmore, ja ku eshte edhe obelisku, dhe varrezat e tyre do te na thone gjithe habi. Mendoj se me kete u del detyra te merren historianet, dhe jo me fenomenin "negativ" te mitit. Nuk ka mite ne shqiperi. Jua them une, dhe ju siguroj per kete. Ne i hame mitet. Jemi kanibal vlerash."

Karkaxhuall, a nuk eshte pjesa ne te zeza pikerisht fenomeni "negativ" i mitit ne te ardhmen?

jo, pjesa me te zeza eshte realiteti mik.

Keshtu po ndodh, dhe keshtu ka per te ndodhur, ndersa ne nuk do te dime se kush jemi pasi ne kemi vendosur te mos besojme dhe te mos duam ate qe jemi.

E kam thene njehere dhe e them perseri. Nuk ka dyshim qe MITI ka te metat e veta, nuk eshte perfekt, sepse do te ishte naivitet te mendohej ndryshe, por kjo nuk ka rendesi. Procesi i mitizimit ndodh ne ndergjegjen e nje kombi, ndodh sepse KOMBIT i duhet MITI. Nuk mund te krijojme nje bote pa mite. Do te ishte e pamundur, sepse te perpiqesh te krijosh nje bote pa mite do te thote te ngrihesh mbi vlerat, qe mitet perfaqesojne, do te thote te zhbesh memorien kombetare. Me thoni nje MIT qe nuk ka pasur te meta, dhe une do bie dakort me ju, me thoni nje komb qe nuk ka mite dhe une perseri do bie dakort me ju. Mitet jane raporti qe kombi krijon me pjesen me te mire te vetes. MITI nuk eshte ornament, ai eshte funksional, eshte boshti rreth te cilit sillet historia.

 

Interpretimin qe i ben Shmit beses ne kontekstin e gjakmarrjes, nuk e kemi ketu. Kemi thjesht nje perkufizim special te sjelle nga Monda te nxjerre nga konteksti.

C'Monda mo?  Eshte marre nga libri i tij i pare (teza e provimit) "Arberia Venedikase."

Coon e percakton apo perkthen fjalen besa si "Oath of honor".  Durham e quan "oath of piece."  Paralelizma (ekuivalenca, shpjegime) te tjera te bera nga antropologet jane psh "besa eshte fjala", gjeneza e nje shoqerie, duke bere analogji me Biblen: "Ne fillim ishte fjala."  Ato me rigon ... llogjet e buzequmshtit, Shmitit, s'vihen ne kandar fare. 

Qe te kthehemi tek Kanuni.  Qe ky buzequmshti thote qe lindi pas pushtimit Otoman, ose me sakte pas humbjes se territoreve Shqiptare nga Venediku.  Ky eshte kryekeput gabim, po shqeto fare (ndaj i hiqet viza dhe per teorite ndaj Gjergjit dhe familjes se tij.)  Kanuni, apo e drejta zakonore shqiptare eshte shume me e vjeter. 

Se mos harroj me vone, une ne pergjithesi nuk jam ndonje "Kanun lover", apo "Kanun fetish", apo "Kanun ideologe".  Por vallai, u dashka futur me detyrim ne shkolle te mesme mesimi i Kanunit.  Ne fakt, me dy gure vret shume zogj, se dhe mesohet tradita, po dhe mbase kurohen keto bastardimet dhe kafsherite e gjakmarrjes qe po e gryejne shoqerine shqiptare (sidomos ne veri) si gangrene.  Ne Universitet (deget e Historise e Juridik) nqs nuk e studjojne te drejten zakonore shqiptare, jazek u qofte.

Persa i perket vjetersise se Kanunit, prof. Kazuhiko Yamamoto (nga Japonia dhe pa kurrfare interesi ne kontekstin gjeopolitik ballkanas) shprehet se: "Edhe struktura etike e shoqerise homerike, e perbere nga besa, nderi, miku, gjaku, buka dhe hakmarrja, duket se i perket kategorise etike te nje shoqerie pa autoritet shteteror, perfaqesuar me se miri nga struktura etike e Kanunit shqiptar."  (Yamamoto ishte i interesuar ne te drejten zakonore shqiptare sidomos ne aspektin e nderimit dhe respektit ndaj "mikut".  Paralelizmat me shoqerine japoneze sipas tij jane "striking".)  Kanunet shqiptare jane shume me te vjetra, pjese e shoqerise tribale shqiptare ne mungese te strukturave shoqerore.  Dhe, edhe pse Kanunet ndryshojne midis njeri-tjetrit, fija e arte qe i nderlidh eshte Besa, fjala e dhene qe eshte si te thuash "kushteta baze" e Kanuneve. 

Ndonje dite, kur te frymezohem e te kem kohe, mbase shkruaj me gjate per kete pune.  Meriton artikull me vete.  

Monda, akoma s'të ka ardhur ai dreq frymëzimi? Na le varur smiley

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).