Borges - Disku

 ...

 

141 Komente

 Me duket sikur e Nis me Kantin "druri i shtrember" dhe perfundon me pyllin e "zjarri mik" tw Yehoshua...

gjithsesi perkthimi eshte i mbare...

The Fool

Hi said that he was God
“We are well met”, I cried,
“I’ve always hoped I should
Met God before I died.”

I slew him then and cast
His corpse into a pool,
-But how I wish hi had
Indeed been God, the fool!

Budallai

Ai thoshte se ishte Zoti
“Ç’takim i bukur” fillova t’i bërtisja
“Gjithmonë kam ëndërruar ta takoja,
Zotin, më parë se të vdisja.”

Kështu e vrava dhe e hodha
Kufomën e tij në pellgun e qetë
-Por sa do doja me gjithmënt
të ishte Zoti ai budallai i shkretë!
 

Nga Hugh Macdiarmid

Me pershendetjet me te mira te perkthyesit smiley

 

Rrofsh per perkthimin.

Po e sjell dhe ne anglisht, per te interesuarit.

 

The Disk

I am a woodcutter. My name doesn't matter. The hut I was born in, and where I'm soon to die, sits at the edge of the woods. They say these woods go on and on, right to the ocean that surrounds the entire world; they say that wooden houses like mine travel on that ocean. I wouldn't know; I've never seen it. I've not seen the other side of the woods, either. My older brother, when we were boys he made me swear that between the two of us we'd hack away at this woods till there wasn't a tree left standing. My brother is dead now, and now it's something else I'm after, and always will be. Over in the direction where the sun goes down there's a creek I fish in with my hands. There are wolves in the woods, but the wolves don't scare me, and my ax has never failed me. I've not kept track of how old I am, but I know I'm old—my eyes don't see anymore. Down in the village, which I don't venture into anymore because I'd lose my way, everyone says I'm a miser, but how much could a woodcutter have saved up?

I keep the door of my house shut with a rock so the snow won't get in. One evening I heard heavy, dragging footsteps and then a knock. I opened the door and a stranger came in. He was a tall, elderly man all wrapped up in a worn-out old blanket. A scar sliced across his face. The years looked to have given him more authority than frailty, but even so I saw it was hard for him to walk without leaning on his stick. We exchanged a few words I don't recall now. The finally the man said:

“I am without a home, and I sleep wherever I can. I have wandered all across Saxony.”

His words befitted his age. My father always talked about “Saxony”; now people call it England.

There was bread and some fish in the house. While we ate, we didn't talk. It started raining. I took some skins and made him a pallet on the dirt floor where my brother had died. When night came we slept.

It was toward dawn when we left the house. The rain had stopped and the ground was covered with new snow. The man dropped his stick and he ordered me to pick it up.

“Why should I do what you tell me to?” I said to him.

“Because I am a king,” he answered.

I thought he was mad. I picked up the stick and gave it to him.

With his next words, his voice was changed.

“I am the king of the Secgans. Many times did I lead them to victory in hard combat, but at the hour that fate decreed, I lost my kingdom. My name is Isern and I am of the line of Odin.”

“I do not worship Odin,” I answered. “I worship Christ.”

He went on as though he'd not heard me.

“I wander the paths of exile, but still I am king, for I have the disk. Do you want to see it?”

He opened his hand and showed me his bony palm. There was nothing in it. His hand was empty. It was only then that I realized he'd always kept it shut tight.

He looked me in the eye.

“You may touch it.”

I had my doubts, but I reached out and with my fingertips I touched his palm. I felt something cold, and I saw a quick gleam. His hand snapped shut. I said nothing.

“It is the disk of Odin,” the old man said in a patient voice, as though he were speaking to a child. “It had but one side. There is not another thing on earth that has but one side. So long as I hold it in my hand I shall be king.”

“Is it gold?” I said.

“I know not. It is the disk of Odin and it has but one side.”

It was then I felt a gnawing to own the disk myself. If it were mine, I could sell it for a bar of gold and then I would be a king.

“In my hut I've got a chest full of money hidden away. Gold coins, and they shine like my ax,” I told the wanderer, whom I hate to this day. “If you give the disk of Odin to me, I will give you the chest.”

“I will not,” he said gruffly.

“Then you can continue on your way,” I said.

He turned away. One ax blow to the back of his head was all it took; he wavered and fell, but as he fell he opened his hand, and I saw the gleam of the disk in the air. I marked the place with my ax and I dragged the body down to the creek bed, where I knew the creek was swollen. There I dumped his body.

When I got back to my house I looked for the disk. But I couldn't find it. I have been looking for it for years.

Me pelqen shume perkthkrijimtarija jote muve Losto. Je njishi per me dredh llafin m'gjuhe t'huj.

 

Nje variant tjeter:

I am a woodcutter. My name doesn't matter.

Jam nje druvar. I parendesishem emri im...

When I got back to my house I looked for the disk. But I couldn't find it. I have been looking for it for years.

Kur u ktheva serish ne shtepi, e kerkova diskun gjithandej. Por nuk e gjeta. E kam kerkuar prej vitesh  ate.

Hurbi, tregimi me pelqen shume dhe urime per librin qe do te dale.

Nese do te lejoheshin diskutimet e metejshme, e vetmja gje qe mund te them eshte dyshimi mbi perdorimin e Te kryeres se Deftores, ne vend te se Kryeres se thjeshte.

Don te thote qe psh ke perdorur "kemi ngrene" ne vend te "hengrem"...


Ja origjinali:

"Abrí y entró un desconocido. Era un hombre alto y viejo, envuelto en una manta raída.."

Ja edhe perkthimi yt:

"E kam hapur dhe brenda ka hyrë një njeri i panjohur. Ishte një plak, shtatlartë, i mbështjellë me një batanije të holluar."

 

 

Nuk di si eshte ne frengjisht. Ne italisht e kane perkthyer keshtu:

"Aprii ed entrò uno sconosciuto. Era un uomo alto e vecchio, avvolto in un mantello logoro."

Por natyrisht kjo eshte zgjedhja jote smiley ...

Falemnderit, Finisterre.

Puna e ketyre dy koheve eshte, te pakten per mua, e bazuar mbi dy gjera :

1- Per arsye se koha e kryer, FATKEQESISHT, eshte duke ngordhur ne gjuhen shqipe. Dhe ngordhja po i vjen, per mendimin tim, sepse gjuha zyrtare e folur dhe e shkruar, sidomos ajo qe perdoret ne shtyp dhe televizion, si dhe ne pjesen jugore te vendit tone, e ka nxjerre jashte perdorimi.

Kjo forme (kam bere) po mbijeton, fatmiresisht, vetem ne disa zona te thella malore te Veriut, ku perdoret gjeresisht ne gjuhen e folur. Meqe deri me sot, Veriu i Shqiperise nuk ka arritur te kete mjetet e tij te veta (edhe kjo forme eshte e huaj per gjuhen zyrtare !) per te shtypur gjuhen e folur prej tij, atehere eshte normale qe kjo forme te tingelloje bosh ne veshet e shumekujt.

Por nese do t'ia vinim veshin mire kesaj forme, ajo eshte po aq e fisme dhe po aq me vend sa dhe forma gjeresisht e perdorur ne gjuhen zyrtare, forma "bera".

Me gjeresisht, per keto dy forma, kam ndermend te flas njehere tjeter. Sepse eshte e pamundur qe letersia e nje vendi te bllokohet kaq keq mbi diçka, te pakten qe prej 30 apo 40 vjetesh. Une e kuptoj se lexuesi mund te ndjeje nje "dépaysement" kur te shohe formen "kam bere" ne vend te "bera", por them se eshte koha qe ai te mendohet dhe te reflektoje mbi arsyet e ketij perdorimi.

Sidoqofte, debatin "e kryer" - "e kryer e thjeshte", nuk mund ta percjell sonte, eshte vertet debat i gjate.

Abri fare mire mund te perkthehet 'e hapa', nje veprim qe ka ndodhur pak me pare dhe jo 'e kam hapur' pasi tingellon keq dhe nuk eshte e sakte.

Ke te drejte kur thua qe "E kryera" po del nga perdorimi, ne kete rast jo per faj te standartit qe e permban kete forme. Gjuhet jane mekanizma te gjalla qe ndryshojne ne kohe: ketu s'shoh ndonje te keqe.

I kuptoj arsyet e tua, vetem se them (mendimi im gjithnje) se detyra e pare e perkthyesit eshte respektimi i autorit. Pastaj, sic thashe, s'doja te hapja asnje debat. smiley Ishte dashamirese gjeja dhe zgjedhja mbetet gjithnje e perkthyesit dhe e shtepise botuese...

Verejtja jote me duket me vend; gjithashtu dhe "E mblodha shkopin," "Me tha t`ia mblidhja shkopin," s`me tingellojne dhe aq pranueshem, te pakten shqip. Nuk e di versionin frengjisht si e ka.

Sigurisht, i mbetet ne dore perkthyesit te perzgjedhe fjalen qe i duket me me vend, me gjithe risqet dhe kusuret qe kjo gje permban.

 

Losttext,

sepse gjuha zyrtare e folur dhe e shkruar, sidomos ajo qe perdoret ne shtyp dhe televizion, si dhe ne pjesen jugore te vendit tone, e ka nxjerre jashte perdorimi.

sepse gjuha zyrtare e folur dhe e shkruar, sidomos ajo qe perdoret ne shtyp dhe televizion, si dhe ne pjesen jugore te vendit tone, e nxori jashte perdorimi.

_______

Hidhu nje sy ketyre dy fjalive, jane shkeputur nga ç'thashe me lart. Krahasoji. Nese te duken njelloj, atehere ketu kemi nje problem te madh. Por besoj se edhe ti do te biesh dakort me mua se keto fjali nuk thone te njejten gje. Kjo sa per te thene se e kryera ka nje funksion krejtesisht te percaktuar dhe nuk eshte aty sa per "lojtar rezerve". (kur te lodhet e kryera e thjeshte, po perdorim te kryeren). Ka nje logjike per te dyja.

E thashe dhe me lart : duhet te jesh mesuar qe ne femijeri me kete forme qe pastaj te mos skandalizohemi. Nje gje nuk e kam kuptuar (dhe jo kuptova !) ende : si ka mundesi qe nje popull krejtesisht i mbyllur ne malet e egra te Shqiperise veriore ka mundur (dhe jo mundi !) te ruaje dhe te flase me me logjike sesa une qe jetoj ne vitin 2010 ? Kjo ngelet mister per mua.

Per me gjate, akvll para ca ditesh solli (dhe jo ka sjelle !) nje pjese nga eposi i kreshnikeve ku nuk gjendej as gjurma me e vogel e kohes se kryer te thjeshte. Por ne gjitha vargjet, kemi kohen e kryer. Habitem sesi gjuhetaret tane nuk jane perkulur ende mbi kete veçori, habitem si nuk e kane hulumtuar (dhe jo hulumtuan !) ende, me qellim qe te nxirrnin mesimet e duhura per ne te tjeret.

 

Hurbi, nxehesh kot! STANDARTI I SHQIPES E PERMBAN TE KRYEREN SI FORME.

Po nuk nxehem une o Finoche. Koha e kryer eshte mire e bukur e mballosur nga faqet e fundit te fjaloreve te shqipes, por halli se letrat shqipe e gjuajne ngado qe ta shohin. Hidhu nje sy librave te sotem apo TV apo shtypit, dhe mblidh me pikatore ndonje "te kryer" qe mund te gjesh. Nuk do te jete e lehte, te siguroj. Pa per standartin, ate e di une se eshte e shkruar diku. Tjeterkund fle lepuri.

Dhe nese me lejohet ta them troç, lepuri fle ketu : njeriu eshte nje qenie me huqe. Nese mesohet me huqin e se kryeres se thjeshte, atehere keshtu do te shkoje. Keto pune duhet te na ishin sqaruar kur kemi qene ne bankat e shkolles, dhe jo sot qe kemi nja ca vite prapa nesh.

Eshte thjesht çeshtje veshi. Edhe pse logjika me jep te drejte per diçka, une do ta deboj nga truri sepse veshi nuk bindet. Instinkti me i forte se arsyeja. Pak a shume kjo eshte.

"Sonte pasdite i kam dhene makines neper autostrade dhe kam patur nje moment te bukur shume. Ndersa kam pire cigare, kam levizur gishtat neper timon dhe tamam ne ate moment, kam menduar se cfare mrekullie eshte qe me keto gishta kam shkruar kaq here fjale nga tastiera e kompjuterit, fjale qe kane ngurtesuar fluiditetin e mendimeve ashtu si kane mundur, fjale te cilat njerez te tjere i kane lexuar dhe keshtu jemi marre vesh. Kam menduar ne ate moment, qe kjo eshte nje mrekulli, per bese!"

Hurbinek, ke te drejte per ato qe thua. Me sa pashe nga versionet anglisht dhe spanjisht, duket se ato nuk e legjitimojne shqetesimin tend ne kete rast.

Keto i them si lexues.

 

e kryera e thjeshte dhe e pakryera kane te bejne me perfundimin  e procesit mbi te cilin flet folja.

"Nuk e kuptova" (atehere) do te thote dhe mund t'a kesh luptuar nderkaq (tani).

"Nuk e kam kuptuar" (asnjehere?) do te thote qe nuk e ke kuptuar atehere dhe as tani.

Ne narrative foljet behen lemsh (sipas nje rregullsie te caktuar). E zbukurojne rrefimin. E tashmja per ngjarje te shkuara psh, "i them qe jo mor zotni, se nuk eshte keshtu etj etj" -- kjo rocks.

Nderkaq te thuash "ka bere keshtu e ashtu" dhe nje fjali me tej te perdoresh "tha", s'me tingellon OK.

My 2 cents, anyway.

Je anash çeshtjes. Sinqerisht. E para e punes, nuk ka te beje fare e pakryera. E dyta, perkufizimet e dy koheve (bera, kam bere), jane te gabuara. Ndersa per ngaterrimin e koheve te foljeve ne nje rrefim, perseri gabim : nuk behen per qellime zbukurimi, porse i pergjigjen nje ligjesie te caktuar. Dhe ligjesia e foljeve eshte kjo :

- Percakto mire piken e references (t1) kundrejt pikes se tanishme (t), ku t1<t. (ne rastin e se shkuares)

- Percakto kahun e zhvendosjes ne raport me piken e references t1, nga e shkuara (t2<t1), apo nga e ardhmja (t>t3>t1).

- Dhe pastaj vepro me menyrat qe deshiron : kushtore apo habitore apo tjeter.

Keto jane, ska njeqind, dhe ska te beje bukuria, sepse ashtu behet nje rremuje.

pa dash me e fut punen te hunda tjetrit : si i thuhet shtatezane apo shtatezene, ose shtatezania apo shtatezenia, ka zene doebora apo ka zane debora?

 

po ca thu o Milloshar smiley

Shtat eshte per shtatin si selvi more, dhe jo shtata numerike qe te kerkoje nje e-ne fund te emrit.

shtatzene, pra.

shtatzani, gjendja.

ëëëëëë më janë shtuar ëëëëëë-të.

po pra po kuptimi i zene te fjala shtatzene kush eshte? pse jo shtatzeni?

a eshte zene apo eshte zane?

prandaj themi qe pupla ka rene nga dora e Galileos, dhe renia ishte e lire dhe nuk themi qe rania ishte e lire.

sipas logjikes tende, do duhej te kishte qene shtatzënie, me theksin tek ë-ja.

Fjala shtatzani është nga të paktat nga e folmja gege, me sa di, që shqipja letrare i ka ruajtur në përdorim. Pse, qysh e si, le ta thotë ndonjë gjuhëtonjës.

dmth i thuhet shtatzane e jo shtatzene. se po shkrujsha nji kartoline. smiley

Rrofsh per komentin. 

Po e shikonte tere meri por meria e saj reflektonte butesi .... jo maria smiley

Qe gjuhet jane skllave te perdoruesit kete s'e lot topi o Hurbi dhe po fitoi kjo "E kryera" jote hallall i qofte.

Tani shiko te te sjell une nje shembull te ngjashem nga kjo gjuha e njerkes sime (dmth italishtja).

Keto dy foljet ketu:

Aprii ed entrò

ne italisht jane fiks ne Te kryeren e thjeshte, qe ketej nga ne i thone "Passato remoto". Kjo qe thua ti Hurbi nuk perdoret fare-fare ne te folur ne italisht. Ka mbetur vec ndonje plak aristokrat andej nga Napoli (ose edhe ne Sicili) qe flet ende keshtu.

Nderkohe qe eshte pa dyshim forma e foljes qe perdoret me shume ne letersi apo ne ese (keto kohet e fundit autoret e rinj po mundohen ta perjashtojne edhe q'aty).

Une nga kureshtja jam perpjekur ta perdor nja dy here. Me shume miresjellje me akuzuan si snobe smiley

Finoche,

Te ma shkrish plumbin ne balle, dhe jo vetem mua, por mbare nje popullate te caktuar qe "fshihet" pas meje, diten e vdekjes se Halitit, fqinjit tim, une nuk do te them "Vdiq Haliti", por "ka vdekur Haliti".

Arsyen e kesaj duhet ta germosh, ti, une, dhe shume te tjere qe merren me letersi.

Me date 25 dhjetor, per Halitin qe nuk eshte me qe prej 24 dhjetorit, duhet thene "Ka vdekur Haliti".

Me 25 dhjetor, per Naim Frasherin qe nuk eshte me qe prej 1900-es, duhet thene "Naimi vdiq"

Besoj se kaq gje merret vesh. Kjo eshte thjesht ne rrafshin e logjikes. Sepse pastaj kemi dhe kleçkat e letersise (dmth romane, etj), dhe ketu nderhyjne dhe faktore te tjere.

Por te thashe, kam vertet ndermend te sjell ndonje material te mire ku te sqarohen keto gjera, sepse keq me vjen, por "kultura mbizoteruese", po ia merr frymen nje pjese te vogel qe e permenda me lart se ku ndodhet. Te them te drejten, une s'kam ndermend te dorezohem, qofte per hir te gjuhes sime qe ma kane (dhe jo mesuan !) mesuar qe ne djep, e qofte per hir te zanatit letrar.

Vdekja per vete natyren e vet eshte perfundimtare o Hurbi, keshtu qe ti thuaje n'dac ne te kryer e n'dac ne te kryeren e thjeshte.

Po le te mbetemi tek rasti yne:

Borges-i te "Disku" e thote me Te kryeren e thjeshte. Ti ke vendosur ta perkthesh me Te Kryeren meqe kjo po humbet ne shqip.

Veprimi yt eshte arbitrar, ketu logjika s'hyn fare, as arsyetimet... Me e thjeshte se kaq!

Dhe Finoche, nderhyrja e fundit per sonte :

Houellebecq (eh oui, toujours lui !) ka shkruar dy romane qe do te vijne ne shqip. E kam thene njehere kete.

Zgjerimi i lemit te luftes,

Therrmijat elementare,

I pari eshte i teri ne kohen e kryer (kam bere).

I dyti eshte i teri ne kohen e kryer te thjeshte (bera).

Nje studiues i mire i ketyre puneve, a e ka vrare (dhe jo vrau !) ndonjehere mendjen qe pse eshte keshtu, nga i njejti autor ?

Kaq e veshtire eshte qe te mendohet se e tere kjo ka nje ARSYE TE MADHE nga prapa ? Dhe kjo arsye gjendet ne vete historine qe rrefehet.

Finoche, naten e mire, falemnderit perseri.

Po dakort pra, une kete po te them: te respektohet autori! Shqipja ta jep mundesine t'i perkthesh te dy! Aferim!

 Hurbinek, ta kam thene edhe me pare qe nuk di te perkthesh. Nuk njeh gjuhen shqipe dhe kerkon te fshihesh pas novatorizmave fplklorike. Gjuha eshte nje, dhe rregullat e saj jane ato qe i bejne njerezit te merren vesh me njeri tjetrin. Jo se vertet me intereson perkthimi yt, por sepse me vjen te qesh me pretendimet dhe masturbimet e tua cerebrale, e perktheva ne shqipen letrare ate pacavure qe ke perkthyer ti. 

Mos lexo Hollebekun, por kap ndonje liber te gjuhes shqipe dhe shko jeto nja dy vjet ne Tirane qe ta marresh vesh se si flitet shqipja. Ja dhe perpjekja ime e fundit per te te edukuar, pasi sic ta kam then edhe me pare, idoti me i madh eshte ai qe mendon se s'ka me c'te mesoje.

 

Jam një druvar. S'ka rendesi emri. Kasollja ku jam lindur dhe ku  së shpejti do të vdes, ngrihet ne buze të pyllit. Thone se ky pyll shtrihet e shtrihet deri sa puqet me oqeanin qe rrethon boten; e thone gjithashtu se shtepi druri si kjo i imja udhetojne mbi oqean. Nuk di ç’të them për këtë ; nuk e kam parë ndonjëherë. Madje nuk kam parë as cepin tjetër të pyllit. Kur ishim të vegjël, vëllai im i madh më bëri të betohem bashkë me të, që nje dite, te dy bashke do ti hynim me sepate pyllit e nuk do te ndaleshim derisa të mos mbetej më asnjë dru në këmbë. Por tani im vella ka vdekur, ajo pas se ciles une jam vene e qe nuk do t'i ndahem deri ne fund eshte dicka krejt tjeter.  Atje tutje, ne drejtimin ku ulet dielli rrjedh një përrua në të cilin une peshkoj me dorë. Në pyll ka ujq, por ujqërit nuk më frikësojnë dhe sëpata s,me ka lene kurre ne balte. Kurre se kam vrare mendjen te numeroj vitet qe kam jetuar, por e di qe jam i vjeter - nga syte nuk shoh me. Poshte në fshat, ku nuk shkoj sepse do të humbisja udhën, më ka dalë nami si koprac, por çfarë thesari mund të ketë mbledhur një druvar?

Derën e shtëpisë, e mbyll me një gur që të mos hyjë bora. Një pasdite, degjova ca hapa të rëndë qe hiqeshin zvarre dhe pastaj një trokitje. Hapa deren dhe nje i huaj hyri brenda. Ishte një burre i vjeter, i gjate, mbështjellë i gjithi me një batanije të holluar. Një vragë i shkonte tejpërtej fytyrës. Vitet duke se i kishin dhene me shume autoritet se sa dobesi, megjithate e vura re se e kishte te veshtire te ecte pa u mbeshtetur ne nje shkop.Shkembyem disa fjale qe tani s'me vijne ndermend. Me se fundmi tha :

– Nuk kam strehë mbi krye dhe fle ku të mundem. I kam rënë kryq e tërthor tërë Saksonise.

Fjalet i shkonin me moshen. Im atë fliste gjithmonë për "Saksonine" ; tani njerëzit thonë Angli.

Kisha ca bukë dhe peshk ne shtepi. Ndersa hanin, nuk folem asnje fjale. Jashte zu te bjere shi. Une mora ca lekure kafshesh dhe i bera një shtrojë përdhe, aty ku kishte vdekur im vëlla. Me të ardhur nata, rame ne gjume gjumë.

Dita po zbardhte kur dolem  nga shtëpia. Shiu kishte pushuar dhe toka ishte mbuluar me dëborë të re. Ai e lëshoi shkopin dhe më tha t’ia ngrija.

– E përse u dashka të të bindem ? i thashë unë.

– Sepse jam një mbret, m’u përgjigj ai.

Thashë me vete ky do të jetë i marrë. E mblodha shkopin dhe ia dhashë.

Kur foli perseri, zeri i tij kishte ndryshuar.

– Jam mbreti i Secgensëve. I kam udhëhequr shpesh drejt fitoreve ne  luftime të ashpra, por në orën e caktuar nga fati, e humba mbretërinë time. Më quajnë Isern dhe jam nga gjaku i Odineve.

– Une nuk i falem Odineve, iu përgjigja. Une i falem Krishtit.

Ai vazhdoi, njëlloj sikur të mos më kishte dëgjuar :

– Unë vërtet endem nëpër udhët e mërgimit, por jam ende mbret sepse kam diskun. Do ta shohësh ?

Dhe hapi pëllëmbën e dorës së tij eshterore. Ne te nuk kishte asgjë. Ishte bosh. Dhe vetëm atëherë vura re se e kishte mbajtur ate, gjithmonë të mbyllur. 

Me veshtroi drejt e ne sy.

– Mund ta prekësh.

Jo pa njëfarë ngurimi, ia preka pëllëmbën me majën e gishtave. Ndjeva diçka të ftohtë dhe pashë një vezullim te shpejte. Dora u mbyll përnjëherë. Nuk thashë gjë.

– Eshtë disku i Odinit, me tha plaku me nje ze plot durim, si te ishte duke i shpjeguar nje femije te vogel. Ka vetëm një faqe. Mbi tokë, nuk ka asgjë tjetër që të ketë vetëm një faqe. Sa kohë që do të jetë në dorën time, do të jem mbret.

– Eshtë i artë ? e pyeta unë.

– Nuk e di. Është disku i Odinit dhe ka vetëm një faqe.

Atëherë më hipi një dëshirë ta kem këtë disk. Po të ishte i imi, mund ta shisja, ta shkëmbeja me një shufer ari dhe të isha unë mbreti.


– Në kasollen time, kam një kuti të fshehtë plot me monedha, i thashë këtij endacaku të cilin ende e urrej. Janë prej ari dhe vezullojnë si sëpata ime. Po ma dhe diskun e Odinit, do të të jap kutinë.

– Nuk dua, më tha me një pamje të bezdisur.

– Eh mirë atëherë, i thashë unë, shko ne udhen tënde.

Më ktheu shpinën. Një goditje sëpate në qafë qe mëse e mjaftueshme për te: u lekund dhe ra, e ndersa binte, hapi dorën dhe une pashë atë vezullimin e diskut ne ajer. Shënova vendin e saktë me sëpatë dhe e tërhoqa trupin poshte ne perrua, ne nje vend ku e dija qe ishte i thelle. Atje ia hodha trupin.

Kur u ktheva mbrapsht në shtëpi, e kerkova diskun gjithandej. Nuk e gjeta. U bënë vite që e kërkoj.

 

Per nga perdorimi i foljeve me pelqen me shume ky version.  Rrjedh.

Nja dy gjera te vogla, PF, nese me lejohet:

Nuk e di perse ne versionin anglisht perdoret termi "oqean."  Ne gjuhen e Borges perdoret det (flm Finis per prurjen.)

Del bosque dicen que se alarga hasta el mar que rodea toda la tierra y por el que andan casas de madera iguales a la mía.

Gjithashtu, perkthimi nga anglishtja, jo nga origjinali, sjell edhe adaptime te tjera ne gjuhe te trete qe nuk i qendrojne dhe aq besnike origjinalit.  Psh:

Kurre se kam vrare mendjen te numeroj vitet qe kam jetuar, por e di qe jam i vjeter - nga syte nuk shoh me.

Ne spanjisht:

No he llevado la cuenta de mis años. Sé que son muchos. Mis ojos ya no ven.

Versioni anglisht i heq "muzikalitetin" origjinalit, apo rrjedhshmerine "llevar la cuenta" -> "son muchos."

Nejse, gjera te vogla. 

smiley.

 Monda, nuk me ngelet fare hatri dhe ka edhe me shume gjera te vogla nga sa ke numeruar ti, sepse i gjithe perkthimi me mori 23 minuta. Une nuk bera krahasim me tekste te tjera dhe as nuk pata as kohe e as ndonje shtytje qe ta ripunoja.Pastaj, une nuk di spanjisht, ndaj nuk i futem perkthimeve te tilla pervecse per qejfin tim ose per te sjelle ndonje gje ketu tek peshku, si puna e asj poezise kineze. Ajo qe desha te tregoj eshte pikerisht ajo qe ti e vure re. Rjedhshmeria e tregimit. Perdorimi i nje shqipeje te lemuar, mundesisht qe te tingelloje e bukur ashtu si vjershat e Lasgushit, apo Don Kishoti i Mances i Fan Nolit.

Se kur tjetri pretendon se ha buke me perkthimin, duhet patjeter te jete profesionist. Megjithese une vertet nuk e di se sa buke mund te hash nga libra qe shtypet ne 1800 kopje nga te cilat shiten 180, por nejse, varet se me cfare standarti je mesuar.

Thjesht per qejf nderhyrja, sepse jam e vetdeklaruar qe s'kam as durim, as vullnet, as fantazi per perkthime smiley

Nisur nga kjo, prandaj e respektoj me shume qofte si hobi, perpjekje apo dhe profesion. 

Qahesh ti:

"Hidhu nje sy librave te sotem apo TV apo shtypit, dhe mblidh me pikatore ndonje "te kryer" qe mund te gjesh."

"Të enjten që shkoi, në një ceremoni krejt të thjeshtë e fisnike, Federata Shqiptare e Peshëngritjes ka përkujtuar në “Hotel Tirana Internacional” 60-vjetorin e saj (1949-2009). Eshtë një sport i Mbasluftës për Shqipërinë, pavarësisht prej një simboli të saj, që na ka lënë aparati fotografik i Kel Marubit, i cili ka fiksuar Mbretin Zog të një fiziku atletik, duke ngritur lart një bosht olimpik edhe pse antik, ndërsa në sfond duket Adriatiku i pastër qehlibar. Prof. Gaqo Gogos, i cili ka shumë shkrime për sportet, për kulturën dhe nxitjen e tyre në vitet ’30, çuditërisht nuk i kam gjetë asnjë shkrim për peshëngritjen, ndonëse ajo ka qenë ndër sportet olimpikë qysh në Olimpiadën e Anversës më 1920. Kësisoji, ndër ne fillimet e peshëngritjes i përkasin kohës së Mbasluftës. Kjo është historia."

"Kur në tekstin që kam shkruar për ekspozitën, flas për varre të vjetra që i kam prekur si fëmijë, përpiqem më tepër të hamendësoj, apo përmes një truku, të zbuloj apo të dyshoj në pjesë të pavullnetshme, të paplanifikuara të projektit tim. Unë di vetëm se një ditë prej ditësh kam pikturuar një varr."

"Nuk kam dashur të shkruaj rreth një historie banale të shpikur nga kryeministri Berisha rreth një sipërfaqeje toke të legalizuar nga Këshilli Bashkiak i Tiranës në mars të vitit 2005, përreth lokalit “Tajvan”. Por zonja Topalli e paska përmendur këtë fakt dje, pasi ka humbur qetësinë në emisionin “Top Story” dhe më duhet ta sqaroj."

Tre shembuj shpejt e shpejt nga faqja e pare e peshkut sa per te thene qe rebelizmi jot ndaj standartit dhe mungeses se kohes se kryer eshte nje vrime ne uje. Po ti paske qene perkthyes reaksionar mor jahu.

Tashti me thuaj pak si eshte puna me kete:

"Dita po dilte kur kemi dalë nga shtëpia. Shiu kishte pushuar dhe toka ishte mbuluar me dëborë të re. Ai e lëshoi shkopin dhe më tha t’ia mblidhja."

Ca dreqin ndodhi? Pse kalove nga e kryera tek e kryera e thjeshte? Kjo:

"- Percakto mire piken e references (t1) kundrejt pikes se tanishme (t), ku t1<t. (ne rastin e se shkuares)

- Percakto kahun e zhvendosjes ne raport me piken e references t1, nga e shkuara (t2<t1), apo nga e ardhmja (t>t3>t1),"

s'te justifikon gje ne gjithe vazhdimin qe ke ne te kryer te thjeshte, pasi edhe po te te justifikonte ketu, nuk do te te justifikonte ne fund, ku hidhesh prape nga e kryera e thjeshte ne te kryer:

"Kur u ktheva në shtëpi, e kam kërkuar diskun gjithandej. Nuk e kam gjetur. U bënë vite që e kërkoj."

E ke bo corap! Pa asnje kokerr rregulli.

 ore une nuk doja ti hyja me nje e nga nje se jane shume por:

Pak rëndësi emri im. smiley

Duket se ky pyll shkon deri në detin që i bie rreth e përqark tokës dhe mbi të cilin qarkullojnë :O shtëpi prej druri si e imja. 

etj, et,

Pa hyre tek oqeani qe behet det.

perroi qe behet lume, 

vendi i thelle me vershim

dita po dilte per dita po zbardhte ose dielli po dilte

Pa hyre tek fjalite qe nuk kane pike rrjedhshmerie dhe qendrojne si te ndertuara me shkarpa. 

Pa u futur pastaj tek "zbulimet" dialektikore qe nuk jane vetem ne fjale, si guxon te beje Kadareje por jane kohe te tera foljesh, ndertime frazeologjike habitore, etj.

Tani, jo se poplli vertet u shqye per perkthimet e Hurbinekut, se ato qe vertet duan te lexojne, i dine dy tre gjuhet te huaja dhe nuk presin te lexojne autore amerikano-latine te perkthyer nga frengjishtja ne lumjanshe, por sidoqofte te ofendojne inteligjencen baze kur sillen ketu si reklame e librit te shumepritur ne te gjitha librarite shqiptare. smiley

Une them se duhet ta kishte lene tregimin tek fjalia e pare: Une jam nje druvar. Dhe kaq. 

Nejse, edhe kaq ishte shume kohe e humbur me Rubinetin tone qe si pushon zerzeleja...

P.S. Se mu kujtu tek shkrimi i xhazit kur ""keshillonte" njerin. "Te pelqen muzika xhaz...Lexo filan liber! :O

Tani e lexova; PF, perkthim i bukur.

Dhe duket qe eshte perkthim i drejtperdrejte, sic thua edhe vete 23 minutsh, pas asnje korrektim e retushim. Nice!

____________________________________________

____________________________________________

Keto dy viza tregojne shpjegimet qe deshiroj te jene per maskarenjte.

____________________________________________

Tani ca sqarime per losttext, finisterre, e ndonje tjeter qe kalon kendej. Sqarimet do te vijne ne disa postime, mbase nja 10, mbase nja 20, qe gjithsecili te zgjedhe piken ku deshiron te kapet dhe aty te beje debat e te mundohemi te marrim (dhe jo merremi) vesh :

1. KOHA E KRYER E THJESHTE (BERI)

Kjo eshte nje kohe RREFIMI, dmth ajo ne te cilen shprehen ngjarjet e ndodhura nje pas nje, te mbajtura si "thelbesore", qe perbejne kornizen e nje rrefimi. Ngjarjet "jo-thelbesore", te shprehura ne te pakryeren, mese te kryeren dhe ne kushtore, nuk permenden ne rendin e tyre. Shembull :

Jashte stuhia bente kerdine. Ai shoi nje nga nje te gjitha llampat, hyri ne dhome, u zhvesh me shpejtesi dhe rreshqiti poshte çarçafeve. Siç dhe e kishte marre me mend, ata ishin te akullt. Megjithate, ai fjeti pothuaj menjehere.

KOHA E KRYER E THJESHTE shoqerohet gjithmone me nje pershtypje largesie kohore me ngjarjen e permendur.

Perkundrazi, ligjerimi dhe kohet e tij (e kryera psh) jane te kapur (TE MBERTHYER) ne situaten e thenies. Keshtu, ndihmesja (KAM) e MBERTHEN kete kohe ne te tashmen e bashkebiseduesve.

________

2. KOHA E KRYER (KA BERE)

KOHA E KRYER shpreh nje veprim te perpikte qe eshte zhvilluar dhe ka perfunduar ne te shkuaren.

Megjithate, e kryera (KA BERE) ka strukturen dhe vleren e nje permbushjeje te se tashmes, duke nenkuptuar se ne oren qe po flitet, ngjarja e shprehur nga folja eshte zhvilluar, cilido qofte çasti kur eshte zhvilluar, çast i cili nuk eshte menduar nga folesi (eshte situata e tanishme ajo qe i intereson atij)

________

Te vijme tek çeshtja e eposit te kreshnikeve. Ose dhe tek kenget me te vonshme te malesive. Du strofa : Sefe Kosharja ; Jakup Ferri.

Sefe Kosharja i pari i fisit

Hije t'paska maja e lisit

Hije m'ka o shok't e mie

Kam dhan' jeten o per lirie.

 

dhe :

 

Jakup Ferri mor' ku je

thrrasin malet me piskame

tridhete krena i ke pre

me shtat' plage po rri n'kame

_____

Perse autori i kengeve (diku para 70-80 vjetesh, apo dhe me teper) ka vendosur "kam dhene" dhe jo "dhashe", dhe "ke prere" dhe jo "preva" ?

Pyetja ia vlen te ndalemi sepse ketu dalin ca gjera. Pergjigja eshte kjo : ne te dyja rastet, jemi ne situaten e ligjerimit, ose diskutimit, dhe jo ne ate te rrefimit. Kengetari i drejtohet Jakup Ferrit sikur ta kishte aty prane, dhe nuk e trajton Ferrin si dikush qe ka vdekur tashme prej kohesh. Gjithashtu dhe ne rastin e Sefe Koshares : kemi pershtypjen e nje kengetari i cili e ka lisin para syve, po sheh trupin e Sefes qe lekundet, shpreh habine (t'paska) qe sa bukur rri aty ne maje te lisit. Ne kete rast, autori e ka zhdukur largesine e tij me ngjarjen, ai eshte vete ne ngjarje.

_____

Nje rast tjeter flagrant qe eshte nje perçudnim i paster i shqipes dhe madje dhe logjikes. Perdoret gjeresisht ne Jug. Pyetja :

KU QE SOT ? (babai pyet djalin)

Kjo pyetje eshte nje shemtim i vertete. Sepse i mungon logjika kryekeput. Me kete pyetje, babai e ngushton rrezen e pergjigjes duke lene tashme te nenkuptohet se djali ishte THJESHT NE NJE VEND TE VETEM ! Nderkohe qe ai s'di asgje ku ka qene i biri. I biri mund te kete qene ne nja dhjete vende ate dite. Ka qene me shoket, ka dale me te fejuaren, ka qene ne kinema, ka ngrene darke me drejtorin, etj. etj.

Mirepo te gjitha keto, i ati ia zhduk pernjehere me pyetjen "ku qe ?" Pyetje e cila pranon vetem nje pergjigje, e qe te birit i duhet te zgjedhe : "Qeshe ne kinema". Dhe PIKE. I biri s'ka ç'flet me.

E njejta situate tani me nje baba nga Malesia e Madhe :

KU KE QENE SOT ?

Kjo pyetje le te hapur te dhjete vendet ku ka qene i biri ate dite. Dhe i biri fillon : sot kam qene me shoket, kam qene ne kinema, kam qene me te fejuaren, kam takuar drejtorin, etj. etj.

________

Keto, dhe gjera te tjera qe do te vijne me poshte, ne postime te tjera, duhet te nguliten mire ne koke, dhe te mos dalim pastaj neper katund e te llomotisim kot me kot.

Ka dhe diçka qe nuk e kuptoj fare : PERDERISA KOHA E KRYER EKZISTON NE GRAMATIKEN E GJUHES SHQIPE, A MUND TA DI, A MOS ESHTE ATY VETEM PER TE ZBUKURUAR FAQET E LIBRAVE ?

Dhe e dyta : PERDERISA KA NJE POPULLSI TE TERE QE E FLET KETE MENYRE, KUSH BUKUROSH MERR TE DREJTEN TE THOTE SE KJO MENYRE NUK KA TE DREJTE QYTETARIE ?

Androkliu ? Mami i vet ? Gjyshja ? Stefanaqi ? Tezja e vet ? Kush djallin nxjerr verdikte perjashtuese ne lidhje me kete pune ?

Gjuha shqipe eshte edhe ajo e Konispolit, edhe ajo e Vermoshit. Nqs nje konispolasi i dhembin veshet kur flet Vermoshasi, atehere n'rrote t'sames shkofte ai dhe sorollopi i vet bashke me te. 

 

 

Nqs perkthyesi merr persiper te vras veshin e "njeres ane" e te mbroje veshet e "anes tjeter" atehere libri, pjesa e perkthyer, duhet te hapet me nje parathenie: Disclaimer, kam vendosur te [....]  (Qofte edhe per sinqeritet ndaj lexuesit.)

Ndryshe, Borges thote kete:

Ahí lo tiré.  Al volver a mi casa busqué el disco. No lo encontré. Hace años que sigo buscando.

Gjithesesi, rreshqitjet individuale menjane, vazhdoj te kem respekt per profesionin.

Jo, Monda, shenimi i sakte eshte : Ky liber eshte per ata qe kane mend ne koke. Te tjeret, te mos e lexojne.

Eshte e turpshme (dhe njekohesisht e paturpshme - veçori e shqipes kjo qe dy antonime kane te njejtin kuptim) qe shqipja e vitit 2009, diskuton ende qenesine ne letersi te nje forme letrare te perdorur nga gjysma e folesve te vet. Turp e faqja e zeze !

Rrine robte duke fryre syte me nje kohe foljore qe e kane mesuar qe ne klase te trete fillore. Por qe praktikat e shtepise ua kane fshire nga truri fare.

Por s'kam deshire te zgjatem me teper ne kete maskarade qe perseritet sa here qe nxjerr krye kjo kohe foljore. Me ngrihen aq shume nervat sa kam deshire t'ju them : ju dhjefsha shqipen qe flisni ! Dhe e dhjefsha shqipen fare shkurt ! Gjuhe qensh !

Hurbi, miremengjes smiley

Me sa shoh, jemi prape ne te njejten pike vlimi...   qe po debatojme tash sa kohe. Une nuk po i futem fare ta gjej ne italisht dhe ta sjell, me lejo vetem te marr shembullin nga perkthimi yt per te kuptuar se ku shkon dhe ku nuk shkon perdorimi i se kryeres:

Perkthimi yt:

Një pasdite, kam dëgjuar ca hapa të rëndë dhe pastaj një trokitje në derë. E kam hapur dhe brenda ka hyrë një njeri i panjohur. Ishte një plak, shtatlartë, i mbështjellë me një batanije të holluar. Një vragë i shkonte tejpërtej fytyrës. Mosha e tij e madhe dukej t’ia kishte shtuar autoritetin, madje dhe pa ia fashitur forcat, por sidoqoftë vura re se për të ecur, duhet të mbështetej në një shkop. Kemi shkëmbyer ca fjalë që nuk i mbaj mend. Dhe në fund tha :

– Nuk kam strehë mbi krye dhe fle ku të më zerë nata. I kam rënë kryq e tërthor tërë mbretërisë anglo-saksone.

_______________

varianti im:

Një pasdite, degjova ca hapa të rëndë dhe mandej një trokitje në derë. E hapa dhe brenda hyri një njeri i panjohur. Ishte një plak, shtatlartë, i mbështjellë me një batanije të holluar. Një vragë i shkonte tejpërtej fytyrës. Mosha e tij e madhe dukej se ia shtonte edhe me teper autoritetin, madje dhe pa ia fashitur forcat, por sidoqoftë vura re se për të ecur, duhet të mbështetej në një shkop. Shkembyem ca fjalë që nuk i mbaj mend. Dhe në fund tha :

– Nuk kam strehë mbi krye dhe fle ku të më zerë nata. I kam rënë kryq e tërthor tërë mbretërisë anglo-saksone. ( nuk kam ndryshuar asgje ne kete fjali)

____________

Pra, kur dikush rrefen, rrefen per dicka qe ka shkuar, eshte vulosur dhe nuk riperseritet, ndersa ne fjaline ku plaku thote qe i ka rene kryq e terthor mbreterise, eshte nje veprim qe eshte kryer ne vazhdimesi, per nje kohe te gjate.

__________

Pastaj, c'eshte kjo "e mblodha shkopin"?! M'u desh t'i rikthehesha fjalise, se nuk po e merrja vesh, shkopi nuk mund te mblidhet, Hurbi, shkopi ngrihet nga toka, merret, vec nese e perdorim si metafore, te zevendesojme "mblidhe mendjen" me "mblidhe shkopin!" smiley

______

Te lutem, mos e humb perkthimin vetem per shkak te kryenecesise tende dhe mos e kthe perdorimin e te kryeres qellim ne vetvete, nuk rrjedh perkthimi, Hurbi, ngec dhe te heq deshiren per te lexuar cdo gje tjeter nga i njejti autor. smiley

 

p.s. Nuk dua te debatoj me me ty per kete ceshtje, se e kemi bere telef. smiley

 

Mire, falemnderit. Shpresoj te me lexosh ne shpjegimet e tjera. Ne heshtje, s'pres asgje nga askush. Gjerat jane te qarta ne koken time. Kryeneçesia ime eshte shoqeruar GJITHMONE me argumente, dhe jo me pallavra kalimtaresh. Dhe mos i gjetshin kockat rehat atij qe e ka masakruar shqipen keshtu, duke perjashtuar gjysmen e popullsise se vet, me trasta rrugeve.

Dhe Monda mbase e pati me te qeshur, por une e kam seriozisht : e thashe ne nje postim me lart, ç'te bejne malesoret e ngrate qe gjithçka duhet te kaloje nga gabzerri i Androkliut qe e ka androklisur mire Tiranen, dhe tani s'mund te flasesh as gjuhen tende ne vendin tend. Ja ketu kane mberritur punet. As me pak as me shume.

Hurbi, me vjen keq, por secila kohe ka vendin e vet. Ta dhashe me shembuj ku mund te perdoret koha e kryer, nuk po perrallisja ne tym. Plus qe me sa pashe nga fjalia qe ka sjelle Monda, autori ka perdorur kohen e kryer te thjeshte, ku e gjen ti te drejten te shtremberosh teksin dhe t'ia futesh kohes se foljes se ashtu te duket ty me mire? Dhe mos u anko per malesoret e ngrate, vetem me mua, jo, sepse ti e di mire sa e dua une gegnishten.

Dhe mos me rri me inat mua, se te vdiqa... smiley

flasim, i dashur. smiley

Degjo Ana_H,

Kohet kane vendin e vet, dhe po me del goja pas veshit duke e thene kete. Sepse nje lloj kohe e kane kapur ne çifte. Madje shume prej koheve, jo vetem nje. Siç e thashe nje dite me lidhoren, vetem shqiptaret e Androkliut shprehin nje deshire me nje folje ne deftore. Tjeterkund s'ben vaki.

Vetem ne shqip lexon bukurira te tilla :

Shpresoj se mberrin ne kohe. (Shpresoj te mberrije ne kohe)

_________

Dhe eshte e pavertete se ndokush e do gegnishten. Kjo eshte nje nga mitet e diteve moderne. Te gjithe duan te duken te hapur ndaj botes, ndaj shoqerise, ndaj popullit te tyre nga Vermoshi ne Konispol, madje duam te dukemi "cool" dhe me kosovaret, eshte moda sot. Umberto Eco i sqaron mjaft mire keto gjera, diku ne nje vellim (ia kam harruar titullin).

Ai thote :

Per te vene re se ç'mendje ka dikush, shikoje perdorimin e fjales "por". Kjo fjale, siç mund ta kesh vene re dhe ti, eshte fjala kyçe e modernitetit te sotem. "Por" nenkupton nje leshim qe e kemi bere perpara. Dhe qe pastaj mbledh freret, per te mos e lene tjetrin te ngazellehet shume. Shembull :

Une kam shume shoke malesore, por...

Te gjithe e dine çfare vjen pas kesaj "por" ketu me lart, secili mund ta mbushe me fantazmat e veta. Kjo "une kam shume shoke malesore" eshte vetem qetesia para stuhise, ose trullosja e embel e bashkebiseduesit per ta pritur pastaj rrebeshin me nje nenshtrim i cili vjen nga paanshmeria e pretenduar e folesit. Eshte me te vertete simptomatike kjo forme.

"Hej, degjo, mos ma merr per keq, nuk jam racist fare, kam shume shoke zezake, por (dhe prite tani kopaçin kokes !) ata jane vertet te padurueshem !"

Bum !

Ekzotikja, sidomos ne kete pellg ku shkruajme ne, eshte kthyer ne nje menyre te qenuri : je "cool" nese kujton djathin e bebes se 1975-es, bunkerin ku ke pshurrur nje pasdite, je "cool" te thuash se ke qene ne Valbone dhe malet te kane mbushur shpirtin me gjalleri, je "cool" te ndalesh t'i besh nje foto nje plaku me qeleshe Hasi ne koke (Ne telefon me shoqen : Hej, Linda, nuk e ke idene ç'me ka ngjare sot : kam bere nje foto te nje plaku, uaaaaaaaa s'kisha pare ndonjehere te tille me qeleshe, mrekulli fare, do ta vendos foton ne facebook !).

________

Ideja ime nuk eshte kjo, Ana. Kam te tjera synime. Nese une verej dy gjera te ndryshme qe shqipja iu ka vene te njejtin emer, dhe per me teper, njera prej tyre "ha ne kurriz te tjetres", atehere ketu ka diçka dhe duhet nderhyre sa me shpejt.

________

E kam sternjeqindperseritur perdorimin e kohes se kryer (Kam bere). Dhe do ta sterperseris me poshte. Derisa ne kokat tuaja te futet dyshimi se vertet ka diçka qe nuk shkon. Sepse eshte mire e bukur qe une e ti si perkthyes te shkruajme sipas qejfeve te zonjushave dhe zoterinjve te Tiranes, dhe keshtu te na dale zeri per ustallare, e te dalim neper televizione, por puna eshte se po bejme nje vrime te madhe ne uje. Por e kuptoj se une e ti jemi te pafuqishem, te pakten jo aq per te permbysur gjithe ato tekste te qelbura qe ndyjne mendjet e shkollareve. Ketu i kane fajet ata gjuhetaret tane te ndritur qe me shkruajne pallavra nga sallat e bibliotekes kombetare, pa e ngritur menderen te shkojne te degjojne njerezit si flasin. Le te shkojne e te degjojne kenget me çifteli e me lahute, e t'i shohin mire si mendon e si shprehet tjetri. Dhe pastaj, le te mos nxjerrin koburet duke pushkatuar variantet qe nuk i pelqejne vesheve te arte te tij !

Mire, OK.

Mire, Hurbi. Edhe une per te qene "cool" e bej perkthimin. Rrofsh!

Nuk eshte puna aty, nuk bera asnje aluzion ndaj punes tende qe vertet e respektoj. Ceshtja eshte tjeterkund :

Une diskutoj me ty se je e zanatit, dhe nuk ndalem shume ne kalimtaret lart e poshte qe veç fusin spica, sa per te treguar surratin e tyre. Nejse. Krahaso tani dy variantet e rrefimit, ate geg dhe ate tosk :

Kenga e Mujit

Njana shoqes Zanat atehere i kane thane:
-Edhe do tamel Mujos me i a dhane
E ka marre tamlin Muji e e ka pi
E ka kape gurin me e peshue
Deri ne gju ai gurin e ka cue
E ka ugje prap n'toke e ka pushue
Kqyre Zana sa mire ka thane:

Kenga e Celo Mezanit

Kur na ra martine pare Celua

Celua na ktheu surrane

Kur na ra martine dyte

Celua gremisi syte

Kur na ra martine trete

Celua u vra me te vertete

______

Krahasoji tani, çfare ndodh ne te paren, e çfare ndodh ne te dyten ? Cfare duan te thone perdorimet e kohes se kryer tek e para, dhe kohes se kryer te thjeshte tek e dyta ? A jane rastesore ? A jane te qellimshme ? A burojne vetvetiu, dmth se brendshmi kenges ? Me nje fjale, mos valle kenga e Mujit, mund te rrefehet VETEM ne kete menyre, duke pasur parasysh synimin e autorit ?

Cfare pergjigje na sugjeron ketu ?

ps : dhe une debat po bej, nuk kam asnje synim apo deshire te ngaterroj regjistrat (miqesine nuk e prish me askend, debati nuk ka pse e cenon.)

Ne radhe te pare s'po futem ne diskutimin Kryer-Pakryer sepse s'e morra vesh mire edhe pse lexova ( me nje fare kujdes ) diskutimin. Pyetja ime do ishte nese ne (ju), ata, keto, duhet te shkruajme ne shqipen e folur apo ne shqipen e shkruar? ( po nese ne shkruajme ne shqipen e folur atehere shqipja e folur behet shqipe e shkruar = ne po shkruajme ne shqipen e shkruar ne momentin kur e shkruajme )

 

Nuk ka nje pike te dyte.

Jo, desap., ka nje keqkuptim. Nuk behet fjale per "gjuhe e folur" apo "gjuhe e shkruar". Nuk behet fjale per "itu" ne vend "ketu". Kjo ka mbaruar, do shkruhet ne gjuhen letrare zyrtare dhe mbaroi puna. As vete une nuk dua t'i rikthehem kesaj.

Problemi eshte tek morfologjia ose tek llojet e ligjerimit : behet fjale per nje forme foljore e cila ka mbetur jetime, nderkohe qe ajo ekziston bukur mire ne kokat e jo pak shqiptareve. Perse te shkakton irritim dhe kruarje berrylash kur lexon "Kam ngrene buke ne oren shtate, nuk dua me" ne vend te "Hengra buke ne oren shtate, nuk dua me". Nga vjen kjo kruarje ? Dhe pse djallin vjen ?

Cfare do te bejme me kenget e eposit te kreshnikeve ? Do t'i quajme thjesht ekzotike te vlefshme vetem per festa çlirimesh e pavaresish (oh sa mire me qene shqiptar !) ? Apo do te ulim kokat per te pare pse djallin katundaret e pashkolle fare e kendojne ne ate menyre ? Ai burri i lahutes eshte analfabet, nuk di as gjuhen e kostaqit as te dreqit as te te birit. E ka mesuar kengen permendsh, brez pas brezi. Atehere, perse dikush nuk qep gojen dhe nuk shtron menderen per te pare pertej kesaj kenge, a mos fshihet diçka tjeter ?

Por si gjithmone, logjika perjashtuese fiton me tuç (une kam pushtetin - gjuhesor, kuptohet - dhe do te flasesh siç dua une).

Kosovaret mund te lodhen e rropaten per te rrasur gjuhen letrare shqipe neper shkolla, por s'do t'ia arrijne ndonjehere. Sepse gjuha, nuk eshte vendim qeverie. Eshte nje trashegim qe i ka rrenjet thelle ne nenvetedijen tone, e s'mund ta perdhunosh si te do qejfi ty. Keshtu puna.

ps : ate librin qe te thashe, mund te ta jap dhe une. Nuk eshte liber xhazi, kuptohet. Por ka ne sfond xhazin. Me pak fjale, eshte nje burre qe ndalet nje nate ne pune, ngaqe ka defekt, ne nje uzine, dhe shkon ne mbremje ne nje klub. E shoqja e pret ne shtepi. Aty luhej xhaz, mirepo ky ka qene xhazist per shume kohe (droge, alkool), dhe ka hequr dore, dhe nderkohe i ringjallen shqisat, dhe nuk shkon fare ne shtepi, bie ne dashuri aty, e shoqja niset per ta gjetur, dhe vdes rruges, etj. etj. Roman i bukur, sintakse e çuditshme (nje botues shqiptar me tha per kete roman : jo, jo, se lexuesi shqiptar s'eshte mesuar te lexoje kesi stilesh, nuk i pertyp dot, nuk ben, do gjera te thjeshta lexuesi shqiptar. Nderkohe qe ne perendim risia kerkohet gjithandej, botuesit shqyhen per nje autor qe shkruan çuditshem...)

Jo, desap., ka nje keqkuptim. Nuk behet fjale per "gjuhe e folur" apo "gjuhe e shkruar". Nuk behet fjale per "itu" ne vend "ketu". Kjo ka mbaruar, do shkruhet ne gjuhen letrare zyrtare dhe mbaroi puna. As vete une nuk dua t'i rikthehem kesaj.


Po kete e morra vesh por doja te flisja per diçka tjeter, siç e them aty siper. Gjuhe Letrare apo Gjuhe Porcelani, ça duhet te shkruajme, sipas jush?

 

 

Problemi eshte tek morfologjia ose tek llojet e ligjerimit : behet fjale per nje forme foljore e cila ka mbetur jetime, nderkohe qe ajo ekziston bukur mire ne kokat e jo pak shqiptareve. Perse te shkakton irritim dhe kruarje berrylash kur lexon "Kam ngrene buke ne oren shtate, nuk dua me" ne vend te "Hengra buke ne oren shtate, nuk dua me". Nga vjen kjo kruarje ? Dhe pse djallin vjen ?

 

Mua e para ma vret veshin, pse nuk e di! Une do thoja " hongra n'ora shtat, jam plot!"

Por se di se pse qysh e tek!

 

 

 

Cfare do te bejme me kenget e eposit te kreshnikeve ? Do t'i quajme thjesht ekzotike te vlefshme vetem per festa çlirimesh e pavaresish (oh sa mire me qene shqiptar !) ? Apo do te ulim kokat per te pare pse djallin katundaret e pashkolle fare e kendojne ne ate menyre ? Ai burri i lahutes eshte analfabet, nuk di as gjuhen e kostaqit as te dreqit as te te birit. E ka mesuar kengen permendsh, brez pas brezi. Atehere, perse dikush nuk qep gojen dhe nuk shtron menderen per te pare pertej kesaj kenge, a mos fshihet diçka tjeter ?

 

Nuk e di nese Eposi eshte shembulli i sakte duke qene se Eposi ka nje shije arkaike e mund te ngaterrohemi duke u marre me te. Por sikur te behej nje studim do ishte fantastik. Per me shume ne kemi edhe thesarin arberesh e do ishte shume interesant nje studim midis te dyja gjuheve, pse e si kane ndryshuar, te flasesh me arbereshet eshte si te kesh makinen e kohes qe te kthen mbrapa ne kohe, nje studim serioz do ishte shume seksi.

 

 

Por si gjithmone, logjika perjashtuese fiton me tuç (une kam pushtetin - gjuhesor, kuptohet - dhe do te flasesh siç dua une).

Ky eshte problemi i vertete. S'ka te beje shume po une njoh miq njerez me shkolle qe thone "qka ndodhi?", " qekiq". Kur isha i ri e katalogoja si injorance, tani vras mendjen e jam kurioz.

 

Kosovaret mund te lodhen e rropaten per te rrasur gjuhen letrare shqipe neper shkolla, por s'do t'ia arrijne ndonjehere. Sepse gjuha, nuk eshte vendim qeverie. Eshte nje trashegim qe i ka rrenjet thelle ne nenvetedijen tone, e s'mund ta perdhunosh si te do qejfi ty. Keshtu puna.

.

 

ps : ate librin qe te thashe, mund te ta jap dhe une. Nuk eshte liber xhazi, kuptohet. Por ka ne sfond xhazin. Me pak fjale, eshte nje burre qe ndalet nje nate ne pune, ngaqe ka defekt, ne nje uzine, dhe shkon ne mbremje ne nje klub. E shoqja e pret ne shtepi. Aty luhej xhaz, mirepo ky ka qene xhazist per shume kohe (droge, alkool), dhe ka hequr dore, dhe nderkohe i ringjallen shqisat, dhe nuk shkon fare ne shtepi, bie ne dashuri aty, e shoqja niset per ta gjetur, dhe vdes rruges, etj. etj. Roman i bukur, sintakse e çuditshme (nje botues shqiptar me tha per kete roman : jo, jo, se lexuesi shqiptar s'eshte mesuar te lexoje kesi stilesh, nuk i pertyp dot, nuk ben, do gjera te thjeshta lexuesi shqiptar. Nderkohe qe ne perendim risia kerkohet gjithandej, botuesit shqyhen per nje autor qe shkruan çuditshem...)

Aha, po tani edhe ma tregove se si perfundon, s'ka shume lezet. ( E perveç kesaj po lexoj çunin argjentinas, Cortàzarin - apo duhet me thene Cortezàr-in - ) Sidoqofte ishte per kete qe te thoja qe me magjepsin me shume historite jazz se sa jazzi ne vetvete. Sa per botuesit shqiptar po rri i qete e nuk po i shaj edhe sepse me duhet qe te gjej nje botues per vete edhe p.sh ai e lexon ca shkruaj e e katalogon mailin tim si spam. Keshtu qe une i dua shume i respektoj shume .

 

P.S

Hapni kutite!

Eposet kane kudo, me duket mua, te njejtin problem. Jo vetem, por, psh, kur lexon Göthen apo Schillerin ne origjinal, kupton se sa shume ka ndryshuar gjuha gjermane. Provo te lexosh Shakespear ne origjinal, dhe ke te njejtin problem. Gjuhet evolojne, cdo gje evolon dhe kjo eshte e pashmangshme, cdo brez jo vetem trashegon, por edhe e modifikon ate qe trashegon: e shton, e filtron e me radhe. (Des. nuk jam e sigurt qe arberishtja e sotme te con mbrapa ne kohe, sepse edhe ajo ka ndryshuar: si te thuash, gjuha - apo duhet te flasim me mire per nje dialekt te saj? - qe ngeli ne kete ane dhe gjuha qe vajti ne ate ane kane evoluar te dyja ne dy drejtime te ndryshme, me shpejtesi te ndryshme, duke pasqyruar influencat dhe dinamikat e kontekstit ku jane zhvilluar. Por e gjej veten dakort me ty, qe studimi i evoluimit te gjuheve dhe dialekteve eshte shume interesante, por nuk e gjej veten dakort me ty kur thua jane seksi, sepse nuk e kuptoj sesi nje studim mund te jete seksi: ai mund te jete siperfaqesor ose i thelle, interesant ose jo, koherent apo konfuz e me radhe smiley )

Hurbi, une e respektoj ndjeshmerine tende. E gjej veten te paafte ta angazhoj ne kete diskutim sepse me mungojne njohurite qe do te mund te me ndihmonin te  kuptoja se ku fillon realiteti e ku mbaron spekullimi, paragjykimi dhe ideologjia. Prandaj po ngelem vetem tek pjesa qe ke sjelle ketu dhe tek dy pyetje konkrete qe kane te bejne me te:

Une jam akoma e paqarte, e kane vene ne dukje edhe te tjere, per ate se perse eshte me llogjike perdorimi i kohes se kryer sesa ajo e se kryeres se thjeshte, kur rrefyesi ne origjinal ka perzgjedhur kete te dyten, dhe kur ti si perkthyes e respekton kete gati ne shumicen e kohes. Per mua ka nje lloj inkoherence kohore. Dmth, ne se ke mundesi, cili ishte arsyetimi yt kur vendose qe aprii ta perkthesh kam hapur dhe pse kam hapur e shpreh llogjiken e ngjarjes me mire se sa hapa.

Po keshtu, jam e paqarte se perse ke perdorur mblodhe shkopin, kur ai eshte nje, dhe folja mbledh nenkupton (te pakten me aq sa di une) qe njeriu mbledh disa pjese te se teres, apo disa pjese te ndryshme qe per nje arsye ose tjetren duhet te mblidhen ne nje vend te vetem.

faleminderit

 

 

Selfmaderadio, falemnderit gjithashtu.

- Ne lidhje me mblodha. Kjo eshte nje forme mbase e pazakonte, mbase jo aq problematike sa ç'behet ketu. Mbledh, ne shqip, nuk ka vetem kuptimin e mbledhjes se shifrave, 1+1=2, por ka dhe kuptimin e mbledhjes se rraqeve pertoke. Ja nje shembull konkret :

Po luaj ne shtepi me vellain, te dy binjake, 10 vjeç. E kemi bere vendin rremuje. Nderkohe bie zilja tek dera. Me siguri babai. Vellai kercen per te hapur deren, dhe me leshon mua, ne ecje e siper : mblidhi shpejt rraqet se do na bertase !

Per çfare rraqesh mund te behet fjale ? Mund te jene psh 24 lapsa me ngjyra. Dhe ketu do te kuptonim "mblidhi bashke" lapsat. Dmth do merrte kuptimin e shumatores, mblidhi ne nje vend.

Mirepo mund te ndodhe dhe qe sendet te jene pa asnje lidhje me njeri-tjetrin : nje karrike, nje loder, nje jastek, dhe nje kothere buke. Cfare kuptimi ka ketu : mblidhi rraqet shpejt ! Me siguri qe jo "mblidhi bashke", sepse ti nuk do te vendosesh bashke lodren dhe buken dhe jastekun. Por thjesht do t'ua gjesh vendet.

Ne kete kuptim, mblidhi rraqet shpejt !  ka domethenien : mblidhi rraqet nga vendi, levizi nga vendi, gjejua vendet çdo rraku. "Mblidh" del ketu : ngre nga toka, mos e le me aty te shtrire.

Dhe kjo eshte lidhja me shkopin. Edhe pse aty nuk ka dy shkopinj, edhe pse ka vetem nje shkop, ne e levizim nga vendi, ia gjejme vendin e vet, dmth doren e "mbretit".

Nese eshte aq problematike kjo, vertet qe leximet tona kane nevoje per nje "shtytje" te mire, e thene kjo krejt miqesisht, duke perfshire dhe veten aty.

___________

Ne lidhje me "kam hapur deren", dhe jo "hapa" deren. Kjo eshte bere sepse shkrimi i Borgesit, pavaresisht kohes se tij spanjolle, kercen nganjehere, madje disa here, nga ligjerata ne rrefim dhe anasjelltas. Kam pershtypjen se ky lloj teksti eshte nje shembull i mire "cas d'école" per te pare kufinjte e njerit dhe tjetrit. Sidoqofte, edhe ne kete rast, nuk e kuptoj rreqethjen epidermike qe ka kapluar vendin ketu, thjesht ngaqe syte kapen nje "kam hapur". Problemi eshte vrarja e syve, eshte mesimi me diçka tjeter. Mbase alergjite nuk luftohen vetem me vaksina (duke bojkotuar shkrimet e ketij apo atij), mbase luftohen dhe me te mesuarit me mjedisin. Sidoqofte, Shqiptaret, sipas statistikave europiane te shendetesise, jane populli me pak alergjik ne Europe. Mbase ngaqe mjedisi yne eshte i mesuar me gjithçka. E qe fatkeqesisht, kjo mungon ne mesimin me formen e bukur "kam bere" te perdorur nga nje pjese e mire e shqiptareve te sotem, si dhe e letrave te moçme shqipe.

Gjuha ecen, perparon, por asnjehere duke perjashtuar, gjithmone duke perfshire. Nganjehere, gjate perkthimeve has ne ndonje fjale qe eshte ndalur diku nga 1750, dhe ja tek kujtohet nje shkrimtar ta çvarrose ! Dhe ja tek merr nje vrull te ri, fillon t'iu vrase syte njerezve.

Proust ishte mjeshter i lidhores se shkuar te formes se dyte, nje forme tejet e merzitshme, e veshtire, dhe aspak e perdorshme ne praktike (perveç ndonje borgjezi te fandaksur). Mirepo, ajo i gezon te gjitha te drejtat te ekzistoje ne letrat franceze. Imagjino sikur askush te mos e perdorte thjesht ngaqe te vret veshin ! Imagjino nje bojkot te shkrimtareve ndaj kesaj forme ? Kush do ta shkruaje tjeter ? Gazetaret ? Shoket e lagjes ? Ja qe humbi nje forme gjuhesore. Dhe me kete humbet vete gjuha. Imagjino sikur ne letrat shqipe te mos shkruhet me forma "kam bere". Do te zhdukej nga perdorimi, dhe pastaj nje malesor ne Tirane do te arrestohej si i huaj pa letra ngaqe nuk merret vesh me "kam bere-t" e tij. Te mos perfundojme ketu sepse nuk eshte mire, as per gjuhen as per njerezit qe e flasin.

Nuk i kam per ty keto fjale, mos me keqkupto. U zgjata dhe dola jashte pyetjeve te tua, por ska gje, debat po bejme, jane çeshtje qe me interesojne.

Te pershendes, dhe falemnderit perseri.

Ne kete kuptim, mblidhi rraqet shpejt !  ka domethenien : mblidhi rraqet nga vendi, levizi nga vendi, gjejua vendet çdo rraku. "Mblidh" del ketu : ngre nga toka, mos e le me aty te shtrire.

Dhe kjo eshte lidhja me shkopin. Edhe pse aty nuk ka dy shkopinj, edhe pse ka vetem nje shkop, ne e levizim nga vendi, ia gjejme vendin e vet, dmth doren e "mbretit".

 

ku i mbeshtet keto pohime? pse 'Mblidhi' ka domethenien e levizjes nga vendi, dhe jo domethenien e mbledhjes se disa sendeve, sic po te shkruante tjetra me siper?

E de per arbereshet. ne ate kuptim e kisha & une.

Pu pu pu, ketu te PPU do dali klasa drejtuesem komuniste e Shq. se askush ketu nuk te fal as presjen. Dmth, trarin ta falin se se vene re fare po per nje presje te therin. ( Self, se kam me ty kete, e kam ne pergjithsi. )

 

/ e mos thuj Po ketu pergjithsia isha une/ se se kam per ty.

 

Dhe per mua mund te jete shume seksi, vertet.

STUDIM TEKSTI :

1.

Të premten e kaluar, isha i ftuar në një mbrëmje tek një koleg pune. Ishim nja tridhjetë vetë, të gjithë kuadro të mesëm në moshë nga njëzet e pesë deri në dyzet vjeç. Në një çast të dhënë, një tyryfyçkë ka filluar të zhvishet. Ajo ka hequr bluzën me mëngë të shkurtra, pastaj sutjenat, pastaj fundin, dhe të tëra këto duke bërë ca mimika të pabesueshme. Është rrotulluar në mbathje për disa sekonda, dhe pastaj ka filluar të vishet, duke e parë që s’kishte ç’të bënte tjetër. Madje, ajo është një vajzë që nuk fle me askënd. Çka kjo thekson mirë absurditetin e sjelljes së saj.

>Michel Houellebecq, Zgjerim i lemit te luftes.>

 

2.

 

1 korrik 1998 binte ditë e mërkurë. Është pra logjike, ndonëse në një mënyrë të pazakontë, kjo që Djerzinski organizoi kokteilin e tij të ikjes një të martë mbrëma. Midis dhomëzave të ngrirjes së embrioneve dhe disi i shtypur nga masa e tyre, një frigorifer i markës Brandt priti shishet e shampanjës ; ai shërbente rëndom për ruajtjen e lëndëve kimike të zakonshme.>>

Katër shishe për pesëmbëdhjetë vetë, nuk dilnin dhe aq. Madje, gjithçka ishte me pakicë : arsyet e mbledhjes së tyre ishin sipërfaqësore ; një fjalë e pavendtë, një vështrim i shtrembër dhe i tërë grupi rrezikonte të shpërndahej, secili duke nxituar drejt makinës së vet. Ata rrinin në një dhomë të klimatizuar në katin nëntokë, me pllaka të bardha, të zbukuruar me një poster liqenesh gjermane. Askush nuk kishte propozuar të bënin fotografi. Një kërkues i ri i ardhur në fillim të vitit, një mjekrosh me pamje idioti, u zhduk në krye të ca minutave duke nxjerrë një shkas problemi garazhi. Një lloj bezdisje e lehtë, gjithnjë e më e dukshme u shpërnda midis të ftuarve ; pushimet ishin afër. Disa shkonin në një shtëpi familjare, të tjerë praktikonin turizmin e gjelbër. Fjalët e shkëmbyera kërcisnin me ngadalësi në atmosferë. U ndanë shpejt.

Michel Houellebecq, Therrmijat elementare.

_____________________

 

Kemi dy romane. Te te njejtit autor. Ne te parin, ai ka zgjedhur te perdore, deri ne fund, kohen e kryer (KA BERE). Ne te dytin, ai ka zgjedhur te perdore, deri ne fund, kohen e kryer te thjeshte (BERI).

Pyetje : perse keshtu ?

Pergjigjet mund te jene te shumta, te pakten sipas mendjes se disave. Njeri mund te thote : autori deshiron te jete i gjithanshem ; tjetri : autori mendon se eshte me bukur ne kete rast dhe jo ne tjetrin. Por keto jane thjesht dokrra. Pa nje pa dy.

Menyra e rrefimit, tek nje shkrimtar, varet gjithmone nga HISTORIA QE AI KA NE DORE, DHE QE DESHIRON TE NA E RREFEJE.

Eshte vete lenda e tij ajo qe i imponon atij menyren e rrefimit. Me shkoqur :

Keta dy romane, i kam lexuar te dy. Ua di historine deri ne fund. Por nuk mund t'i zbuloj ketu, do te me duhet te mjaftohem me ca fjale.

Romani i pare hapet me "te premten e kaluar". Me nje fjale, kuptojme pernjehere qe ngjarja nuk e ka ende nje jave. Rrefimi eshte ne veten e pare. Dikush po tregon çfare i ka ndodhur te premten e kaluar. Duke qene se une e di historine e romanit, po them se : personazhi eshte nje dikush qe ne faqen e fundit te librit tregon per çastin qe po shkruan, per kohen e tanishme, ai e ka rrefyer historine e vet dhe ne fund po flet ne te tashmen. Ne ca kodrina te Jugut te Frances, ai eshte nje gjysme i prishur mendsh.

Cfare do te thote e tere kjo ? Vetem kete : qe ngjarjet e rrefyera ne kete roman jane ngjarje qe kane lidhje te drejtperdrejte me personazhin kryesor. Ai i vuan ende ne çastin e pranishem ngjarjet e ndodhura me pare.

Ne kete rast, eshte vete kjo histori ajo e cila e detyron Houellebecqun qe te zgjedhe kohen e kryer (KA BERE), kohe e cila, ne letersi, eshte koha e diskutimit, koha ne te cilen folesi (une) MERR PERSIPER theniet e tij, ka lidhje ende me keto thenie, me keto ngjarje.

________

Te vijme tek romani tjeter. Hapet me nje te pakryer, POR e pakryera merr fuqi vetem pasi eshte dhene nje pike kohore (1 korriku 1998). Dhe pastaj rrefimi vazhdon duke perdorur te pakryeren dhe te kryeren e thjeshte.

Pyetje : perse Houellebecq ka zgjedhur kete kohe ?

Pergjigje : sepse, vetvetiu, historia qe ai ka ne dore dhe qe do te na e thote eshte e tille qe nuk ka me lidhje me personazhet. Kush flet ne kete roman ? Nuk flet askush. Eshte ne veten e trete, madje rrefyesi eshte jo nje person çfaredo qe po rrefen nje ngjarje te pare me dylbi, por eshte nje rrefyes pavetor, NGJARJET VETERREFEHEN.

Ne raste te tilla, kur perdorim veten e trete (ne kuptimin e nje rrefyesi pavetor), atehere perdoret gjithmone e kryera e thjeshte (BERI) dhe jo e kryera (KA BERE).

Sepse, nese do te thoshim "Ai ka bere keshtu e ashtu", kjo menyre nenkupton vetvetiu pranine e nje folesi i cili ka qene aty dhe po rrefen, dmth jemi ne nje shkrim "ligjerues" dhe jo me "rrefyes".

Si e zgjodhi Houellebecq kete forme ? E zgjodhi sepse NUK KISHTE ZGJIDHJE TJETER. Ia imponon Historia. Histori e cila, pa dashur te zbuloj ngjarjet, shkruhet andej nga viti 2028 per ca ngjarje te ndodhura ne shekullin e XX-te. Kuptohet se rrefyesi (aq me teper qe ne kete rast eshte pavetor) nuk ka asnje lidhje me ngjarjet e rrefyera. Eshte thjesht nje tablo qe po veteshkruhet me fjale.

_________

Nga keto me siper, po te deshironi ju, mund te merrni rastin klasik te "I Huaji" te Camus, ku kemi nje njeri te cilit do t'i pritet koka. Perse ky njeri, ne faqen e fundit, hidhet ne kohen e ardhme : "dhe njerezit do te me shohin me koke te prere, etj. etj." ? Sepse i tere romani eshte DUKE U SHKRUAR ne piken kohore qe i pergjigjet qendrimit ne burg, pak ore para prerjes se kokes. E si do te mundej Camus te perdorte kohen e kryer te thjeshte "BERI" per ca ngjarje qe atij do t'i kushtojne jeten ? A nuk do te kishim ketu nje IDIOTESI TE PASTER ?

_________

Keto gjera, lus shkrimtaret dhe perkthyesit qe te mos i marrin me te lehte sepse kjo eshte dhe nje nder arsyet qe shqiptaret e kane aq te veshtire te shkruajne DREJTPERDREJT ne gjuhe te huaj, sidomos frengjisht (nuk flas per anglishten kur kohet jane ne nje numer minimal). Nese Kadare do versulej te shkruante ne frengjisht, jam i sigurte se asnje shtepi botuese nuk do t'ia pranonte, thjesht per arsye te ketyre gabimeve elementare qe behen gjithandej ne letrat shqipe.

_________

Une nuk detyroj askend te me lexoje, as te me lavderoje, asgje. Thjesht ftoj letraret e vertete qe te vrasin mendjen mbi keto gjera, sepse nje gjuhe vdes nese rrudhet vetem ne format bajate te gazetarise apo komunikatave te shtypit. Gjuhen e mbajne gjalle dy vete : shkrimtari dhe perkthyesi. Jo se populli nuk di te flase, sepse fundja nga populli marrin ushqim dhe keta te dy, por ata e levrojne, e pasurojne, e rifreskojne, e mbareshtojne, qemtojne gjera qe nje sy normal nuk i sheh, fusin fjale dhe shprehje te reja, diku mire e diku keq, pastaj koha e ben perzgjedhjen. Por qendrimi qe shoh ketu, nje qendrim GATI-TU perballe diçkaje qe shihet qarte se "ka" diçka, eshte nje qendrim vertet per t'u vajtuar.

Hurbi,

po vazhdoj ketu poshte per ceshtjen e eposit qe solle me lart ( Uelbekun s'e kam lexuar, ndaj nuk mund te flas per te). Se pari, dy pjeset qe ke sjelle nuk jane te se njejtes periudhe kohore, pasi eposi i kreshnikeve eshte shume me i hershem se se kenga e Celo Mezanit.

Tek eposi kemi te bejme me nje rrefim epik, ndaj perdoret nje distance e madhe kohore ( e kryera - shpreh nje veprim a gjendje me te larget se sa e kryera e thjeshte ne rrafshin kohor), sepse rrefyesi tregon dicka qe tashme ka mbaruar e sosur ( edhe nga latinishtja - perfectum) dhe asgje nuk mund te ndryshohet. Ne kete kuptim, une do te te pyesja pse nuk perdoret me se e kryera apo e kryera e tejshkuar?

E kryera ta vret veshin, kur perdoret vend e pa vend dhe per kete jam plotesisht e bindur.

Ja nje shembull i shkurter nga Martin Camaj, "Karpa":

Kur jeta u ba e padurueshme ne Karpe, ajo i tha:

"ti je nje asi njerezish me dy bote, te lutem me co ne ate ku s'ka tjeter kend pos meje e teje! Me co atje se plasa ne kete vend te mbyllun!"

"Si? Me te vorrue per se gjalli?"

"E di se e ke pase gjithmone ndermend me me mbyte"

"Bota ime, ajo e dyta, s'ka pune me vdekjen" dhe i tregoi fshehtesine se si kishte pase gjete nje cope te Ilirise, me fjale te tjera, si e kishin pase ule ne shpelle e si e kishte zbulue daljen andej. - As une s'jam ma i mire, as ma i lig se kolekcionistet e Karpes, qe nemos ne fazen fillestare jane krijesat e mia. Edhe une, mbas shfaqjes se etheve per objektet e muzeut ne Qyteze, u vuna e zbulova ate cope dheu te lashte, anderr e te pareve tane, cela shtegun e zane prej dheut permbas dellijes, i cili shkalle-shkalle me qiti atje ku kam pa vdekjen me sy e ku duhet te kthej nje dite, ne momentin e se vertetes".

 

p.s. As une s'i ngaterroj regjistrat, Hurbi, ok, debatojme, por jo te klithim.

Ana,

Rasti i Martin Camaj eshte i shkelqyer. Dhe qe do te vertetoje pikerisht ate çka them. Por ne fillim, te te citoj kete paragraf :

"Tek eposi kemi te bejme me nje rrefim epik, ndaj perdoret nje distance e madhe kohore ( e kryera - shpreh nje veprim a gjendje me te larget se sa e kryera e thjeshte ne rrafshin kohor), sepse rrefyesi tregon dicka qe tashme ka mbaruar e sosur ( edhe nga latinishtja - perfectum) dhe asgje nuk mund te ndryshohet. Ne kete kuptim, une do te te pyesja pse nuk perdoret me se e kryera apo e kryera e tejshkuar?"

____

Pikerisht e kunderta. Koha e kryer (KA BERE) perdoret per afate kohore me te aferta sesa koha e kryer e thjeshte (BERI).

Kur tregojme perralla, qe s'dihet kur jane zhvilluar sepse perralla jane (a nuk fillojne perrallat me "Na ishte njehere..." ? - dmth, larg, shume larg ne kohe ?), ne nuk mund te perdorim KURRSESI kohen e kryer (KA BERE). Besoj se as ti nuk ke degjuar ndonjehere ndonje qe thote : edhe Kesulkuqja pastaj KA VRAPUAR, por thuhet gjithmone "edhe Kesulkuqja pastaj VRAPOI".

Dmth, paragrafi yt duhet permbysur.

Nuk me ke lexuar mire, prandaj je ngaterruar. Fjala kyçe ishte kjo (po citoj veten) :

Krahasoji tani, çfare ndodh ne te paren, e çfare ndodh ne te dyten ? Cfare duan te thone perdorimet e kohes se kryer tek e para, dhe kohes se kryer te thjeshte tek e dyta ? A jane rastesore ? A jane te qellimshme ? A burojne vetvetiu, dmth se brendshmi kenges ? Me nje fjale, mos valle kenga e Mujit, mund te rrefehet VETEM ne kete menyre, duke pasur parasysh synimin e autorit ?

Nuk e ke lexuar mire kete : "duke pasur parasysh synimin e autorit". C'do te thote kjo ? Perse rapsodi (autori i kenges se moçme) perdor "ka shkue", "ka luftue", etj. dhe perse nuk thote "shkoi", "luftoi" ?

Sepse SYNIMI I AUTORIT (dhe rapsodit) nuk eshte te na rrefeje nje histori nga larg (megjithese Muji eshte tejet i moçem, ne krahasim me Celon), por rapsodi HYN KEMBEKRYQ ne ngjarje : ai eshte aty i ulur ne krah te zanes se malit qe i jep gji Mujit, degjon biseden e tyre, dhe na e rrefen ne forme ligjerimi, rapsodi na ka mbledhur ne nje ode dhe na tregon diçka qe ai ka qene "aty" FIGURATIVISHT.

Kurse ne rastin e Celo Mezanit, synimi i kenges nuk eshte qe te na jape ngjarjen e pare nga afer nga kengetari apo autori. Ai thjesht raporton nga larg, Celo Mezani nuk vjen ne odat tona. Labi qe kendon nuk eshte duke na rrefyer diçka ku ka qene dhe ai vete, qofte dhe imagjinare. Prandaj ngjarja e Celos tregohet si nje pike ne boshtin e kohes, si nje HISTORI. Jo me kot quhet histori : e ke vene re qe ne librat e Historise nuk shkruhet asnjehere KA BERE, KA LUFTUAR, KA VDEKUR ? Por shkruhet gjithmone : Jul Cezari luftoi aty e ketu, nazistet vrane kete dhe ate, bomba berthamore vrau kaq, Stalini tha keshtu e ashtu, e me rradhe. Eshte histori. E njejta gje me Celo Mezanin.

Sepse, pikerisht kur njerezit vajten t'i thone nenes se Celos per vrasjen e djalit, ata i thone : se Celon ta kane vrare ! Atehere, pa mendoje pak, perse kenga labe kerceu nga BERI ne KA BERE (nga e kryera e thjeshte ne te kryeren) ? Pikerisht sepse kercyem nga rrefimi ne ligjerim : dikush po flet, po i thote se emes se djalin ia kane vrare. Kercimi eshte mese i ligjshem.

Me shkoqur : nuk mjafton vetem largesia kohore, por edhe qendrimi apo lidhja qe ke me ngjarjen. Ja nje shembull shume konkret :

Sot jemi ne 2009. Dhe dua te shkruaj per nje ngjarje te vitit 1980. Psh, ne ate vit, kam vrare gruan dhe sot jam ne burg. Me nje fjale, ngjarja qe do te rrefej ka ende lidhje me mua, sepse po vuaj pasojat e saj (jam ne burg). Dhe ne kete rast, kur te rrefej vrasjen e gruas dhe deri ne diten e sotme ku do them : ja keshtu ka ndodhur, shoke, qe sot jam ne burg, mua do te me duhet te perdor AUTOMATIKISHT kohen e kryer UNE KAM BERE.

Tani, e njejta ngjarje, por e treguar ne vitin 2030. Kam dale nga burgu qe prej njezet vjetesh. Shoket me thone : na trego, na trego si ngjau. Atehere, perderisa vrasja e gruas nuk ka asnje lidhje me jeten time sot (2030), dmth eshte thjesht HISTORI, une do te perdor AUTOMATIKISHT kohen e kryer te thjeshte UNE BERA. Kjo ngjarje e vrasjes, nuk me perket me, e shoh nga larg, si nje episod, nuk mberrin deri tek une (ku do te me duhej koha e kryer).

_______

Mora largesine kohore 1980-2009. Tani ta shkurtoj kohen. Dua te tregoj nje ngjarje te vitit 2008. Pikerisht para nje viti, jo kohe e gjate apo jo ? Dhe ngjarja eshte kjo : pashe ne autobus nje vajze te bukur, qe nuk i thashe asgje, dhe qe as nuk u fejuam, as martuam, as ka lene ndonje gjurme tek une. Thjesht e pashe dhe me pelqeu. Cfare kohe do te perdor une ? AUTOMATIKISHT te kryeren e thjeshte PASHE, dhe jo KAM PARE, sepse ngjarja nuk ka asnje lidhje me jeten time, as me traumatizoi, as me ra te fiket, asgje.

Shkurt, perveç largesise kohore, ka te beje QENDRIMI I RREFYESIT : e mpleks veten ai ne rrefim apo jo ? Nese po, atehere "ka bere", nese jo, atehere "beri".

__________

Per martin Camaj, ne nje post tjeter, por po te them paradhenie se eshte nje shembull shume i mire per te vertetuar ç'po them, dhe te falenderoj madje qe me ndihmon.

Ana, me fal se shkrova shume gjate ketu, desha te jem vertet i shkoqitur. Por po deshe, ja me shembuj shume te veckel dhe me siguri qe do ta kapesh idene.

______

Dje, ra bore. Ishte shume bukur. Rreshqita shume. (e kryer e thjeshte)

Dje, ka rene bore. Ishte shume bukur. Kam rreshqitur shume. (e kryer)

______

Studim :

Cili "tregim" eshte i sakti ? Pergjigje : me kaq sa eshte lene, i pari eshte i sakti, i dyti nuk shkon. Perse ? Sepse i dyti nuk mund te perfundoje me kaq. Qe te kete vend per te kryeren, duhet qe ngjarja te vije deri sot, ketu ku jam.

Nese shtoj :

Dje, ka rene bore. Ishte shume bukur. Kam rreshqitur shume. Por gjate njeres prej rreshqitjeve, jam rrezuar dhe kam thyer kemben. Sot gjendem ne shtrat.

Ne kete rast, kjo shtese ben qe "tregimi" te jete plotesisht i sakte.

E kryera e thjeshte (BERI) tregon gjithmone nje PIKE NE BOSHTIN E KOHES. E kryera (KAM BERE) tregon nje SEGMENT qe duhet te vije deri tek e tashmja. Nese hallka keputet diku, atehere biem ne Histori, dhe rikthehemi tek e kryera e thjeshte.

____

U ngaterrova. Nejse. Koka dhalle.

Hurbi,

Po thua te njejten gje qe kam thene dhe une, (me fal qe po citoj veten):

Pra, kur dikush rrefen, rrefen per dicka qe ka shkuar, eshte vulosur dhe nuk riperseritet, ndersa ne fjaline ku plaku thote qe i ka rene kryq e terthor mbreterise, eshte nje veprim qe eshte kryer ne vazhdimesi, per nje kohe te gjate.

ja c'thua ti:

E kryera e thjeshte (BERI) tregon gjithmone nje PIKE NE BOSHTIN E KOHES. E kryera (KAM BERE) tregon nje SEGMENT qe duhet te vije deri tek e tashmja. Nese hallka keputet diku, atehere biem ne Histori, dhe rikthehemi tek e kryera e thjeshte.

 

Me kaq e mbyll, sepse s'me pelqen ta bej terkuze, duke e ditur qe s'do te biem dakord ndonjehere ne kete pike.

Edhe une e kam koken dhalle me shifra, e me fal se jam shume e lodhur.

Hurbinek, nje gje s'kuptova, si e ke nxjerre perfundimin qe e kryera nuk u flitkerka e nuk u shkruaka me? Nuk me rezulton keshtu me c'kam degjuar e c'kam lexuar ne shqip.

Ku ? Ja ta them une :

Me gjej qofte dhe nje liber te perkthyer ne shqip, apo dhe nga nje autor shqiptar, qe ka si kohe kryesore rrefimi TE KRYEREN !

E ke lexuar perkthimin e "I Huaji" ne shqip, Sol ? E ke pare ç'masaker i eshte bere kohes se kryer ? Kur nderkohe ajo kohe eshte e vetmja qe i pershtatet rrefimit te Meursault qe pas 5 minutash do t'i pritet koka ?

Ti ben shume mire qe e perdor, "me ç'kam degjuar" dhe "ç'kam lexuar". Kjo eshte e sakta. Sepse, ja nje pyetje per ty, ç'mendon ti per fjaline tende keshtu :

Hurbinek, nje gje s'kuptova, si e nxore perfundimin qe e kryera nuk u flitkerka e nuk u shkruake me ? Nuk me rezulton keshtu me ç'degjova dhe ç'lexova ne shqip.

?

Perkthyes te keqinj, e botues te keqinj (qe nuk ia nenshtrojne librat redaktimit e korrektimit) ka sa te duash, ashtu sic gjen tonelata shqiptaresh qe kane mangesi ne te folmen e shqipes. Po kjo s'ndodh vetem me dhethin tone, ndodh edhe gjetiu neper bote, aty ku kultivimi nuk perben trend te momentit.

Po marr librin qe me kam ndoresh tani, Leviathani i Thomas Hobbes-it, perkthyer nga nje fare Agim Popa (perkthim per te cilin kam verejtjet e mia)

Parathenia ka si paragraf te pare kete:

Thomas Hobbes-i nga Malmesbury, Wiltshire, Angli, ishte (une do perdorja ka qene) nje filozof i madh dhe (une do perdorja qe) njihet si ati i filozofise politike moderne. Ne nje fare menyre ai ka percaktuar termat e debatit te sotem lidhur me problemet themelore te jetes politike, sepse ende ne kohen tone, jetojme ne nje bote, (une s'do kisha perdorur presje) e cila ka nevoje ta perligje autoritetin njerezor.

 

Per fat edhe ne kete liber te rastit, ne paragrafin e pare pikasa perdorimin e te kryeres. E gjithsesi nuk mund te me kerkosh mua te vertetoj te kunderten e nje teze qe ke shtruar ti. Une thjesht pyeta se si e ke nxjerre kete perfundim, apo eshte thjesht nje perceptim i yti?

Perceptim ? Jo dhe aq. Vezhgim me mire, madje shqyrtim.

Nuk me ka bere vaki te lexoj nje roman ne shqip qe te jete rrefyer ne kohen e kryer. Sigurisht qe tek-tuk do perdoret ne ndonje vend, siç e vure ne dukje, por koha e kryer nuk njihet (arbitrarisht !!!) si kohe e mirefillte rrefimi ne shqip. Nese me gjen nje liber te tille, atehere e qepa (veçori e shqipes kjo : perdor te shkuaren per te shprehur te ardhmen : atehere do ta qep).

Ajo nderhyrja jote "Thomas Hobbes... ka qene nje filozof", eshte tejet e sakte. Sepse ne kemi ne dore nje veper te Hobbes, dhe jo nje enciklopedi. Vetem ne enciklopedi shkruhet "Thomas Hobbes qe..." (madje "ishte" eshte e pakryer dhe nje absurditet te perdoret ne kete rast).

Hurbinek,

Te ky ilustrimi i fundit (me fjaline e solit) qe ke bere del fare qarte nje kriter i perdorimit te kohes se kryer, te cilin ti e ke aplikuar pjeserisht (te pakten ne pjesen 'kam hapur deren' e 'kam degjuar nje te trokitur'...). Me sa lexova me siper (ne postimin tend), perdorimi i te kryeres duhet te kaloje neper keto dy kritere:

a) shtrirja ne kohe ose jo e veprimit

b) narratori eshte prane apo larg (ne brendesi apo jo).

Ne rastin tend te perdorimit te se kryeres, ti ke zgjedhur te perdoresh vetem kriterin e dyte (me sa kuptoj une). Sepse sipas kriterit te pare duhet perdorur e kryera e thjeshte (ai hapi ne nje moment deren).

Nese saktesia e perdorimit kerkon plotesimin e te dy kritereve, atehere Monda ka te drejte: duhet vene nje disclaimer i perdorimit subjektiv te kohes se foljes. Ama nese perdorimi i sakte mjaftohet vetem plotesimin e te njerit prej tyre, je ne rregull. Si qendron muhabeti?

Nderhyrje me vend.

Problemi eshte ketu PeterPan : "hapja e deres" nuk duhet ngaterruar si ngjarje. Ne hapjen e deres ngerthehen dy gjera te ndryshme :

1. Ngjarja e hapjes se deres, e cila zgjat 4 sekonda, jo me shume.

2. Roli i kesaj hapje dere ne rrefimin e pergjithshem.

______

Nese historia ndalet keshtu : Hapa deren dhe nje burre hyri brenda. Ishte i madh, shume i madh. U frikesova shume.

atehere jemi dakort qe koha e kryer e thjeshte eshte koha e duhur. Sepse hapja e deres nuk ka pasoja mbi rrefimin e pergjithshem. Ky njeriu qe shkruan keto dy rreshta mund te jete tani ne ndonje ishull per shtate pale qejfe, pa lidhje me hapjen e deres.

Mirepo, historia e Borgesit fillon pikerisht aty, tek hapja e deres dhe mbyllet ne fund fare me kerkimin e diskut qe vazhdon ende sot. Dmth, hapja e deres lidhet me te tashmen si shkak-pasoje, nese mund te shprehem keshtu. Ky eshte segmenti i ngjarjes : nga hapja e deres e deri tek kerkimi ende sot.

Koha e kryer e thjeshte (BERI) nuk eshte segment, eshte pike kohore : filani vdiq me 23 shkurt. Nese une flas per kete filanin jo si nekrologji (ne nekrologji perdoret GJITHMONE e kryera e thjeshte : lindi, u shkollua, vajti, punoi), por si punime te tij, duke i lexuar nje liber qe e kam ne dore, psh Soli qe lexon Hobbes, atehere duhet shkruar : Hobbes ka shkruar kete dhe ate, nuk eshte me histori, por eshte diçka qe me futet sot si ngjarje, une po lexoj nje veper qe e ka shkruar ai, dhe jo qe e shkroi ai.

________

Koha e kryer e thjeshte rri jashte ngjarjes qe po rrefehet, e sheh ate te ngulur diku ne kohen e shkuar, dhe e sheh me teper si nje diçka me te cilen nuk e lidh me asgje. Ngjarja ka hyre ne Histori.

Kam dhe ca materiale te tjera qe mund t'i sjell ketu, e te shihnim si kthjellohen gjerat.

Ndoshta ke te drejte. Megjithate, eshte e vertete qe ne rastin e 'kam hapur deren' nuk rrjedh fjalia ashtu si ne rastin e 'c'kam degjuar e c'kam lexuar'. Kam pershypjen ama (duke u nisur nga niveli i Borgesit) qe autori e ka perdorur te kryeren e thjeshte jo pa qellim. Gjithesesi, i'm no expert - shumicen e kohes flas e shkruaj me intuite, ose rregulla ne nivel subkoshience smiley

PeterPan, ja shiko dhe kete fjaline qe eshte e mrekullueshme persa i perket analizes sone :

Kur u ktheva në shtëpi, e kam kërkuar diskun gjithandej. Nuk e kam gjetur. U bënë vite që e kërkoj.

___

Perse eshte vene "ktheva" dhe "kam kerkuar" ? Shpjegimi eshte ky :

Kthimi ne shtepi i asaj dite, nuk ka lidhje me diten e sotme, sepse qe prej asaj dite kane kaluar shume dite. Nese ngjarja do te ishte mbyllur ne nje menyre tjeter, psh, kur te kthehej ky ne shtepi, ai burri do ngrihej e do i fuste ndonje kopaçe kokes a ku e di une, atehere do te kishim :

Kur jam kthyer ne shtepi, burri eshte ngritur dhe me ka rene ne koke... etj. etj. dhe do te kuptonim se ky qe po flet sot eshte diku i paralizuar apo tjeter, ka nje lidhje te drejtperdrejte kthimi ne shtepi me gjendjen e sotme.

Gjithashtu, si mund te shkruajme ne : Kur u ktheva ne shtepi, e kerkova gjithandej. Nuk e gjeta. Po e kerkoj ende. ???

Kur thuhet nuk e gjeta, mbaroi veprimi i te kerkuarit. Kerkimi u krye, nuk u gjet gje dhe kaq. Atehere si mund te kapercejme ne kerkimin ende te ketij ?

Lidhjen e se djeshmes me te tashmen e ben vetem koha e kryer. Nuk mund te kalosh nga e kryera e thjeshte ne te tashmen ashtu siç behet rendom.

Mendo nje bosht 0X. Vendos nje pike ne te majte, -7 vjet psh. Nga kjo pike e deri sot, si do e kapercesh ti ? A nuk duhet nje segment qe t'i lidhe ? (-7) eshte e kryera e thjeshte. 0 eshte e tashmja. Si t'i lidhim keto ? Me urdher te peshkut ? Duhet te ekzistoje nje kohe qe beje kalimin, ndryshe kemi ngelur ne anen tjeter te lumit.

O Rubineto. Nga gjithe keto vete qe te kundervihen besoj se e kupton qe ashtiu sic ta kam thene edhe me pare, problemi yt kryesor nuk eshte qe s'di, por qe s'do. Rregullat gjuhesore nuk jane bere per t'u diturn po per te zbatuar dhe ti nuk je PERKTHYESI por nje cope perkthyes ashtu si edhe shume te tjere qew e bejne kete pune shume me mire se ti, ndaj dhe jane ne treg prej vitesh. Jane edhe ca Migjen Kelmendra qe perdorin llogjiken se "se keshtu dua une" me gjuhen shqipe, por edhe ato nuk kane treg me te madh se gazeta qe botojne me leket e veta. Te uroj suksese ne perhapjen e standartit malor gjuhesor ne fshatin tend te vogel.

Unë e përktheva kështu:

Big Kahuna Monologu

Gëzoje fuqinë e bukurisë së rinisë tënde. Mos e vrit mëndjen.
Fuqinë e bukurisë dhe të rinisë do ta kuptosh vetëm kur ajo vyshket.
Besomë që, pas njëzet vjetësh, do i shikosh ato foto të vjetra të tuat.
E në një mënyrë që as që mund ta imagjinosh tani.

Sa shance kishe përballë
dhe ç’paraqitje magjike që kishe!
Nuk ishe fare i dhjamosur si ç’të dukej.

Mos u shqetëso për të ardhmen.
Ose, shqetësohu duke e ditur që kjo të ndihmon aq sa të ndihmon përtypja e çamçakizit në zgjidhjen e një ekuacioni algjebrik.

Problemet e vërteta në jetë do jenë sigurisht gjëra që as të kanë shkuar ndërmënd më parë, nga ato që të kapin befasisht në katër të pasdites së një të marteje të mërzitshme.

Bëj një gjë ç’do ditë që ndihesh i friksuar: Këndo!

Mos ji katil me zemrën e të tjerëve.
mos ju lejo të tjerëve që të jenë katilë me tënden.

Laji dhëmbët.

Mos humb kohë me cmirën: nganjëherë je në krye, nganjëherë ngelesh në fund.
Gara është e gjatë dhe, në fund, do jesh vetëm me vetvehten.

Kujtohu për komplimentet që të bëjnë, harro të sharat.
Nëse ja arrin, më thuaj edhe mua se si bëhet…

Ruaji të gjitha letrat e vjetra të dashurisë,
flaki llogaritë e vjetra bankare.

Qetsohu!

Mos u ndje në faj nëse nuk e di se ç’do që të bësh me jetën tënde.
Personat më interesantë që njoh, kur ishin 22vjeç nuk dinin se ç’do bënin me jetën e tyre.
Dyzetvjeçarët më interesantë që njoh… akoma nuk e dinë

Merr sa më shumë kalcium.

Duhet të jesh xhentil me gjynjët e tua,
kur të kenë mbaruar, do ta ndiesh mungesën.

Ndoshta do martohesh, o ndoshta jo.
ndoshta do kesh fëmijë o ndoshta jo.
Ndoshta do divorcosh kur të mbushësh 40 vjeç.
Ndoshta do vallëzosh me të në shtatëdhjetepesë vjetorin e martesës.
Sidoqoftë, mos e përgëzo shumë vehten,
por as mos e qorto: ajo ç’ka ti ke zgjedhur është një bast,
ashtu si zgjedhjet e kujtdo tjetër.

Gëzoje trupin tënd,
përdore në të gjitha mënyrat e mundëshme,
pa frikë dhe pa u trembur se ç’mendojnë të tjerët.
Është instrumenti më i madh që mund të kesh ndonjëherë.
Vallëzo!
Edhe nëse i vetmi vënd ku mund ta bësh është salloni i shtëpisë
Lexoji udhëzimet… edhe sepse më pas nuk do i ndjekësh.
Mos lexo revistat e bukurisë:
të bëjnë të ndihesh më i shëmtuar.

Kërko të njohësh prindërit e tu,
nuk mund ta dish se kur do ikin përgjithmonë.
Trajtoji mirë vëllezërit e tu,
janë lidhja më e mirë me të shkuarën
e ata që, me shumë mundësi do të kujdesen për ty edhe në të ardhmen.

Duhet që të arrish e të kuptosh se miqtë shkojnë e vijnë,
por disa, më të shtrenjtët, mbeten.
Duhet të lëvizësh një çikë për të shkurtuar distancat gjeografike dhe mënyrat e të jetuarit,
sepse sa më shumë plakesh, aq më tepër ke nevojë për personat që ke njohur kur ishe i ri.

Jeto në Nju Jork për disa kohë, por lëre më parë se të të ngurtësojë,
jeto në Kaliforni për disa kohë, por lëre më parë se sa të të zbusë…
Mos u ngatërro shumë me flokët: sepse ndryshe, kur të shkosh 40 vjeç, do të të bëhen si të një 85vjeçari

Ji i kujdesëshëm në të pranuarit e këshillave,
por ji i durueshëm me ata që i japin.
Këshillat janë një formë nostalgjije.
Ti japësh ato është një mënyrë për të nxjerrë të shkuarën nga harresa,
ta pastrosh, ti japësh një dorë bojë në pjesët më të shëmtuara
dhe ta rijapësh për më tepër se nga sa vlen.

Por pranoje këshillën… të paktën për ktë herë.

me sa di une, dhe nuk di shume smiley ajo "kam, etj" qofte edhe ne zonat ne fjale nuk ka rol zhvendoses kohor por perforcues herë i autoresise dhe herë i permbushjes se veprimit.

Pse u zgjat kaq shume ky diskutim? Forca e inercise? Forca e serise kohore ne komente? Forca e benzines? Apo kureshtja e zhytesve per te nxjerre gurin qedikush e hodhi?

Ja shkurt:

Kjo qe vijon ketu poshte psh, eshte nje bullshit i paster:

Kemi shkëmbyer ca fjalë që nuk i mbaj mend. Dhe në fund tha :

Neqoftese doni t'a merrni/pranoni keshtu, ju qofshi.

Sepse eshte ose:

>>>Kemi shkëmbyer ca fjalë që nuk i mbaj mend. Dhe në fund ka thene :

ose (varianti me i pranueshem)

>>>Shkëmbyem ca fjalë që nuk i mbaj mend. Dhe në fund tha :

Tani merrni Eposin mqse u permend:

Asht ule djali aty per me fjete
Paj dy djepa aty ki’n qillue;
E kan marre brimen e tuj kjajte
M’asht avite Muja me i shikjue
Po i pajton tuj i pekunde
E t’dy djepat i ka vun ne gjume
Bardhe si drita dy Zana atehere kane ardhe
-Ty, qysh te thone – Mujon e kan pvete-
Zo’! c’te ka pru n’ket vend e shka t’ka trete!-

Muja atehere shka u ka thane <<< (mos e anashkaloni konstruktin ketu)
Rrogtar lopesh un kam qillue
Per gjith dite kto bjeshke i kam kerkue
Mue rreziku sot ka ardhe me me ndeshe
M’kan hupe lopet, e askund s’kam mujte me i gjete
Ktu m’xu nata e u ungja per me fjete
S’mylla sy prej vajit, qi kam ndie
Ishin kane tuj kajte keta dy fmi
Kurrkund carje fmia nu’m’kan lane

Ja se si nuk haperdahet ne kohe foljesh Krijuesi.

Muja atehere cka u ka than dhe jo "Muja cka u tha". Nuk behen lemsh gjerat! S'ndihmon fshati i askujt aty! Rojtar lopesh "kam qellue" sepse edhe tani jam po prap rojtar lopesh! Druvar kam qellue, se edhe tani jam prap druvar. "Rreziku sot m'ka ardh me me ndeshe" dmth rreziku eshte ende aty i pranishem, nuk u zhduk.

M’kan hupe lopet, e askund s’kam mujte me i gjete
Ktu m’xu nata e u ungja per me fjete

Me kane humbur  <<<< s'i kam gjetur ende! (Ca filozofie kerkohet ketu, pash Zotin!!!)

S'kam mujt me i gjete <<< a ka gje me te qarte se kjo? (Se nuk i ka gjetur ende). Po te thoshte psh "S'mujta me i gjete deri ne oren 7" nenkupton "por pastaj i gjeta".

M'xu nata <<< Mbaroi hesapi! Nata s'te ze gjithe kohen, por nje here, kur "bie nata". Dmth aty nga ora 8 ose 9 sipas stines. Mund te perdoret edhe "Atje nata m'ka xan" per inerci, por nuk eshte e sakte! Eshte e sakte vetem kur e ve si reference kohore te njekohshme me nje tjeter veprim, dmth atje nata na ka xane kur ia behu ariu. Pa ariun qe shfaqet ndersa nata bie, konstrukti "nata na ka xane" eshte gabim.

U ungja - se nuk eshte duke u ulur me fjete edhe tani. Mbaroi ai veprim sa vuri koken te cungu i drurit. Ama, mund te thuhet "(sa) jam ulur e jam rehatuar bukur mire (kur) ia ka nisur shiu me gjyma"

Kshu. Tani admin, pse e hoqet tekstin e "The boxer"? Sepse kur e heq ate merr te mirqene ndonje insinuate nga ana ime! Nuk eshte cdo gje qe kendon tralala o njerez te mire! Mos fyeni, pra, se u beme kaq kohe qe kontribuojme ne ket faqe. Ishte (se s'eshte me ngaqe u fshi, pra jo "ka qene" por ishte) nje text book exapmle se si perzihen kohet e foljeve ne nje narracion pa bere gabim dhe ne nje perkim perfekt edhe me shqipen. Me e rendesishmja nga te gjitha, perdorimi i kohes se tashme te thjeshte (nuk eshte aq e thjeshte sa mendohet e tashmja,  perdoret per te treguar nje zakon, huq apo ves) si dhe te koheve te vazhduara ta tashme (jam duke ikur, jam duke e bere kete gje - qe ekzaktesisht si ne shqip tregojne nje plan per te ardhmen e afert). 

ps. Ju lutem mos i perserisni me keto fshirjet avdalle. Ne s'kini repsekt per mua, po per Paul Simons jalla, nuk kini?

Edhe dicka tjeter. Nuk eshte mire te merren shembuj nga folklori epik apo lirik, sepse duke qene se behet fjale per kenge, fjalet zgjidhen sipas tingellimit, rrokjes, theksit etj, per te mbushur vargun. Psh ke pre nuk mund te zevendesohet me preve.

Poezia, po sidomos kenga ka nje narracion krejt tjeter nga ai i ligjerimit prozaik apo te perditshem etj etj. Po nuk pranuam kete atehere duhet shpjeguar se c'nenkuptohet me jarnana, more heu, shok't e mie, jeten o per lirie... etj etj.

Se dyti, ndoshta eshte e vertete qe ne shqip nuk ka ndonje roman me narracion te bazuar mbi te kryeren, por kjo nuk do te thote qe e kryera eshte zhdukur nga qarkullimi, as ne te shkruar as ne te folur.

Slangu tipik ne Tirone ndertohet shpeshhere me te kryeren psh:

O sa kom qesh, jom dhi tu qesh, t'u bofsha sa t'u ka bo kofsha, s'paske pat i pik meshiiiiiiiiiire, mirmengjesi, interesi, gjithmon'paska qen'keshtu, s'kom lon ven pa shetit, aq jom lodh sa mu kan mpi komet etj etj

Po bej edhe kete nderhyrje te fundit edhe mjaft.

Situata eshte kjo:

Finisterre harron gjithnje te drekoje (ose te haje dreke). Kur takohet me ndonje shoqe italiane, kjo, duke ia njohur zakonin, e pyet:

"Hai pranzato?" dhe asnjehere "Pranzasti?"

Dmth e pyet "Ke ngrene dreke?" dhe asnjehere "Hengre?"

E ema e Finisterres, kur e merr ne tel pasdreke, mund ta pyese ne te dyja format, sepse shqipja aktuale i perdor te dyja format.

Ne italisht "Pranzasti" (Pass. remoto, E Kryera e Thjeshte), sic te thosha diku me lart, eshte gjuha e letrave. Kjo edhe sepse E Kryera e Thjeshte eshte nje forme e veshtire per t'u mbajtur mend (eshte me e veshtire konceptualisht). Ne njezet italiane, njeri e di a s'e di si bejne foljet ne Te Kryeren e Thjeshte.

Edhe ne shqip eshte me e thjeshte te mbash mend Te Kryeren se sa Te Kryeren e Thjeshte. E para formohet thjesht nga E Tashmja e foljes ndihmese "kam" ose "jam" + pjesoren ("ngrene", "mesuar", "punuar" etj.)

Ndersa Te Kryeren e Thjeshte duhet ta mesosh permendesh, perndryshe s'ia del dot.

Si perfundim, meqe per fatin tone, gjuha shqipe i njeh dhe i perdor ende te dyja format, s'ka pse, them une, te mos respektohet njeheresh mendjemprehtesia konceptuale e shqipes dhe autori qe perkthehet.

Me kaq e mbylla. Addio! smiley

Kjo tërkuzë më kujton gjyqin që iu bë Bill Clinton-it, një shkëputje nga libri The Stuff of Thought nga Steven Pinker:

 

QUESTION: Mr. President, I want to go into a new subject area....

[Your] counsel is fully aware that Ms. Lewinsky...has an affidavit, which they were in possession of, saying that there was absolutely no sex of any kind in any manner, shape or form with President Clinton. That statement was made by your attorney in front of Judge Susan Webber Wright.

CLINTON: That's correct.

QUESTION: That statement is a completely false statement. Whether or not [your attorney] knew of your relationship with Ms. Lewinsky, the statement that there was no sex of any kind in any manner, shape or form with President Clinton was an utterly false statement. Is that correct?

CLINTON: It depends upon what the meaning of the word "is" is. If "is" means is and never has been, that's one thing. If it means there is none, that was a completely true statement.

...In this testimony Clinton was affirming that the statement contained the verb is, the present tense, and that their affair was in fact over at the moment the statement was made, so the statement was true. Note how he correctly distinguished the present-tense is from the perfect has been, which would have implied the existence of some ongoing state that held at the moment the statement was made.

E kam lexu te tan ket tollovi dhe  s kam  mujt me kuptu se ku flen lepuri.

E lexova te gjithe kete tollovi dhe s munda te kuptoj se ku flinte lepuri.

Ku eshte diferenca? Tani sapo e mbarova leximin.

PS: para ca vitesh degjoja (kam degjuar ) ne tv se si nje mbese e Isa Boletinit, plake e mocme, merret vesh,  kur tregonte per ngjarje te kaluara, perdorte: ka dal axha dhe ka fol me ata...na ka mbledh e na ka than se...

Kjo e folur perngjason me stilin e perdorur ne Epos. Ky stil mua me duket arkaik por njekohesisht nuk di pse me jep ndjesine e shkurtimit te distances ndermjet meje si lexues dhe ngjarjes.

E kam lexu te tan ket tollovi dhe  s kam  mujt me kuptu se ku flen lepuri.

Nenkupton qellimin/mundesine per ta riperseritur kete aksion. Do ta besh prape, ta lexosh me shprese se do e kuptosh heren tjeter.

E lexova te gjithe kete tollovi dhe s munda te kuptoj se ku flinte lepuri.

Nenkupton dorezim, heqje dore. Mori fund, libri/artikulli u hodh ne nje cep ose ne kosh te plehrave. S'ka me perpjekje per te kuptuar. Nenkuptohet edhe nje lloj lutje audiences, te tipit "more a ka njeri qe e ka kuptuar kete, te ma thote... se une i ngrita duart".

Sa per formen e mbeses se I. Boletinit, ai stil narracioni (verbal! shiko sol-in per slangun tirons) eshte i mrekullueshem dhe ne pergjithesi ruhet konsistenca e koheve te foljes (na ka mbledh e na ka than). Pra tregoje si prralle deri ne fund!

Spiritus,

Nga 24 tregime qe do te kete vellimi, i vetmi tregim ku ka "kohe te kryer", eshte ky. 23 te tjeret jane me "kohe te kryer te thjeshte". Besoj se e kupton tani rendesine e ketij tregimi.

Tema, nga nje tregim i Borges, qe fundja diçka ka dashur te thote aty, dhe qe nuk e diskutuam fare, u kthye ne perplasje "kohesh". Ne vetvete, kjo lloj shoshitje nuk ka asgje te keqe dhe duhet te behej. Por ne respekt te plote te mendimeve te tjetrit. Idete e mia, apo menyrat e mia, nuk kam frike t'i mbroj para kujtdo, pa fyer e share. Ketu bejne perjashtim ata te zakonshmit qe per mua nuk peshojne fare por që.

Ne lidhje me mbesen e Isa Boletinit : "e kryera" eshte gjeresisht e perdorur ne Veriun e Shqiperise dhe ne Kosove. Nuk eshte rastesi kjo e folura e mbeses, por eshte pergjithesia e tille. Prandaj, kur puna ka vajtur deri aty sa nje grumbull i tere njerezish flasin dhe mendojne ne kete menyre, atehere mire eshte qe te ndalemi pak e t'i degjojme keta njerez. Nuk i sherben askujt qe te me vertise para turinjve fjalorin apo abetaren e atyre qe i dime shume mire kush jane.

Megjithate, une ketu kisha pune me teper me shkrimtaret dhe perkthyesit. Sepse mendoja se ata ishin ne brendesi te çeshtjes dhe se eshte lenda e tyre e punes : fjalet. Deri diku, kam mundur te debatoj me tre-kater vete.

Po te ishte per mua, une do t'i fshija te gjitha mesazhet e peshkut ku nuk respektohet drejtshkrimi shqip. E kam fjalen qe "ho mre", do zhdukeshin pernjehere. Sepse gjuha ruhet qe nga ketu, nga keto leximet e kota qe i bejme neper internet. Nese gjendja ka vajtur ketu ku ne debatojme ende si me qene ne kongres te Manastirit, kur bota e ka mbushur vendin me lloj-lloj rrymash letrare, kjo eshte ngaqe ne e kemi lene veten te permbytemi nga lexime fjalesh dhe fjalish te shpartalluara. Une kam pare website franceze ku, nese shohin qe dikush e shtremberon frengjishten kastile, ai perjashtohet menjehere. Mund te te lejojne gabime drejtshkrimi te vogla ngaqe kushdo ben (dhe frengu ka drejtshkrimin me te qelbur pas Kines, besoj), por qe te tallesh me gjuhen frenge, keta s'te lejojne. Flas per cepe serioze, se pastaj forume gallatash ka dhe ne gjuhen zulu, dhe kjo s'i prish pune perandorise.

Kjo eshte pak a shume.

Prandaj, kur puna ka vajtur deri aty sa nje grumbull i tere njerezish flasin dhe mendojne ne kete menyre, atehere mire eshte qe te ndalemi pak e t'i degjojme keta njerez. Nuk i sherben askujt qe te me vertise para turinjve fjalorin apo abetaren e atyre qe i dime shume mire kush jane.

Hurbinek,

Qe ne krye te heres ( qe ne fillim sipas gjuhes standart ?!) desha me than se nuk jam fort i orientuar ne problemet e  gjuhesise dhe drejteshkrimit. Nga cfare kam ndjekur andej kendej, di qe ka nje debat te hapur per gjuhen standart dhe disa kritike qe ankohen per perjashtimin pa te drejte te gegnishtes nga procesi kodifikimit te gjuhes shqipe( ku me i spikatur eshte Migjen Kelmendi dhe kendej kufirit di qe kete teze e mbeshtet Mehmet Elezi )

Teme e madhe kjo dhe patjeter-mendimi im-ne kete debat duhen konsultuar autoritetet e fushes, sikurse nuk duhen hedhur apriori poshte zerat kritike. Edhe ti qe ke hapur kete teme, ca nga nevojat utilitare dhe ca nga ngasjet intelektuale, mir ke bere. Vetem se mos prit oponence serioze nga peshku, megjithe respektin qe kam per njerez serioze e te mencur qe qarkullojne edhe ne kete hapsire.

Ne  debatet per kete teme,  imponimi kategorik minon dialogun dhe rruga me e shkurter qe zgjidhet nga te tjeret,si kompesim, shpesh eshte injorimi.Megjithate,nganjeher disa beteja fitohen edhe duke qene trim i vetem.Mjafton te kesh argumenta bindese.

Personalisht ne mjaft situata te te folmes se perditshme, disa shprehje te gegnishtes me pelqejne dhe me duken me komode (edhe pse vete jam nga jugu )Kurse per pastertine e gjuhes se shkruar ketu ne blog, egzigjencat vlejne por edhe pak stil e ngjyrim duhet. Kur dikujt i drejtohem me shprehjen: he mer, e kupton qe e ke gabim, regjistri te folurit eshte me miqesor, me pak formal dhe i jep kolorit bisedes. Jakamoni, nje nga peshqit simpatik psh. stilin tirons e perdor gjeresisht dhe, megjithe lezetin, kuptohet qe i hedh ne ere rregullat e drejtshkrimit. Ne kete kohe gjuha e shkruar po perjeton masakren me te madhe te saj. Proces pasurimi dhe sakatimi njekohesisht.

Per ceshtje te perkthimit s po perzihem. Nderhyrja ime, ku permenda edhe mbesen e I.Boletinit ishte per te sqaruar veten. 

Me leje? Sinqerisht, nuk e kuptoj pse preferohet per botim nje perkthim nga gjuhe tjeter tranzit, dhe jo nga gjuha origjinale (qe nuk eshte japonishtja)...a di njeri si funksionon muhabeti?

Eh, ketij diskutimi s'dua t'i hyj fare une, se mendimin per perkthimin nga gjuhet e dyta e kam dhene tjeterkund.

P.s. Edhe per norvegjishten them, mund te behet ndonje leshim. smiley

Po, zoteri, e kam dhe une nje pergjigje, megjithese e di fort mire qe ti hyn ketu te tallesh pak dhe te na besh nja dy bejte nga ato qe mbajme brinjet me dore. Nejse.

Puna e perkthimit te perkthimit.

Jo me kot, para ca ditesh hodha nje pyetje : kur perkthyesit perkthejne, çfare perkthejne ata, fjalet apo idete ?

Kjo pyetje ndan shume gjera. Madje per mua, eshte ajo qe i ve vulen çeshtjes se perkthimit. Me hidherim te madh, por me duhet t'ju them se kjo pyetje nuk ka marre ende pergjigje te prere ne qarqet supreme te letersise boterore. Me nje fjale, eshte kapitalizem : treg i lire.

Ne tregun e lire, gjithkush shet dhe blen ç'ti doje qejfi. Nje perkthyes perkthen idete, tjetri perkthen fjalet. Tjetri shton nga vetja, e tjetri ia heq autorit. Me nje fjale, nuk ka nje shkolle te sakte perkthimi. Me fjale te tjera : "kallaisemi vete".

Ne kete pikepamje, te ngrihesh sot dhe te thuash qe ti perkthyes ia keput kot, eshte disi e tepert. Sepse as ti qe e kritikon nuk e ke shkollen e pikuar nga qielli. Ai mund te te kthehet po njelloj dhe te te beje per nje lek dhe ty. Prandaj, ne pergjithesi, perkthyesit nuk shajne njeri-tjetrin. Perveç ne rastet kur ka masaker te vertete. Perndryshe, te gjithe perkthyesit ndahen nga njeri-tjetri ne gjera te vogla dhe e nderojne njeri-tjetrin, te pakten heshturazi. Kjo ben pjese ne deontologjine e zanatit, por keshtu eshte pak a shume ne çdo zanat : nje doktor nuk eshte mire te shaje nje doktor tjeter, etj. etj.

Po t'i rikthehemi çeshtjes sone, ajo merr trajten e kesaj si me poshte :

EDHE SHTEPITE BOTUESE BEJNE CKA MUNDEN.

Per gjuhe te vogla (madje unike) eshte tejet e veshtire te sigurojne perkthyes nga te gjitha gjuhet. Shqipja nuk e ka luksin te perktheje Imre Kertesz nga hungarishtja, as Cees Nooteboom nga holandishtja, as Kawabatan nga japonishtja, dhe shume te tjere.

Gjuhet me te folura nder shqiptare jane : anglisht, frengjisht, gjermanisht, italisht.

Me sa di une, ka dhe ca ne spanjisht, por jane shume me pak se ne keto kater gjuhe me lart. Kjo ben qe shtepite botuese te kerkojne "terthorizma" (fjale kot, sa per te thene) dhe te sjellin kete apo ate shkrimtar te madh.

Ne lidhje me filozofine e perkthimit te perkthimit : NE PARIM, NUK KA ASNJE NDALESE PER TE BERE PERKTHIME TE TILLA. ASNJE.

Askund nuk eshte e shkruar se kjo gje eshte e denueshme. Madje, kjo ka dhe sharmin e vet sepse te gjitha veprat greke te lashtesise kane kaluar ne gjuhen frenge te moçme te mesjetes neper latinishtes, e cila i kishte perkthyer e para. Vete Bibla eshte perkthim-perkthim-perkthimi-... -perkthimi.

Cfare ka sjelle kjo ne France ? Kjo ka sjelle kete : sipas Peter Sloterdijk, nganjehere, gabimet apo ndryshimet e nje kuptimi te vockel te origjinalit kane sjelle revolucione te tera ne gjuhen e perkthyer. Nje gabim shkruesi, nje gabim tipografie (ne vend te "koke", eshte shkruar "toke&quotsmiley, ka qene aq pjellor sa mund te jene bere me vepra te tera per kete kuptim te ri qe autori origjinal as nuk e kishte menduar.

I tille eshte libri. Ai nuk mbahet ne xhep. Libri shetit ne mbare boten, me gabime, pa gabime, diku sjell lumturi e diku vetevrasje, e tille eshte bota e librit. Dhe aq me mire keshtu.

Pyetja ishte serioze, mos na e merrni injorancën per mos-seriozitet se as ne nuk ua marrim seriozitetin per mos-injorancë.

mire-mire, zotohem te mos merrem më me mbejte. ketej e tutje do te perfshihem ne kete tregtine e djathit bullgar qe vjen nga maqedonia per konsumatorin shqiptar me mide turke.

sinqerisht ju uroj fat te mbare juve, botuesve dhe lexuesve.

 

pastaj pse druvar dhe jo sëpatar smiley

Nqs vija e diskutimit vazhdon me te prera me thike atehere nja dy prerje me thike:

Vdiq Naimi, vdiq Naimi,
moj e mjera Shqiperi!
Mendjelarti, zemertrimi,
vjershetori si ai!

Andon Zako Cajupi nuk e shkroi pas 100 vjetesh te 1900 kete vjershe.  Keshtu qe une them t'ia kursejme plumbin.  Ia kursej dhe vetes, dhe fare e fis qe perdorin ne keto raste te kobshme.  Edhe Shqipes. 

_______

Sygjeroj qe koha e kryer e thjeshte e foljes "jam" te lihet ne vend ku eshte.  Pavaresisht se mund te perdoret vetem nga ndonje plak katundi.

_______

Ne mos Konispoli, komshinjte e Konispoli vazhdojne te kendojne:

Sec ma plase buzen moj
o moj buzeplasur.
Ke nja dy-tri dite moj
qe nuk me je qasur.
Rruga s’te ka zene moj
a pune ke pasur.
Nena s’te ka lene moj
a vete s’ke dashur.

Jo e kendojne, por e qajne si per nga stolisja e vargjeve, si per nga koha e foljeve ne kuptimin e duhur:

Trimin nuk e mbajti vendi
Nga roja ç'i mbiu syri
Hoq'koburen prej argjendi
Ministrit brenda ç'i hyri

Per shqiptaret kam degjuar
Thote Englezi i krekosur
Se kudo qe kane shkuar
Asnje s'i ka çarmatosur

______

Mbledh, ne shqip, nuk ka vetem kuptimin e mbledhjes se shifrave, 1+1=2, por ka dhe kuptimin e mbledhjes se rraqeve pertoke.

Eshte "harruar" te vihet ne bold edhe shumesi i objekteve qe mblidhen.  Rraqet.

Mbledh shkarpa, mblodha rrobat etj.  Ne kete rast Borges thote:

Se le cayó el bastón y me ordenó que lo levantara.

El bastón eshte njejes dhe folja "levantar" s'ka pike lidhjeje me "te mbledhesh."  Plus qe as ne Shqipen e bukur dhe te pashare, nuk ka pike kuptimi.  

_____

Disclaimer i ri: Perkthyesi ka vendosur te bej Don Kishotin.  

Edhe dhe tjetra, Monda. Don Kishotin merre mbrapsht dhe beje supe per sonte. Kjo eshte per fillim.

Pastaj, per te tjerat, lexo me lart se shkrova ca fjale. Shqiptari thote "dielli lindi". Frengu nuk e ka fare kete fjalen e lindjes per diellin. Por thote "le soleil se lève" (dielli ngrihet).

Tani, per perkthyesin e Kadarese, ai sipas trurit tend, duhet ta mbushte me le soleil naquit. Dhe francezet t'ia jepnin per koke pastaj librin.

Ku e kam fjalen ? E kam ketu :

Kam perdorur "mblodhi", sepse ashtu ma do palla mua. Ti mendon "ngriti", une mendoj "mblodhi". Ti je atje maje karrikes me buke e marmalate ne dore, e une kam nje pune ketu per te bere. Kur te te vije dora te perkthesh ti, atehere beje "ngriti", e ç'te duash ti. Zgjedhja ime ishte "mblodhi", dhe shendet e te mira. Mos e lexo librin, nuk i prish pune askujt : tregu shqiptar nuk vuan per nje lexues, vuan per shume. Kjo eshte pak a shume ideja e zgjedhjes se fjaleve nga nje perkthyes. Te pershendes.

Ti bej palle sa te duash, Hurb, nuk te ndalon njeri.  Por lexuesi, qofte ne kete bllog, qofte ai qe shkon ne librari per te blere nje liber dhe e shfleton, ka te drejte te beje palle

E ke sjelle vete tregimin ketu, nuk te detyroi njeri ta sjellesh.  Ky bllog nuk eshte thjesht bllog perkthyesish.  Keshtu qe cdo peshk tjeter brenda deshires mund te jap mendimin e vet.  

Me duket e panevojshme perzgjedhja e kohes se foljeve ne kete rast te tregimit te Borges.  Per te mos thene e padrejte ndaj origjinalit.  Cfaredo qofte arsyeja, ideali apo deshira per aventure e perkthyesit.  

Gjithashtu:

Tani, per perkthyesin e Kadarese, ai sipas trurit tend, duhet ta mbushte me le soleil naquit. Dhe francezet t'ia jepnin per koke pastaj librin.

Me te njejten vije llogjike shqiptari duhet te ta japi per koke librin me "mblodhi shkopin."

Gjithe te mirat.

ja lexova edhe shpjegova kete tregimin nje mikut tim kinez qe ka jetuar ne greqi, edhe m'u lut t'ja perkthej kete tregimin nga shqipja ne greqisht sepse ai flet greqisht edhe japonisht edhe eshte i interesuar ta perkthej ne japonisht per nje mikun e vete i cili ka nje dashnore ruse edhe ajo do ta lexoj gjithashtu. o Hurbinek ka nanje gje gabim me kete praktike?

O Hurbinek, "pak rendesi emri", nuk fjali. nuk kuptim.

Kam perdorur "mblodhi", sepse ashtu ma do palla mua.

opo kshu je trim me flete ti. djale levend!

ps. ate llaf mund ta thote nje autor, jo nje perkthenjes. se mos te buket vetja si borgesi ore, ndaj ta them.

ore un duke ju lexuar si ne shkolle note 1 rjesht po ene 7 jo ene me iku pini!!ene juve si puna druvarit akoma po kerkoni !!por jo stemen ama.

diskun desha me then

Sa per te dhene idene e zgjedhjeve te fjaleve, veshtiresine e perkthyesit, pavaresisht se ketu eshte pakez me e koklavitur. Por desha te them se perkthyesi mendohet ca dhe pastaj ne fund vendos. Mire apo keq, ai ka idene e tij ne koke. Ky eshte perkthimi, nuk di formule tjeter per kete pune (derisa te shpiken referendumet online per zgjedhjen e nje fjale).

Nje perkthyes zvicerian ka hasur ne kete veshtiresi :

 

Duke lexuar "Krim dhe ndëshkim" të Dostojevskit, jam ndalur përballë një çudie përkthimi. Në kapitullin II të pjesës së dytë, Raskolnikov kërkon një cep ku të fshehë bizhutë e fajdexheshës plakë.>>

"Duke dalë nga rruga mbi shesh, befas ai pa në të majtë hyrjen e një kurti të rrethuar me mure të larta"...>>

Dhe në këtë kurt, ai sheh një mbishkrim me shkumës mbi një mur. Dhe është këtu që gjërat bëhen kureshtare.>>

Në përkthimin e Pozner (Folio), kam lexuar kështu : "E ndaluar të urinohet". >>

André Markowicz (Babel) ka përkthyer : "Ndalohet kalimi". >>

Atëherë i kam thënë një Rusi që të shohë origjinalin. Ja ç’kishte shkruar Dostojevski : >>

"Sdes' stanovitsa voz prechtcheno" >>

Në këtë fjali, ka katër gabime që japin të paktën tre interpretime të ndryshme :>>

1) Zdes' stanovit'sa vosprechtcheno: është e ndaluar të rrish këtu. >>

2) Zdes' stanovitsa voz: këtu vihet karroca. >>

3) Zdes' stanovitsa vosprechtcheno: këtu kjo bëhet e ndaluar (kjo = mbase "të bësh nevojat...&quotsmiley >>

Atëherë kam kërkuar në gjuhë të tjera. Në gjermanisht, kam gjetur dy variante : >>

"Steenblaiben ferboten" >>

"Stehenbleiben verboten" >>

Në italisht, mund të lexojmë :>>

"Cui è vietatto fermarsi" >>

Në anglisht : >>

"Stopping of carts prohibitted">>

> >

 

o Hurbinek po nqs do te te donte palla te perdorje "kape shkopin edhe me godit lehte mbi penis me te"... cfare do te ndalonte ta perdorje?

When I got back to my house I looked for the disk. But I couldn't find it. I have been looking for it for years.

Pikesepari dua te sqaroj qe anglishtja e ka bajagi te plote diapazonin e koheve dhe te menyrave te foljeve. Jo nje here ne ket blog eshte pohuar sikur anglishtja ka nja dy tre kohe e menyra dhe u lame. Kjo eshte e pavertete dhe pasoje e padijes.

Tani ketu me lart jane tre fjali. Dy te parat flasin per diten e ngjarjes. E fundit per te gjitha ditet, nga e nesermja e mgjarjes e deri ne diten e rrefimit.

Ka pra nje ndarje nga pikpamja e koheve te foljeve, kuptimit, kohezgjatjes se aksionit!

Dy te parat flasin me simple past tense: u ktheva, kerkova (got back, looked) -->> Po pse me simple past tense? sepse aksionet perfunduan me diten e ngjarjes. Ajo dite nuk kthehet (perseritet) me, gjerat kane perfunduar. Te kthyerit ne shtepi dhe te kerkuarit e asaj dite kane mbaruar! 

Fjalia e trete flet per nje aksion qe vazhdon nga sekonda e pare e dites se neserme pas asaj te kthimit e deri ne castin e rrefimit. Ne shqip kemi percjelloren e foljes, ne kete rat "duke kerkuar" qe ne anglishte kane formen homologe "continuous tense" ku ndihmon forma foljore e gerundit. Pra fjalia e trete flet me present perfect continuous tense. Perkthimi i foljes se fundit ne kontekst letrar eshte me i shliret dhe ka nje "ende" te nenkuptuar (mos thoni "akoma", por ende!); "po e kerkoj (ende) qe atehere", jam ende duke e kerkuar etj etj. Kurresesi nuk mund te perkthehet drejtperdrejt "kam qene duke e kerkuar", edhe pse fjaleperfjalshem korrekt. Vini re qe forma "e kam kerkuar" NUK eshte korrekte, pasi nuk eshte kohe e vazhdueshme e foljes dhe nuk permban percjelloren.

Theksoj qe ka nje perputhje te amirueshme mes zgjedhimit aglisht te foljeve dhe atij shqip. Metimet qarese per Kongresin e 72-shit te gjuhes zyrtare (gje e domosdoshme kjo e fundit) une mund t'i kuptoj ne te tjera kontekste (me kryesori ai i mosbotimit ne dialekt geg AMA as tosk! te letersise gjate periudhes ne fjale), ama ne ceshtje te gramatikes nuk me duket se ka pasur dhe ka ndonje problem te tipit "showstopper".

Sistemi foljor anglez eshte krejt, ama krejt tjeter nga sistemi foljor latin, ku futet dhe sistemi foljor shqip. Vete ngaterresa, ne anglisht, mes se pakryeres (doja) dhe se kryeres se thjeshte (desha) tregon qarte se perkthyesit nga anglishtja i duhet nje zoterim me i mire i gjuhes angleze sesa i gjuhes franceze nga perkthyesi freng. Gjithsesi, nuk eshte kjo çeshtja e kesaj teme, ketu po flitet per gjera shqipe, per perkthime, per paqartesira gjuhesore, dhe ne fund, per tallje meskine qe s'te bejne as per te qeshur.

____________

Ne lidhje me perkthimin e perkthimit. Mbase e keni marre vesh dhe ju, te pakten perkthyesit e kane marre vesh, se ne nje perkthim ndodh ajo qe quhet pasqyrimi i njeres gjuhe tek tjetra dhe anasjelltas. Dy gjuhet, ne rastin tim shqipja dhe frengjishtja, gjate perkthimit perftojne nje si lloj marredhenie dashuri-urrejtje, here duke u puqur e here duke u larguar, por gjithsesi, secila prej tyre eshte ne pergjim te tjetres. Ne kete loje shembellimi, marrje-dheniet e tyre (fjala eshte ndare ketu per te vajtur ne logjiken e vet) jane gjithnje e me te nderlikuara, dhe per ta thene troç, gjithnje e me te kerkuara.

Nje gjuhe, e perplasur me nje tjeter, kerkon dhe njekohesisht ka frike shoqerine e tjetres. Bakhtine (1895-1975), nje teoricien i letersise dhe i perkthimit, duke folur per perkthimet ne kohen e Rilindjes, ne vepren e tij "Vepra e François Rabelais", shkruan keshtu :

"Gjate perkthimit kryhej nje orientim i ndersjellte, nje nderveprim, nje ndriçim i dyanshem i gjuheve. Gjuhet veshtronin fytyrat e njera-tjetres, me ngulm dhe drejtperdrejt ; secila prej tyre e njihte vetveten, i njihte mundesite si dhe caqet e saj, nen driten e tjetres. Kjo ndarje e gjuheve ndihej ne lidhje me çdo gje, çdo nocion, çdo pikepamje." 

Dhe me poshte vazhdon mbi rendesine e perkthimit :

"... Dihet vendi i jashtezakonshem qe perkthimet zene ne jeten letrare dhe gjuhesore te shekullit te XIV [...]. Per me teper, duhej perkthyer ne nje gjuhe e cila nuk ishte ende gati, por ne formim e siper. E keshtu, gjuha formohej." 

______

Per te gjithe llomotitesit qe nuk ia kane idene kesaj pune, dhe qe i lejojne vetes te japin gjithfare lloj keshillash pa buke, dhe per me teper keshilla debile dhe prej debilesh, do te thosha se do te ishte mire qe ata te kishin te pakten nje formim minimal ne keto pune. Te kene lexuar te pakten dy rreshta per kete pune. Ose dhe te kene perkthyer vete dy rreshta. Sepse, une fare mire mund t'i mbaj leksione ketu ndonje veterineri mbi nderzimin artificial te pelave, mirepo shume shpejt, ende ne fjaline e dyte, do te behesha gazi i botes.

______

Me pranimin qe, ne fund te nje perkthimi, ne kemi nje veper 50% fryme te huaj (dmth nga gjuha e huaj, psh fryme japoneze), dhe 50% fryme shqiptare (sepse fundja japonishtja po hyn ne kallepet e shqipes), atehere ne fakt, kur lexojme nje veper te perkthyer nga origjinali japonisht, ne kemi aty thjesht 50% bote japoneze. E bej kete hamendesim duke marre si te mireqene paanshmerine e nje perkthyesi, dmth barazpeshore.

Ne rastin kur nje veper origjinale japoneze eshte perkthyer ne anglisht, dhe nje perkthyes shqiptar merr ta perktheje nga anglishtja, do te kemi kete tablo :

Perkthimi i pare : 50% japonez, 50% anglez.

Perkthimi i dyte : 50% anglez, 50% shqiptar.

Mirepo, 50% anglez i futur ne perkthimin shqip, nuk eshte i ndare me thike me 50% japonez te mbetur ne perkthimin anglez. Per rrjedhim, po te ruajme te njejten barazpeshe, ne perkthimin shqip do te kishim :

50% shqip, 25% anglez, 25% japonez.

Humbja nga origjinali, per lexuesin shqiptar, do te ishte vetem 25%.

Parashtrimi i fundit : Cfare duhet te zgjedhim ne si lexues shqiptare : te mos lexojme asgje nga nje autor japonez, apo te lexojme qofte dhe 25% ? T'i jap fund njehere e mire kapitullit japonez, apo te mjaftohem, qofte dhe si qyqar, me therrime japonezesh ?

Gjithsecili e di punen e vet, por une do te zgjidhja te dyten. Sepse une nuk mund te pres 50 vjet qe dikush kokeçare ne Japoni, nje shqiptar i humbur atje, t'i mbushet mendja t'i futet perkthimit ! Keto lukse jane per te tjeret, jo per mua.

Per ata puristet qe mendojne se shkllahja e shqisave apo nirvana arrihet vetem duke lexuar origjinalet dhe madje duke takuar dhe puthur dhe vete autoret, iu them se perfeksionin do ta gjejne vetem ne varr, kur te shkojne tek Zoti. Per tjeterkund, ua qaj vertet hallin si te damkosurit e planetit.

Pastaj, persa iu perket blablablave te disave ketu qe me llomotisin pa pike lidhje as me perkthimin, e as me leximin (madje dyshoj se jane nder me te pagdhendurit ne çeshtje leximesh), s'kam tjeter veçse t'i uroj : gezuar vitin e ri, dhe tepsiat plot, e fulçite iu kercitshin nen peshen e pulave dhe gjelave. 

"Vini re qe forma "e kam kerkuar" NUK eshte korrekte, pasi nuk eshte kohe e vazhdueshme e foljes dhe nuk permban percjelloren."

Cfare eshte "kerkuar?" Nuk eshte percjellore? "E kam kerkuar me vite." "E kam kerkuar prej vitesh." "E kam kerkuar qe dje." Etj, etj. E shprehin shume sakte vazhdimesine. Problemi qe ka Hurbi eshte tjeterkund. E ka gabimin kur thote "kam hapur" ose "u ktheva dhe kam kerkuar." Shprehja korrekte, per mua, eshte kjo:

"Kur u ktheva në shtëpi, kërkova per diskun gjithandej. Nuk e gjeta. U bënë vite që kam kerkuar."

Ashtu si kthimi ne shtepi ate dite nuk ka lidhje me kerkimin edhe sot e kesaj dite, edhe kerkimi, dhe mosgjetja ate dite nuk ka lidhje me kerkimin sot e kesaj dite. Kur u ktheva ne shtepi, kerkova. Dhe kur kerkova, nuk e gjeta. Deri ketu veprimi i perket asaj dite, eshte i mbyllur, kohe e kryer e thjeshte. Por kjo nuk do te thote se nuk e kam vazhduar kerkimin, kjo nuk do te thote se nuk e kam kerkuar me vite.

Po ashtu kur perdor te kryeren dhe jo te kryeren e thjeshte per narrative duke u justifikuar se vetem e kryera mund te beje lidhjen me te tashmen. Pak rendesi ka lidhja ketu. Hapja e deres nuk eshte segment. Nje dite trokiti dera, kaq ishte, dhe jo nje dite ka trokitur, pasi, cfare? ka trokitur nje dite dhe nuk ka pushuar se trokituri. E hapa, kaq ishte, dhe jo e kam hapur dhe eshte akoma e hapur. E kerkova. Nuk e gjeta. Kaq ishte. Gjithe keto te kryera te thjeshta lidhen me te sotshmen vetem ne fund fare. E kam kerkuar prej vitesh, qe ta kisha gjetur, me mire.

Po ashtu, kur pyet "ke ngrene" pergjigja eshte ose "kam ngrene" dhe nuk do te hash me, ose "nuk kam ngrene" dhe do te hash, ose "hengra para se te vija ketu" dhe nuk do te hash.

Nga ana tjeter, Hurbi ben gabim qe atmosferen e perjetshme te eposit te kreshnikeve, perjetesi e vazhdueshme e personifikuar nga Zanat dhe qenie te tjera dhe e shprehur me ane te te kryeres, ta krahasoje me vdekshmerine e Celo Mezanit, duke lexuar atribute te gegnishtes nga nje krah dhe te toskerishtes nga krahu tjeter. Se i bie pastaj qe te mbese me argumenta "lindi dielli doli hena/ vrap o Gimce se na u be nena" kur i evidentojne qe toskerishtja jo e njeh, po e qan te kryeren.

Por gabimin me te madh e ben se nuk di te lexoje, dhe jo se nuk di te perktheje. Lexon arbitrarisht. Krijimi ka nje koherence te brendshme gjithmone, qe me c'kam vene re, Hurbi nuk eshte i afte t'a ndjeke. Leximi qe i ka bere kesaj perralles se Borgesit, eshte katastrofe.

Dhe gabimin me te madh me te madh fare, e ka qe nuk njeh gabimin.

"Kur u ktheva në shtëpi, kërkova per diskun gjithandej. Nuk e gjeta. U bënë vite që kam kerkuar."

________

Jo. Kjo nuk ka asnje logjike. U bene vite qe kam kerkuar nuk mpleks fare idene qe ai po kerkon ende. Kjo bie pernjehere, dhe s'kam pse ta zgjas me tej.

Gjithashtu, ne veprimin e trokitjes se deres apo te hapjes se saj, nuk duhet pare thjesht si nje veprim dy-sekondesh, por si nisjen e nje zinxhiri veprimesh deri tek kerkimi i sotem i diskut. Per me teper, lexo me lart.

_________

Per leximin dhe kuptimin qe iu bej veprave, kjo eshte diçka tejet e turbullt dhe nuk besoj se nxjerrim diçka ne drite pa rene ne llomotitjet e zakonshme si me lart (don kishoti, sanço pança, ti je rrote, e blablabla). Keto s'me interesojne fort.

Per besimin tend ne aftesite e mia perkthyese, falemnderit. Eshte gjithmone kenaqesi kur dikush e veren kete. Gezuar dhe ti festat.

"Jo. Kjo nuk ka asnje logjike. U bene vite qe kam kerkuar nuk mpleks fare idene qe ai po kerkon ende. Kjo bie pernjehere, dhe s'kam pse ta zgjas me tej."

Ke te drejte. U trasha.

"Gjithashtu, ne veprimin e trokitjes se deres apo te hapjes se saj, nuk duhet pare thjesht si nje veprim dy-sekondesh, por si nisjen e nje zinxhiri veprimesh deri tek kerkimi i sotem i diskut. Per me teper, lexo me lart."

Lexova me larte. Nuk ke te drejte. Si dola ne kete konkluzion qe nuk ke te drejte. Sepse une lexova me larte, dhe fakti qe te lexova ishte nisja e zinxhirit qe me beri te mendoj, mendova, zinxhiri vazhdon, dhe me ne fund dola ne konkluzionin se edhe kete moment qe po te shkruaj, nuk ke te drejte. Jane veprimet dy sekondeshe te gjitha ne te kryeren e thjeshte, qe te nxjerrin ne fund te zinxhirit. Varet si i ka perdor ai qorri.

 

 

Lul, "u be vite qe po kerkoj".

I am looking --> gerundi nuk zgjedhohet fare, gjithe luhet me foljen "to be" qe ketu nuk me duket folje ndihmese fare; kjo vjen nga ambivalenca e gerundit as emer as folje. Pra dalim tek was, have been, had been, will be etc. Tani ne shqip ndryshimi mes "po kerkoj" dhe "jam duke kerkuar", ne kuptim flas, eshte se "po kerkoj" mund te merret si shume e castit dhe "jam duke kerkuar" si e shtrire ne nje segment me te madh kohe; sidoqofte, po te "falim" pak ne kete aspekt, pra po t'a marrim ate "po kerkoj" te shtrire po aq sa "jam duke kerkuar", dhe kjo arrihet lehtesisht prej kontekstit, kemi nje clirim nga konstrukti i renduar i foljes ne kohen e vazhduar dhe te percjellores. Per mua "po kerkoj" eshte ku e ku me elegante.

Nejse, komenti im kishte te bente kryesisht me ndarjen decizive te koheve te foljes bazuar strikt nga segmenti kohor i veprimit.  E kryera nuk mund te luaje te kryeren e thjeshte, pervecse ne forma tipike te narracionit  qe u folen me lart, ku marreveshja rrefimtar-degjues eshte e heshtur, por e plote, dhe dobia eshte e ngritjes cilesisht te rrefimit. Gjuha e bukur eshte aty ku shkelet rregulli pa bere "gabim". Pervec asaj, doja me terheq vemendjen edhe tek kohet e vazhduara, te cilat ne shqip sepse kane nje lloj frakture (nuk ecin serbes si shoqet e tyre), por qe ama e japin te sakte fare kuptimin e asaj qe kerkohej te fjalia e trete (tip "po e kerkoj c'prej nje viti", "qysh nga ajo kohe po e kerkoj" etj, te cilat jane jo vetem me bukur ne te degjuar se "jam duke e kerkuar qysh nga ajo kohe", por e japin te sakte fare kumtimin e dickaje qe e ke bere ne vazhdimesi dhe pa sukses).

O Hurb! Ke pa fund letersi franceze te pasjelle ne shqip. Bujrum e ballafaqoje frengjishten me shqipen. Por mos ballafaqo shqipen me spanjishte te frengjishtezuar, apo me gjermanishte te frengjishtezuar, se gafat jane katastrofike pastaj dhe nuk merret vesh asgje. Problemi eshte qe nuk eshte vetem ai 25% qe humbet ne perkthim te dores se dyte, por shume me teper. Shqipja nuk ballafaqohet fare me origjinalin. Humbet 100%. Dhe ja si eshte firoja qe do marresh parasysh. Firoja e pare vjen nga vete shkrimtari. Vete krijuesi, ne gjuhen e vete, nuk do jete ne gjendje t'a shprehe idene e tij pa firo. E dyta vjen tek keqkuptimi ne lexim i perkthyesit. E treta vjen tek perkthimi i idese tashme te firuar dy here. E katerta vjen tek keqkuptimi i lexuesit te perkthimit. E pesta vjen tek keqkuptimi i perkthimit te perkthimit. Dhe ne fund eshte edhe keqkuptimi i lexuesit te perkthimit te perkthimit. Pas gjithe ketyre firosh, ti vertete mendon se ne jemi duke marre dicka nga Borgesi, Heidegger, apo ndonje tjeter qe ti e perkthen nga perkthimi? O Hurb, Francezet mor vlla. Ka nevoje dhe treg. Leri keto sportet e tjera se ia heq vetes cdo pretendim profesional qe mund te kesh.

Ke shume a priori ne koke. Ne gjuhen shqipe, paragjykime. Eshte e veshtire ta percjell dialogun keshtu. Me gjykime, kam deshire, por me paragjykime, kjo me lodh se tepermi.

_____

Punen e Heideggerit e kam sqaruar dhe stersqaruar dhe do ta sqaroj perseri ne çastin e pare qe do te botohet nje Heidegger i plote. Aty do te kesh te gjitha kleçkat e perkthimit te Heidegger. Deri atehere, te ftoj te besh perpjekje vete dhe t'i krahasosh perpjekjet e tua me ato te shokeve. Sepse une me doreza boksi dhe ti me grushta te thate, kjo nuk shkon. Une te trullos, ti me thyen nofullat, madje ME ASGJE.

_____

Puna e perkthimit, nuk eshte ashtu siç thua ti. Une mora shembullin e nje barazpeshe totale, dmth nje perkthyesi qe rri ne mes. Sepse pastaj, nese do te hysh ne te thella, edhe une mund te marr shembullin e nje perkthyesi i cili e zhvesh origjinalin nga çdo gje e huaj dhe te jep ty si lexues nje liber te shkruar alla Selimçe (Selimi eshte fqinji yt). Edhe ketu, ti nuk do te lexosh fare nje autor te huaj por llomotitjet e Selos. Keshtu qe argumenti yt eshte pese me hiç.

Une flas per perkthyes te ndershem dhe qe kane njefare ndergjegje profesionale.

Po t'i rikthehem edhe njehere : ke lexon ti me pare : NJE PERKTHIM TE KEQ NGA ORIGJINALI APO NJE PERKTHIM TE MIRE NGA PERKTHIMI ?

Nuk jane aq te thjeshta punet. Dhe mos me beni ketu sikur shqipja ka pushtuar boten dhe sikur shqiptaret e letrarizuar neper bote jane me miliona. Nuk ka pantallona shqipja te sjelle gjithçka nga origjinali, kete veti e kane vetem dy-tre gjuhe. Dhe kaq. C'kujton ti, se lituanianet nuk lexojne japoneze te perkthyer nga rusishtja ? Apo se suedezet e lexojne nobelistin Tagora nga bengalishtja origjinale ? Perralla po tregon ti ketu ? Shqipja keto mundesi ka, dhe ajo mundohet t'i shfrytezoje. Pas 100 vjetesh, mbase behet me ligj qe ndalohet perkthimi i perkthimit. Por ne s'do te bejme sot si me qene aristokratet e leximit, se nuk kemi shpikur gje deri me sot, me sa di une.

Ta permenda ate per puristet. Shkllahjen ta lypin ne ate dynja, ketu ska. Ketu bej si te mundesh, mjaftohu me kenaqesi te vogla. Atje tek zoti pastaj, ka edhe bukuroshe muskuloz por edhe virgjeresha te kolme. Ja keshtu.

"NJE PERKTHIM TE KEQ NGA ORIGJINALI APO NJE PERKTHIM TE MIRE NGA PERKTHIMI ?"

OOOOOO HUUUUUUUUURB! Mos u tall me mua, se nuk jane keto zgjidhjet. Nese ti je ne gjendje te ofrosh nje perkthim te mire nga perkthimi, sic pretendon, je ne gjendje te ofrosh nje perkthim edhe me te mire nga origjinali. Ca eshte kjo zgjedhje pa zgjedhje qe me ke dhene. A thua se je Berisha apo Rama qe po me kerkon te zgjedh te keqen me te vogel. Jo or jo. Une nuk zgjedh asnjeren nga ato te dyja. Dhe ky jam une. Nga halli do kete ndonje qe do zgjedhi nje perkthim te keq nga origjinali, apo nje perkthim te mire nga perkthimi. Por nuk te ka vene njeri zjarrin permbrapa, "mjaftohu me kenaqesi te vogla," dhe sill francezet nga origjinali se ka nevoje dhe eshte edhe zgjidhja ime. Konsideroji mor jahu ushtrim dore keto perkthimet nga perkthimi, por perkushtoju perkthimeve nga origjinali. Perkthimi ne qofte art, sic shpresoj se duhet te jete, eshte i vdekur po t'i qasesh pa paragjykime, nuk ka pike vlere po t'i qasesh thjesht me gjykime, se i bie te jete puro empiricizem pastaj. Dhe paragjykimi eshte shkalla e perfeksionit, qe perkthimi i perkthimit ben vaki edhe ta arrije me shume se sa nje perkthim i keq nga origjinali, por nuk ka shonc para nje perkthimi te mire nga origjinali. Hej pike e zeze, une te them s'dua te ha mut, ti me thua, pse ke paragjykime, se eshte mut i thate.

Nuk po me merr vesh. Keto kushte kemi. Je purist ? Shume bukur. Lexo vetem origjinale, madje vetem amerikane, sepse edhe anglezet e Anglise perdorin veçorite e tyre te anglishtes. Por ti je thjesht nje lexues. Dhe vlen po aq sa nena ime qe ka lexuar Rulfon meksikan. Dhe qe eshte kenaqur. Dhe qe me ka marre ne telefon per te thene se i ka pelqyer shume. Kaq. C'te shtyn ty te mendosh se ti vlen me shume se nje lexues atje ne kepat e katundit tim qe lexon Kawabaten nga nje perkthim zulu qe eshte perkthim nga urdu ? Mos valle bota jote, me ndjenjat dhe imagjinaten tende, vlen apo eshte me e holle dhe telaprekese se ajo e atij bariut qe ruan dhente dhe lexon menjane ?

Libri nuk eshte luks, zoteri. Libri eshte nevoje. Ne nuk jemi ne mes te Holandes ketu ku njerezit lexojne me shume sesa hane. Jemi ne Shqiperi ku njerezit e kane harruar shkrimin dhe leximin. E ti me flet per tre-kater kokrra elitare me parashtrime filozofike. E une po te them se kur te vemi ne ate dite qe te kemi shqiptaro-bengaleze, mbase e lexojme Tagoran nga origjinali. Deri atehere, kenaqu me Tagora-zululishten. "Kafe n'ta marrte menja" - thote nje fjale.

O Hurb, je ti qe nuk me merr vesh. Une nuk jam askushi. Ose me sakte, ajo qe perfaqesoj une nuk jane tekat snobe te nje elite pseudo, apo fundja edhe thjesht intelektuale. Une nuk vlej as me shume dhe as me pak se asnje lexues tjeter. Nuk jam une qe po i bej keto dallime neper lexues, por ti. Ti qe po i ndan lexuesit, qe po me konsideron mua ndryshe nga te tjeret, je ai qe po ben dallimin, jo une. I vetmi dallim qe mund te bej une mes meje dhe lexuesve te tjere, eshte artikulimi relativ i shqetesimit apo i kritikes. Une fare mire mund te te them, bravo Hurb. Por ashtu sic e di qe mua nuk do me pelqente nje bravo Lul, po qe se ti do kishe ndonje kritike ndaj meje ne fushen time, e di qe edhe ty nuk do te te mjaftonte nje bravo Hurb. Me thua qe libri nuk eshte luks, por nevoje. Ate po te them edhe une dhe ti nuk po me merr vesh. KA NEVOJE PER SJELLJE FRANCEZESH NE SHQIP. Nuk eshte luks, por nevoje. Une qe po e them kete nuk e them sepse ndjenjat dhe imagjinata ime vlejne me shume apo jane me telaprekese se sa te dikujt tjeter. Une qe po e them kete e them sepse dijenia ime dhe njohuria ime mbi cfare eshte nevoje dhe cfare eshte luks ne lidhje me librin ne Shqiperi, eshte me e gjere dhe me e thelle se ajo e atij bariut ne mal, apo e rrogetarit ne zyre. Ti nuk mund ta vesh ne dyshim aftesine time lexuese ne krahasim me bariun ne mal. Eshte hera e dyte qe e ngre kete dyshim absurd. Mund ta vesh ne dyshim ne lidhje me veten tende, por edhe kete nuk do te ta sugjeroja per te miren e te dyve, dhe po ma vure edhe nje here ne dyshim aftesine si njohes letersie ne krahasim me bariun, harroje te miren e te dyve, se do shoh vetem te miren time. Pse perdor standarde te dyfishta me mua? Pavaresisht qe per vete ruan nje hierarki vlerash artistike, kur une te flas po ne terma hierarkike, ti me krahason me bariun, dhe me kerkon mos e snobizojme muhabetin. Shiko cfare nuk kupton ti ne gjithe kete muhabet, ku po vazhdove te kembengulesh, te premtoj qe do zhytesh dhe me thelle ne gabime trashanike. CILESIA ESHTE NEVOJE. Dhe ashtu si ne kapercim se larti ti nuk arrin te shkosh me tej se dallimi mes nje perkthimi te cilesor nga perkthimi dhe nje perkthimi pa cilesi nga origjinali, une kam arritur tek Sotomayori, dhe po te bej dallimin mes nje perkthimi me cilesi nga perkthimi dhe perkthimin me cilesi nga origjinali. Ti nuk po me thua qe kjo nuk eshte e vertete, me shifra e ke thene, apo nuk po me thua qe kjo eshte e pamundur. Me thua qe keto jane kushtet. Pse nuk i ke kushtet ti te perkthesh francezet? Por po i ben bisht muhabeteve neper shtigje barinjsh, neper dallime mes luksit e nevojes, te cilat une i kam mese te qarta, e te tjera bishta. Perkushtimi eshte i nevojshem ketu. Ti zgjedh tiu perkushtohesh perkthimit nga perkthimi. Kjo nuk eshte nevoje, te pakten ne lidhje me spanjishten dhe me gjermanishten. Une nuk di te kesh sjelle ne shqip nje perkthim frengjisht te urdishtes, gje per te cilen do te te vleresoja, por te gjermanishtes dhe te spanjishtes. A thame qe eshte nevoje? Atehere ku eshte nevoja e perkthimit nga frengjishtja, kur kontaktet e shqipes me gjermanishten, apo te shqipes me spanjishten jane direkete dhe nuk ka nevoje ti bien nga frengjishtja? Nuk po diskuton njeri per lidhjet shqiptaro-bengaleze qe ta sjellesh muhabetin nga Kina. Keto jane bishta, qe per aq kohe sa une nuk jam thjesht bari, me mua nuk te pine uje. Po ta perseris. Perkthimi eshte i nevojshem. Por edhe cilesia eshte e nevojshme. Nga bengalishtja frengjisht shqip, bujrum, pasi eshte nevoja e perkthimit qe fiton perparesi. Por nga spanjishtja dhe gjermanishtja, gjuhe me te cilat shqipja ka kontakte me te medha se c'mund te kene nje bari spanjoll apo nje bari gjerman me nje bari shqiptar, nevoja e cilesise fiton perparesi. Ketu ti do e sjellesh prape muhabetin tek cilesia e nje perkthimi nga perkthimi perballe mungeses te cilesise se nje perkthimi nga origjinali. Por ti e di se cfare pergjigje kam une per kete te keqe me te vogel, pastaj. Nese libri eshte nevoje, sill librat e francezeve, sepse ka nevoje. Nga tregjet e tjera te gjuheve madhore europiane hiq dore, jo thjesht sepse perkthimet e tua nga perkthimi mund te jene me te keqia (gje qe asnje perkthyes, artist e bari nuk e mendon per veten e vet ne fund te fundit) por sepse cfaredo potenciali qe mund te kesh nuk po e shfrytezon aty ku ka nevoje. Dhe ka nevoje.

Shume bukur. Gje e mire qe shkruan gjate sepse fundja kjo tregon se e ke seriozisht. Te kuptoj hallin. Dhe nuk di pse nuk e merr vesh qe ta kam kuptuar hallin. Dhe se, ne rrethana te tjera, edhe une do te beja si nje i skandalizuar kur te merrja vesh se Trapistani (anglez ky) me ka ardhur ne duar nga frengjishtja. Dhe do te çirresha neper studio televizive dhe gazeta. Dhe do te beja... dhe do te thosha... dhe do te kerceja... dhe do te...

Mirepo, te gjitha keto jane ne KUSHTORE. Ne nuk kemi mberritur aty. Dhe skandalizimet me duken nje çike te fryra ose "snobiste". (Jooooo, une lexoj veçse origjinal, plako. As perkthim jo, jo çuno jo, se una di vete onglisht dhe keshtu e ashtu). Nuk eshte se i thua ti keto jo, por mbase ka ndonje. Eh mire, une i them ketij ndonjerit qe rri ne cepin tend sepse askush s'po flet per ty por po flitet per nja ca qindra te tjera si puna e nenes sime apo e kusheririt tend qe mund te mos dine as gud morning. Shkurt, le te ulemi me kembe ne toke dhe te shohim ç'kemi ne dispozicion dhe ç'mund te bejme.

Kur t'i besh keto hesape, do te dilte psh qe ti (kur them ti, nenkupto kusheririn qe pret atje ne Shqiperi ndonje liber, ngaqe s'di asnje fjale te huaj) s'do ta lexoje kurre, fjala vjen Stig Dagermanin, Milan Kunderen, apo Gombrowicz. Meqe ra fjala tek ky i fundit, e di ti se Ferdydurke eshte nje nder romanet e shekullit te XX-te ? Do na gjesh ti ndonje shqiptar qe e than gjuhen polake ? Apo do rrish te me qahesh mua se po shpenzoj energjite e mia duke e sjelle nga frengjishtja ? Zoteri, njerezit rriten, mplaken dhe vdesin. E tille eshte koha. Derisa te dale ai shqiptaro-polaku te na sjelle Gombrowiczin, prinderit e mi vane dhe shkuan. E une te them te drejten, s'kam ndermend t'i le pa e njohur kete burrin. E di ti psh qe nje prind i imi s'kishte degjuar kurre ne bote per Raymond Carver ? Dhe qe i ka ngelur fiksim tani ky burri ? Ja nje lexues i ri per Raymond Carverin e origjinaleve, le ta sjellin tani me dhjetra e qindra tregime te tij ne shqip. Kush po i ndal ? Une ? Jo, zoteri jo. Gjithkush futet aty ku ka mungese.

Tregu shqiptar i librit eshte aq i etur per autore dhe libra sa jo vetem qe ka vend per origjinale, por edhe per sterstersterperkthime. Ja qe keshtu eshte. Kete trasheguam, e kete do durojme. Kur te rritemi dhe ca, e te pasurohemi, e te na jene kthyer bijte tane neper kurbetra me lloj-lloj gjuhesh te huaja, atehere te na mbushet vendi me perkthime origjinale dhe nga kinezishtja apo vietnamishtja. Atehere le te behet e ndaluar me pushkatim perkthimi i perkthimit.

_______

Kur permend bariun, e permend ne kete menyre : ti mund te jesh me i ditur, me i shkolluar, me i kenduar ne çeshtje filozofike apo letrare, POR, kjo nuk do te thote asgje ne lidhje me ndjenjat dhe ngazellimin qe lind ne shpirtin e nje bariu qe lexon kete apo ate. E kam fjalen, qe ti mund te ndalesh ne hollesira estetike, kurse bariu ndalet ne nje ngjarje qe e ka tronditur perjete. E ke lexuar fjalimin e Doris Lessing ne Stockholm ? E ke parasysh ate fragmentin kur nje grua zezake qe pret ujin nga qyteti, me bidona dhe me dy femije per kembesh ? E pra, ajo shoqja po vdiste per uje, ne ate mizerje jete, dhe nderkohe lexonte Ana Kareninen e Tolstoit ! Si mendon ti, nga rusishtja ne zulu ishte perkthyer Ana ? A mos duhet te themi me mire se ç'rendesi ka nga eshte perkthyer, e rendesishme eshte emocioni i zezakes kur lexon Anen ne stacionin e trenit ?

Zoteri, ne jemi ne stadin e asaj zezakes. Kundera, qe shume shqiptare e kane lexuar dhe pelqyer, dhe madje e mbajne per idhullin e tyre, mos valle e lexuan te perkthyer nga çekishtja ? Mos valle Mirela Kumbaro di çekisht ? Atehere, pse nuk duhet te ndalesh ne kete dhe te thuash : po, shume bukur qe me erdhi Kundera nga frengjishtja, sot ka mjaft lexues te tij, mbase neser e sjellim nga çekishtja, kjo eshte me mire, por edhe nga frengjishtja, njerezit lexuan diçka.

Ja keshtu jane keto pune. Per studime estetike pastaj, duhet te mesosh vete ti japonishten qe te diskutosh per Mishimen, e jo te presesh nga perkthyesit. Specialistet i bejne vete punet. Tjetri meson arabisht e hebraisht thjesht per dy rreshta biblash, e ti s'po mesoke japonishten per idhullin tend estet. Come on, my friend.

Ti ende vazhdon te mos kuptosh. Ke nga origjinali frengjisht nje pafundesi autoresh qe ti nuk po ia prezanton nenes tende dhe xhajes tim, sepse po merresh me te tjera lloj perkthimesh. Sepse do t'i prezantosh Carverin, Borgesin, e me the te thashe. Ti kembengul se keta jane te nevojshem. Une te them qe edhe keta jane te nevojshem, por edhe francezet jane te nevojshem. Fakti qe ti ke zgjedhur nje pale permbi nje tjeter, nuk ka te beje fare me sistemin, sic te mbron edhe Soli kot e me kot per te dale ne muhabete te tjera, por me zgjedhjen tende. Ore eshte i thjeshte ky muhabet. A eshte i nevojshem perkthimi i autoreve franceze apo jo? A do te mund te gjenin lexuesit ate ndjenjen e lartesuar prej autoreve franceze, apo jo? Nese me thua po, atehere jepi, dhe mos me ler mua te perkthej Sartrin, Kamyne, Gidene, Proust, Hollerbec, e nje liste te tere qe me shfletove nje dite, nga anglishtja, apo dikujt tjetri tia lesh ti perkthej keta autore nga spanjishtja e nga gjermanishtja, nderkohe qe ti perkthen Borgesin dhe Heidegerin nga frengjishtja. S'eshte e adresuar fare gabim kjo dhe nuk eshte as e ekzagjeruar. Ka nevoje qe te perkthehen autore franceze. Merru me keta dhe nje jete e tere nuk ka per te te dale per te mbushur nevojat. Une te them ka nevoje per te perkthyer autore franceze, ti me thua si do ia bejme te perkthejme japonezet dhe bengalezet. Eshte fushe ekspertize dhe trajtoje si te tille. Mos u perhap si vaji ne lakra. Ne mos, si do i thuash nenes tende e gjyshit tim qe nuk i prezantove dot me autoret franceze nga te cilet po njesoj do e merrnin ndjenjen, ne mos nje cike me shume, perderisa edhe humbja ne perkthim nuk eshte aq e madhe?

adminë/e edhe sot qe eshte feste censuroni o te vrare

OK, Hurbinek. Meqe arritem deri tek kjo pike, po ta them te gjithe te verteten. Sic mund ta kishe vene re edhe vete, po te kishe qene pak me i kujdesshem, sjellja e perkthimit te ketij tregimi ketu tek Peshku nuk ishte thjesht rastesi, por nje destin.  Dhe simbolika eshte e thjeshte. Tregimi i shkruar nga Borghesi, eshte ne veten e pare, dhe hapet me fjaline “Jam nje druvar”. Qe ketu duhet ta kishe kuptuar  qe kjo eshte pak me shume se sa rastesi ne rastin tend. Mbreti qe sjell dhuraten, eshte ky blog qe po perpiqet te te ndricoje dhe dhurata  dijeje dhe disku qe ka vetem nje ane eshte pikerisht e verteta  e perkthimit dhe gjuhes qe ka nje ane dhe vetem nje, por qe ti nuk mund ta besh kurre tenden.  OK OK. E shoh tani se si tani qe po lexon keto rreshta, gjaku po te ngjitet i perveluar ne fytyre. Duart te dridhen dhe tensioni i gjakut po te ngrihet mengadale, por pa u ndalur. Por ky nuk eshte reagimi i duhur. Qetesohu! Tani eshte koha qe te qetesohesh. Largoji duart mengadale nga tastiera e kompiuterit dhe harroje pergjigjen. Bravo! Ashtu. Largoje edhe doren tjeter. Perthyeji krahet tek berrylat dhe ngriji lart pellembet.  Shputat e duarve ne drejtim te ekranit. Qendro ashtu. Merr fryme thelle! A nuk po fillon te ndihesh me mire? Merr fryme edhe njehere. Tani ngrihu mengadale nga karrikja. E ndjen clirimin e muskujve te kembeve? Vazhdo te ngrihesh! Tani kthehu dhe shko nga dritarja. Hape dritaren. E ndjen ajrin e ftohte qe te mbush mushkerite. Pa shiko sa i mire qe eshte dhe sa mire e qete te rreh zemra nga ky ajrim. Merr fryme edhe njehere. Edhe njehere tjeter.  Pa shiko sa e mire eshte paqja qe po te mbush  te gjithe trupin. Tani vere njerin gju mbi parvazin e dritares. Ashtu! Vere edhe gjurin tjeter, prane te parit. Hapi krahet dhe mbushu me fryme. Pikerisht kjo frymemarrje e lire te ka munguar gjithe jeten dhe kjo lartesi fluturimi. Ky fluturim. Hapi krahet jashte dritares dhe pergatitu per fluturimin e madh. Perkulu pak perpara. Nje…ashtu! Dy.. bravo edhe nje tjeter, tre…udha e mbare!

 

- Ja, kjo eshte gjithe c’eshte shkruar ketu - tha inspektori i policise duke i kthyer shpinen ekranit te kompjuterit mbi tavoline. Eshte e vertete qe dritarja eshte e hapur kanat, dhe une po perpiqem t’u besoj, por sidoqofte nese ai do te ishte hedhur nga kati i gjashte, trupi, a nje gjurme tjeter e renies do te kishte mbetur ne trotuar. Po keshtu… - e la ai varur pyetjen duke u kthyer nga dy personat e tjere qe ishin ulur bashke, ngjitur e ngjitur ne kanapene e vetme te dhomes.

- Zoteri- foli kujdestari i pallatit qe ishte ulur ne te djathte. Une isha duke punuar ne zyre kur pashe formen e nje trupi dhe zhurmen qe beri duke u perplasur perdhe. Por dritaret e mia jane te vogla dhe afer tavanit, dhe nuk mund te shihja c’ndodhi. Ndaj dhe vrapova ne rruge ku takova edhe zotin Marsel qe kishte pare te njejten gje.

- Te them te drejten,- burri i vjeter me floke te bardha dhe me nje pale mustaqe te holla e qe quhej Marsel, i dha nje shtytje trupit perpara sikur te donte te ngrihej nga kanapeja, por pastaj nderroi mendje. - Jo, te them te drejten as une nuk arrita te shoh gje. Por degjova zhurmen e nje trupi qe binte nga lart mu prapa kurrizit tim, por kur ktheva koken pas,  nuk pashe asgje dhe vec kapakut te pusetes ne rruge qe u rrotullua rreth vehtes per nje sekonde dhe zuri vend me nje zhurme metalike. Dukej sikur ai fatkeqi ka rene drejt e ne pusete qe do kete qene gjysem e hapur. Por perseri…sa jane shanset per dicka te tille qe te ndodhe?

- C’do gje ben vaki- tha inspektori mendueshem. Une kam pare sa e sa ngjarje te tilla, qe sikur dikush t’i kishte bere film, asnjeri nuk do t’i besonte. Do te doja te shihja c’behet brenda pusetes. A mund ta hapesh dot, - pyeti ai duke iu drejtuar kujdestarit.

Kujdestari rrotulli syrin e mire dhe ia drejtoi inspektorit, kurse syri cakerr vazhdonte jeten e tij te pavarur duke pare nje qoshe te merzitshme te murit.

- Jo zoteri  u pergjegj ai. Duhet te therrasim hidraulikun e bashkise. Puseta eshte pergjegjesi e tyre dhe une nuk kam mjete per ta hapur. Po te vini poshte ne zyren time, mund ta marrim ne telefon qe atje. Numurin e tyre e kam ne listen e ndihmes se shpejte.

……….

Nuk kishte kaluar as nje gjysme ore, kur furgoi i bashkise ndaloi perpara nderteses. Nje burre i gjate dhe me bark te madh qe kominoshet e hidraulikut e benin te dukej si nje veze gjigande ngjyre blu, zbriti nga makina me nje fytyre ku merzia vihej re qe larg.  Askush nuk eshte i lumtur kur e therrasin te ndihmoje policine vetem 15 minuta para se te mbaroje orarin zyrtar dhe te largohet per ne shtepi.

- Mirdita - foli I pari inspektori. Kemi nevoje per ndihmen tende.

Nga ana e hidraulikut erdhi vetem nje pergjigje “ehe” e shqiptuar neper dhembe. Inspektori beri sikur nuk e vuri re dhe vazhdoi me te njejtin ton.

_- Kemi  aresye te mjaftueshme per te dyshuar  se dikush eshte aksidentuar dhe ka rene brenda kesaj pusete.  Doja qe ta hapje nese eshte e mundir, per te bere verifikimet e duhura.

Hidrauliku u afrua pa folur, I hodhi nje sy pusetes per te pare se c’lloj vegje kishte per ta hapur, dhe befas ndaloi ndersa u perkul per te lexuar dicka te gdhendur mbi te.

- Ta marre djalli. Prape nje nga keto puseta te mallkuara.

Zeri i tij tregonte me shuem zemerim se sa ai  i nje vonese te thjeshte kesaj rradhe..

- Si eshte puna-  pyeti inspektori me nje ze ku nervoziteti tashma po fillonte te shfaqej.  C’problem ka me puseten?

- Ja, kjo ketu eshte problemi-  tha hidrauliku, qe dukej se pak e nga pak po e humbiste ate besimin e pare. - Kjo ketu - tha ai serisht duke treguar me gisht kapakun e rrumbullaket te pusetes.

Inspektori bashke me kujdestarin dhe Marselin u perkulen qe te shihnin ate qe tregonte gishti i shtrire. Poshte stemes se bashkise, dates se prodhimit dhe vendit ku ishte prodhuar, me te njejten lloj germe ishte shkruar “Ky disk ka vetem nje ane” Ishte me shume si nje nga ato te dhenat teknike qe shkruhen pas cdo prodhimi, ndaj dhe askush nuk po e merrte vesh pse hidrauliku ishte kaq i nevrikosur.

- Atehere”- tha inspektori. Ku qendron problemi?”

- Ku qendron problemi? Ku qendron problemi. Ja te marr leven dhe ua tregoj une se ku qendron problemi -  vazhdoi te mermeriste me vehte hidrauliku ndersa largohej drejt furgonit. Pasi kerkoi per pak caste u kthye duke mbajtur  ne dore nje leve qe ngjante si nje  L e gjate. As inspektori, as kujdestari dhe as Marseli nuk kishin levizur nga buza e pusetes, sikur te ishin ngulur atje. Hidrauliku futi pjesen e shkurter te leves ne vegjen siper diskut te rrumbullaket te pusetes  dhe pasi i dha dy tre here nje te shtyre me shpatullen e djathte derisa ajo levizi paksa nga vendi, ndaloi per nje cast , mori edhe njehere fryme thelle dh e pasi peshtyu njera pas tjetres  ne te dy duart, i peshoi me gjithe forcen e trupit leves dhe sapo ajo u ngrit pak nga njera ane, me nje terheqje te shpejte e hodhi permbys diskun e rrumbullakte te pusetes mbi trotuar.  Te gjithe I kishin ngulur syte kurreshtare per te pare se cdo te dilte poshte kapakut te pusetes, secili mbase duke pritur dicka sipas menyres se vet, por ajo qe u shfaq para syve te tyre ishte e papritur. Aty s’kishte asgje. Po asgje fare! As pusete, as grope pusete, as beton as toke.  Aty ishte vetem asgjeja dhe as nje gje tjeter. Te gjithe kishin ngelur si te shtangur  me syte e ngulur ne asgje deri sa hidrauliku filloi te fliste prape.

- Eshte e katerta pusete kete muaj. Me perpara s’kisha pare kurre nje gje te tille. E hap dhe s’ka asgje, po asgje fare. Dhe disku i pusetes eshte edhe me stemen e bashkise. Ua kam raportuar kete eproreve, por ato nuk e kuptojne. “”Epo mire kur s’ka asgje, mbylle me thone…””

Inspektori mesa duket, i merzitur nga zbrazja e perroi te fjaleve te hidraulikut ngriti doren per t’ thene qe te pushonte.

- Ja, kjo eshte gjithe c’eshte shkruar ketu - tha inspektori i policise duke i kthyer shpinen ekranit te kompjuterit mbi tavoline.

Kritika qe i behet Hurbinekut per punen e perkthimit nga nje gjuhe e dyte eshte disi e ekzagjeruar, dhe e adresuar gabim. Kjo kritike duhet t'i shkoje botuesve, sepse Hurbineku punon i komisionuar. Une njoh shqiptare qe njohin bajagi mire keto gjuhe, edhe pse shtepite botuese preferojne te perkthejne vetem nga dy tre gjuhe:

Arabisht, Turqisht, Greqisht, Bullgarisht, Serbisht, Sllovenisht, Gjuhe Ceke, Gjuhe Polake, Rusisht, Italisht, Frengjisht, Spanjisht, Gjuhe Portugeze, Gjermanisht, Anglisht, Rumanisht, Gjuhe Kineze, Gjuhe Daneze, Suedisht, dhe Norvegjisht

Nderkohe mendoj se kemi nevoje urgjente per te pergatitur perkthyes nga keto gjuhe:

Persishtja (qe kur vdiq Buharaja i ndjere 2-3 mund te kene mbetur qe e flasin), Persishtja e vjeter, Hindustani (plus urdu), Greqishtja antike, Latinishtja, dhe Gjuha Japoneze.

Nuk them te hapen shkolla per keto gjuhe, por te dergohen studente qe te nxene andej. I shoh si te domosdoshme.

Si do qe zgjidhja e punes se perkthimeve dhe te studimeve te kulturave e gjuheve?

Shtepite botuese duhet te detyrohen te krijojne profil ose sipas gjuheve qe perkthejne, ose sipas zhanrit, psh nese botohet letersia iberofone, atehere nje sere perkthyesish te botes luzofone e hispanike gjenden e pergatiten. Frankofone, italofone, anglofone e gjermanofone edhe pse ka, nuk duhen perzier e bere lemsh...

Per hir te shqiptarise duhet te hapen ne Tirane te pakten nje departament orientalistike ku te studiohet otomanishtja (kjo eshte si dege), arabishtja, persishtja e hindustani, sepse keto kane ndikuar ne kulturen tone e duhet marre vesh mire se si e se ku, qe te njohim veten si pellazge qe jemi. Po ashtu duhet hapur nje departament ballkanistike ku te studiohet greqishtja e vjeter dhe e re, turqishtja, gjuhet sllave, rumanishtja e arumanishtja, si dhe gjuha rrome. Edhe keto kane ndikuar tek ne, e ne kemi ndikuar te to.

Po meqenese asgje nuk ndodh, gjithcka eshte rremuje, dhe kryesisht botohet gjithcka qe arrin ti mbushe mendjen botuesit (qe eshte nje njeri me se idiot shpeshhere), nuk mund t'i vihet kaq faj nje perkthyesi qe te pakten punen e vet e ben seriozisht.

Sol i nerum.

"Kritika qe i behet Hurbinekut per punen e perkthimit nga nje gjuhe e dyte eshte disi e ekzagjeruar, dhe e adresuar gabim.... perjashtuar kete me te nxire , ( sepse asnjehere nuk mund te jete gabim nje mendim ) per sa thua me siper me duket plotesisht i arsyeshem .

Per me poshte eshte ceshtje perceptimi.

Ajo qe doja te thoja eshte se Huri eshte sherr -budalla , dmth perdor gjuhe komunikimi arrogante . "keshtu me do palla" mund te perdoret kur bisedon me eunuke dhe te tredhur , ndersa ketu mashalla edhe kur se ke hak ta japin me nje me hengesh ... k....floririn smiley . Se e ka nikun me HU vete kjo nuk do te thote ndonje gje te madhe !

Psh gjithe bota i thote "dielli lind e perendon" , ndersa Huri pa le  ku ka lexuar ndonje nga Devolli ne France qe thote " u ngrit Dielli nje hosten " dhe i duket e pershtashme per perkthim , duke bere komente pas komenti me enciklopedi e fjalore. Ja kjo eshte qe shkakton reagim. Dhe te ishte se kishte ndonjefare ndryshimi thelbesor komunikimi ndermjet popujve ( si psh Investim apo shpallje Lufte  smiley hajde de.

Po c'ti besh i duket vetja origjinal dhe pastaj se ka per gje te thote qe mblodhi mendete e te rokanise nja 50 diskutime per mblodhi smiley  e vazhdon me budallalleqe emocionale si krahasime ne extrem , ne episodin fantasto-shkencor te gruas qe lexon Ana Kareninen .... smiley ne rradhen e ujit.

Sa lexues te faqes katert kemi pas ne te Gazetes ZP ne rradhen e qumshtit ,qe nga ora tre e mengjesit  per fatet e Ujguristanit ehuha......

 Prandaj ai episod duket si loder ne Qerret!

Ne kete kohe ku tregu Vendos , perpjekjet e kujtedo,  nga cdo gjuhe , e cfaredo libri , per ti prure tek publiku duhen mirepritur. Tregu i librit nepermjet perkthimeve per mua duhet MBYTUR ( si krahasim figurativ) por jo Permbytur. A mund ta bejne shtepite Botuese kete?

Varet perseri nga deshira dhe koha e parate e lexuesit , dhe aspak nga perkthyesi aq me teper nje perkthyes si HURI qe eshte cilesor edhe traktor Staliniec smiley por .......por ......qe per mua nuk i duhet lejuar KURRE te komentoje ato qe perkthen.

Ate c'ka dashe te thonte e ka thene tek PERKTHIMI! Biles edhe me nonje fryrje xhepash . Ate qe do te thote , le te shkoje tua tregoje femijve qe nuk dine akoma shkrim e kendim.

Po me mire nje HU zbavites se sa pa nje HU tek PPU smiley

Ky tregim se c'me kujton e perngjet dicka te afert me "Cellkashin "e Gorkit , patjeter jo me ate force karakteri . Subjekt i bukur .

 E kam lexu te tan ket tollovi dhe  s kam  mujt me kuptu se ku flen lepuri.

Nenkupton qellimin/mundesine per ta riperseritur kete aksion. Do ta besh prape, ta lexosh me shprese se do e kuptosh heren tjeter.

E lexova te gjithe kete tollovi dhe s munda te kuptoj se ku flinte lepuri.

Nenkupton dorezim, heqje dore. Mori fund, libri/artikulli u hodh ne nje cep ose ne kosh te plehrave. S'ka me perpjekje per te kuptuar. Nenkuptohet edhe nje lloj lutje audiences, te tipit "more a ka njeri qe e ka kuptuar kete, te ma thote... se une i ngrita duart".

 

teori koti kjo tendja. smiley

sepse edhe "e lexova dhe s'munda te kuptoj" nuk do te thote qe neser (pra ne te ardhmen) mos ta kuptosh po t'i rivihesh perseri. 

pervete nuk shoh asnje diference, perveç atij stilistik midis te dy koheve.

po ashtu dhe tek perkthimet e hurbit, ajo qe çalon eshte rrjedhshmeria e shqipes jo kohet ne te cilat jane perdorur foljet.

ai duhet qe te perktheje ne ate forme ne te cilen shprehet vete, se e ka me te rrjedhshme. por per kete do t'i duhet t'i kuptoje perpara pjeset qe perkthen dhe vetem pastaj ti rishkruaje.

thjesht do t'i duhet me shume ore se sa kalon sot mbi nje perkthim.

 ps: dhe perkthyesat per te qene te mire, duhet te jene ose bilingesh ose shkrimtare. ose dhe tipa te tjere por qe do t'u duhet shume me shume pune se te paret.

Hajdar,

Rrjedhshmeria e shqipes eshte vetem ne gjuhen e folur. Ashtu siç eshte ne frengjisht. Gjuha e shkruar, ti duhet ta dish shume mire, kerkon shume me teper forca per ta nxene sesa te folurit e rruges. Sepse keshtu eshte gjeja e shkruar. Ka presje, ka pikepresje, ka figura, ka gjera qe ne s'i themi kurre ne gjuhen e folur. Argumenti qe mungon rrjedhshmeria, per mua eshte i paqene. Kushdo qe merr ne dore nje liber, le te themi nje liber disi mbi nivelin e mesatares, e di fort mire qe ESHTE DUKE LEXUAR NJE LIBER.

Por une te kuptoj fort mire nga vjen argumenti yt. Sepse tradita jone letrare (fut ketu traditen e shterpesise socialiste) eshte qe shkrimet tona letrare flisnin nje gjuhe aq te varfer dhe pa ide saqe te gjithe i merrnin vesh. C'te mendosh per nje roman çfaredo te X apo Y kur ai s'pjell dot asnje ide per se mbari siç i mbushin me te tilla keta te huajt kendej ? Kur lexon psh Dagermanin, ti e sheh vete se dagermanet nuk jane race shqiptare dhe se veshi apo syte e tu do te fillojne te nxjerrin xixa. Nese ti mendon se perkthyesi duhet te ulet deri ne nivelin e shkrimeve te dikurshme ku nuk levizte asgje e hajrit, atehere tjeter gje. Por e verteta eshte se pas shperthimit te kufinjve tane, ne vume re se idete kishin qene nje oqean i tere dhe ne s'kishim ditur gje.

Megjithate, te kuptoj fort mire qe nje perkthim i imi nuk te pelqen. Eshte si puna e autorit, duhet te kesh me siguri autore qe s'te ngjisin fare. Njelloj dhe me perkthyesin. Nuk besoj se duhesh akuzuar per keshtu e ashtu, thjesht ke nje praktike tjeter leximi, dhe se praktika ime nuk te shkon pershtat.

Joyeux Noël.

 Rrjedhshmeria e shqipes eshte vetem ne gjuhen e folur. Ashtu siç eshte ne frengjisht.

ketu e ke gabim. ne frengjisht (ne shqip po ashtu) gjuha eshte me e rrjedhshme ne te LEXUAR se ne folur. shumica francezeve nuk dine te tregojne gojarisht nje histori pak a shume te gjate. 

pastaj llogjika e thjeshte na tregon se po te qe ndryshe nuk do te kishim pasur fare nevoje per te shkruarin, e folura do te na mjaftonte.

Hajdar, po nderhyj edhe njehere, dhe pastaj vertet gezuar.

Kam pershtypjen se nuk e more vesh ç'eshte rrjedhshmeria. Kur Jacques Derrida flet ne TV, ai zgjedh apo i formulon ndryshe mendimet sesa kur i shkruan. Sepse e folura eshte vete rrjedhshmeria. Edhe kur ndalet te gjeje fjalen, ai fut ate "ëëëëëë" e perjetshme franceze. Dhe kjo ben nje fjalim te rrjedhshem. Ndersa ne shkrim, ne nuk e gjejme kete ë-në e sterzgjatur e cila nganjehere na duhet per te rimarre forcat dhe per te bluar mire çfare degjuam. Ne liber, idete vijne te ngjeshura, nuk te lene kohe per pushim. Nuk ka as pasthirrma, as pushime, as rrotullime sysh, asgje. Aty je lakuriq ti me idene e shkruar. Dhe e shkruara, dihet kjo, ka ligjesi te tjera, sepse ka dhe nje gramatike dhe sintakse per t'u respektuar. Nese ti ne pazar thua : "bin dis donc, t'étais où ?" ne liber ti do shkruash : "Dis donc, où étais-tu passé ?". Dhe ti e pranon vete se ketu, ne rastin e dyte, rrjedhshmeria mungon, te ha pak veshin. 

Por s'ke ç'ben, letrari i kenduar eshte ndryshe nga gojetari i legjendave. Nuk jane ne te njejtin plan. I pari vepron me sy, e i dyti me veshe. Nejse. Kalofsh mire. 

 problemi eshte, mik, se ne nuk na intereson rrjedhshmeria ose lehtesia me te cilen flet derrida, apo sesi na e pershtat gjuhen ai, POR KUPTIMI I ASAJ QE AI THOTE.

dhe ate e kuptojme shume me mire kur e lexojme sesa kur e degjojme. ai vete po ashtu shkruan shume me QARTE sesa flet.

eshte e PAMUNDUR ndryshe. 

ps: ti je shume teoricien lal dhe i ke hyp kalit mbrapsh per mendimin tim. i komplikon gjerat me shume sesa kane nevoje. ne fakt te gjithe ju "intelektualet" (ose qe keni deshire te dukeni te tille) beni keshtu, prandaj dhe nuk qullosni gje prej gjeje ndonjehere.

nejse ....

 

hajdar, nuk eshte teoria ime ajo. eshte gramatike per fillestare.

 Persishtja (qe kur vdiq Buharaja i ndjere 2-3 mund te kene mbetur qe e flasin), Persishtja e vjeter, Hindustani (plus urdu), Greqishtja antike, Latinishtja, dhe Gjuha Japoneze.

fan noli rubairat i perktheu nga anglishtja dhe jo persishtja. kjo nuk e pengoi t'i qante e t'i bente me te bukura nga vete origjinali. 

te kesh perkthyesa nga tere keto gjuhe ekzotike eshte luks per ne shqiptaret (per neveojat tona dmth)

megjithese per nja 20 vjet, do te kete dhe perkthyes te tille, prej martesave me te huaj qe do te bejne shqiptaret pas hapjes se kufijve.

 hajdar se na cudite, misioni i perkthyesit nuk eshte ta bej vepren me te bukur se origjinali, perndyshe do te quhej bashkautor jo perkthyes....

c'eshte kjo pune keshtu me ju

 nuk fola gje per mision, fola se te dish persishten (ose gjuhen origjinale me te cilen eshte shkruar vepra) nuk eshte e DOMOSDOSHME. anglishta ose ndonje gjuhe tjeter e DYTE mjafton.

vetem TRU te kesh. smiley

 

ps: ne shkrimet duhen marre ne KONTEKST. aty po i pergjigjesha sol-nocturnesit, prandaj lexohet dhe ai cope rresht qe kisha cituar, ose i gjithe posti i tij. 

imagjino ne jeten e perditshme ju. se çi punoni gjerave, sa mire i kuptoni. smiley

 

me lart ke shkruar qe noli i ka perkthyer me bukur se origjinali

kjo per mua eshte e frikshme

une si autore, nese do me binte ndonjehere rasti te kerkoja te me perkthenin ndonje shkrim, nuk do te doja kurre qe perkthyesi te fuste duart ne ate qe kam shkruar une

dhe ky eshte nje zakon idiot qe ka qarkulluar per 50 vjet rresht tek perkthyesit shqiptare

kjo per mua eshte e frikshme..

Perse keshtu Flo ???????????????????????????????????????

Ti ja arrifsh asaj dite qe te te perkthejne ne gjuhe te Huaja , biles edhe te te pyesin smiley .

Por larg duart nga Noli .

Ai nuk perkthen , ai Shqiperon sic thuhej ne shqipen e asaJ kOHE kur ai binte vepren ose Pershtatur sic eshte koncepti me i drejte Logjik PER TE GJITHA KOHET nga njera gjuhe tek tjetra .

 Prandaj Noli eshte GJENI i paperseritshem ne fushen e "perkthimeve" Ashtu si Buharaja per Saddi apo Poradeci per Berns .

Noli nuk eshte perkthyes!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

nqs nuk do doje kurre qe perkthyesi te fuste duart ne ate qe ke shkruar, atehere eshte me mire te mos kekrosh te perkthehesh.. se futja e duarve eshte e pa-shmangshme. te perkthesh dmth te fusesh duart.. nuk ka perkthim steril.. ate e ben vetem gogla.

Si qenka luks te kesh perkthyes, e nuk na qenka luks te kesh gjithe kete armate juristesh ne shtetin (c'shtet zeza) ku neperkembet e drejta si top lecke, apo gjithe kete armate ekonomistesh me dyplloma te renda te huaja dhe vendase ne vendin me te varfer te evropes. Njoh me qindra juriste dhe ekonomiste me tituj e stertituj qe "punojne" ne shtet e ne privat, e po aq njoh dhe te papune syresh, njerez qe jo kreativitet qe s'kane e s'kane, po edhe produktin strikt te kerkuar ne job-description rralle se e japin. Keta jane luks, se do qe mire te ishin perkthyes, mesues, marangoze, artizane, qendistare apo rrobaqepes. Se me ekonomine dhe me ligjin s'po prodhojne ndonje gje as gjetiu, jo me ketu te ne

Kush tha qe eshte luks? Apo lexon projektimet, hamendjet dhe keqkuptimet e Hurbinekut ti dhe i merr per te verteta?

 Si qenka luks te kesh perkthyes, e nuk na qenka luks te kesh gjithe kete armate juristesh ne shtetin (c'shtet zeza) ku neperkembet e drejta si top lecke, apo gjithe kete armate ekonomistesh me dyplloma te renda te huaja dhe vendase ne vendin me te varfer te evropes.

haha, po a i kupton ato qe shkruan apo i ke krijimtari ? a e kupton ça do me thone luks ? se me ate qe thua ne vend t'i japesh te drejte vetes me jep mua, jo per gje. haha

nje nje shtet qe neperkembet e drejta (prej ligjesh te pa qarta, ose prej korrupsionit zyrtar apo individual) me shume sesa te lexohen libra, eshte normal, ose nuk eshte luks, qe te kete me shume jurista nga perkthyes. 

 

me lart ke shkruar qe noli i ka perkthyer me bukur se origjinali

lexoje dhe njehere ate qe kam shkruar me lart, se kam pershtypjen qe nuk di te lexosh. 

tek ato qe kam shkruar atje lart, KUPTIMI qendron tek togfjaleshi me te zeza :

fan noli rubairat i perktheu nga anglishtja dhe jo persishtja. kjo nuk e pengoi t'i qante e t'i bente me te bukura nga vete origjinali.  

qe do te thote, qe megjithese ai nuk po perkthente nga origjinali, ja arriti te nxirrte diçka te hajrit, bile me te mire nga vete origjinali.

sa per te tjerat, qe ti perkthyesin nuk e do te ta permiresoje vepren, une te them : beju nje here per perkthyes, se pastaj gjendet dhe ky pa problem. smiley

per me teper, nuk e ditke ate shprehjen italiane : traduttore, traditore. 

 hajdar, nuk eshte teoria ime ajo. eshte gramatike per fillestare.

gramatike mund te jete, por nuk mendoj se hurbit i mungon gramatika ne te shkruar. postimet e tija (dmth ato qe  krijon vete) i ka shume me te rrjedhshme e te kuptushme , se ta zeme PF, qe e kritikon per mungese rrjedhshmerie e mosnjohje te shqipes.

gabimi i tij, eshte kembengulja tek besnikshmeria ndaj autorit qe si duket i eshte bere mani. per me teper kjo besnikshmeri ai kujton se ruhet TEK DETAJET (dmth tek gramatika, tek kohet e foljeve ose saktesia e nenkuptimeve te fjaleve, etj). siç per me teper, shumica juaj, mendosni se eshte.

kur lepuri fle gjetke. 

kryesorja eshte qe vepres ti ruhet FRYMA, qe te mund te percillet mesazhi i saj. te gjitha te tjerat jane te skajshme. 

pra siç thone italianet : traduttore, traditore.

Pak rëndësi emri im

Përtej vërejtjeve të tjera që kanë bërë të tjerët, që mund ose jo të justifikohen, mua më bëri përshtypje kjo lloj fjalie pa folje...

Nuk e di nëse përkthyesi i pjesës do të mund të gjente ndonjë justifikim shkencor edhe për këtë (megjithse uroj që të jetë ndonjë gabim shtypi).

Sigurisht, e dashur. Sigurisht qe ka shpjegime shkencore, dhe jo justifikime se nuk jam ketu para Jul Cezarit.

Ke lexuar ndonjehere nga Marguerite Duras ? Nuk di ç'mendojne te tjeret por per mua, ajo shkruan nje çike me bukur nga ty, ndonese pa folje fare.

Nese je ndopak e sprovuar ne kesi pune letrash, duhet ta dije se sintaksa e shkrimtareve eshte gjithfare llojesh. "Pak rendesi emri im" = "Emri im ka pak rendesi". Ku eshte tronditja ketu ? Kam bere ndonje revolucion ? Permbysje ? Kataklizme ? 

Ti uron qe te jete gabim shtypi, e une uroj Gezuar Vitin e Ri 2010. 

Faleminderit për urimin dhe gjithashtu ju uroj një Vit të Ri plot shëndet e lumturi edhe juve, por, përsa i përket vërejtjes që bëja, e bëja nisur thjesht nga pozicioni i lexuesit.

Për ata që flasin gjuhë të huaja, shumë shprehje të përdorura prej jush gjatë përkthimit, as që ja u vrasin veshin (në ktë rast syrin), sepse janë mësuar me shprehje të tilla në gjuhët e huaja, por, për lexuesin shqiptar (tregut të të cilit besoj se do i drejtohet vëllimi i përkthyer), shumë nga ato shprehje do të dukeshin neologjizma të bëra nga përkthyesi (nuk përjashtohet mundësia që t'i presin me më shumë entuziazëm se sa kritikat që pashë lart e poshtë këtu).

Personalisht, mua nuk më pëlqeu. Nëse nuk do ishte arroganca dhe mëndjemadhësia fodulle që përdorte në komentin e tij, do thoja se më pëlqente më shumë shqipërimi i Peshkut Fluturues.

Suksese për librin kur të botohet!

Shume bukur. Por nese do te flasim tani me rrafsh, nuk e kuptoj fare shqetesimin tend ne lidhje me nje fjali pa folje. Po te pyes sinqerisht, vertet eshte hera e pare qe sheh ne letersi nje fjali pa folje ?

Per pelqimin pastaj, tjeter pune. Gjithkush niset nga ca motive pa kurrfare lidhje me objektin ne fjale. Ty s'te pelqen "fjalia pa folje" per te thene qe s'te pelqeu fare pjesa, dhe mua s'me pelqen pseudonimi yt, "egersirke", nese do ta perkthej perafersisht nga nje frengjishte qe nuk ekziston.

T'i leme keto. C'mendon ti me gjate mbi sintaksen e autoreve ? Ke vene re ndonje çudi tek ndonjeri apo vetem une kam lajthitur ?

Të më falësh, se ndoshta preka ndjeshmërinë tuaj (dhe ju kuptoj fare mir&eumlsmiley, por desha të preçizoj një gjë: Nëse ky tregim është futur në një seri me tregime, atëhere duhet t'i përmbahet kanunit të tregimit (rrjedhshmëri në rrëfim) dhe është nga ky këndvështrim që i jap të drejtë komunitetit të lexuesit "popull" (pjestar modest i të cilit jam edhe un&eumlsmiley që do të thotë që:Leximi nuk është i rrjedhshëm... nëse kjo pjesë është futur si pjesë e ndonjë antologjie që do të studiohet prej atyre që do t'ju hyjë në punë (studentë të filologjisë, gjuhë-letërsisë, gazetarisë etj etj) atëhere, megjithë paganizmin tim, ju përgëzoj për këtë prurje inovative që mund t'ju hapë sytë edhe të tjerëve për atë se si shkruajnë bota.

Gjithçka është punë këndvështrimesh.

Asnje problem. (Fjali pa folje). Nuk me shqeteson fakti qe ti (me fal, po te drejtohem me "ti", e ti me drejtohesh me "ju", por ska gje, besoj) nuk lexon dot tregimin sepse nuk rrjedh (edhe kjo puna e rrjedhjes eshte nje diçka TEJET SUBJEKTIVE. Sa fjali shoh une ketu qe s'mund t'i lexoj deri tek fjala e trete, aq te mira me gjetshin. Sepse ndryshe e vendos ndajfoljen une, e ndryshe ata. Por nejse, kalojme matane, nuk me pengon kjo.

Doja thjesht te di ndonje gje me teper mbi sintaksen e ndonje autori, psh qe te ka bere pershtypje. Le te themi : Georges Perec, Michel Tournier, apo dhe nobelisti Claude Simon. Jam shume kureshtar te di diçka me shume, me aq sa mundesh nga pervoja jote. Falemnderit.

Jo mer jo.
Pa frikë dhe me gërma të mëdha. smiley

Të vjen keq (po të drejtohem edhe unë në njëjës për të mos bërë figurë të keqe) nëse të them që kam lexuar vetëm autorë shqiptarë dhe ndoshta ndonjë italian?

Për dreq, sintaksa e të dyja këtyre gjuhëve më bën që të më duket e "çuditëshme" pjesa e përkthyer.

P.s: E vura në thonjëza fjalën e çuditëshme, jo sepse ka ndonjë gjë të jashtzakonshme kjo pjesë e përkthyer kështu(siç ankoheshin disa më sipër), por thjesht për faktin që nuk është si 99.99% e pjesëve të tjera që ka lexuar 99.99% e publikut shqiptar deri më sot.

P.s2: Nuk do rri pa e blerë librin kur të dalë në shitje. Sepse kam një parandjenjë që do ketë "çudira" të tjera.

Ashtu pra, e sheh qe u morem vesh per pune e "foljes" ? E sheh qe nuk ka pasur krisma ? Bien, c'est un bon debut.

Nuk me vjen keq, une thjesht pyeta mos ke hasur ne ndonje sintakse te çuditshme. Sepse, te them te drejten, nga leximet e mia me ka dale se nuk duhet te çuditem me me asgje. Kur kam lexuar dhe 70 faqe liber per historine e nje mize qe ka hyre ne apartamentin e njerit, kam thene me vete : hape zemren, Hurbinek, dhe pranoje jeten ashtu siç eshte !

Per pësënjeshkën : nuk ka gje qe lexuesi nuk paska lexuar keshtu deri me sot. Ka gjithmone nje here te pare, eshte fjale e moçme kjo.

Per pësëdyshkën : nese motivi yt per te blere librin eshte thjesht per t'u çuditur perpara "çudirave", te keshilloj me mire ta lexosh ne italisht, ne spanjisht, dhe ne borge-borgjezisht. Sepse e di si eshte puna ? Kur shkojme ne Indi per te pare "çudira", do ti qe gjithçka na duket çudi ? Edhe nje zog qe fluturon atje, njelloj si ne Shqiperi, te duket sikur fluturon mbrapsht, ngaqe e ke pergatitur veten per "çudira".

Mendoj se duhet nje qendrim me pak i kompleksuar ndaj Borgesit, ndaj meje, ndaj librit ne pergjithesi. Po behem "baba cool" dhe une me duket : mollo-mollo (frengjisht) ose javash-javash (turqisht) ose dervene-dervene (shqip).

Pershendetje.

Jo!

Borges nuk më habiti (apo duhet të thoja: çuditi?! smiley ), sepse më kishte qëlluar të lexoja edhe gjëra të tjera rreth të njëjtit argument (shiko komentin e Klajdit në fillim)... ishte pikërisht gjuha e përdorur në përkthim që më bëri përshtypje (dmth shumë larg "normales", ose më mirë të them, të së zakonshmes,sepse mua më ka qëlluar që të dëgjoj persona që flasin në vetën e tretë edhe kur flasin përvehten e tyre, por kjo s'do të thotë se të gjithë flasin (apo duhet të flasin) ashtu.

Psh, Rudeta, perveç "mungeses" se foljes, ç'te beri pershtypje ?

Po, sqarim i nevojshem ai kapercimi nga "normal" ne i "zakonshem". Sepse, ka shume mundesi qe e zakonshmja eshte anormale, dhe e pazakonshmja krejt normale. Psh, dikush qe merret me politike, do te thoshte se eshte anormale kjo gjendje qe eshte bere e zakonshme ketu apo aty. Dhe ne kete rast, pajtohem me deshire me kete djalin e ri politikan.

Nese me lejohet : cili eshte libri qe ke lexuar qe te ka shastisur fare per nga forma ? Flas per ne italisht, se per ne shqip, e di mire qe format e atjeshme shkrihen ne kallepet e dhjetra vjeçareve. Nejse. Falemnderit nese nje pergjigje (fjali pa folje, e tera, deri ne mbylljen e kllapes).

ps : Alain Delon eshte mbreti i vetes se trete per veten e vet.

 

Një libër i mirë? Ose më mirë, autori im i preferuar?

Natyrisht, Luciano De Crescenzo... i jashtzakonshëm, një nga rrëfimtarët më të mirë.

Numri një për mua: "Cosi parlo Bellavista" ... si dhe "Storia della filosofia greca. Da Socrate in poi" spiegimi dhe trajtimi i të gjitha argumenteve me një dialekt të ëmbël napoletan (tek i pari) e me një gjuhë po aq të thjeshtë sa që dhe për druvarët spjegimet do ishin të tepërta (tek i dyti)

P.s: Nuk munda ta formoj dot të gjithë frazën pa përdorimin e asaj: do ishin ... nganjëherë foljet janë të domosdoshme smiley

 

Nuk e njihja kete emrin. Do t'i hedh nje sy pastaj çfare ka shkruar dhe si e pse.

Fjalia pa folje : Da Socrate in poi" spiegimi dhe trajtimi i të gjitha argumenteve me një dialekt të ëmbël napoletan (tek i pari) e me një gjuhë po aq të thjeshtë sa që dhe për druvarët, spjegimet, të tepërta (tek i dyti)

Fjalite pa folje kane ritmin e tyre te veçante qe ben te nenkuptohen foljet.

Por prape, nese ke kohe, me fol dhe pak, ku ngeci leximi, po s'pertove, ma thuaj dhe fjalen e pare ku ngeci leximi. Ku u thye rrjedhshmeria ?

Atëherë, në vend që të vajtojmë mbi faktin se çdo përkthim është një tradhti […], ne duhet ta kërkojmë këtë tradhti. Po, të përkthesh është gjithmonë të tradhtosh. Madje dy herë sepse, në kundërshtim me një gjykim të përgjithshëm të vringëlluar aq shpesh, të përkthesh nuk është, siç e kemi parë, « të bësh për të kaluar nga… në… », por të bësh për t’u takuar : dy gjuhë, dy zëra që ndryshojnë njëri-tjetrin nga ky raport. […] Tradhti e dyfishtë pra, nga origjinali në drejtim të gjuhës pritëse, dhe nga vetë kjo gjuhë në drejtim të origjinalit. Por atëherë, kjo tradhti nuk është më një e tillë. Sepse, duke e shtrënguar gjuhën e vet të thotë gjëra që ajo nuk i thotë zakonisht, përkthyesi e detyron atë që të tradhtojë veten : që të zbulojë pasuri të padyshuara më parë të cilat, deri tani, kishin qëndruar të fshehura dhe të pashfrytëzuara. Të përkthesh, kjo është të thellosh vetë gjuhën tënde, të zgjosh potencialet e saj që janë të pashterrshme, duke qenë se gjuha nuk është një botë e mbyllur, e dyllosur përfundimisht, por « projektimi gjithëpërfshirës i fjalës në akt », siç e pati vënë këtë në dukje, në prag të shekullit të XIX-të, vetë Humboldt. Përkundër mendimit të përhapur të « gjenisë së gjuhëve », mendim i cili sjell mendimin tjetër të papërkthyeshmërisë së poezisë […] duhet pohuar […] se çdo gjuhë është e aftë për gjithçka. »

Jacques Ancet, « La Séparation », në Martine Broda, për Antoine Berman, Strasbourg, Presses Universitaires de Strasbourg, 1999, f. 181-182>>

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).