Was heißt denken?

Martin Heidegger

We come to know what it means to think when we ourselves try to think.  If the attempt is to be successful, we must be ready to learn thinking.

As soon as we allow ourselves to become involved in such learning, we have admitted that we are not yet capable of thinking.

Yet man is called the being who can think, and rightly so.  Man is the rational animal.  Reason, ratio, evolves in thinking.  Being the rational animal, man must be capable of thinking if he really wants to.  Still, it may be that man wants to think, but can't.  Perhaps he wants too much when he wants to think, and so can do too little.  Man can think in the sense that he possesses the possibility to do so.  This possibility alone, however, is no guarantee to us that we are capable of thinking.  For we are capable of doing only what we are inclined to do.  And again, we truly incline only toward something that in turn inclines toward us, toward our essential being, by appealing to our essential being as the keeper who holds us in our essential being.  What keeps us in our essential nature holds us only so long, however, as we for our part keep holding on to what holds us.  And we keep holding on to it by not letting it out of our memory.  Memory is the gathering of thought.  Thought of what? Though of what holds us, in what we give it thought precisely because It remains what must be thought about.  Thought has the gift of thinking back, a gift because we incline toward it.  Only when we are so inclined toward what in itself is to be thought about, only then we are capable of thinking. 

In order to be capable of thinking, we need to learn it first.  What is learning?  Man learns when he disposes everything he does so that it answers to whatever essentials are addressed to him at any given moment.  We learn to think by giving our mind to what there is to think about.

What is essential in a friend, for example, is what we call "friendly".  In the same sense we now call "thought-provoking" what in itself is to be thought about.  Everything thought-provoking gives us to think.  But it always gives that gift just so far as the though-provoking matter already is intrinsically what must be thought about.  From now on, we will call "most thought-provoking" what remains to be thought about always, because it is at the beginning, before all else.  What is most thought-provoking?  How does it show itself in our thought-provoking time?

Most thought-provoking is that we are still not thinking
- not even yet, although the state of the world is becoming constantly more thought-provoking.

109 Komente

Thashe ta provojme dhe njehere.  Jo detyrimisht pyetje, thjesht per muhabet, tentative perkthimesh per peshqit qe i kane qejf keto pune smiley.  Etj, etj, etj.

Mire do qe te postoje origjinalin. Per ne gjermanishtfolesit.

jabonxhio si o puna me heqjen komenteve aty per atu ktu m peshk mer jau? ma shpjego icik se jom peshku ri, peshku vogel, nuk e njof steren/fteren mir' ...

mos m'ngatrro muve smiley dmth s'di gjo, s'ngjoj gjo, s'murr vesht. ket e kom per mirazhin (skorpions osht, mono!!): ky hajdegeri ne te folme (te jutubi) m'kujtoi pak Dr. Hamdi Sulcebegun mu. Belqim te bon pun si detaj te ato poemat per Tironen moniste. Eh c'i paskshin bo kto asaj piceris afer Xingonit mer...

Hamdi Sulcebegu..hihihi...e kisha harru...kujtese fenomenale ke Em.

Piceria te Xingoni? mos e ke fjalen per ate byrektoren? Me byreke dhetleksh me spinoq, pesmdhetsh me tlyne...Ka pas `ne pite: me mish, me djathe. 10 lekshe. Xingoni s`po me kujtohet. Une di Morrin, Tymin, Xhomllikun e ca baza te tjera.

 

 

 

Nuk di ti Mapon "Te Xingoni"??? Dhe e pohon ket n'prani te (Jako)Monit? smiley

He mer, ajo Mapo me shtylla, kur shkoje per te busti i Avni Rustemit. Si s'e ma men?

Per byrektore-picerin i ke ron n'lule t'ballit.

PS. Une jom ala tuke bo ca gjona pune, mirazh; sa e padrejt bota smiley

Plus bojme sikur bubrrojm te ky hajdaraga i filozofis.

ah, po une aty jam rrit Emo. Direkt perballe ksaj MaPo-s qe thu ti. Po ne nga familja jone i thojshim "te valuta", se mu aty ka qen valuta. Po ti je i vogelsmiley dhe nuk e ma men.

Prandaj ke shkruar "male qe s'mendohen dot"... apo gabohem? Tani u kujtova  qe nje pershkrim te tille byrektoreje, Tirane te asokohshme,  e kam lexuar atje. Nuk po e gjeja me ketu ne peshk, por rrofte mania ime per t'i printuar gjerat, do ta kem diku ne shtepi smiley

prit ta provoj ene i her

ah. sa keq. mesazhi juaj mberriti teper vone. nje eksperience aspak e mire e meparshme formoi nje barriere te padepertueshme midis meje dhe hajdegger-it qe zor mund ta asgjesoj.

 

harrova fjalen  se... m bot' lomsh se du veten tash'i...

and with that i ascend into the region of the ice mountains and am lost forever...

 

Ju gjermanishtfolesit ua kam thene 100 here qe u kam zili smiley.  Ndaj te vuani smiley.

Shakate menjane, nuk e kam ne gjermanisht.  Bile pres nga peshqit gjermanisht-foles nese mund ta sjellin origjinalin.  Dhe keshtu mund te behen krahasime me perkthimin ne anglisht, apo dhe perkthime ne shqip nqs kane qejf peshqit e tjere.

Nje filan e kishte perkthyer nga frengjishtja (ma do mendja.)  Finisterre tha nje llaf se mund ta sjelle nga italishtja.  Do ishte interesante sa "lekunden" perkthimet nga keto ane. 

PS: Mirazh apo kushdo qofte gjermanisht-foles tjeter.  Si perkthehet titulli? 

Fjale per fjale: Cfare quhet te mendosh? Ne nje perkthim me te lire, po qe eshte me shqip: Cfare do te thote te mendosh?

Perkthimi ne anglisht i leksionit eshte "What is called thinking?".  Ne frengjisht eshte "Qu'appelle-t-on penser?".  Ndersa ne italisht "Che cosa significa pensare?"  Nga leximet ne anglisht titulli ne fakt nuk eshte aq i prere.  Sepse pikerisht fjala "heißt" eshte "ambiguous" dhe sipas gjasave te vete leksionit nqs arrijme deri ne ate pike te debatit lol, mund te perkthehet ne dy menyra "What is called thinking" ose "What calls for thinking". 

Duke u bazuar ne kete kuptim a mund te themi qe perkthimi i titullit ne shqip mund te jete psh "Cfare therret per mendim"? 

Ok, me kaq per sonte.

Edhe ne shqip thuhet  "filanin e therrasin keshtu a ashtu", po kjo eshte mendoj une jo aq e paster sa "e quajne keshtu a ashtu". Perdoret edhe " ia thone emrin keshtu a ashtu".

Une do e perktheja thjesht: " Cfare do te thote te mendosh?"- pasi shtjellimet i ben vete autori ne vijim, e mendoj se nuk ka nevoje ta nderlikosh tekstin edhe me shume se sa eshte. 

Po e le ketu se mos me akuzojne perseri per debil si disa komente me poshte dhe u pres rrugen drejt ndricimit folozofik malokeve qe mezi presin te lexojne Heideggerin shqip ndersa kullosin lopet. Keshtu edhe ne furnizohemi me bulmet, edhe ata kane se me c`merren e nuk tundohen nga alternativa te tilla te dyshimta si onania dhe sodomia.

 

 

Mgjth adminet po i rrine ne koke kesaj teme (flm paraprakisht) nje keshille miqesore per bashkebiseduesit.  Sic thashe ne nje post qe u fshi (ne fakt jashte teme) po e perseris edhe njehere, protagonisti ketu eshte Heidegger.  Per perkthimet ne shqip nuk ia vlen te diskutohet, te pakten derisa te sillet nje tjeter.  Per perkthimin e pare eshte ende nje teme ne peshk. 

Monda, ti thua qe protagonisti ketu eshte heidegger, por ne komentin e pare thua tentative perkthimesh. Nejse. U desh ky komon sensi anglisht qe te vihet ne dukje nuanca teknike e perkthimit te Urim Nergutit. Psh, meqe protagonisti ketu eshte Heidegger, po te marrim kete mendimin ketu:

"Being the rational animal, man must be capable of thinking if he really wants to.  Still, it may be that man wants to think, but can't.  Perhaps he wants too much when he wants to think, and so can do too little"

dallimi teknik mes deshires dhe vullnetit humbet, pasi kemi ne te dyja rastet "want". Nga ana tjeter dallimi mes deshires dhe vullnetit mund te mos jete hic pjese e Heidegger por thjesht pisllik nga frengjishtja. Ku i dihet? Nejse.

Protagonisti = personazh kryesor.

Kjo s'do te thote qe eshte i vetmi. 

Thashe, ketu mund te sillen perkthime te kesaj pjese, varet nga "deshira" dhe "vullneti" i peshqeve qe merren me perkthime (nga ku jam e vete-perjashtuar) ose te diskutohet mbi Heidegger (preferenca ime personale.)  Apo dhe mundesi te tjera.  Por ne asnje-menyre molle sherri per perkthimin e pare qe u soll ketu. 

Mbase u bera me e qarte?

smiley.

 

 Ne kemi ardhur të dini se çfarë do të thotë të mendoj se kur ne vetë të përpiqen të mendojnë. Nëse përpjekje është që të jetë e suksesshme, duhet të jenë të gatshëm për të mësuar të menduarit. 

Sa më shpejt që ne të lejojë veten që të jenë të përfshirë në mësimin e tillë, ne kemi pranuar se ne nuk jemi ende në gjendje të të menduarit. 

Megjithatë njeriu quhet qenie që mund të mendoj, dhe me të drejtë kështu. Njeriu është kafshë racionale. , Arsyeja raport, transformohet në të menduarit. Duke qenë kafshë racionale, njeriu duhet të jetë në gjendje të të menduarit, nëse ai vërtet dëshiron të. Megjithatë, ajo mund të jetë që njeriu do të mendojnë, por nuk mund. Ndoshta ai do shumë kur ai dëshiron të mendojnë, dhe kështu mund të bëjë shumë pak. Njeriu mund të mendoj në kuptimin se ai posedon mundësinë për të bërë këtë. Kjo mundësi e vetme, megjithatë, nuk është garanci për ne se jemi të aftë të të menduarit. Sepse ne jemi në gjendje të bëjnë vetëm atë që ne jemi të prirur për të bërë. Dhe përsëri, ne me të vërtetë anojnë vetëm kah diçka që në pjerrėsi ana ndaj nesh, ndaj tona thelbësore që, duke apeluar tonë esenciale është si mbajtës i cili na mban ne tona thelbësore tani. Çfarë na mban në natyrën tonë esenciale na mban vetëm aq kohë, megjithatë, si ne për pjesën tonë të mbajtur mbajtur më në atë që na mban. Dhe do të vazhdojmë të mbajnë mbi atë duke mos e lënë atë jashtë kujtesës sonë. Kujtesë është mbledhja e mendimit. Menduar se çka? Megjithëse për atë që na mban, në atë që kemi menduar t'i jepte pikërisht sepse Ai mbetet se çfarë duhet të mendohet rreth. Mendimit ka dhuntinë e të menduarit mbrapa, një dhuratë, sepse ne anojnë drejt saj. Vetëm kur ne jemi aq të prirur drejt që në vetvete është për të menduar rreth, vetëm atëherë ne jemi të aftë të të menduarit. 

Në mënyrë që të jetë në gjendje të të menduarit, ne duhet të mësojmë të parë. Çfarë po mëson? Njeriu mëson kur ai disponon çdo gjë ai e bën në mënyrë që të përgjigjet ndaj çfarëdo të domosdoshme janë drejtuar atij në çdo moment të dhënë. Ne mësojmë të mendoj se duke i dhënë mendjen tonë për çfarë ka për të menduar rreth. 

Çfarë është thelbësore në një mik, për shembull, është ajo që ne e quajmë "miqësore". Në të njëjtën kuptim ne tani e quajmë "mendoi-provokimin" çka në vetvete është për të menduar rreth. Çdo gjë menduar provokimin na jep për të menduar. Por ai gjithmonë i jep dhuratë vetëm se deri tani, si edhe çështje-provokuar tashmë është thelb ajo që duhet të mendohet rreth. Prej tash e tutje, ne do ta quajmë "menduar më provokimin" se çfarë mbetet për të menduar për gjithmonë, sepse ajo është në fillim, para se çdo gjë tjetër. Cila është më e menduar provokimin? Si e bën atë të tregojë veten në mendimin tonë provokimin e kohës? 

Menduar Shumica e provokimin është se ne nuk jemi ende duke menduar - jo edhe ende, edhe pse gjendja e botës është duke u bërë vazhdimisht menduar më provokuar.

Më e pakta që mund të them deri tani nga një lexim i shpejtë temës, është se përkthyesi i këtij lëmi, duhet të zotërojë të paktën dy gjuhë.

LULIAN,

Ndonese nuk kam kurrfare deshire te shkruaj ketu, aq me teper per nje problem me te cilin jam marre jo pak kohe, e ndonese e di fort mire rrezikun se ketu ne keto ujera qarkullon lloj-lloj idioti, po t'i them nja dy fjale :

Martin Heidegger eshte nje kriminel, nje vrases. Ai eshte serial killeri me i madh ne historine e njerezimit sepse eshte nje vrases debilash. Dhe meqe ne kete bote, sipas tij, ka me qindra milione dhe miliarda debile, i bie qe ai eshte vrasesi me i madh ne histori.

Dhe do te ishte fort e habitshme qe te mos kishte viktima shqiptare, aq me teper qe keto te fundit shquhen per mbajtje te nje jeleku fosforeshent qe dallohet ne mes te nates dhe ku shkruhet : I'm an idiot, so what ?

Martin Heidegger, ne nje konference te famshme te tij, shkruan se idiotet anembane botes lexojne nje citat te Niçes dhe e mbajne si hajmali ne qafe, per t'u dukur ne bar-kafene e cepit te rruges dhe per te shitur dengla me citatin. Sepse, thote Heidegger, keshtu eshte moda : mjafton te lexosh dy rreshta nga nje filozof dhe ura eshte kapercyer. Dhe pastaj leshon fjaline debilcide : "you're an idiot, 'cuz you can not think".

Botimi gjerman i veprave te tij parashikohet te perfundoje nga viti 2020 (ndoshta dhe me tej), dhe paramendohen te jene rreth 104-105 vellime. Ti e kupton mire tani se çfare perfaqeson hajmalia qe debilat shqiptare mendojne te varin ne qafe.

_________

Lulian, me eshte dukur se e ke kapur pak a shume idene e vepres se Heidegger : eshte e pamundur te nxjerresh nje pohim te sigurte per te sa kohe qe nuk eshte bere nje shoshitje e mire e veprave kryesore te tij. Dhe veprat kryesore te tij, jane nja 30. E meqe numri 30 ka nja 29 numra perpara, ti e kupton vete tani.

Te pershendes, dhe me krahe te lehte ne punen e veshtire.

 

 

 

Hurbo, shif te them dicka, dhe besoj Hajdari do ishte dakord me mua. Une kur i them kujt "Je idiot," zakonisht jam perpara pasqyres. Debilcidi nga suicidi nuk dallojne as edhe nje qime floku. Tashti ky jam une dhe ndoshta projektoj veten time tek Hajdari, por ne esence, e cila ketu nuk rrjedh nga ekzistenca por shkon dore me dore me te, Hajdari sic thashe, do ishte dakord me mua, dhe duke qene se ai dhe une dhe ti, emigranti, monda, pf dhe trashamani dhe etj, jemi njesoj, atehere sa me shume debila te vrase Hajdari, aq me vetvrases eshte. Tashti kjo vlen ne esence sa per Hajdarin dhe per kedo, vlen gjithashtu dhe per ty, dhe rrjedhimisht sa me shume debila te vrasesh, aq me shume vetvrases je. Por Hajdari nuk e vrau asnjehere veten, rrjedhimisht nuk vrau asnje debil. Teza jote mbi debilcidin e Hajdarit bie poshte.

p.s. Ke bere gabim qe i ke fshire temat e tua. Po te perseris edhe nje here, prona intelektuale e perkthyesit nuk eshte aq private sa ajo e krijuesit, rrjedhimisht personalizimi qe ben me gjestin e indinjates nuk eshte i justifikuar.

hajmali t ro'n paske zgjedh valla'i 104-105 vellime. si e ke si hajmali, e var m qafe apo m form tatuazhi. me siguri e ke ne mendje dhe nuk perton t'ja vervisesh ndonjerit turinjve mendimin tend te lire kur shko' ke kafja qe permen'e.

"you're an idiot cos you can not think"

mos n'oshta domethone try to think the best way you can se e mira s'ka fun'?  jo per gjo po qysh kur maj men nuk kom pas noiher alternativ' tjeter pervecse t menoj. ene kur flej menoj per ato qe kom bo diten (ose gjona mo abstrakte). me siguri qe kte kushtezim e 'daj me gjith kafshet e tjera t arsy'shme. kjo n'odhte ene para se ta lexojsha hajdarin (ke ky postimi ktu, mo perpara vetem e kisha nigju si emer) biles ene para se t msojsha me lexu me gjithsej. apo po s men'ova si hajdari ktu siper, ose i cik mo keq, si puna jote ose si e Qetrit jena idjote?

dhe kjo e funit me bon te men'oj. a jeni ju te dy vikinge te frikshem qe me pas m dor noi gjo, boni kerdin'? a jeni ju pjese e hordhive primitive qe dogjen europen 'ne maton' kaq sa vjet qe i rre'te men'ja se ishin kulmi i qytetrimit, (bo vaki i rre hala) apo jeni thjesht duduma pasive qe enderroni te jeni vikinge, po qe n fakt keni thjesht nevoje te q****ni qe te clironi pak energji negative nga sistemi?

 

t gjitha kto nuk mun' ti them me seriozitet t plot se prap m kap e qeshmja po ta  shkrujta ket mesazhin se vuna re qe i ke qef kto mesazhet e gjata ti lale. ti hurbineko me QETRin keni shum t perbashkta po nqoftse qetri osht "Pdorr figlio di Kmerrr" ti je mo teper si BRAIN ke "pinky and the brain"

- what are we doing today brain?

- the same thing we do every day pinky... TRYING TO TAKE OVER THE WORLD...

 

 

Shiko, ti me mire shkruaj anglisht, se ne anglisht u kuptoke me mire se ne shqip, pastaj mbaj leksione filozofie.

per leksjone filozofie kena cin kena ktu rrusho kurse per leksjone gjuhe kena 'qeremin mo e dim' t gjith' kaq i gjo.

 dmth ti hurbineko te sherben hajdeggeri me njof idiotet ?

a nuk kishe ne dispozicion forma me te palodhshme per kete pune ?

Eshte hapur panairi librit ne Tirane dhe duhet pak provokim ne boten virtuale per ndjelljen drejt tezgave. Ne pazarin e ri eshte nje shites origjinal: ne karrocen  e tij ka shkrujt: kush nuk provon qoftet e mija eshte idjot.Leklama.

Emo, hec icik ketu? Ke thone:

 "Po them dicka lidhur me nje perkthim te mundshem te hajdegerit ne shqip, duke thene qarte qe ne fillim qe nuk e njof fare punen e tij. E kam me perkthyeshmerine e "Sein" dhe "Dasein" dhe marr guximin te them dy llafe lidhur me kete vetem ngaqe mendoj qe pjeseza "da" perpara "sein" vertet "ndan nje dynja" (no pun intended). Kjo "da" ne gjermanishten e folur, ka nje kuptim qe besoj se i shpeton cdo fjalori dhe fjales se shkruar, nqse nuk e merr me ajrin si me thene, duke ngrene buke mes gjermanishtfolesish. "Da" eshte njeheresh fjale, pasthirrme, onomatope etj etj, eshte ne thelb nje perpjekje e folesit per te ngerthyer kohen dhe hapesiren ne nje fenomen apo koncept qe fare mire mund te jete i pakohe dhe i pahapsire. Jane te shumta shprehjet popullore qe permbajne "da" vetmore, qe eshte komplet e paperkthyeshme (me shume gjase jo vetem ne shqip; per ata qe e njohin dialektin e Jugut gjermanishtfoles psh, po kujtoj te famshmen "da bin i' hin!&quotsmiley."

Tashti une kam nje pyetje ne lidhje me kete da-ne e Dasein qe arrin te ndryshoje kuptimin e Sein. Shqip ke tre kategori nga ku mund te zgjedhesh. Jane Sendi, Gjeja, dhe Qenia, kategori keto qe iu pershtaten mire sistemit kantian perkatesisht si inorganike, organike, njerezore. Shif e ma zgjidh icik po pate nerv.

Lul, se jam me pune ne dore. (pune pune). nuk mora vesh pyetjen. po nuk t'u pergjigja shpejt, dije qe jam me pune ne dore, por do te pergjigjem me aq sa di.

Pra me thuaj pyetjen.

Me tej: me e aferta ne anglisht me "Da" eshte "There". Por ti e di qe "There" nuk perdoret vetem per "atje". Kur themi psh qe "There is an answer for this question", nuk duam te themi qe Atje eshte nje pergjigje per kete pyetje, POR qe ekziston nje pergjigje per kete pyetje. Ver veshin pra, "per kete pyetje", tani-ketu (kohe hapsire e ngerthyer dhe mberthyer mire pas muri).

Nejse, ti beje pyetjen se shofim.

Perfitoj nga komenti per te thene qe metimet se hajdegeri nuk u perkthyeka dot ne shqip jane BULLSHIT i paster. Shqipja mund te mbaje ZOTIN vete, e jo me nje bythe hajdegeri qe nuk diskutohet. Ndaj e kam pa medyshje kete qe sapo thashe. Sikur te nderojme shqipen sa gjysma e nderimit pothuaj spazmik, here here per pordhe dhe snobizem e jo per kersheri shkencore,  qe po i bejme hajdeger efendiut, jemi te nderum.

Si nje gjermanishtfoles dhe njohes i Hajdegerit besoj se nuk eshte ndonje problem i madh te perkthyerit e Sein dhe Dasein. Keto dy terma kerkojne me teper kohe te kuptohen, por jo te perkthehen. Tek Hajdegeri lepuri fle gjetke. Sein fare mire mund te perkthehet Qenie (me Q te madhe), jo 'te qenit' sic e perkthejne herepashere, por Qenie. Ndersa Dasein Hajdegeri e perdor si nje zevendes per njeriun. Hajdegeri nuk thote 'njeriu' por thote 'dasein' sepse sic dhe ju e dini ai nuk mund te ndante njeriun nga bota ne te cilen eshte. 'Da' mund te perkthehet 'aty' dhe 'ketu' dhe shume menyra te tjera sic tha dhe Luliani me siper. Besoj se ajo cka kuptonte Hajdegeri me 'da' ne kete rast ishte vendi ku eshte 'hedhur' Sein. Nese do perkthehej ne shqip Hajdegeri ky term duhet te lihet i paperkthyer, duke vendosur ne fund te librit apo ne fund te faqes nje shpjegim te detajuar. Ky eshte nje term embel i Hajdegerit, mund ta interpretosh por jo ta perkthesh.

 ne fakt ai term (Dasein) eshte Të qenit (me T te madhe) sepse tek te qenit futet dhe vete qenia.

Ne fakt te qenit futet tek Qenia. Por Dasein nuk do te thote te qenit, do te thote te-qenit-atje, apo te-qenit-ketu.

Da=tani-ketu? Ok, makes sense. Shif nese e kam kap, apo jo. Eshte nje gje a gjeze por qe nuk dihet tani-ketu se cfare eshte. Ne momentin qe mesohet, qe zbulohet kjo gje a gjeze, nuk eshte me thjesht gje a gjeze, por qenie. Dakord? A eshte e sakte pra te thuhet se Sein eshte nje Gje a Gjeze, ne kuptimin e Gjese si dicka ne gjendje per te qene tani-ketu, por qe nuk eshte detyrimisht tani-ketu, nderkohe qe Dasein eshte Qenia, jo vetem ne gjendje per te qene tani-ketu, por qe eshte aktualisht e qene tani-ketu? Edhe njehere pyetja, a mund te perkthehet Sein=Gje dhe Dasein=Qenie? Pavaresisht qe ajo e para me vjen me shume si noi sen se sa si noi gjo.

Shiko Lulian si eshte puna. Me kete fjalen Sein nuk behet shaka. Ai qe thua ti eshte nje lloj interpretimi dhe eshte i sakte. Por Sein nga gjermanishtja perthehet Qenie dhe per kete nuk ka pike dyshimi. Tani Sein eshte Qenie pa e percaktuar se per cfare qenie po flasim. Eshte ajo qe Parmenidi thoshte se e kane te gjitha qeniet, domethene Qenia. Ndersa Dasein (jam kunder perkthimit te kesaj fjale) eshte nje qenie specifike. Prandaj Hajdegeri nuk thote 'njeriu' por thote Dasein, e ka fjalen per nje qenie te vecante, nenkupton njeriun, por jo njeriun sic e nenkuptonte Dekarti dhe pergjithesisht qyteterimi perendimor si subjekt te ndare nga objekti, por si subjekt dhe objekt bashke. Ta themi me bukur sic do e thoshte shqip-gjermanisht Hajdegeri: nuk ka Sein pa Da.

 ka dash te shpjegoje ne menyre intelektuale, dmth te komplikuar, ate qe shpjegova qepare tek ajo tema e Kamyse (mbi mungesen e arabeve tek La peste). 

qe me konceptin Njeri nuk duhet te perkufizojme Te gjithe njerezit. dmth gjermani eshte i ndryshem nga kinezi edhe pse te dy jane njerez, ngaqe ata jetojne ne ambjente te ndryshme. ambjenti lind kultura te ndryshme, psikollogji te ndryshme pra qenie te ndryshme. 

pra kur nje autor nis e flet per njeriun, duhet fillimisht te kuptojme se per cilin njeri ai flet. 

Jo jo. Hajdegeri  flet per njeriun ne pergjithesi, as per gjermanin as per kinezin apo shqiptarin ne vecanti. Per njeriun-ne-bote, ne pergjithesi. Per Homo Sapiens Sapiens, ta themi me shkoqur.

 atehere pse e komplikon ose e sheh ne tjeter forme se dekarti te themi ? çfare nuk i duket e denje tek koncepti i tij ? 

si dhe a ka mundesi kete tekstin persiper te ma shpjegosh me fjalet e tua, dmth ta interpretosh pa e perkthyer ? çafre kupton ti nga ky ?

Dallimi mes Hajdegerit dhe Dekartit eshte thelbi i librit Qenia dhe Koha. Dekarti e shihte njeriun si nje subjekt perballe botes qe sipas tij ishte objekti. Dekarti thoshte se njeriu per ta njohur boten duhet te dale jashte saj, domethene te vihet perballe saj dhe pastaj ta studioje. Ndersa Hajdegeri i bashkon te dyja. Nuk ka bote pa njeriun brenda saj. Nuk ke cfare i shpjegon njeriut, sipas Hajdegerit, nese nuk eshte brenda ne bote. Prandaj ai perdor fjalen 'Dasein'. 'Da' perkthehet ne shume menyre ku me te njohurat jane 'ketu', 'atje' por qellimi i kesaj shprehjeje nga Hajdegeri eshte te bashkoje ne nje subjektin dhe objektin.

 Nuk ke cfare i shpjegon njeriut, sipas Hajdegerit, nese nuk eshte brenda ne bote. 

prandaj te thashe aty lart, qe ai nuk flet per njeriun (homo sapiensin). po te ishte keshtu nuk ka pse mos t'a ndante nga bota te ciles i perket. ose si me thene ambienti perkates i qenies nuk ka pse te kete interes ose te jete veçori dalluese e saj. 

Por nuk e ka fjalen per ate kuptim qe ne common sense i thone 'bote'. Ai nuk thote ta shpjegojme adoleshentin brenda botes se tij. Per te kuptuar adoleshentin duhet te kuptojme boten e tij, apo per te kuptuar kinezin duhet te kuptojme kulturen dhe boten ne te cilen eshte rritur dhe jeton. Jo. Nuk ka lidhje fare me kete. Ai flet per njeriun ne pergjithesi (ne fakt duhet te perdorim Dasein) brenda botes ne pergjithesi.

 Ai flet per njeriun ne pergjithesi

ai ishte nazist ose pro nazist, pra besonte tek superioriteti i races se paster (ariane). si eshte e mundur atehere qe kur permend njeriun apo qenien, t'a kete fjalen edhe per afrikanet apo kinezet ? 

Nese ne filozofine e tij do kishte ndonje gje prej nazizmit te siguroj se sot emri i tij do ishte ne listen e atyre qe nuk lexohen me.

"por qellimi i kesaj shprehjeje nga Hajdegeri eshte te bashkoje ne nje subjektin dhe objektin."

Gje qe e detyron me pas te shpjegoje se ku dallon puna e tij nga ajo e Hegelit.

pa lidhje me temen (ose t shofim si t vi' muhabeti)

ke ajo tema e bertit nuk e kisha muhabetin shum ke arabet apo mungesa e tyne n letra. po m mori molli per to lexoj 1001 netet.

un bertin e kom pas shum per zemer sidomos kur kisha njoft noi goc me muhabet t omel filozofik. plus qe m tiron m periudhen 1990 2000 o do rri'she kot rrugve o do lexojshe bertin. plus qe si pjesa derrmuse e shqipnis, vdisshim qe t bojshim icik si europjon (perendimor e kom llafin).

masanej hika m belgjik me not si i thon llafit. ene ca librash kisha mor me vete thu ti per rruges? te huajin, murtajen, antikrishtin e nices ene i permbledhje t kafkes.sa shkova atje rash mren qe thu ti se isha ilegal. kshu qe pata vakt me e lexu bertin maaar e prap. ene m kujtohet si sot qe i bojsha pytjen vetes. ku jom un ke ky libri? a jom dakort un me pikpamjen e bertit? (se s kishte dashnore aty mrena m garreen lale). si do kisha reagu un po t kishte ardh noi francez p*** motre ene t sillej me time moter ashu si u soll ai francezi ke libri? ke ky veni ku po ku po nodh kjo ngjarja a ka njerez me kriza t ron'a identiteti sic osh kjo goca, motra e kti arabit qe pllenohet me francez thjesht sepse osht francez, ose si kto kom'zit francez qe m franc si hudhin as qyrret se jon kom'zi po as ktu ku jetojn si shef dot njeri me sy se jon francez? a i bo kjo gjo kto kom'zit mos me qen as m qi'll as m tok sa qe s dun me dit as per nonen e vet t vdekme? a vritet i rob se boka di'll i modh sot? po sikur t kishte qen ai francezi qe ishte tu vra arabin a do kishte vra francezin ky palla (personazhi kryesor) dhe do i kishte fut kater plu'ma kshu kot per qef, meqe na ka ra di'lli m kok? ca do i kisha bo un kti personazhit kryesor po t kisha qen gjykatsi? pervec mesazheve sublime qe sigurisht s mungojn n' ket liber dhe qe gocat i kon shum qef sic kon qe'f cdo gjo qe osht franceze c'ar tjeter po na thot autori me apo pa dashje?

me pak fjal a ka no'i lexu's ktu qe m'asi ka lexu bertin nuk ka shkul floket e kaptines n shenj admirimi, po bo vaki t ket thon o c'na cave trapin o berti?

per fiksim n qoft' se do lidhje me temen desha me thon mos u boni ekstremista me kto bertat hajdarat a m the t thash ene t kapeni mas c do llafi se si do e perktheni se nuk jon libra t shenjt ene bohet qameti po i lujte icik nga kuptimi.

ene o administratoro a kush je ti qe t heq komentet, mos e hiq ket komentin paj zotin se me gjith kto muhabete me egzistenc mrena do vras veten noi dite ene si do rrosh me ket faj mbi supe ti pastaj. si do te dalesh para pasqyres dhe ti thuash vetes njeri pa me thuaj.

 

 Vallahi ti Mono, liber mo tmodh se ai Lotronzheja zor se bohet. Un ke ajo pjesa qe shkote ke varrimi i ijes s'vet, isha gati tu u prish prej lezetit. Librin masnej parsh e mrapsh mund ta kem lexu nja 30 here.

smiley

Ene po vrisja mendje c'eshte ky liber i panjoftun "Lotronzheja". 

Prononsasion katnar ala kebekuaz-ian do thoshnin fronzezet smiley

shi' kot tashi. po ty der'sa ajo goca t ka shty t lexosh bertin ti ke lexu ene libra t tjer mo t bukur mer jau mos boj kshu kot. kurse po m the qe murtaja osht liber i bukur at'here ene un do t them qe s'ka dashnore t ma mushi men'jen per ket.

 

Shif pse kembengul une Laert. Nje pjese e mire e Being and Time sic e kam njohur nga anglishtja, trajton ato cka quhen "moods". Keto nuk jane tamam modalitete ne kuptimin e rrepte kantian, gjithsesi jane kushurira te tyre. Po te perdoret Gje ne perkthimin e Sein, atehere kjo hap goxha rruge ne shqip, sepse keto "moods" mund te perkthehen si gjendje, nga ku vetem gjendja aktuale, qenia, apo vetem gjetja e kesaj qenie i perket Dasein, apo Qenies.

Une e kuptoj tundimin per qenie dhe Qenie, pasi dhe anglishtja njesoj e ka zgjidhur me being dhe Being. E kuptoj edhe tundimin e Hurbinekut per Qenie me kacurrela dhe Qenie pa kacurrela (me mungon shkronja e tete e alfabetit). E kuptoj edhe tundimin per te mos e perkthyer Dasein dhe per te lene Sein si Qenie. Por po qe se po flasim per Sein si qenie e papercaktuar, atehere ki parasysh qe ne shqip eshte gjeja ajo qe eshte qenie e pa percaktuar, nderkohe qe qenia eshte e percaktuar, dhe gjithmone thuhet "qenia njerezore". Sa here flitet per gje, apo per gjendje, gjithmone kemi parasysh, te pakten ne shqip, nje rang me gjeneral se sa specificiteti i qenies, dicka me kafsherore, ne dac kur themi "pazari i gjese" ne dac kur flasim per gjendje emocionale, shpirterore apo psikologjike.

Problemi eshte qe 'gje' ne gjermanisht eshte 'ding' nga ku vjen e famshmja 'ding an sich' e Kantit. Kam pershtypjen se dhe 'gje' ne shqip shenjon dicka praktike si per shembull 'gje e gjalle' apo dhe 'pazari i gjese'. Ne te dyja rastet po flasim per dicka konkrete. Ndersa Sein nuk eshte dicka konkrete. Dasein eshte dicka konkrete qe pastaj Hajdegeri shqyrton dhe disa karakteristika te saj. Por Sein nuk eshte dicka konkrete. Mund te tregosh 'qeniet' por jo 'qenien'. 'Gje' ne shqip kam pershtypjen qe i shkon me shume 'qenieve' por jo 'Qenies'.

Ding an sich, nuk eshte vete sendi, krejt neutral ndaj dallimit mes gjese se gjalle, qenieve racionale, apo vete sendeve inorganike, po aq sa tre te mbindjeshmet jane e njejta e mbindjeshme? Sendi mund te jete nje cope gur ne vetvete, por mund te jete edhe gje e gjalle ne vetvete aq sa mund te jete qenie racionale ne vetvete. Te pakten tek Kanti.

Te Kanti e mora si shembull per te shpjeguar fjalen 'ding' qe ne anglisht e kane perkthyer 'thing'. Duket nga ka ardhur fjala angleze.  Une e kisha fjalen qe ne shqip kur themi 'gje' e kemi gjithmone fjalen per dicka konkrete, te prekshme, te shikueshme etj. Ndersa kuptimi i Hajdegerit per 'Sein' nuk eshte per dicka e prekshme. Dasein eshte dicka konkrete.

Laert, ne po biem dakord per Heidegger qe eshte gjermon hesapi, dhe nuk do biem dakord per shqipen qe eshte gjuha jone. "Gje" eshte e papercaktuar, jo konkrete, tejet gjenerale, qe une e ilustrova me larte me "gje a gjeze," nderkohe qe "qenia" eshte ajo qe eshte me konkrete, me e percaktuar. Shif keto dy propozimet me poshte, provo dhe shqiptoi me ze te larte, pyet dhe rreth e rrotul, dhe me thuaj se kush eshte me konkrete, gjeja apo qenia.

P1: Eshte nje gje.

P2: Eshte nje qenie.

 

Kur thua 'eshte nje gje' do te thote qe para teje eshte dicka konkrete. Ndersa Sein ne shiq do perkthehet me Q te madhe jo me q te vogel. Qenia eshte 'jam' te shprehja 'une jam'. Aty e percaktuar eshte 'une' por jo 'jam' Menyra si e perdoror ti 'gje' dhe 'qenie' duket sikur jane e njejta gje dhe ne qofte se e perdorim me q te vogel afrohen me njera-tjetren.

Shume u largut nga Sein dhe Dasein. Qenia ne dy kuptimet e veta: Sein dhe Wesen; kapuni ketu dhe nuk ngaterroheni. "Wesen" s'ka pune fare ne kete histori. Aq me pak nocioni "gje". Strikt ne kuptim te fjaleve Sein dhe Dasein, gjithnje. Sendi si i tille nuk me duket se cik kerrkund ketu.

Naten!

 Idiote te gjithe botes, bashkohuni - dhe na jepni nje mendje si te behet me mire

Ne fillojme ta kuptojme se cfare do te thote te mendosh, atehere kur ne vete perpiqemi te mendojme. Nese kjo perpjekje do te jete e suksesshme, atehere duhet te jemi gati te mesojme te menduarin.

Sapo ne e lejojme veten tone qe te perfshihet ne kete lloj mesimi, ne kemi pranuar qe akoma nuk jemi te zotet te mendojme.

Megjithate njeriu eshte quajtur qenia qe mund te mendoje, dhe me te drejte. Njeriu eshte qenia e aresyeshme. Aresyeja, ratio, zhvillohet duke menduar. Duke qene qenia e arsyeshme, njeriu duhet te jete ne gjendje te mendoje nese ai vertet do ta beje kete. Megjithate mund te ndodhe qe njeriu do te mendoje, por nuk mund. Mbase ai kerkon vertet shume kur kerkon te mendoje, ndaj ben edhe ben kaq pak. Mundesia vetem, sidoqofte, nuk eshte dorzani tek ne, qe jemi ne gjendje te mendojme. Sepse ne jemi te afte te bejme ate, qe ne jemi te prirur te bejme. Dhe perseri, ne priremi vertet vetem drejt dickaje qe gjithashtu priret pastaj drejt nesh, drejt qenies tone thelbesore, duke i bere thirrje qenies sone thelbesore, si ai qe na mban ne qenien tone thelbesore. Por ajo qe na mban ne ne natyren tone thelbesore, sidoqofte, na mban per aq kohe sa dhe ne vete, nga ana jone, mbahemi fort pas asaj qe na mban. Dhe ne vazhdojme te mbahemi pas saj, duke mos e lene ate te na rreshkase nga kujtesa. Kujtesa eshte e mbledhura e mendimit. Te cfare mendimi? Mendimit te asaj qe na mban, te asaj qe ne mendojme, pikerisht sepse ai mbetet si gjeja rreth se ciles duhet te mendojme. Mendimi ka dhuntine e te menduarit mbrapsh, nje dhunti sepse ne jemi te prirur drejt tij. Vetem kur ne jemi vertet te prirur drejt saj qe ne vetvete eshte per t'u menduar, vetem atehere ne jemi te afte te mendojme.

Pra qe te jemi te afte per te menduar, ne duhet te fillojme te mesojme se si. Cfare eshte te mesuarit? Njeriu meson kur ai mund te stise gjithshka qe ben ne nje menyre te tille qe ajo t'i pergjigjet cdo gjeje thelbesore qe i adresohet atij, ne cdo cast te dhene. Ne mesojme te mendojme, duke i dhene mendjes sone dicka per te cilen te mendoje.

Tek nje shok, p.sh. thelbesore eshte ajo qe ne e quajme "shoqerore". Ne te njejten kohe ne quajme tashma "mendim ngacmuese" dicka qe ne vetvete ia vlen per ta menduar.Cdo gje mendim-ngacmuese na jep per te menduar. Por ajo gjithmone na e jep kete dhurate per aq kohe sa ceshtja mendim-ngacmuese eshte tashma pjese perberese e asaj qe duhet menduar. Tani e tutje, ne do ta quajme "me mendim-ngacmuesja" ate qe mbetet per tu menduar gjithmone, sepse eshte ne fillim te cdo gjeje tjeter. Cfare eshte gjeja me mendim ngacmuese? Si e tregon ajo vehten ne kohen tone mendim ngacmuese?

Cka  e ngacmon me shume mendimin eshte ajo qe ne akoma nuk jemi duke menduar - as edhe tani, megjithese gjendja e botes po behet gjithnje e me shume mendim-ngacmuese.

P.S. Per ato qe dun ta kuptojne edhe mo mire Hajdaragen, kam edhe nje perkthim ne tironce. Fillo keshtu

Robi fillo e e kuptu se cere domethon me vra menjen, vec macaher kur fillo me menu. Po qe se ky munim i del per mar, macaher o mir me u bo pronto qi t'filloj me msu si t'zej men...

Kusuri vetem me porosi. Cmimi: 5 Fronga Ar

hahaha si mer dashke gjelat ti me demek

Cka  e ngacmon me shume mendimin eshte ajo qe ne akoma nuk jemi duke menduar

Das Bedenklichste in unserer bedenklichen Zeit ist, daß wir noch nicht denken. (Ky eshte origjinali). Bedenken- mendoj, sich bedenken-mendohem. Bedenklich-e dyshimte (tek kjo fjale permblidhet dyshimi dhe mendimi i Dekartit). Edhe perkthimi anglisht "the most thoughtprovoking..." nuk i pershtatet.

 Laert, une gjermanisht nuk di dhe perkthimin e bej per qef. Dhe jam shume dakort qe asnje perkthim nuk behet pa ditur te pakten dy gjuhe. Origjinalen dhe nje tjeter ku te mund te korigjohesh. Megjithate une them se nuk ka gje qe nuk perkthehet. Me pak me shume talent dhe pak me shume pune cdo gje eshte e mundur. Vec me nje sine qua non, qe perkthyesi ta kete marre vesh me perpara ate qe po perpiqet te perktheje e te mos ia lere fajin lexuesit. Ashtu si edhe autori nuk mund t'ia lere fajin lexuesit nese nuk kuptohet.

Ti nuk te ve askush faj qe e perktheve. Ajo fjala gjermane Bedenklichste eshte e veshtire per t'u perkthyer. Anglezet e kane anglishtizuar ate fjale. Nuk di c'kane bere italianet apo francezet. Por personalisht e kam teper te veshtire te gjej nje fjale ne shqip qe t'i afrohet.

 So varja. Make it work, i thone anglezet. Kur e kane pertyp gjith ai popull anglishtfoles, do e pertypin edhe shqip folesit. E kam thene edhe ne nje diskutim me Finistere me perpara. Rendesi ka qe te biem dakort se cfare zogu eshte, kurse per nuancen e ngjyres tek puplat e gushes diskutojme sa te duash ne kohen e lire.

Dakort. Por ky eshte zog i vecante, ku cdo pupel ka rendesi madhore.

 Po edhe shqiptaret jane nje popoull i vecante...

OK, e lashe. Ju rekomandoj te lexoni librin "Obllomovi". Shume i vecante.

Das Bedenklichste in unserer bedenklichen Zeit ist, daß wir noch nicht denken.

Shiko, une nuk ia di stilin e te shkruarit ketij (hajdegerit); pra nuk di sa luan ai me fjalen ne kutpimin estetik te fjalise. Kjo fjali pjesen kumtuese e ka "wir noch nicht denken" ku fjala e fundit mban peshen kryesore (eshte edhe pjese titulli; pra eshte "superfjala&quotsmiley. Tani Bedenklich nuk eshte me dyshu, me sa di une, por nje dicka "shqetesuese", qe te shtie ne mendime. Ne anglisht fjala do ishte "concern", nuk po shof si e ka texti i Mondes. Das bedenklichste i bie si "me shqetesuesja". Ketu mund te merret edhe si "themelorja", "me e rendesishmja". Them qe mund te jete edhe orvatje e autorit per te perseritur rrenjen "denken", e cila c'eshte e verteta perseritet tre here. Nje nenshtrat eshte edhe "me i madhi mendim qe rendon kohen tone mendim-madhe eshte qe ne ende nuk mendojme". Padiskutim qe nuanca do humbun gjate perkthimit, por nuk me duket fundi i botes persa kohe qe pjesa "dass wir noch nicht denken" kumtohet e sakte.

Lul, per pyetjen tende, fjala Gje eshte shume e lekundshme, nga ato qe nuk futen as ne top-10, per mendimin tim. Sein dhe Dasein duhet te dyja te kene rrenjen me qene, dhe si emra une do perdorja sic kam thene, "qenie abstrakte" dhe "qenie konkrete". Ose me e mira, do i lija sic jane me nje footnote te forte fare aty ku perdoren per here te pare, ose nje tip glossary, whatever convenient.

 francezet neper tekstet e tyre e len siç eshte Dasein, pa e perkthyer. shoqerohet me shpjegim ne fund te faqes.

mir e ke  thon mer jau... tak i numer t vogel ke fjala ene nja 30 faqe shpjegim nga m'rapa. kshu masanej s'ka kopil gjermon qe t hudhi noi llaf kshu nga kto t veshtiret ene t fusi perkthysat n sherr (ju  jeni teveqeeele more... ju jeni hajvane, si guxon ti anej knej)

 

 Nje nenshtrat eshte edhe "me i madhi mendim qe rendon kohen tone mendim-madhe eshte qe ne ende nuk mendojme". 

nuk ma ha mendja qe ai ta quante kohen tone si mendim-madhe se ndryshe nuk do te merrej vete me filozofi, qe duhet pare si kritike e kohes qe jetojme.

fjalori automatik shprehjen gjermane :

Das Bedenklichste in unserer bedenklichen Zeit ist, daß wir noch nicht denken.

e perkthen me duket qarte :

Le plus douteux dans notre temps douteux est, que nous ne pensons pas encore.

dmth qe ben ne shqip :

Me e dyshimta e kohes sone te dyshimte eshte, qe ne akoma nuk mendojme. 

dmth qellimi i autorit behet i qarte. ai shqetesohet sesi ne kohen tone, te dyshimte , e qe duhet te na fuse ne mendime, ne akoma nuk e marrim mundimin per kete gje. 

sa i perket fjaleve, perdorimit tre here te rrenjes denken, nuk duhet harruar qe po ashtu si niçes ketij trimit ja rrente mendia per poet. pra ben shpesh cirk me fjalet duke kujtuar qe ben art. 

ngaqe artin e mban si me te larten veprimtari njerezore, bile permend sesi vetem nepermjet poezise mund t'i flasim shpirtit njerezor. 

une per ta bere shprehjen poetike si te autorit do ta beja :

Me e dyshimta e kohes sone te dyshimte eshte, qe ne akoma nuk dyshojme.

kemi pra perdorimin tre here te fjales dyshim.

 tremeshano, Nicja eshte poet, edhe i madh fort biles. Mos ma shaj Nicen se derdhet gjaku lume or taj!

Ne fakt shyqyr qe ishte poet, se filozofise i vinte anash, dhe rralle ne mes.

Luliano, ky eshte mendimi yt personal, apo I nje grupi shokesh? smiley

Em, Laert, clear. Por po qe keshtu, atehere ku eshte problemi me "te qenit" per Sein, dhe "qenia" per Dasein? Te dy jane emra te abstraguar nga "me qene," ku te qenit mbetet me afer paskajores, rrjedhimisht me abstrakt, se sa qenia, qe eshte nje qenie konkrete, gjithmone ne kohe dhe hapesire.

OK, ja ta shofim "bedenklich" me teskere.

Kuptimi i pare eshte "so, dass es Besorgnis erregt" -->> kjo eshte ajo qe lidhet me shqetesimin, "concern". Kuptimi i dyte: "fragwuerdig; so, dass es zweifelhaft ist und man es nicht einfach akzeptieren kann" -->> Kjo eshte ajo me dyshimin, por dyshimi ne kuptimin e pasigurise, e tille qe nuk mund te pranohet. Ne shqip kemi frazen pikante "nuk vihet ne xhep filani", kur perdoret per njerez. Ose kohe te pabesa, kohe te keqia, kohe te pasigurta. Kuptimi i trete: "Besorgt; so, dass jmd. Sorgen hat" -->> prap e lidhur me shqetesimin kjo.

Tani, kur tha Noli, "zgjidh e merr" smiley

Keshtu, sa per kuriozitet, perkthimi me siper eshte bere kur Heidegger ishte gjalle, dhe ne bashkepunim me Heidegger.  Nuk eshte perkthim qe ka vulen e miratimit te Heidegger, sepse ai vete nuk e fliste mire anglishten.  Megjithate perkthyesit jane konsultuar me te per shume terma, paragrafe etj.  Eshte perkthim qe vete autoret e quajne interpretim, nga ku nuk perjashtohet fakti qe mund te mos kene kapur ndonje "theks" apo tjetrin.  Pra interpretim per ta sjelle vepren/leksionin e Heidegger ne nje anglishte te lexueshme, por qe njekohesisht te ruaj substancen dhe "shpirtin" e origjinalit.

Ndaj, megjithese mund te debatohet perkthimi i "thought-provoking", nuk besoj se nje nga citatet me te njohura te Heidegger, te jete aq larg origjinalit. 

perkthimi i asaj fjalise ne anglisht eshte goxha i mire. Jo i shkelqyer, por bajagi i mire. Ideja del shume e qarte. Dhe kjo eshte ajo qe ka rendesi, besoj. Te tjerat i kemi per muhabet peshku, Monde!

np emo, iu shtofte qejfi per muhabet smiley.  Ate me lart e hodha per sqarim persa i perket perkthimit te prure.  Ndersa une po e ndjek me interes diskutimin mbi perkthimet e mundshme sidomos nga gjermanishtja ne shqip.

smiley

Zonja dhe zoterinj te shumeditur shqiptare! Duket sikur  keni marre filozofine gjermane dhe po e beni synet. Ne fakt po i rr...topet!

Hyra  te kjo teme me shprese se do zgjeroja horizontet e mia filozofike edhe pse  me "filozofi te beme vete" ose BMW meqe behet fjale per filozofi gjermane, por "that conversation was emptier  than the most extinct volcano, emptier  than  a vacuum, emptier  than the word God  in the mouth of  an unbeliever", shkruan diku  Henry Miller.

 

nuk t'pelqyn fare ato muhabetet e perkthimit? nuancat qe mund te marri ajo fjalia e famshme? asigjo te re nuk mesove? fare?

hajt mo, boje kabull o njeri i mire.

Henry Miller was an obnoxious prick, more prick than obnoxious, though i wouldn't argue against the other way either, so full of himself that he thought everyone else was empty, and merely by bringing this empty idiot who was full of himself to show us that our conversation was empty, just shows that it was you who in fact just managed to shave the balls of this conversation.

E vetmja gje qe  me vlere ishte materiali i sjelle ne krye te temes qe  nuk e kisha te panjohur. Ne 70 cm komente tip thumbi e patkoi shfaqen aq shume duzina "filozofesh, linguistesh, perkthyesish, polemistesh, kritikesh  e te tjere zanatcinj te  mendimit  filozofik boteroro-shqiptar" dhe qe te gjithe shqiptare per bese! Kjo eshte e mahnitshme dhe normalisht duhet te mbushem me krenari te ligjshme por  kam stomak te dobet dhe nje dendesi kaq e madhe "dijesh  dhe dijetaresh"  bashkeatdhetare zakonisht me shkakton te perzjera. A e di Shqiperia qe ekzistojne keta njerez kaq me vlere?

Tani qe te mos mbetem vec te konstatimi, sugjeroj ne mirebesim te plote qe kur diskutohen tema filozofike tagrin e drejtimit te bisedes ta kete me common sense dikush qe i perket asaj dijeje profesionalisht  dhe jo kalimtaret edhe pse gjermanishtfoles e gjermanishtbelbezues ndonjehere si ne rastin e kesaj teme.

Ti e ke hallin qe je aq bosh sa dhe idhulli jot qe nuk e pertyp dot qe Heidegger mund te diskutohet me nivel edhe mes shqiptaresh, apo ku. Kishe ndonje gje me common sense per te thene kunder ndonje brockulle konkrete me larte, apo po pjerdh ne drejtim te pergjithshem?

O sofist i rradhes, e di me sa boshlleqe je duke folur apo jo? Filozofia ne rradhe te pare, perpara se te jete profesion, eshte amatorizem. Ashtu si ne zemer te filo-zofise eshte dashuria, ashtu eshte dashuria dhe ne zemer te ama-torizmit. Keshtu qe t'i thuash dikujt amator filozofie, nuk i ke ulur shume vlera ne rang filozofik, pasi ne vend qe t'i thuash se dashuron dijen, i ke thene qe dashuron dashurine per dijen. Kjo ty mund te te vazhdoje te te duket amatorizem, por perpara se te vazhdosh te kembengulesh, ndiq me kujdes levizjen dialektike qe e dyfishon dashurine per dije tek amatori i filozofise ne krahasim me filozofin profesionist, gje qe e ben dy here me te vlefshem amatorin nga profesionisti. Vlera ketu eshte tek dashuria po aq sa tek dija. Te mohosh njeren, i ke mohuar te dyja. Ki parasysh ketu edhe faktin qe je ne ujera ne kufi te ekzistencializmit si keto te Heidegger, ku ne thelb eshte ankthi per te ditur qe vjen nga pafajesia e amatorit ne krahasim me profesionistin. Kjo thjesht si hyrje per konceptet e tua gjysmake mbi filozofin amator dhe filozofin profesionist. Kujt i duhet mendimi i amatorit ne filozofi, thua ti? Atij qe ka nje mendje te hapur dhe qe ndan te njejtin pasion per dijen, te them une. Te mohosh mundesine e dijes qe vjen nga amatorizmi i fiolozofise, eshte njesoj si te mohosh mundesine e dijes qe vjen nga filozofia, pa e kuptuar ne fakt se c'je duke mohuar.

Komentet jane me larte. Nuk ka ndermend te t'i sjelle njeri ty per t'i vene note ne filozofi. Minimumi i miresjelljes e kerkon qe te shkosh ti tek komentet nese do t'i gjykosh. Shkurt muhabeti, duhet te shkosh ti tek dija nese deshiron, dhe t'a zgjerosh kete dije qofte edhe duke debatuar, apo duke hedhur poshte ate qe mendon se nuk qendron neper komente te caktuara, por mos prit qe te te perserisi njeri ty tezat e veta, aq me teper qe qe me komentin e pare tregove se nuk kishe ndermend t'i jepje njeriu "benefit of the doubt." E me qe ra llafi, nga e di ti qe nuk ka profesionista ne kete mes? Mos je gje vete profesionist? Kujdes se eshte pyetje me kunj. Po the se je, je i pergjegjshem perpara profesionit per arrogancen e atyre pordhave ne drejtim gjeneral me te cilat e fillove muhabetin, pasi asnje etike profesionale, aq me pak filozofia, nuk e ben kete. Po qe se thua se nuk je filozof profesionist, kuptohet qe pordhet bien edhe me teper ere. Po kerkove ndjese per pordhet, hallall t'a befte zoti se gafa jemi njerez bejme. Po heshte po t'a marr dhe kete si ndjese, keshtu qe serish hallall t'a befte zoti. Kater jane rruget qe mund te zgjedhesh, dhe ne varesi te tyre, pese do ishin gjykimet e mia. Bujrum.  

Une nuk jam sofist, por perkundrazi isha shume  i drejtperdrejte ne komentet e mia. Por fakti qe nuk jam sofist, nuk do te thote qe mund te jem edhe stoic  dhe te pertys  cdo  idiocy qe lexoj nga komentatore  si puna jote.

Konkretisht ne vrrejtjen time nuk e kisha fjalen per ty vecan, por meqe kerceve  me vullnetin e gjelit mbi pleh po te jap mundesine te lexosh opinionin tim ne lidhje me kete qe debatojme.Kam lexuar filozofi  aq sa kam mundur  e  studiuar aq sa kam dashur. Ne shkolla dhe autodidakt ne ndonje rast. Sa di une filozofi? Aq sa mund te debatoj me ty e me te tjere nxenes amatore si puna jote pa asnje problem. Kur me lart permenda profesionistet e kesaj pune e kisha fjalen per njerez qe minimalisht i kane kredencialet jo per te llapur per filozofine, por per dike who knows how to teach filozofine te tjereve  si ty e une  dhe jo dokra e te folur bukur ne ajer  dege me dege per shpalosje njohurish  te dyshimta. Ne kete kontekst e thashe qe me shkakton te perziera pergazhitja amatoreske qe i behet filozofise ketu.

Nje parim filozofik  ka nevoje per amatorizem, edhe per amatorizmin tend, per sa kohe qe nuk ka fituar statusin e teorise, pikpamjes apo doktrines filozofike. Pasi e ka fituar kete status ajo nga nje dyshim i rendomte  filozofik kthehet ne nje teori te forte e me baze te qendrushme argumentative universale. Universialiteti  eshte tipari qe e kthen nje vezhgim te rendomte filozofik te nje individi  ne nje doktrine filozofike. Filozofia e Hajdarit  sic e quani ju   eshte e sanksionuar dhe e argumentuar, e kunderargumentuar nga njerez te nivelit te vete atij filozofi. Ne kete kontekst nuk ka mbetur  luliani te na mbushe mendjen qe kete gje e ka thene me kete kuptim e ate e ka thene me ate kuptim. Filozofia nuk shpjegohet  pertej  asaj qe ka te shkruar te bardhe mbi te zeze nga filozofi vete. Ajo mesohet  dhe jo brenda nje dite. Andaj ka mesues dhe nxenes. Ti, une, filozofet e tjere te atdheut tone jemi nxenes  dhe asgje me shume perballe cilitdo person qe mban statusin e filozofit te mirefillte. Kjo ne lidhje me metimin tend se Filozofia paska nevoje per komentet e lulian kodres,  madje paska edhe perfitim. Perfitim ke ti o kodra, ti dhe une dhe cdo nxenes tjeter nga dija filozofike. Por nga komentet e tua dhe te miat filozofia nuk humbet e nuk fiton asgje. Kurse temat  filozofike te blogjeve  humbasin sigurisht kur behen pre e amatorizmit ne tema ku pretendohet cilesi  e larte. Por ti vazhdon te na mbushesh mendjen me gjuhe sofiste se filozofia paska nevoje per amatorlleqet e tua. Ti nuk di gjermanisht mesa kuptoj. Megjithate kjo nuk te pengon qe te kembengulesh si kretin deri ne absurd, me ane sofizmash, me ane analizash  linguistike te nje gjuhe qe ti nuk e njeh, perballe dikujt, Laertit, qe duket se e njeh mire jo vetem gjermanishten por edhe filozofine  deri ne ate nivel sa te mos guxoje te beje shpikje dhe interpretime nga mendja e tij "se e ka thene keshtu, por ka nenkuptuar ashtu" e te tjera budallalleqe  qe mbushin zakonisht komentet e tua per tema te tilla filozofike. Me e bukura eshte se i tere ai diskutim ishte i tepert pasi gjithcka ishte e qarte per te tjeret. Ti mund te kerkosh neser te te mbushin mendjen pse 1+1=2, ose nese je ne dite te mire edhe te na mbushesh ti mendjen neve pse  1+1=2  edhe pse kete barazim e dine te gjithe ciliminjte  e dynjase.

Nderkohe u perpoqa te te lexoj per kuriozitet edhe  ne te tjera tema filozofike ne kete blogun ketu  dhe perseri ndesha ne komente te tuat qe deshmonin per moshen foshnjore te perpjekjes  tende te vyer drejt dyerve te dijes filozofike. Nuk mjafton vetem permendja e emrave te filozofeve apo  doktrinave te tyre qe te te jape te drejten  te rrezosh ti anonimi  filozofin Kant  ose Kont bie fjala. Behesh qesharak ne perpjekje te tille. Sidomos kur thua "teza ime  filozofike". Paskan mbetur teza filozofike ne kete dynja te virgjera  dhe i zbuloi kodra? Tezat  e lulian kodres vs  Heidegger! Kodra vs Markuze. Shume qesharake nuk te duket? Ke teza  filozofike te tuat ti? Pika tezave! Ti thuaj shyqyr qe ke breke ku te leshosh pordhacerine tende o koder. Vetem korifenjte rrezojne njeri tjetrin. Ne te tjeret bashke me ty  vetem mesojme nga argumentat dhe kunderargumentat  e korifenjve. Dhe ata kane qene dhe jane teper te sakte ne ate qe thone e shkruajne  dhe nuk kane nevoje per deshifrimin tend.

Per ta perfunduar do te thoja qe e vetmja gje e pakuptueshme ne keto tema filozofike jane komentet e tua. Injoroje tashti tere kete komentin tim dhe mbaj mend vetem kete fjaline  qe thashe ketu lart.

Befsh naten e mire tani kudo dhe  kushdoqofsh!

Filozofia nuk eshte shkence. Vetem ata qe nuk kuptojne asgje nga filozofia kujtojne se eshte shkence. Nuk ka asnje problem nese Luliani apo kushdo tjeter i ben nje interpretim ndryshe Hajdegerit. Interpretues te Hajdegerit ne bote ka me qindra, ne fakt gjithe gjysma e dyte e shekullit XX ne filozofi ka qene interpretimi i Hajdegerit. Dhe Hajdegeri vete kete e dinte sepse dhe ai interpretonte Nicen, Aristotelin, Parmenidin etj. Hajdegeri nuk tha qe 2 dhe 2 bejne 4 dhe mos guxoje njeri ta kundershtoje. Keshtu qe komenti yt eshte i kote.

The next, je pothuaj i sakte.

Nja dy fjale per personazhin Heidegger :

Heidegger, gjate gjithe jetes se tij, ka qene nje qenie frikacake, e ndrojtur, dhe padyshim, tejet i vetedijshem per epersine e tij mendore ndaj bashkekohesve. Ne kishte diçka qe e merziste se tepermi, kjo ishte poza, marrja e pozes.

Si fshatar i pandreqshem (e kane lutur gjithandej te shkoje te jape mesim - deri ne Berlinin e Rajhut te trete, dhe perseri ka ndenjur ne Todtnauberg, ne kasollen e tij me furde, dhe me çezmen me koke ylli te Arnicas se Celan jashte shtepise), Heidegger, ne vepren e tij madhore Sein und Zeit ka nje pike te veçante ku flet per Ekzistencialët (dhe per ate perkthyes pop-rock qe ka ndermarre perkthimin ketu me lart, do t'i duhet te beje kujdes me dallimin mes ekzistencial dhe ekzistenciel - porosi kolegu kjo), Ekzistencialë pra qe jane ndertimi i brendshem i Daseinit dhe qe jane tre :

- nxenia

Daseini eshte e vetmja qenie qe ka aftesine e nxenies, dmth te kuptoje.

- qenia-e-hedhur

Diku, njeri, siç duket ekspert ne kete fushe, hodhi fjalen "hedhurine". Po, zoteri, pse jo fundja ? Sepse kur te shkoni tek termi Mitdasein, me siguri qe ju do t'i thoni "bashkurine". Shkurt, grirja e sallates vazhdon.

Qenia-e-hedhur do te thote se njeriu eshte i hedhur ne toke, pa nje origjine te larte (psh qytetare 18 brezash) dhe pa ndonje destinim te caktuar (psh, per t'u bere shkrimtari i dyte me i madh pas Kadarese). Keto dy gjera, thote Heidegger, vijne vetem pas kesaj hedhje ne bote fillestare.

- rrezimi (verfallen).

Kjo duhet kuptuar mire : me rrezim nuk duhet te kuptojme rrezimin ne ndonje gur apo se na u moren mendte ngaqe kemi pire shume. Me "rrezim", ne duhet te na shkoje mendja tek "rrezimi" i mbretit kur bie nga froni, kur ai zhvishet nga cilesite e tij.

Dhe e tille eshte ideja e Heideggerit : Daseini, kur zbret ne toke si qenie-e-hedhur, nuk eshte aty i vetem, apo i vetmuar, por eshte qenie-me-te-tjeret. Dhe eshte kjo qenie-me ajo e cila do ta rrezoje Daseinin nga gjendja autentike (ose e paster) dhe ta ktheje ne nje gjendje jo-autentike (apo te papaster). Dhe çfare do te shkaktoje ky rrezim ?

Pergjigja eshte disi e koklavitur por po e them me dy-tre fjale :

I hedhur ne bote, njeriu e kupton tashme veten jo nisur nga vetja, por nisur nga qëniet nderbotesore, dmth nga mjedisi perreth dhe nga kuptimet qe iu jane dhene ketyre gjerave. Qe ketu, ai e sheh veten ne menyre te papaster (ose nese mund te themi : te njollosur, te baltosur nga balta e te tjereve), dhe ai i shmanget tani vetvetes. Ai zhduket ne anonimat, ne dikushin e perditshem. Ai i nenshtrohet diktatures se Dikushit çfaredo.

Menyrat e rrezuara te diskutimit dhe te nxenies (qe keto dy te fundit jane autentike, dmth te pastra) jane pastaj, mbani vesh mire : llomotitja, kureshtja, dhe dykuptimesia.

Llomotitja eshte menyra e papaster e diskutimit te paster.

Dykuptimesia eshte menyra e papaster e zberthimit (shkoqitjes) se paster.

Kureshtja eshte menyra e papaster e keqyrjes se paster.

___

Mirepo, kjo keqyrje meriton nje shpjegim me vete : me keqyrje do te kuptojme ate veshtrimin e syve tane rreth e perqark, nje veshtrim i shpejte, si para diçkaje qe do te bejme. Dikush e ka me syte rreth e perqark, dikush me picerrim sysh dhe me nje pamje menduese, e dikush tjeter si te doje vete. Por ideja e keqyrjes eshte : nje veshtrim i preokupuar, per te hetuar ne çast çfare duhet  bere.

___

E tere kjo krijon nje gjuhe te veçante te Heideggerit, dhe pa mesimin e kesaj gjuhe, eshte e kote qe ju te gjithe ketu te llomotisni per shtate pale qejfe.

Llomotitja, siç e pate me lart, eshte papastertia e diskutimit. Kur ne nje teme tjeter u perpoqa te diskutoj, ajo qe m'u perplas ne fytyre ishte llomotitja e paster. Dhe per kete duhet t'ju vije turp, te gjitheve, sepse nuk eshte mire qe te zhgerryheni perjetesisht ne pisllekun e permendur me lart nga Heideggeri.

Kush i thote vetes me pak tru, ndalet dhe e shkund pak kallaballekun dhe nuk hidhet ne llomotitje te pafundme te pop-filozofise e te pop-heideggerizmit.

Por ju vazhdoni si te doni, jepini zjarr sepse keshtu ia keni nxjerre terezine : do t'i dilni ne fund Heideggerit me pese fjale te qelbura gjermanisht, me "hedhurina" dhe "bashkurina", me gallata dhe shkelje sysh, me sharje dhe ofendime, e me gjera te tilla.

Por kur t'ju bjere pak zjarri i etheve te fillimit, do te shihni se jeni as me pak e as me shume sesa debile qe sapo kane filluar t'ju hyjne mendte.

Vazhdim te mbare !

Hurbi, dy pyetje kam: A ka ndikuar filozofia e Heidegger ndaj epokës së sotme të "individualizmit", dhe si, në ç'mënyrë?

Dhe e dyta: A mendon se mos është më mirë në shqip një esse e mirështjelluar mbi Heidegger sesa tentativa për ta përkthyer atë? Për këtë të dytën dua të shpjegohem... po marr parasysh dy gjëra: Së pari përkthimi i tij normalisht do hajë shumë kohë dhe mund. Shto këtu edhe divergjencat mbi aftësinë e përshtatjes, e cila nuk ka të bëjë vetëm me aftësinë e përkthyesit po dhe mbi tabanin e shqipes dhe mundin për të rilexuar siç thua gjithçka ndryshe.

Arsyetimi im i dytë mbi dobinë apo jo të përkthimit, është ky: Duke qënë se gjuha shqipe lëvrohet nga pak njerëz dhe shumë më pak do shfaqin interes t'i futen kësaj fushe kaq thellë, atëherë mos është më mirë që këtyre njerëzve tu ofrohet një manual udhëzimi mbi leximin e Heidegger, sesa Heidegger vetë? Kemi parasysh dhe profilin teorik të njerëzve që supozohet janë të interesuar për këtë punë... kush interesohet për Heidegger normalisht i përgjigjet një modeli si njeri që besoj di dy tre gjuhë, zakonisht merret me çështje që janë të lidhura me "punën e mendjes", intelektuale ndryshe etj. Domethënë... një njeri i tillë, pasi merr ngacmimin e parë mbi Heidegger, atëherë them unë, do jetë më i prirur të lexojë materiale të gjuhëve më të lëvruara se shqipja sesa përkthimin në shqip.

Nuk e di.. jepni mendimin tuaj edhe pjesëmarrësit e tjerë... për mua nuk shtrohet çështja në mundet shqipja të mbajë Heideggerin, po a ia vlen barra qeranë?

 

Ke shume te drejte. Nuk eshte problemi qe gjuha shqipe levrohet nga pak njerez, por ka pak njerez ne Shqiperi qe kane interes per Hajdegerin apo Kantin apo Vitgenshtajnin. Une di te pakten 1 liber nga Adriana Anxhaku qe merret me Hajdegerin. Nuk e kam lexuar librin sepse keta mesuesit e filozofise ne Shqiperi i ngaterrojne me shume keto gjera. Kohet e fundit, 'The Guardian" ne Angli po ben nje cikel shkrimesh me titull "What to believe" me Hjumin, Kalvinin dhe mes tyre dhe Hajdegerin. Shkrimet jane nga profesioniste te fushave, njohes shume te mire te autoreve. Ndoshta dicka e tille, ne nje gazete shqiptare do ishte me mire se sa nje lodhje disavjecare per perkthimin e Hajdegerit qe pastaj do e lexojne 30 veta. Keto lloj librash rreth 100 kopje ne 5 vjet shesin ne Shqiperi.

Laert, ka mundesi nje link nga "The Guardian" per kete ciklin?  Flm paraprakisht. 

Ndersa per mua, kush ka mundesine, deshiren duhet ta perktheje Heidegger, perse jo?  Personalisht mendoj se do ishte nje humbje e madhe per lexuesin, levruesin, amatorin, "filozofin" shqiptar te mos e njoh/lexoje Heidegger ne shqip.

Nga ana tjeter, nga profesionistet (e huaj) ne fushe, ese/studime te tera jane shkruar psh mbi Sein/Seyn (terminologjise se Heidegger) apo dhe me gjere, psh "Heidegger dhe Terrorizmi".   Edhe keto te perkthehen mire do ishte, por pa trungun ... sikur nuk mund te plotesojne tablone e plote.

hurb, me thuaj do jete apo nuk do jete ne panair ai romani i vockel i hertha muller?

1- me ne fund e lexova 2-3 here pjesen ne anglisht dhe po me vibron akoma ne mendje dhe besoj se do ta lexoj prape, po s'besoj se do ta diskutoj dot ketu me ju;

2- pf, perkthimi yt ishte i pakujdesshem, nuk i di arsyet qe te shtyne ta beje por s'mund te kene qene te duhurat. sigurisht, ti shqipen e njeh mire, po kjo nuk dmth se perkthimi eshte ne te njejtin nivel me njohurite e tua (mundesia vs. te mundurit, etj).

J.,

Nje ese e tille, dhe madje mjaft e bukur, gjendet tashme e perkthyer (e plote, nga faqja 1 ne 200 e ca) ne kompjuterin tim. Ideja ishte kjo : botuesi Bujar H., i cili nuk merrte vesh fare nga keto pune, me porositi qe t'i gjeja nje material te mire mbi Heidegger, gjysme analize, gjysme biografi, çka une kisha fort mundesi ta perfundoja shpejt. Cka dhe u be. Kur erdhi puna per te marre materialin, botuesi nuk e çau me koken as per te derguar nje email. Per ta kuptuar kete pune, ngrihu tani dhe bej nje telefonate ne nje supermarket dhe porosit ne telefon nje TV 5000 euro, dhe kur te te vije tek dera, thuaji qe as e kam idene kush te ka thene.

Me nje fjale, zoteri, libri ka mundesi te botohet ne Mal te Zi, Singapor ose Bolivi, por ne Shqiperi, s'ma merr mendja sot e sa te jete. Arsyet i gjeni tek presidentet tane te shtepive botuese, presidente te tipit B.H. apo F.T., qe nqs i shoh duke shitur qilime apo sixhade persie, s'do te me vinte fare habi.

Nqs une shkruaj nje email sot per kete pune, pergjigjen do ta marr ose pas 17 muajsh ose nuk do ta marr ne jete te jeteve dhe do te vdes me nje peng ne zemer. Merre vesh vete tani.

Une di qe disa gjera si leksione dhe shkrime mbi filozofin e  HAJDEGER jane perkthyer ne shqip dhe per ket duhet pergezu perkthysi dhe botuesit per vleren e shtuar ne tregun shqiptar te antikuareve. Mund te mos jemi miq me Platonin por te vertetat  duhen thene.

Nje nga te vertetat  eshte se filozofia eshte interpretim. Nuk jemi ne matematike ku 2+2 bejne 4. Ndryshe do kishte vetem nje filozofi. Interpretime kaq te shumta , rryma kaq te larmishme, por kjo nuk do te thotte se gjithcka e thene eshte ekstremisht relative dhe mund te hidhet lehtesisht poshte nga kushdo. Per te njejten arsye, dijet filozofike jane te hapura per te gjithe dhe kushdo qe ha portokalle, molle, rrush dhe fiq por njekohesisht pyet  "po fruti cfare eshte ?" ka te drejte te diskutoje per filozofine, te debatoje, "te jete i hedhur atje" po po, ATJE , ne kopshtin e DIJEVE , pronar i te cilit nuk eshte askush. Ne kete kuptim, i quaj joetike (term i bute) pretendimet  prej mesonjesi  te nje apo disave qe mendojne se kane ne dore skeptrin e dijeve.

Diskutimi perfshiu si perkthimin, si pune , ashtu edhe idete e perkthyera dmth filozofine e Hajdeger. Ndoshta duhej me teper prudence  ne "redaktimin" e perkthyesit por nje perkthyes ama nuk ka perse trufullon kur shikon se si guxojne te tjeret te futen ne "kopshtin e dijeve " dhe qellon me gure kedo qe tenton te provoje "frutat", qofte edhe me levozhge te forte dhe te papershtashme per dhembet e femijeve te habise smiley

Kshu pra, z. J pajtohem me idene tende. Do kish qene me me bereqet te sillej nje permbledhje/ese mbi pikamjet baze te filozofise se Hajdeger se sa kjo gare jo aq produktive kush di me perkthy me mire. Debati eshte kush e kupton me drejt kete fshatarin qe tere jeten ja kushtoi daj senit.

Me leje, te trazoj edhe une pak qull ketu? Ose ti hedh pak benzine zjarrit?

 

 Man is the rational animal.  Reason, ratio, evolves in thinking.  Being the rational animal, 

Nuk me vjen tani shpejt e shpejt ndermend se si i thone gjalleses ne anglisht (anglishtfolesit te me ndihmojne pak ju lutem).

Heidegger flet per "das vernünftige Lebewesen" (Gjallesa e arsyeshme). Nuk e kam hasur gjekundi, qe te flase per nje kafshe te arsyeshme, ka nje ndryshim esencial ndermjet das Tier (kafshe) dhe das Lebewesen (Gjallesa).

Unë besoj që njeriu ku përgjigja e të cilit është regresive, është një njeri në kërkim uniteti, që e kërkon këtë unitet duke u çliruar nga frika e padurueshme e vetmisë dhe e pasigurisë, dhe duke përçudnuar atë çka e kthen në njerëzor dhe e shqetëson këtë njeri. Orientimi regresiv shfaqet në tre fenomene që mund t’ia behin bashkë ose veçmas : nekrofilia, narcisizmi dhe simbioza incestuoze.

Kuptoj me nekrofili dashurinë për gjithçka që është e lidhur me ushtrimin e dhunës dhe të shkatërrimit ; dëshira për të vrarë ; admirimi për forcën ; joshja e vdekjes, e vetëvrasjes, e sadizmit ; dëshira për ta shndërruar organiken në inorganike nga një nevojë e pa mënjanueshme « për të vënë rregull ». Nekrofilisë i mungojnë nga natyra cilësitë e nevojshme për krijimin dhe ajo strehohet, e vënë në lëvizje nga një ndjenjë pafuqie, në zgjidhjen e lehtë, që është të shkatërruarit, që për të ka peshë vetëm një gjë : forca.

Kuptoj me narcisizëm qëndrimin e njeriut i cili, duke pushuar së treguari një interes autentik ndaj botës së jashtme, për t’u lidhur veçse pas vetvetes, grupit, klanit, fesë, kombit, racës së tij, ka deformuar plotësisht frymën e tij për të shquar gjërat. Nevoja për kënaqësi narcizike rrjedh, në përgjithësi, nga nevojshmëria për të kompensuar një skamje materiale dhe kulturore.

Kuptoj me simbiozë incestuoze tendencën për të qëndruar i lidhur pas nënës së vet apo pas zëvendësuesve të saj – gjaku, familja, tribuja -, prirja për t’i ikur barrës së padurueshme të përgjegjësisë, lirisë dhe ndërgjegjes, dhe për të kërkuar mbrojtje dhe dashuri në një azil sigurie dhe dashurie të paguar shtrenjtë, ngaqë çmimi i kësaj është, për njeriun, ndalja e zhvillimit të tij për të qenë njerëzor.

Unë besoj në njeriun që zgjedh për të evoluar, sepse ai gjen, falë shpërthimit të forcave të tij njerëzore, një unitet të ri. Tre orientime, të cilat mund të paraqiten veçmas apo bashkë, janë një terren i favorshëm për shpërthimin e tyre : biofilia, dashuria për humanitetin dhe për natyrën, pavarësia dhe liria.
 

  Ndoshta dicka e tille, ne nje gazete shqiptare do ishte me mire se sa nje lodhje disavjecare per perkthimin e Hajdegerit qe pastaj do e lexojne 30 veta. Keto lloj librash rreth 100 kopje ne 5 vjet shesin ne Shqiperi.

hajdeggeri perkthehet per qejf, si bente noli, dhe jo per te fituar lek me te. duhet pra ti futet dikush qe e pelqen, beson tek vlera e vepres se tij dhe e ka pasion filozofine.

mire a keq, te gjitha veprave madhore boterore duhet t'u behen perkthime, studime, e diskutime ne shqip. keto do te zgjojne kurreshtjen vetevetiu te lexuesve, e do te kete riperthime per te rritur nivelin e tij.

oreksi vjen duke ngrene, thone. por po ashtu dhe shija.

Spiritus, sa per te qene te sakte :

Pjesa me lart eshte shkeputur nga "Disa besime të njeriut,>>

 në njeriun, për njeriun" te Erich Fromm. S'do te kisha thene asgje (sepse fundja kushdo perkthen - mire apo keq, who cares) por ngjasoka fjale per fjale me nje material qe e paskam ne dosjet e mia.

Sidoqofte, ishte thjesht nje saktesim. Sepse eshte nje perkthim qe eshte bere shpejt e shpejt dhe per nje qellim jo-botimi.

E solla enkas.prindi e njeh pjellen e vet. Nuk kam asgje me perkthimin sepse nuk eshte sporti im. Betejat per nivelin e perkthimit i ke me te tjeret. Arsyeja eshte tjeter kund.

O the next! Me thuaj se ku jam shprehur qe filozofia ka nevoje per mua, qofte kjo edhe e verte, sic pretendon, pastaj hajde dhe bej hartim. Ti di te lexosh apo jo? Askund nuk kam pretenduar pervecse interpretim subjektiv, qofte te te tjereve, qofte te vetes, dhe askund nuk kam kerkuar universalitet per kete interpretim. Perndryshe, ne mendjen time, pa u shprehur une, nuk futesh dot. Bujrum te thashe, lexome po ke mendere, sic te lexoj, por jo te me vesh fjale ne goje qe nuk i kam thene.

Bile na se mos harroj, se qenke kellire, por shif edhe njehere, lexo me larte, dhe me thuaj konkretisht se ku kam dhene apo shitur mend. Ne kete teme jam marre me pyetje perkthimi. Keto pordhet gjenerale, me Henry miller e te tjere, mbaji per vete.

Duhet me rujt qetesine, po kur te hedhin balte. Shif er ti the nexto. Une Marcuze, nuk e njoh fare. Te thuash Kodra vs marcuse, nuk ka asnje kuptim, sepse nuk e njoh fare. Eshte thjesht mashtrim, ne mos spekullim ad hominem. Nga ana tjeter, asgjekundi nuk kam thene, "tezat e mia filozofike" sepse nuk e kam thene. Vazhdon te genjesh. Nuk po i hyj debatit filozofik me ty, se nuk di te lexosh, por thjesht do te ve ne dukje qe tezat nuk zbulohen, por mbrohen. Nejse, ti qe me kerkon kredenciale, sigurisht qe i ke vete keto kredenciale, por qe me vjen keq per kedo qe ti ka dhene nese t'i ka dhene se ke zbuluar ndonje teze. Se te kem thene une qe kam zbuluar ndonje teze, nuk e besoj, mbetesh serish genjeshtar. Hap syte, dhe lexo me vemendje. Mos m'u kthe me gjera qe nuk i kam thene.

p.s. Hurbinek e gjithe kjo qe ke sqaruar me larte, shume mire. Por kur thua: "Dhe per kete duhet t'ju vije turp, te gjitheve, sepse nuk eshte mire qe te zhgerryheni perjetesisht ne pisllekun e permendur me lart nga Heideggeri," une personalisht te them mbaj kuajt. Sic thote edhe Heidegger, nuk behet filozofia me llomotitje dhe ambiguitet gjitheperfshires si ky me larte. Ok i dashur? 

 

Nuk e kane keq mirditoret qe vrasin njeri - tjetrin smiley

Per cfare ziheni Ju Seinet me Daseinet ne Laberi ? - me pyti dikur nji miku im prej Mirdite .

Per musteqet e Celos ! Jo nje pash , jo nje pash e ca ....Po ju Seinet e Daseinet e Miredites ? - e pyta une

O ne e kemi me te komplikuar - tha .

Ulur ne dhomen e burrave kalon Mini. Kaloi nje Min - tha Deda si sein . Pse Min dhe jo Minushe ? - ju kthy Uka si dasein ...

dhe keshtu , deri sa qisim koburet  .

I nerum fort Emo .

Me qe je nga te vetmit qe e ke permendur nje nga Enciklopedite e Dijes Boterore ( Anti -Duringun) ke nje vend diku te shpjegushem ne menyre te shkelqyer per raportin midis SEIN dhe DASEIN te cilen perkthyesi i mrekullueshem e komenton si nje ...gje e pakuptushme fort ne SHQIP por qe Engels T A L L E T dhe ben loje fjalesh me dykuptimshin e Duros smiley   Gjithsesi perjashto konceptet e Hajdarit .

Per disa ketu  ka qene dhe do mbetet shprehja e famshme po e tij ( Anxhelit) :- Injoranca ( padituria ) nuk eshte argument !

Dhe per te mos humbur kohe po ta perseris me aq sa e njoh ...Filosofia e Hajdarit nuk ka asnje vlere praktike . Do me japesh te drejte pasi ta lexosh .

Ajo eshte nje pune e shkelqyer e ngjashme me Detajet e operatoreve ne kinematografi qe lene gjurme te pashlyeshme, por per DETAJE , qe nuk mundet  te perdoren per nje te tere . Pevecse ta kundrosh me simpati se c'eshte e afte te pjell mendja e SEIN kur ka perballe ne praktike Dasein .

Diku te kam thene se po ke ndonje mik nga ish drejtoria e Burgjeve mund te marresh nje informacion per KOLOSET e vertete te Perkthimeve Filosofike ne Shqip  ( me  shtepi perkthyesish smiley ) qe me te verte meritojne PAGESA dhe nderime te vecanta . Respekt per ta!...   por qe iken pa u ndier e pa shitur PORDHE duke lene prapa perkthime edhe te Sein e Dasein qe dikush mundohet ti pronesoje sot .

Desha te te falenderoj Lulian ...je nga me te qartet (pas perkthimit ne SHQIP te Pf - i mrekullueshem . Pa shaka ).... po hiqe kete dreq vesi te merresh me kedo qe duket ne horizont ! Kushdo ka sy te lexoje ,mendje te kuptoje dhe tastiera e duar per te shtypur . Kush di nuk i pergjigjet kujtedo .Aq me teper Hunjve ! 

Mjere ky brez qe eshte edukuar " se diktatura zotri , kishte shkollen e partise , me ka thane baba mue " ....

Mos fol se po kalon MINI !

Si perfundim?

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).