Per arsye X, Y, Z, deshiroj qe ndonjeri prej anglishtfolesve-shkruesve-perkthyesve te me ndihmoje me perkthimin e ca gjerave qe me interesojne. Shperblim nuk ka (pse, mos jam me i mire se gazetat une ?!)

Dy, tre apo kater variante, jane te mirepritura. Falemnderit, nese e nevojshme.




> smiley>

August 28, 1947>smiley>

4609 Chevy Chase Blvd. >smiley>

Washington 15, D.C.>smiley>

> smiley>

Dear Mr. Heidegger,>smiley>

I have thought for a long time about what you told me during my visit to Todtnauberg,[1] and I would like to write to you about it quite openly.>smiley>

You told me that you fully dissociated yourself from the Nazi regime as of 1934, that in your lectures you made extremely critical remarks, and that you were observed by the Gestapo. I will not doubt your word. But the fact remains that in 1933 you identified yourself so strongly with the regime that today in the eyes of many you are considered as one of its strongest intellectual proponents.[2] Your own speeches, writings and treatises from this period are proof thereof. You have never publicly retracted them - not even after 1945. You have never publicly explained that you have arrived at judgments other than those which you expressed in 1933-34 and articulated in your writings. You remained in Germany after 1934, although you could have found a position abroad practically anywhere. You never publicly denounced any of the actions or ideologies of the regime. Because of these circumstances you are still today identified with the Nazi regime. Many us have long awaited a statement from you, a statement that would clearly and finally free you from such identification, a statement that would clearly and finally free you from such identification, a statement that honestly expresses your current attitude about the events that have occurred. But you have never uttered such a statement at least it has never emerged from the private sphere. I - and very many others - have admired you as a philosopher; from you we have learned an infinite amount. But we cannot make the separation between Heidegger the philosopher and Heidegger the man, for it contradicts your own philosophy. A philosopher can be deceived regarding political matters; in which case he will openly acknowledge his error. But he cannot he deceived about a regime that has killed millions of Jews - merely because they were Jews - that made terror into an everyday phenomenon, and that turned everything that pertains to the ideas of spirit, freedom and truth into its bloody opposite. A regime that in every respect imaginable was the deadly caricature of the western tradition that you yourself so forcefully explicated and justified. And if that regime was not the caricature of that tradition but its actual culmination - in this case, too, there could be no deception, for then you would have to indict and disavow this entire tradition.>smiley>


Is this really the way you would like to be remembered in the history of ideas? Every attempt to combat this cosmic misunderstanding founders on the generally shared resistance to taking seriously a Nazi ideologue. Common sense (also among intellectuals), which bears witness to such resistance, refuses to view you as a philosopher, because philosophy and Nazism are irreconcilable. In this conviction common sense is justified. Once again: you (and we) can only combat the identification of your person and your work with Nazism (and thereby the dissolution of your philosophy) if you make a public avowal of your changed views.>smiley>


This week I will send off a package to you. My friends have recommended strongly against it and have accused me of helping a man who identified with a regime that sent millions of my co-religionists to the gas chambers (in order to forestall misunderstandings, I would like to observe that I was not only an anti-Nazi because I was a Jew, but also would have been one from the very beginning on political, social and intellectual grounds, even had I been "100 per cent aryan&quotsmiley. Nothing can counter this argument. I excuse myself in the eyes of my own conscience, by saying that I am sending a package to a man from whom I learned philosophy from 1928 to 1932. I am myself aware that that is a poor excuse. The philosopher of 1933-34 cannot be completely different than the one prior to 1933; all the less so, insofar as you expressed and grounded your enthusiastic justification of the Nazi state in philosophical terms.>smiley>



[1] In a February 9, 1947 letter from Marcuse to Horkheimer, Marcuse mentions that he was planning a three-month visit to Germany and Austria, beginning on April 1. During this trip, undertaken in part in conjunction with his activities with the State Department, Marcuse visited Heidegger in his Black Forest, Todtnauberg hut and exchanged letters with him after returning to the States.>smiley>

[2] On the controversies concerning Heidegger's relations to the Nazis, see Richard Wolin (ed.), The Heidegger Controversy: A Critical Reader (New York: Columbia University Press, 1991).>smiley>


31 Komente

Falemnderit, nese e nevojshme.

Jo c'eshte ajo faleminderit, nderi eshte i yni. smiley

Se c'ke nje gje ti qe te vecon nga te tjeret, po s'e formuloj dot tamam. :think:

Mbase me ndihmon dikush tjeter me formulimin. Dy, tre apo kater variante, jane te mirepritura. Falemnderit, nese e nevojshme.

c i lezecem perkthim. e paske harru shqipen krejt dori.gjithsesi esenca ka dale. Sa komunist ky Markuze! Biografine Hajdeger e ke dh...re fare me ate procken qe bere duke mbeshtet nazizmin.Ja kta jane komunistat dhe i marrin edhe per reference palesmiley

ok, per qejfin tim dhe per ata qe jane te interesuar, e perktheva letren pasi me duket me shume interes mbi dikotomine e shumeperfolur ketu tek peshku, njeriut krijues/filozof/artist dhe anes se tij jetesore/sociale.



I dashur Z. Heidegger,


Jam menduar gjate mbi c`ka me thate gjate vizites sime ne Todtnauberg, dhe do doja t`ju shkruaja krejt hapur.


Me thate qe ishit distancuar plotesisht ndaj regjimit nazist c`prej 1934-s, qe ne referatet tuaja keni patur nota skajshmerisht kritikuese, dhe qe jeni mbikqyrur nga Gestapoja. Nuk do e ve ne dyshim fjalen tuaj. Por fakti qendron qe ne 1933-shin,  ju u identifikuat kaq ngushtesisht me regjimin, saqe sot ne syte e shume vetave konsideroheni si nje nga mbeshtetesit me te fuqishem intelektuale te tij. Vete fjalimet, shkrimet dhe traktatet tuaja te kesaj periudhe jane prova per kete gje. Ju nuk i terhoqet kurre publikisht ato, madje as pas 1945s. Ju nuk keni shpjeguar kurre publikisht qe keni mberritur ne gjykime ndryshe prej atyre te cilat i keni shprehur ne 1933-34, e qe i keni artikuluar ne shkrimet tuaja. Ju mbetet ne Gjermani pas 1934s, dhepse mund te kishit gjetur strehe jashte, praktikisht kudo. Ju nuk keni denoncuar kurre publikisht asnje nga veprimet dhe ideologjite e regjimit. Per shkak te ketyre rrethanava, ju akoma sot jeni i identifikuar me regjimin nazist. Shume nga ne kane pritur gjate per nje deklarate prej jush, nje deklarate e cila qartesisht e perfundimisht do t`ju clironte prej nje identifikimi te tille, nje deklarate qe ndershmerisht shpreh qendrimin tuaj te tanishem mbi ngjarjet qe kane ndodhur. Por ju kurre nuk keni belbezuar nje deklarate te tille, te pakten kurre nuk ka dale jashte sferes private. Une, dhe shume e shume te tjere, ju kemi admiruar si filozof; nga ju kemi mesuar nje sasi te pamate. Por ne nuk mund te bejme ndasine mes Heidegger-it filozof dhe Heidegger-it njeri, sepse kjo kunderthote vete filozofine tuaj. Nje filozof mund te mashtrohet persa i perket ceshtjeve politike; ne te cilin rast ai do e pranoje hapur gabimin e tij. Por ai nuk mund te mashtrohet nga nje regjim qe ka vrare miliona cifute - thjesht pse ishin cifute - qe e beri terrorin nje dukuri te perditshme, dhe qe permbysi gjithcka qe i perket ideve te shpirtit, lirise dhe te vertetes ne te kunderten e saj te pergjakur. Nje regjim i cili ne cdo ane te imagjinueshme ishte karikatura vdekatare e tradites perendimore, qe vete ju e keni shpjeguar hollesisht dhe justifikuar me aq force. Dhe nese ai regjim nuk do te ishte karikatura e asaj tradite, por kulmimi aktual i saj - ne kete rast, gjithashtu, nuk do te kishte dredha, sepse atehere do t`ju duhej te akuzoni dhe te refuzoni krejt kete tradite.


A eshte vertete kjo menyra me te cilen do donit te mbaheshit mend ne historine e ideve? Cdo orvatje per te luftuar kete keqkuptim kozmik, luhatet mbi qendresen pergjithesisht te perbashket per ta marre seriozisht nje ideolog nazist. Logjika e shendoshe (gjithashtu mes intelektualeve), e cila deshmon per kete qendrese, refuzon t`ju shohe per filozof, sepse filozofia dhe nazizmi jane te papajtueshem. Logjika e shendoshe eshte e justifikuar ne kete bindje. Edhe njehere: ju (dhe ne) mund te luftoni identifikimin e personit tuaj dhe punes tuaj me nazizmin (dhe keshtu per-zgjedhjen e filozofise tuaj), vetem nese ju beni nje deklamim publik te pikepamjeve tuaja te ndryshuara.


Kete jave po ju nis nje pako. Miqte e mi kane e kundershtuar kete gje fuqimisht, dhe me kane akuzuar se po ndihmoj nje njeri qe eshte identifikuar me nje regjim i cili degdisi miliona bashke-fetare te mi ne dhomat e gazit (per t`i dale para keqkuptimeve, dua te verej se une nuk isha antinazist vetem pse isha cifut, por gjithashtu do te kisha qene i tille c`prej fillimit mbi lemet politike, shoqerore dhe intelektuale, edhe nese do kisha qene "100 per qind arjan." Asgje s`mund t`i beje balle ketij argumenti.  Une e perligj veten perballe ndergjegjes sime duke thene se po i dergoj nje pako nje njeriu nga i cili kam nxene filozofi prej 1928s deri ne 1932-shin. Jam vete i ndergjegjshem qe ky eshte nje justifikim i dobet. Filozofi i 1933-34-es nuk mund te jete krejtesisht i ndryshem nga ai i para 1933-shit; dhe aq me pak keshtu, persa kohe ju shprehet dhe mbeshtetet justifikimin tuaj entuziast te shtetit nazist ne terma filozofike.


 Ja nje variant perkthimi ..Marcuse to Heidegger


       I dashur Mr. Heidegger Une kam menduar per nje kohe te gjate rreth asaj cfare ju me keni thene gjate vizites time ne Todtnauberg, dhe do te deshiroja te shkruaja rreth saj shume hapur. Ju me thate se ne menyre te plote, keni distancuar veten tuaj nga regjimi nazist, qe me 1934,se ne leksione ju kishit bere nje kritike te vecante dhe dalluese,dhe per kete, ju keni qene te vezhguar nga Gestapo.Une nuk kam dyshim ne fjalet e tua. Por faktet mbeten qe me 1933 ju identifikuat veten tuaj aq shume te vendosur me regjimin sa sot ne syte e te gjitheve ju jeni I konsideruar si nje nga intelektualet me te forte dhe me te repte te regjimit nazist. Fjalimet tuaja.shkrimet dhe LIBRAT nga ajo te kesaj periudhe jane nje deshmi atje. Ju kurre publikisht nuk I keni terhequr ato-madje, edhe pas 1945. Ju kurre publikisht  nuk keni shpjeguar,se ju, keni arritur ne te tjera gjykime se ato qe ju keni shprehur dhe te artikuluara ne shkrimet tuaja ne 1933-34. Ju ngelet ne Gjermani edhe mbas 1934,megjithese kishit mundesi te largoheshit jashte,ne nje vend tjeter,kudoqofte.Ju kurre nuk I denuat publikisht aktet dhe ideologjite e regjimit.Pikerisht, ne keto rethana akoma edhe sot identifikoheni me regjimin Nazist. Shume prej nesh presin prej teje nje nje reflektim nga ju,nje reflektim qe mund te te pastroje dhe perfundimisht te cliroje ty,nga nje identifikim me nje regjim te  tille,nje reflektim shreh ndeshmerine per sjelljen tuaj aktuale rreth qendrimeve dhe ngjarjeve qe ndodhin perreth. 


 Por ju nuk keni shpallur nje reflektim te tille,se paku nuk shihet si nje emergjensi nga sfera jote private.Une-dhe shume te tjere si une- ju kam admiruar si nje filozof;prej jush ne kemi mesuar ne pafundesi.Por ne nuk mund te bejme ndarjen midis Hadgerit filozof dhe Hajdgerit njeri,dhe kjo kontradikton gjendjen tende si filozof. Nje filozof mund te jete I percaktuar ne lidhje me ceshtjet politike;ne nje rast te tille ai duhet te jete I hapur dhe te njohe gabimet e tij. Por ai nuk mund te percaktohet rreth nje regjimi qe ka vrare miliona Chifut-thjesht se ata ishin Chifut-nje regjim qe bente terror cdo dite duke e kthyer terrorin ne nje fenomen,te zakonshem, qe  permbysi cdo gje njerezore,lirine dhe te verteten,duke I zhytur ato ne gjak! Nje regjim qe ne cdo aspect te imagjinates ishte nje karikature e vdekjes se tradites ne perendim qe vetja juaj aq fuqishem e ka shfaqur dhe justifikuar....ju ndoshta keni ndikuar ne ate regjim.  A eshte kjo vertet rruga qe mund tju pelqej ju, te mbeteni brenda histories se ideve tuaja? Ne se eshte keshtu ju mbeteni seriozisht nje ideolog nazist!Sensi I zakonshem (gjithashtu midis intelektualeve),I cili mbeshtet nje rezistent te tille,hedh posht,refuzon te shikoj ju si nje filozof,sepse filozofi dhe nazisti jane te pa pajtueshem me njeri tjetrin.  Ne kete denim,sensi I zakonshem eshte justifikimi.Edhe njehere:ju,(dhe ne)mund te luftoni per identifikimin e personit tuaj dhe punes tuaj me nazismin,ne qoftese ju beni nje pranim public te ndryshimit tuaj.Kete jave une do tju dergoj nje pako per ju.  Por shoket e mi me kane rekomanduar forcerisht kunder kesaj.Me kane akuzuar qe une po ndihmoj nje njeri te identifikuar me regjimin nazist,qe dergoi miliona njeres te besimit tim,ne dhoma me gaz(ne lidhje me kete,per te parandaluar keqkuptimet,do te pelqeja te theksoj, ate qe une nuk isha nje anti nazist sepse isha nje chifut,porse  isha qe ne fillim nje nga politikanet ne fushen sociale dhe ate intelektuale,100% arjan)Asgje nuk mund ta llogaris kete argument.Kam kerkuar falje vetes time ne syte e mi,ne ndergjegjen time,duke e thene kete,me dergesen e kesaj pako time,nje njeriu nga I cili kam mesuar filozofine nga viti 1928-deri ne 1932.Une jam I vetedijeshem per vete se kjo eshte nje falje e thjeshte.Filozofi I 1933-34,nuk mund te jete plotesisht I ndryshem se ai I pari deri ne vitin 1933;pak a shume ,deri tani ashtu sic ju u shpjeguat dhe sollet entuziasmin e justifikuar te shtetit nazist ne termat filozofik.

 A beri ndonje falje publike Hajdger,me ne fund,duke u nisur nga letra e Markos(Marcuse)?


Falemnderit per mundimin e disave qe nuk kane perdorur "google translation". Te them te drejten, une kap ca gjera neper tekst, ndoshta dhe jo aq pak, por me humbet ndonje hollesi. Megjithate, une e di fort mire (si ide) ç'mund te kene thene keta te dy, ngaqe e di mire qendrimin e "paepur" (edhe heronjte negative jane nganjehere "komuniste" qe nuk dorezohen) te Heideggerit.

Dmth falemnderit losttext, artian. Per t'iu pergjigjur artianit : jo, Heidegger nuk ka kerkuar ndonjehere falje. Sidoqofte, tani do te doja te shohim dhe pergjigjen e Heideggerit, e mundesisht, po patet pak minuta, te na thoni dhe ne per ç'behet fjale.

ps : nje falemnderit te veçante dhe per dike qe ma ka derguar perkthimin privatisht, duke mos dashur t'i permendet emri, fatkeqesisht.




> >

Freiburg, January 20, 1948>>

> >

The package that you mentioned in your letter of 28 August has arrived. I thank you for it. I think that it accords with your and your friends' wishes that I have had the entire contents distributed to former students who were neither in the Party nor had any other connections to National Socialism. In their names, too, I thank you for your help.>>

> >

If I may infer from your letter that you are seriously concerned with [reaching] a correct judgment about my work and person, then your letter shows me precisely how difficult it is to converse with persons who have not been in Germany since 1933 and who judge the beginning of the National Socialist movement from its end. Regarding the main points of your letter, I would like to say the following.>>

> >

1. Concerning 1933: I expected from National Socialism a spiritual renewal of life in its entirety, a reconciliation of social antagonisms and a deliverance of western Dasein from the dangers of communism. These convictions were expressed in my Rectoral Address (have you read this in its entirety?), in a lecture on "The Essence of Science" and in two speeches to students of [Freiburg] University. There was also an election appeal of approximately 25-30 lines, published in the [Freiburg] student newspaper. Today I regard a few of the sentences as misleading [Entgleisung].>>

2. In 1934 I recognized my political error and resigned my rectorship in protest against the state and party. That no. 1 [i.e., Heidegger's Party activities] was exploited for propaganda purposes both here and abroad, and that no. 2 [his resignation] hushed up for equally propagandistic reasons, failed to come to my attention and cannot be held against me.>>

3. You are entirely correct that I failed to provide a public, readily comprehensible counter-declaration; it would have been the end of both me and my family. On this point, Jaspers said: that we remain alive is our guilt.>>

4. In my lectures and courses from 1933-44 I incorporated a standpoint that was so unequivocal that among those who were my students, none fell victim to Nazi ideology. My works from this period, if they ever appear, will testify to this fact.>>

5. An avowal after 1945 was for me impossible: the Nazi supporters announced their change of allegiance in the most loathsome way; I, however, had nothing in common with them.>>

6. To the thanks to Pajari Räsänen of Helsinki University for bringing this erroneous translation to my attention  >>

charges of dubious validity grave, justified accusations that you express "about a regime that murdered millions of Jews, that made terror into an everyday phenomenon, and that turned everything that pertains to the ideas of spirit, freedom and truth into its bloody opposite," I can merely add that if instead of "Jews" you had written "East Germans" [i.e., Germans of the eastern territories], then the same holds true for one of the allies, with the difference that everything that has occurred since 1945 has become public knowledge, while the bloody terror of the Nazis in point of fact had been kept a secret from the German people.>>

> >> >

In conclusion I would like to ask you to consider that today, too, there is false propaganda, for example that rumors are spread that contradict the truth. I have learned about positively nonsensical defamations about me and my work.>>

> >

I thank you for the open expression of your misgivings about me; I can only hope that you will someday find again in my works the philosopher with whom you studied and worked.>>

> >

With my best greeting,>>

M. Heidegger>>


Uou, Hurbi!!! Se paku Marcuse-s iu pergjigjka. Ndoshta per hir te pakos me ushqime smiley

Ne nje fare menyre nje pergjigje e jep. Zhgenjyese ne fakt:

"I expected from National Socialism a spiritual renewal of life in its entirety, a reconciliation of social antagonisms and a deliverance of western Dasein from the dangers of communism."

Dhe pastaj sa prekese eshte kjo:

"I can only hope that you will someday find again in my works the philosopher with whom you studied and worked"


Heidegger eshte tejet i nderlikuar si tip e si figure. Sepse ai kishte vetine qe te terhiqte pas vetes admirues te cilet, ne rrethana te tjera, nuk do t'i kishin vajtur kurre nga pas. Dhe mua me ka dale vetem nje arsye per kete : te gjithe admiruesit e tij (madje dhe Cifute te shquar dhe mendjendritur) ishin si te magjepsur nga forca e mendimit te tij, nga thellesia e ketij mendimi. Me nje fjale, kur shihnin Heideggerin, ata nuk shihnin dhe aq njeriun ne mish e kocke, por me teper si tru, si qenesi imagjinare.

Dhe kete, populli shqiptar e thote shume bukur : "Mendja te merr ne qafe" smiley

Nje episod te vockel, sa per ta plotesuar pak pamjen :

On one of his last trips to Germany, on 12 August 1976, Herbert stopped at the renowned bookshop of Fritz Werner, where Heidegger had also been a customer. Marcuse wrote the following words in the guestbook: "In memory of the admirable dignity with which Heidegger finished his days. That we may also possess the grace to age with dignity, clarity and serenity."

Eshte  ecuditshme ai Hajdger,nuk luan nga social nacionalizmi ideologjik,sidoqofte,por ai nuk e identifikon veten e tij me krimet,sepse ai nuk ka kryer krime!


In conclusion I would like to ask you to consider that today, too, there is false propaganda, for example that rumors are spread that contradict the truth. I have learned about positively nonsensical defamations about me and my work.


Ai thote: Si perfundim une do te deshiroja tju pyesja juve per te konsideruar qe sot,gjithashtu se,eshte nje propagande fallso,psh qe zhurmat,tymnaja e llafeve,jane shperndare,dhe ato kontradiktojne te verteten.Une kam mesuar ne menyre pozitive ndaj pa ndjeshmerise ndaj shpifjeve rreth meje dhe punes time.

Ai perseri nuk prek ideologjine e nacional socializmit,idene dhe pozitivitetin e tij,dhe nuk e ngatron veten me krimet,dhe nuk mund te mare persiper gabimet dhe krimet e te tjereve.

Interesante,Hurb,tani nuk kam kohe,ta perkthej te gjithe letren.Next time maybe!

Per arsye X, Y, Z

Sa qejf i ke keto 3 shkronja ti. smiley Persa iu perket ketyre trendeve te koheve te fundit tek te cilet thjeshte merret nje essay(ose ndonje lettre), perkthehet dhe priten komentet tere afsh te admiruesve...j'aime pas. Po pate ndonje essay tenden sille se do e perkthejme me poaq afsh.

Oh te mbyste afshi ty te mbyste smiley

Rosak, une nuk di aq mire anglisht. Prandaja, kur nje tekst nuk e gjej ne frangisht, vij ketu dhe lus zonjushet, zonjat dhe zoterinjte qe te me ndihmojne. Ashtu siç keta te lartpermendurit mund te me kerkojne ndonje ndihme per frangishten. Me nje fjale, keto letra nuk jane sjelle ketu per te pritur admirues, por thjesht per qellime praktike : te marr vesh mire ç'thone keta dy burrat.

Para ca kohesh, edhe une kam bere ca ese, dhe i kam shperndare lart e poshte, si gomar me krahe. Dhe qe tani mezi i gjej. Edhe une e kam pasur dikur koken plot me kesi llafkash te zorçme, por ja qe era e fasuleve ne zjarr me kujton se duhet te ushqehem nganjehere.

E ç'te te them une tyja tani ? Hiçgje. Perveç qe leri llafet dhe shtroju punes aty e me perkthe letren, se kam dhe nje te trete dhe te fundit. Behu goce e mbare dhe "si le coeur t'en dit", "envoie-moi quelques bisous plein d'amour et de tendresse", "avec, par-dessus tout, un brin de volupté".


Përgjigje Markuses nga Hajdiger Freiburg, 20 janar 1948 Më erdhi pakoja që përmendnit në letrën tuaj të 28 gushtit. Ju faleminderit. Mendoj se dëshira juaj dhe e miqve tuaj është që t’ua shpërndaj të tërën ish-studentëve që nuk kanë qenë anëtarë partie dhe që nuk kanë pasur asnjë lidhje me Socializmin Nacionalist. Ju falënderoj në emër të tyre gjithashtu. Nëse do të më lejoni ta interpretoj letrën tuaj si preokupim serioz për (të arritur n&eumlsmiley një gjykim të paanshëm për mua si individ dhe për veprën time, atëherë kjo letër më tregon pikërisht sa e vështirë është të diskutosh me personat që nuk e kanë vizituar Gjermaninë që nga viti 1933 dhe që e gjykojnë fillimin e Partisë Nacional-Socialiste nga bishti. Më poshtë, do t’i diskutoj një nga një pikat kryesore të letrës suaj. 1. Përsa i përket 1933-shit: Prisja nga Socializmi Nacionalist një rinovim të plotë të jetës, shuarje të antagonizmave shoqërore si dhe shpëtimin e Dasein-it perëndimor nga rreziqet e komunizmit. Këto bindje i kam shprehur tek Fjalimi Rektorial ( nuk di nëse e keni lexuar të plot&eumlsmiley, në një leksion mbi “Thelbin e shkencës”, si edhe në dy fjalime që u mbajta studentëve të Universitetit (në Freiburg). Po ashtu kam botuar edhe një thirrje gjatë zgjedhjeve, gjithsej 25-30 rreshta në gazetën studentore (t[ Freiburgut). Sot, i konsideroj disa nga fjalitë e shkruara si mashtruese [Entgleisung]. 2. Në 1934, e kuptova gabimin tim politik dhe dhashë dorëheqjen si rektor, në shenjë proteste ndaj partisë dhe shtetit. Pika #1 [p.sh. aktivitetet partiake të Hajdegerit] u shfrytëzuan për qëllime propagande si këtu edhe jashtë vendit, ndërsa pika #2 [dorëheqja e tij] u mbajt fshehur për të njëjtat qëllime propagandistike. Këto nuk i vura re dhe kështu nuk mund të quhem fajtor për to.3. Keni plotësisht të drejtë kur thoni se nuk kam nxjerrë një kundër-deklaratë publike të qartë, por kjo do të ishte fundi për mua dhe familjen time. Si ka thënë dhe Xhaspers: faji ynë është fakti që jemi gjallë.4. Në leksionet dhe kurset e mia gjatë viteve 1933-44 mbajta një qëndrim kaq të qartë sa asnjë nga studentët e mi nuk ra viktimë e ideologjisë naziste. Puna ime e atyre kohëve, nëse gjendet ndonjëherë, dëshmon për këtë fakt.5. Pas 1945, pranimi ishte i pamundur për mua, pasi mbështetësit e nazizmit shpallën ndryshimin e besnikërisë së tyre në mënyrën më të pështirë. Unë nuk kisha asgjë të përbashkët me ta.6. I jam mirënjohës Pajari Räsänen e Universitetit të Helsinkit që më vuri në dukje gabimet në këtë përkthim, mbi rëndësinë e akuzave me vlera të dyshimta, akuza të justifikueshme ku ju shpreheni “për një regjim që vrau me miliona Çifutë, që e ktheu tmerrin në dukuri të përditshme, që i shndërroi konceptet e lirisë, së vërtetës dhe shpirtit human në ekstremizmi gjakatare. Dua vetëm të shtoj që nëse do ta zëvendësoni fjalën “Çifutë” me “Gjermanolindorë” (p.sh. gjermanë të territoreve lindore), atëherë e njëjta fjali mund të aplikohet pa i hequr asnjë presje për njërin nga aleatët e sotëm, me të vetmin ndryshim se çdo gjë që ka ndodhur nga 1945 e tutje, është shpallur publikisht, ndërsa tmerret naziste u mbajtën sekret nga populli gjerman.Si përfundim, dua të reflektoni mbi faktin që edhe sot ka propagandë mashtruese, p.sh. përhapja e thashethemeve që kundërshtojnë të vërtetën. Kam dëgjuar shpifje nga më të pakuptimtat mbi mua dhe veprën time.Ju faleminderit që i keni shprehur hapur rezervat që keni rreth meje, uroj vetëm që një ditë të arrini të gjeni përsëri filozofin me të cilin keni studiuar e punuar dikur në veprat e mia.Përshëndetjet më të ngrohta, 

hurb na fal për mungesën  e paragrafëve por komp i punës nuk më lejon kësisoj gjërash.

Falemnderit Blete, c'est très gentil.

Nga ç'lexova ketu me lart, ky Heidegger ka qene vertet dikush i lyer dhe i perlyer mire. Dhe jo aq me nazizmin, sa me mediokritetin apo meskinitetin. Te flasesh ne 1948 per vuajtjet e Gjermanolindoreve (me siguri qe ai e ka fjalen per Drezden qe u rrafshua fare), kjo eshte puro cinizem. Me eshte mbushur mendja se Heidegger ishte nje qenie EPIDERMIKE. Dmth, kur shihte vdekjen e nje gjermani rreqethej thellesisht me shume se per vdekjen e nje jo-gjermani. Dhe mendoj se ky tipar i tij (qenia epidermik) hedh mjaft dyshime mbi te.

Heidegger eshte i degjueshem deri aty ku flet puro filozofi. Por sapo del jashte saj, ai kthehet ne nje qenie te mjere. Madje, po te flasim hapur, vetem QENIE DHE KOHE qe mbetet nje veper e paperlyer nga asgje. Pastaj me vone, gjithçka merr te tatepjeten. Jo me kot, studiuesit e tij kane dalluar dy Heidegger : I dhe II. Ndarja eshte diku nga fundi i viteve 30 (Kehre), ku ai le rrugen e QENIE DHE KOHE dhe futet ne ca hullira te erreta etimologjish, duke u marre qartesisht me gjuhen.

Do te sjell dhe nje leter te trete, me duket eshte leter e Marcuse per Heidegger. Dhe pastaj nje falemnderit per mundimin.

Ja dhe letra e trete, mbase ma perkthen ndonje i ri, qe te mos iu bie gjithnje ne qafe te njejteve.



> >

May 12, 1948>>

4609 Chevy Chase Blvd.>>

Washington 15, D.C.>>

> >

Dear Mr. Heidegger,>>

For a long time I wasn't sure as to whether I should answer your letter of January 20. You are right: a conversation with persons who have not been in Germany since 1933 is obviously very difficult. But I believe that the reason for this is not to be found in our lack of familiarity with the German situation under Nazism. We were very well aware of this situation - perhaps even better aware than people who were in Germany. The direct contact that I had with many of these people in 1947 convinced me of this. Nor can it be explained by the fact that we "judge the beginning of the National Socialist movement from its end." We knew, and I myself saw it too, that the beginning already contained the end. The difficulty of the conversation seems to me rather to be explained by the fact that people in Germany were exposed to a total perversion of all concepts and feelings, something which very many accepted only too readily. Otherwise, it would be impossible to explain the fact that a man like yourself, who was capable of understanding western philosophy like no other, were able to see in Nazism "a spiritual renewal of life in its entirety," a "redemption of occidental Dasein from the dangers of communism" (which however is itself an essential component of that Dasein!). This is not a political but instead an intellectual problem - I am tempted to say: a problem of cognition, of truth. You, the philosopher, have confused the liquidation of occidental Dasein with its renewal? Was this liquidation not already evident in every word of its "leaders," in every gesture and deed of the SA, long before 1933? >>

> >

However, I would like to treat only one portion of your letter, otherwise my silence could be interpreted as complicity.>>

> >

You write that everything that I say about the extermination of the Jews applies just as much to the allies, if instead of "Jews" one were to insert "East Germans." With this sentence don't you stand outside of the dimension in which a conversation between men is even possible - outside of Logos? For only outside of the dimension of logic is it possible to explain, to relativize [auszugleichen], to "comprehend" a crime by saying that others would have done the same thing. Even further: how is it possible to equate the torture, the maiming and the annihilation of millions of men with the forcible relocation of population groups who suffered none of these outrages (apart perhaps from several exceptional instances)? From a contemporary perspective, there seems already to be a night and day difference in humanity and inhumanity in the difference between Nazi concentration camps and the deportations and internments of the post-war years. On the basis of your argument, if the allies had reserved Auschwitz and Buchenwald - and everything that transpired there - for the "East Germans" and the Nazis, then the account would be in order! If however the difference between inhumanity and humanity is reduced to this erroneous calculus, then this becomes the world historical guilt of the Nazi system, which has demonstrated to the world what, after more than 2000 years of western Dasein, men can do to their fellow men. It looks as though the seed has fallen upon fertile ground: perhaps we are still experiencing the continuation of what began in 1933. Whether you would still consider it to be a "renewal" I am not sure.>>

With my best greeting>>


Ja dhe nje variant tjeter,pu sa e veshtire eshte ta shqiperosh..tjeter ta lexosh tjeter ta shqiperosh..(me hengri1 ore)

Freiburg, January 20, 1948 Pakoja qe ju permendet ne leteren e 28 gushtit ka mbritur.Per kete ju falenderoj.Une mendoje qe ajo perputhet me deshirat tuaja dhe te shokeve te tu,dhe per kete une kam patur kenaqsine e plote per ta shperndare me studentet e meparshem te cilet kishin qene ne Parti por qe nuk kane ndonje lidhje me Nacional Socializmin.Ne emer te tyre,gjithashtu,ju falenderoj per ndihmen Une nxjerr perfundimin nga letra e juaj se ju jeni shqetsuar seriozisht me nje gjykim korrekt rreth punes time dhe personit tim,dhe pikerisht kjo letra juaj, me tregon mua se sa e veshtire eshte te bisedosh me persona qe nuk kane qene brenda ne Gjermani ne 1933 dhe kush e gjykon  Nacional Socializmit  nga fillimet e levizjes, e deri ne fund te saj!Pershendetje per ceshtjet kryesore qe ju shtroni ne leter.. 1.     Ne lidhje me v.1933: Une kam shpresuar nga Nacionalizmi Socialist, nje rinim shpirteror te jetes ne te gjithe kompleksin e saj,nje pajtim te kontradiktave sociale,dhe nje shperndarje te Dasein perendimor nga komunikimet e rezikshme.Bindjet e mia I kisha shprehur brenda Rektoratit tim(I keni lexuar te plote leksionin,,,),ne nje nga leksionet mbi”Mbi thelbin e shkences”dhe ne dy fjalimet perpara stundenteve te Universiteti te Frajburgut…. 2. Ne    1934 une njoha gabimet politike dhe dhashe dorheqjen per te protestuar kunder shteti dhe parties.Kjo ishte se pari,ajo qe une u vura ne shenjester te qellimeve propaganduese qe shperthyen kunder meje, brenda dhe jashte dhe se dyti, dorheqja qe, qetsoi situaten si nje vendim I arsyeshem, I imi, keshtu qe deshtoi perqendrimi I vemendjes drejt meje dhe kunder meje. 3-Ju jeni plotesisht korrekt qe une deshtova ta beja ate,deklaraten te lexueshme, publike: ne se do te beja kete, ajo mund te kishte qene fundi I te dy gjerave te rendesishme per mua, vetja ime dhe familja.Ne kete pike ,Jaspers ka thene: ”Cfare do te mbetet gjalle nga gabimet tona” 4-Ne leksionet e mia dhe kurset nga 1934-44 une u bashkova me studentet pa as nje dyshim,dhe zgjodha ata si rrugen time, asnje student nuk ra viktime e ideologjise naziste. Punimet e mija nga ajo periudhe deshmojne per kete fakt.5.Nje pohim mbas 1945 ishte per mua I pamundur: Mbeshtetsit nazist lajmeruan ndryshimet e pikepamjeve te tyre te meparsheme ndaj besnikerise, se nazismit, por sidoqofte une nuk kisha as gje me ta. 6.Falenderimet e mija per Pajari Räsänen e Universitetit te Helsinkit per prurjet e interpretimit te gabuar, ndaj kujdesit tim per akuzat e dyshimta te ngritura ndaj meje, akuzat e justifikuara  qe ju shprehet: ”rreth nje regjimi qe vrau miliona chifut,qe beri terorin, si nje fenomen te dites,dhe ktheu cdo vlere te shpirtit njerezor, ne mallkimin e tyre.Une mund te shtoj qe ne vend te “chifuteve”ju kishit shkruar”gjermania lindore”,(banoret gjerman ne teritorin e lindjes)se disa mbajne te verteten per nje nga aleatet,ndryshe cka ndodhur deri ne fund te 1945, qe ishin beret te njohura publikisht,ndersa terori I mallkuar nazist,nga pikpamja e faktit eshte mbajtur secret nga populli gjerman! Si konkluzion une do t`deshiroja te pyesja ty, per te konsideruar qe sot,gjithashtu,atje mbizotron nje propaganda false,psh zhurmat kontradiktore qe jane shperndare per te verteten.Une jam mesuar pozitivisht mbi pandjeshmerine e shpifjeve ndaj meje dhe punes time.Une do te falenderoja ty per shprejen e hapur te dyshimeve tuaja rreth meje;une mund vetem te shpresoj qe ju ndonje dite do te gjeni perseri ne punimet e mia filozofine te cilen e keni studier dhe punuar With my best greeting, M. Heidegger

Nuk e kuptoj kete deshiren tuaj te perkthimeve per Hajdgerin,nacional socialist!

Hajdger ne lidhje me filozofine e "jetes se re",ka te njejta pikpamje te ngjashme,me komunizmin,"Krijimi i njeriut te ri,endra per nje shoqeri te re ..".. ,vendosjen e inteligjences,dhe zhvillimit te vendit ne korniza, me disipline.,jashte lirise se fjales!

Idete naziste ngjajne me ato,komuniste!

Sikur Hadgerin ta shikonim jashte ketij konteksi a nuk do te ishte me mire?

Hurbinek, thanks! Sorry qe s'po te perkthej ndonje gje.

Cfare keqkuptimesh te llahtarshme. Nese Marcuse pretendon se mund te shihet fundi ne fillimet e nje ideologjie, atehere pse nuk eshte ne gjendje te shohe Stalinizmin ne Marksizem? Ky eshte relativizimi qe Heidegger i ben sofizmit te Marcuse, dhe jo relativizimi i krimit, si pretendon Marcuse. Ti Hurb, thua se Heidegger nuk ka kerkuar kurre falje. Cfare eshte kjo me larte, atehere? Bashke me Jasper, ai po thote qe sa te jete gjalle eshte fajtor. Problemi nuk qenka se Heidegger nuk paska kerkuar falje, por se falja nuk i qenka dhene.

"Sidoqofte" thote Marcuse, "do doja te trajtoja vec nje pjese te letres tende, perndryshe heshtja ime do interpretohej si bashkepunim."

This sounds like a fucking witch-hunt. Bashkepunim ne lidhje me cfare? Me Heidegger pas luftes?

Hej, e di si eshte puna? Heidegger mund te mos e kete pare nevojen per te bere avokatin e cifuteve, mund edhe t'a kete pasur te pamundur. Por kjo nuk do te thote se duhet patjeter te linte vendin, apo te behej theror. Doreheqja nga karrikja e rektorit eshte akt mese i mjaftueshem ne 34-en. Dhe qe ka ndenjtur, do te thote se pikerisht pse ka pare krimin, ka pare pamundesine per t'a ndaluar kete krim, pamundesine per te bere ndryshe, ka pare gjithashtu dhe nevojen per te bere avokatin e popullit gjerman, jo nazizmit, popullit gjerman, gje per te cilen ne syte e mi del shume me i vleresuar se sa ad hominemi i perdorur nga prokuroria.


Te krahasosh "Das Kapital" te Marksit me "Mein Kampf" te Hitlerit, kjo eshte nje naivitet ne rastin me te mire, dhe nje tinezi ne rastin me te keq.

Heidegger ka qene, siç del dhe nga vete fjalet e tij (aty ku flet me perbuzje per ata gjermane qe e kane kthyer pllaken), dikush tejet kryelarte dhe disi me seder te semure. Sepse atij i duket sikur po del burre i keq nese kerkon falje apo nese shpreh keqardhje per çka ndodhur. I duket se do te hyje ne listen e njerezve qe lepihen.

Problemi i Heideggerit eshte se ai nuk e mat fare ndikimin qe ai ka mbi qarqet e mendimtareve. Ai nuk e di sa e rendesishme eshte fjala e tij, dhe ngulmon ne nje heshtje kokeforte duke i zhgenjyer te gjithe. Heidegger ska folur asnje fjale per Cifutet, perveç njehere kur ka bere aluzionin ndaj "fabrikimit ne mase te vdekjeve", si nje fitore perfundimtare e teknikes.

Nese e njohim mire jeten e Heideggerit, aty do te shohim ca gjera qe lene mjaft dyshime. Qe nga historia e tij familjare, ai ka marre nje formim konservator, tradicional, te lidhur pas koncepteve te atdheut, tokes, heroizmit, sakrifices, gjermanizmit.

Duhet ta lexosh fjalimin e tij te mbajtur me rastin e 10 vjetorit te pushkatimit te Leo Schlageter, dhe aty do te shohesh se idete e tij nuk jane kaq te pafajshme.

Dhe per t'u rikthyer tek ajo çka thote "the next", Heidegger ka perfituar GJERESISHT nga perkrahja e filozofeve franceze, thjesht ngaqe francezet kane qene si te magjepsur nga forca e mendimit te tij. Shto ketu dhe damarin e perhershem "à contre-courant" te Francezeve, dhe tabloja eshte e plote. Heidegger, duke kapur sinjalin e Jean Beaufret, i cili i beri Heideggerit vetem tre pyetje, pa e njohur e pa e ditur, dhe si pergjigje mori nje leter prej 20 e sa fletesh format A4, u tregua shume dinak, e shume i zgjuar.

Madje, kjo dore e zgjatur nga ana e Francezeve ka qene ajo qe e ka shpetuar Heideggerin nga harresa e plote. Te mos harrojme se heqja e denimit per te mos dhene mesim (1951) eshte arritur vetem me nderhyrjen e Francezeve (Bavaria ishte ne zonen franceze te pushtimit).

Shkurt, qe ka pasur nje dashamiresi ndaj tij, kjo eshte e qarte. Qe ai ka ditur ta shfrytezoje mire kete dashamiresi, edhe kjo eshte e qarte. Por ajo qe eshte me pak e qarte eshte heshtja e tij totale mbi katastrofen e ndodhur.

Te vetmet fjale te tij mbi ate kohe jane justifikimet (qe mund te jene te sinqerta) pse keshtu e pse ashtu.

E megjithate, Hannah Arendt e quante "mbreti i fshehte i mendimit". Hannah qe e ka dashur tmerresisht, ajo 18 vjeçe dhe ai 35. Ai i martuar, me dy djem, e ajo vajze e shkelqyer, me e zgjuara (sipas Heideggerit). Edhe termi "besnikeri bashkeshortore" ka qene i shenjte per Heideggerin. I pati thene Arendtit se ai nuk do te ishte kurre me te, dhe se nuk do te ndahej kurre nga e shoqja. Jo se ka ndonje rendesi aq te madhe, por thjesht per te vene ne dukje KARAKTERIN TRADICIONAL te Heideggerit.

Dhe kush thote tradite, thote "rreshqitje". Tradita, e zberthyer holle-holle, nuk shkon me parimin e mendjes.

Mire. Sidoqofte, do te pres dhe letren e trete, u lodhen perkthyesit siç duket.

Nqs do gjykojme nga periudha ne te cilen eshte kryer ky leterkembim mund te kuptojme me mire domethenien e "ndjeses"  se Heidegger ne lidhje me preferencat e tij ndaj nacionalsocializmit, ndjese e shprehur apo e nenkuptuar  ne kete korrespondence te dy filozofeve.

Jane letra nga vitet 47-48 qe perkojne me vazhdimet e Nuremberg Trials, me gjuetine e shtrigave  e cila  nuk pyeste fort as per filozofe e  per askerkend nese do damkosej si  bashkepunetor  i nazizmit nga akuzat  e tribunalit te Nurembergut  dhe nga sajesat e deshmitareve. Heidegger  ka kaluar nje periudhe teper te rende ne ato vite i gjendur nen  sulmet e sovjetikeve dhe komunisteve  qe e akuzonin per antikomunist, nen urrejtjen  e hapur te francezeve  qe e quanin  nazist  dhe nen urrejtjen e world jewery qe merrte vendimet ne administratat  angloamerikane  me akuzen si antisemit.

Por Heidegger nuk ishte i marre, edhe pse merrej me filozofi te kalibrit te larte. Brenda filozofit Heidegger natyrshem fshihej njeriu  Heidegger, nje njeri  qe si cdo krijese humane  do t'i  nenshtrohej edhe instinkteve themelore  te frikes, te vetmbrojtjes  dhe te adaptimit ne kushtet e reja  te postnazizmit. Me ane te asaj ndjese direkte/indirekte/te nenkuptuar (ndjese te rreme  besoj une) e gjeti menyren per te shpetuar veten  dhe karieren  e tij te ardhshme  deri ne mes te viteve  70  kur dhe vdiq.

Nese nuk do kishim emrat e dy filozofeve ne kete korrespondence veshtire se mund te mendonim se eshte nje leterkembim mes dy filozofesh.Toni i perdorur nga Marcuse ne keto letra  i shkon me shume per shtat kryeprokurorit  sovjetik Rudenko.


Ka ca gjera te paverteta ne nderhyrjen tende, the next. Te paverteta qe nuk jane te qellimshme, besoj une, por qe vijne nga nje mosnjohje e mire e historise se Heideggerit ne ato vite.

Megjithate, para se te ndermarr nje pasqyre me te gjere te kesaj "historie", do te doja te lexoj dhe letren e trete, ne shqip, kuptohet, per te shmangur çdo keqkuptim qe mund te vije nga pamjaftueshmeria e anglishtes sime.

Gjithashtu dhe per Lulianin, gjerat nuk jane kaq te thjeshta. Po pres perkthimin e letres se trete, ta lexoj mire e mire, dhe pastaj i nderrojme dy fjale.

letra e fundit, me fal per gabimet dhe mungesen e germave.



12 MAJ, 1948>>

4609 Chevy Chase Blvd.>>

Washington 15, D.C.>>


I dashur z. Hajdeger,>>

Per nje kohe shume te gjate kam ngurruar t’i pergjigjem letres suaj te 20 janarit. Keni te drejte, me sa duket diskutimi me persona qe nuk kane qene ne Gjermani pas vitit 1933 qenka shume i veshtire. Por besoj se arsyeja per kete nuk qendron tek fakti qe ne nuk e njihnim gjendjen e Gjermanise nen nazizmin. E njihnim shume mire –bile ndoshta me mire se njerezit qe ndodheshin atje. Takimet e drejtperdrejta qe pata me shume nga keta njerez ne vitin 1947 ma perforcuan kete bindje. Gjithashtu, nuk perben shpjegim fakti qe ne “E gjykojme fillimin e levizjes se socializmit nacionalist nga bishti.” Ne e dinim, bile edhe une vete e vura re qe fillimi i saj permbante dhe fundin brenda. Mendoj se veshtiresia e diskutimit tone qendron ne faktin qe njerezit ne Gjermani u ushqyen me shperfytyrime te plota te te tera parimeve dhe emocioneve, te cilat shume prej tyre i pervetesuan gjithe qejf. Ndryshe nuk mund te shpjegohet fakti qe nje burre si ju, i cili e kuptonte filozofine perendimore si askush tjeter, e konsideronte nazizmin si “rinovim shpirteror te plote te jetes” “shpetim te Dasein-it perendimor nga rreziqet e komunizmit” ( i cili pa dyshim eshte nje element thelbesor i po te njejtit Dasein!). Ky nuk eshte problem politik por intelektual – bile mund ta quaj problem i aftesive njohese, i te vertetes. Ju filozofi dora vete, keni ngaterruar shkaterrimin e Dasein-it me rinovimin e tij? A nuk buronte ky shkaterrim nga cdo fjale e “udheheqesve” te tij, nga cdo veprim dhe gjest i Paratrupave gjermane shume kohe para 1933?>>

Nejse, do te doja te perqendrohesha vetem nje pjese te letres suaj, se ndryshe heshtja ime mund te merret si aprovim. >>

Shkruani se cdo gje qe them une per shfarosjen e cifuteve, mund te thuhet edhe per aleatet nese I zevendesojme “cifutet” me “gjermano-lindoret”. Nuk mendoni se me kete fjali keni dale jashte cdo dimensioni ku mund te diskutojne njerezit – jashte Logos-it? Sepse vetem jashte dimensionit te logjikes eshte e mundur te shpjegohet, te lidhet [auszugleichen], te “kuptohet” krimi me faktin qe edhe te tjeret do te vepronin po njesoj.  Bile te shkojme me tej: si ka mundesi te barazoni torturen, sakatimin dhe shfarosjen e miliona njerezve me zhvendosjen e detyruar te popullatave qe nuk pesuan asnje nga keto tmerre (me perjashtim te disa rasteve te shkeputura ekstreme)? Po ta shohim me syrin bashkekohor, ndryshon si nata me diten njerezilleku i perzenieve dhe internimeve te viteve te pasluftes me cnjerezillekun e kampeve naziste te perqendrimit. Sipas argumentit qe sillni ju, nese aleatet do te kishin perseritur Aushvicin dhe Bukenvaldin –si edhe tere tmerret e atjeshme – mbi “gjermano-lindoret dhe nazistet, atehere do te laheshin hesapet tamam! Nese e reduktojme ndryshimin midis njerezillekut dhe cnjerezillekut ne nje gabim matematikor, atehere ky behet faji historik i sistemit nazist, i cili i ka treguar botes se cfare i ben njeriu njeriut, edhe pasi ka kaluar 2000 vjet me Dasein-in perendimor. Me sa duket fara ka rene ne toke pjellore, e ndoshta ne ende po kalojme ate qe filloi ne vitin 1933. Nuk e di nese ju do te vazhdonit ta quanit kete “rinovim”.>>

Pershendetjet me te ngrohta.>>

Shume e sakte pergjigja e Marcuse. Arsyetimi i Heideggerit se "eh mire de, edhe ju bete njelloj", eshte arsyetim jo prej filozofi por prej dyqanxhiu aty tek cepi i rruges.

Qe ta mbyll shkurt, Heidegger si njeri eshte vertet shume i vockel, me ca arsyetime dhe opinione qe nuk nderojne as karrocierin e radhes, por si filozof eshte dikush qe ka peshuar rende dhe qe do te peshoje gjithnje ne te ardhmen.

Falemnderit Blete, per perkthimin, shume i qarte leximi yt. Mirupafshim.

Hurbi, mua kjo puna e letrave mes Heidegger dhe Marcuse me tronditi nje nga bindjet e mia themelore:

qe Heidegger ishte perzier me nazizmin thjesht nga mosangazhimi i hutuar. Kisha menduar (si dhe shume te tjere) qe Dasein-i si plan i qenies leviz ne realitete krejt te ndryshme nga ato politiket. Si me thene Dasein-i eshte jashtekohor dhe jashteshoqeror. Me duket sikur Heidegger-i njeri s'di si e qysh t'i vere ne praktike ato çka thote Heidegger-i filozof dhe kjo inkoherence eshte zhgenjyese.

Finisterre, ne biseden e tij te vetme te dhene ndaj Der Spiegel, me 1969, me te drejte botimi dhe transmetimi VETEM PAS VDEKJES (kerkese e bere nga vete Heidegger), ai mundohet disa here te jape njefare justifikimi te veprimeve te tij duke thene se Nacional-Socializmi ishte, per te, nje SHANS DHE NJE MUNDESI PER RIPERTERITJEN E UNIVERSITETIT GJERMAN.

Dakort qe Heidegger nuk fishkellente shume nga politika, dhe i eshte dukur fushe me lule, dakort qe ai ka qene nje koke universitare dhe mendonte vertet per dijen dhe filozofine, por ama, ai e lidh kete gje jo me kulturen (qe siç e dine te gjithe, Gjermanet nxirrnin koburen kur degjonin fjalen "kulture" - per revansh ndaj françuskeve qe aty iu ngel goja gjithmone). Ai e lidh kete riperteritje me nje lloj merie, apo inati te fshehur ndaj rrethanave historike te Gjermanise si e mundur nga Lufta e I, si e nenshtruar, e fyer dhe e poshteruar. Dmth, rimekembja e universitetit i dukej e lidhur ngushte me rimekembjen e Gjermanise. Mirepo kjo rimekembja e fundit nuk kishte me ideale fisnike, por vinte nga ndrydhje te tmerrshme qe prej 20 vjetesh.

Megjithate, Daseini i 1927-es (i Qenie dhe Kohe) nuk ka gjurme Daseini te mevonshem siç u katandis. Dhe kjo eshte diçka mrekullore. Vete Levinas, nje kundershtar i Heideggerit ne lidhje me filozofine e mevonshme, ish-nxenes i tij, thote se Qenie dhe Kohe eshte libri me i madh i filozofise, i paperseritshem.

Me nje fjale, o te keqen Hurbi, ky Heidegger ka qene dhe do te mbetet nje kocke e forte ne te gjitha anet : ndaç filozofikisht e ndaç politikisht.

Ketu ne France, jane dy filozofe, babe e bir (Jean-Pierre dhe Emmanuel Faye) qe i jane vene Heideggerit me torbe ne shpine. Une i kam pare keta te dy, por per mendimin tim, keta jane teper ekstremiste. Po t'i degjosh keta, Hitleri do ta kishte rrenjen tek Heideggeri. Nejse, jo serioze kjo pune.

Por qe duhet shoshitur nga nje çiçke, edhe kjo s'na ben dem.

Te pershendes, dhe mirupafshim.

Hej, une lashe nje koment dje ketu. Pse nuk qenka?

Nejse, ideja ishte kjo. Per cfare duhet te kerkoje falje Heidegger? Per Nazizmin? Per ate historikun eshte e pamundur, e kote, absurde te kerkohet falje. Per ate ideologjikun? Po aq absurde sa te ngrihet Marksi dhe te kerkoje falje per Stalinin, eshte dhe aq absurde per Heidegger te ngrihet dhe te kerkoje falje per Hitlerin. Per popullin gjerman? Falja me e mire eshte mbrojtja, ne menyre qe drejtesia te mos vihet dhemb per dhemb e sy per sy. Marcuse thote se mund te dallonte fundin e nazizmit ne fillimet e tij. Fillimi i nazizmit ishte zhvendosja ne mase e cifuteve. Nese dallon fundin tek zhvendosja ne mase, urdhero, dallo fundin tek zhvendosja ne mase e gjermano lindoreve. Apo duhet te kerkoje falje per faktin qe ka pushuar nga puna koleget e tij. Dakord, per kete duhet te kerkoje falje, por njekohesisht, mos e nenvleresoni aktin e doreheqjes nga karrikja e rektorit. E thjeshte nuk eshte kjo pune. Por edhe te thuash qe duhet te kerkoje falje, duhet percaktuar se per cfare duhet t'a kerkoje kete falje.

Shih pak me lart se ke edhe postimin tend, edhe pergjigjen time ndaj postimit tend. Veç ne e paç ate kompjuterin tend me schmilblick, se pastaj s'te ben hall gje.

Jo jo, hurb, ishte pergjigje ndaj kesaj:

"Problemi i Heideggerit eshte se ai nuk e mat fare ndikimin qe ai ka mbi qarqet e mendimtareve. Ai nuk e di sa e rendesishme eshte fjala e tij, dhe ngulmon ne nje heshtje kokeforte duke i zhgenjyer te gjithe. Heidegger ska folur asnje fjale per Cifutet, perveç njehere kur ka bere aluzionin ndaj "fabrikimit ne mase te vdekjeve", si nje fitore perfundimtare e teknikes."

Dhe ishte pikerisht fakti qe ai e mat mire ndikimin qe ka mbi qarqet e mendimtareve, pa dhe merr persiper barren e rende te avokatise.

Si shpjegohet qe fill mbas luftes,ku nazismi dhe filozofia e tij pesoi nje disfate,Hajdger ne France behet shume i njohur si filozof,dhe mer statusin e mendimtarit te shquar ne fushen e filozofise franceze.

Ai u quajt nga intelektualet francez Mendimtar i Madh!.Megjithse ne ate kohe sa po kishte filluar te diskutohej e kaluara e tij naziste,pikerisht debatin e madh rreth kesaj ceshtje te Hajdgerit, mendimi filozofik francez i injoroi ato, duke mbajtur n je qendrim indiferent.Duke patur parasysh se franca ishte pushtuar nga gjermania,dhe nje gjerman si Hajdger behet qendra e vemendjes e te gjithe intelektualeve francez!

Pse keshtu?

Ketu ne France, jane dy filozofe, babe e bir (Jean-Pierre dhe Emmanuel Faye) qe i jane vene Heideggerit me torbe ne shpine.


Franca ka kulture,por nuk mendoj se keta dy filozof kane nje ndikim dominues mbi famen e Hajdgerit filozof, ne France!


Sic dihet filozofia franceze influencen me te madhe e ka pikerisht nga modeli gjerman i filozofeve,nje nga keta eshte Hajdger!

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).