Kur ta mbledh Murtaja

Para se gjithash, dua te shuaj gjithe shpresat paraprake per gjetje te reja, kritika serioze ose analiza te thella te librit Murtaja, ose te pakten pretendime per to.  Mendoj se c’eshte per te thene per kete liber tashme eshte thene, nga njerez me te mencur e me te kulturuar se sa une, dhe meqe une nuk kam lexuar asgje nga ata, pikepamjet e tyre nuk do t’i gjeni ketu.

Pervec nje perpjekjeje te deshtuar per te lexuar perkthimin ne shqip gjithe ato vjet me pare, nuk e kam afruar me pare Murtajen. Nje liber qe nuk me hynte ne pune. I kishte dale nami dhe si shume depresiv dhe me pershkrime te neveritshme (minjte, varrezat komunale ala Aushvitz, belldungat neper trupa, etj etj) Megjithate, kur u sugjerua si material leximi tek peshku, thashe pse jo? Me jepte nje shans me teper per t’u kulturuar, me jepte nje mundesi te fundit per te zhvilluar trurin. Si edhe doja te provoja te kunderten e fjaleve te tim eti: “Adoleshentet lexojne si te cmendur e ty te ka ardhur koha e veprimit tashme. S’ka me ku te zhvillohet truri.”

Pra e nisa ta lexoj Murtajen me shpirt nder dhembe. Sepse e dija qe ky nuk ishte liber per t’u shijuar, por per t’u konspektuar, liber per te bere dizertacione, e per te terhequr shikime admirimi nga cunat intelektuale neper trena. Faqet e para mezi i shtyva, sepse Orani nuk ishte nje qytet i rralle e i mrekullueshem. Duke e ditur c’do t’I ndodhte (ne vija te trasha) ne tru kisha vec pyetjen: A ia vlente ta shpetoje ate, ose dhe thjesht te lexoje per te? Ai mund te me interesonte nje qytet, mjeku i te cilit nuk e zbulon qe ne fillim se ka te beje me murtaje? E c’mund te prisje nga nje njeri, mjek i nderuar natyrisht, qe zevendesoi gruan me mamane se nuk kishte kush i bente punet? (normalisht meshkujt bejne te kunderten) Dhe ku ishin fshehur personazhet femra? Pse Kamyja pershkruante ose gra histerike, ose nena engjellore, ose idhuj dashurie teper te larget e te paarritshem per partneret e tyre te shumevuajtur, qe ishin gati te benin cdo gje per to? (Gruaja e Rieuse, e dashura e Rambertit)

Pershkrimet e varrimeve ishin nga me te goditurat. Po them vetem se doja  t’i lija faqet menjane, ashtu si mbyll televizorin sa here shfaqen dokumentare nga varret massive te cifuteve gjate luftes se dyte boterore, por e vazhdova. Kamy diku thote se vetem mbajtja shenim e te vdekurve dallonte varrosjen e njerezve nga varrosja e qenieve te tjera, te themi qenve. Me shume se minjte qe thjesht me ngjallen neveri, por aspak meshire, kjo fjali me turbulloi. Me kujtoi krenarine e gjyshit tim qe I kishte lene femijet pas e do te kishte kush ta qante.

Pjese tjeter qe me ngre nervat eshte Riu, mjeku i zakonshem qe nuk ben heroizma se ashtu e ka karakterin, por se e ka per detyre dhe se e ka ndergjegjen e larte qytetare. Posi! Te pakten Hollivudi i ben heronjte e vet te bukur, te pasur, te bardhe e me dhembe si rruaza. Nuk dua ta dashuroj kete hero kryesor te bukur alla frenga. Si mund te me beje pershtypje mua nje njeri i zakonshem, ka te ngjare me gjak arabi, nje mjek provincial qe jeton ende me mamane? Lere lere c’me bere Kamy!

Kontradiktor ky Kamyja gjithashtu. Nga njera ane te merziste me Oranin, nga ana tjeter bente cmos ta shpetonte nga shkaterrimi me ane te Riut, personifikimit te tij. Nga njera ane i pershkruante njerezit e kthyer ne kafshe nga tragjedia, nga ana tjeter pershkruante ata qe ktheheshin ne engjej bamires nga ajo. Dhe deri tani nuk di c’te mendoj per murtajen, a eshte shpetim apo gjeme per Oranin?

Por gjeja qe me shqetesonte me shume gjate tere leximit ishte: Si do te veproja une ne nje situate te tille? A do te arrija ta ruaja civilizimin dhe njerezillekun tim, apo do te shnderrohesha ne kafshe se bashku me tufen? Dhe njerez si puna ime nuk kane qejf te perballen me pyetje te tilla, sepse jane te kota, te lene pa gjume e te bejne ta studiosh veten ne ca drita jo fort dashamirese. Nuk jam shume e bindur se e verteta do te me clironte ne kete rast.

Vijon.. pjesa e katert lexuar neper stacionet e trenave, ku minj me te medhenj se macet me shohin pa u bere terr syri, dhe ku nuk ndihem hic e zonja e fatit tim.

p.s. kerkoj ndjese per mosperdorimin e plote te alfabetit shqiptar, per masakrimin e emrave te personazheve kryesore, si edhe per te gjitha gabimet gramatikore e drejtshkrimore.

68 Komente

 po aq veshtriresi sa pate ti me shty librin pata gjithashtu une me kete shkrimin tend. e lexova deri ne fund se desha te te bej nje pyetje qe e bera dhe tek tema qe diskutohej deri dje. 

pse Kamyja ja ka vene titullin Murtaja ketij librit ?

ps: gjithashtu jam kurioz te di sesi i koordinoni keto shkrimet rreth murtajes, qe i hapni njeri pas tjetrit. keni ndonje plan pune, apo i hapni keshtu rastesisht. gjithashtu nuk kuptoj sesi mund te shkruash (qofte dy rreshta) per nje liber qe te ka bere derr. 

si gjithashtu te te çudite Rieux ("se e ka per detyre dhe se e ka ndergjegjen e larte qytetare" citimi tend) dhe te veprosh po njesoj, te shkruash (te harxhosh kohe e djerse) per diçka qe nuk te pasionoi. 

ndoshta titulli 'murtaja' ka te beje me epidemine!? dmth murtaje, epidemi, murtaje titull, mqns romani flet per nje epidemi, ate te vdekjes se zeze qe erdhi ne evrope prej porteve afriane edhe vrau 40 milion evropiane, por qe ne ate kohe i binte te ishin 50% e popullsise.

 nuk ka pas kurre epidemi te murtajes ne ate qytetin ( e Algjerise,si puna durrsit tone mnjf) qe flet kamyja. eshte trill kjo histori.

pyetja ime eshte me spec, sepse jep kuptimin e librit (ku i rrihte kamyse mnjf). ndryshe merret si rrefim i keq, i nje epidemie.

libri eshte Filozofik (eshte ne programin e arsimit te Frances) dhe jo roman i zakonshem. 

libri hapet me keto fjale :

Il est aussi raisonnable de représenter une espèce d'emprisonnement par une autre que de représenter n'importe quelle chose qui existe réellement par quelque chose qui n'existe pas.

DANIEL DE FOE.

 

 

po ti nga e di se nuk ka pat kurre epidemi te murtajes ne ate qytet?

pastaj normal se epidemia eshte alegori, e thame ate ne temen tjeter.

po ti fol a i vrare, pse na ben pyetje retorike apo do te marresh nanje pergjigje retorike?

O Vshtrmco !

Edhe une keshtu kujtova, si ti. Dhe desh e hengra. Edhe une mendova se Kamy veshllapushi na e kishte fjalen per fashizma e komunizma. Eh mire o mire ! Cfare zhgenjimi. Keto kuptime qe bota i ka nxjerre vetem a posteriori jane kuptime qe i shkojne pjeses, dhe aq me mire.

Por ama ! ne fillim, ky roman flet vertete per nje murtaje qe kishte rene ne Oran andej nga vitet 40-41-42, e qe kishte bere kerdine. Dhe qe s'kishte ndonje lidhje me fashizmin. Keshtu qe miti u thye.

E bukura e Camus eshte se ai flet per nje murtaje REALE me minj e gjera, dhe lexuesi gjen aq material sa per te menduar nje murtaje METAFORIKE (fashizmi). A duhet qortuar lexuesi per kete ? Aspak. Fundja nese subjekti i shkon fashizmit, atehere perse te mos perzgjatet kjo ide ?

 

 kush foli per fashizmin ? 

si dhe per te kuptuar Kamyne, e para mos e merr gjithe boten per budallenj dhe vetes ti japesh te drejte, se pa provuar qe je gjeni eshte ne fakt e kunderta.

ndersa e dyta, per te kuptuar cilido autor, duhet lexuar shume me shume sesa libri qe te ka rene ne dore. vetem ashtu ke ndoshta nje mundesi ta kuptosh.

ps: Kamyja ka mbajt ligjerata para se te vdiste rreth problemeve qe trajton ne liber. dhe ka mundesi te me gjesh nje dokument ku thuhet se ka pasur peste ne Oran ?

http://users.skynet.be/sisyphe/peste.asp

5 milione kopje te shitura ne France.

Shenomeni dhe mua : 5 milione e njecke.

Kurse yve qe nuk ini ne France, nuk ini numeruar ketu, ini mbeshtjelle me te jashtmit.

Ose ose mund te nisemi nga fjalet e Tarrou:

"each of us has the plague within him; no one, no one on earth is free from it" dhe restoja. 

Thjesht nje ide smiley.

PS: Per peshqit qe s'e kane mbaruar librin, ndjese.  Fjalia me lart eshte paragraf te faqja 253.

wow Monda, look how far you've come smiley

 po e çfare do te thote me ate shprehjen Tarruja (dmth Kamya) ? 

pse ne fakt i intereson epidemia e koleres, pa qene doktor. pse e ka zgjedh per subjekt ketu. 

O Francez, ulu, kater, se duke pyet robte e duke mos dhene pergjigje nuk kalohet klasa. Keto jane pyetje qe te shqetesojne ty, rrjedhimisht jane pyetje qe do iu pergjigjesh ti. Dhe ne do lexojme dhe do tundim koken. Pyetjet qe ngre Bleta e te tjere, jane pyetje qe shqetesojne Bleten dhe te tjere, dhe ata i pergjigjen. Ne lexojme dhe tundim koken. Por ne qofte se ka ndonje pyetje qe na shqeteson ne, dhe askush nuk po merret me te, ne do e ngrejme dhe do perpiqemi t'i japim pergjigje. Boll me gjithe kete retorike. Pyet dhe pergjigju, perndryshe nuk i ha njeriu miza per pyetjet e tua.

kenveshtrim, po të përgjigjem me sa  mundem.

për pyetjen e parë shih paragrafin hyrës.

libri Murtaja është i pari ndër serinë e letërsisë që synon të diskutohet tek Klubi i Librit të Peshkut. unë pranova ftesën e administratorëve të Peshkut për të marrë pjesë në një grup-bërthamë që do të nxisë e pasqyrojë leximin dhe diskutimin e librit. nuk mund të të them se cilat kanë qenë kriteret e përzgjedhjes së tyre.

arsyeja pse pranova, është se e konsideroj leximin e Murtajës si sfidë e dalje jashtë zonës sime të rehatisë, meqë kam kohë që nuk kam as përqëndrimin e as thellësinë e mendimit që duhet për të shijuar një vepër të tillë. mendova që si këndvështrim do të ishte interesant.

faleminderit për krahasimin me Riu (Rieux) që po e konsideroj si kompliment, meqë unë, ashtu si ai, jam njeri i zakonshëm që ngrihem mbi veten për të bërë detyrën e për të mbajtur premtimin, jo për të ilustruar cilësitë e mia heroike, ose për të reklamuar intelektin ose afinitetin e jashtëzakonshëm me mendimtarët e mëdhenj të njerëzimit.

faleminderit dhe për komentin e për leximin, se është komenti i parë nga dikush që ka harxhuar kohe e më ka lexuar.

 

Edhe une te lexova Blete, por s'pata kohe te te beja komente... smiley

 

Mua per vete me pelqeu fjalimi i Bletkes. Nje lexues ka te drejte te ndalet per te thene qe kjo s'me pelqen fare, pa e vrare mendjen se nuk u duk dhe aq erudite apo aq e kyltivuar. Mjafton qe sinqeriteti te jete aty.

Madje, mos me beni se vallahi billahi tallahi (tre here !) ia kepus dhe une ndonje historie me minj dhe doktore, me spitale dhe roje, me fatorina e me lepuj te bute, sa nuk e çaj kaptinen fare pse veshtrimcat me marrin me sy te keq.

Aq me teper qe Bletka jua tha shqip qe ajo e ka marre nje penallti njehere me kete roman, kur ska mundur te hyje ne te ngaqe roja me nje pene te madhe ne forme karabine ne dore (perkthyesi) nuk e ka lejuar.

Tani, ç'doni me teper ju ? Edhe nje dikush tjeter me tha qe s'po e shtyn dot me teper se faqet 30. Si shkrim shume i thate, tha ai dikush. Dhe e kuptoj fort mire.

Ahera, ja keshtu, ç'te them tjeter.

 ti je absurdi dora vete (asigjo te pelqen e prap se prap mban ligjerata pa fund). te shkretit kamy i eshte dash te shpike epidemira per te fol mbi absurdin, nuk ka pas fat me te njoh ty. do ta kish pas me lehte.

ps: meqe ra fjala eshte marre me ket liber plot dhjete vjet rresht. 

Jam absurd ngaqe jam kamysian mer veshtrimc. Ti s'e njihke fare kete djalin. A thote ai qe absyrdi na ndjek nga pas ? Fais tourner un peu ta manège.

 j'ai pas compris lal 

e keqja është se unë do të ha fjalët e mia në fund se ka filluar të më tërheqë tani nga fundi...

Yhyyyyyy sa eshte ngrene ketu moj Blete ! Keshtu hallesh paç gjithmone. Tjetri ha fjalen ne te njejten fjali, e ti qe na le afat nja dy jave. Kujtesa peshkore, po te jete kujtese e shendetshme, eshte kujtese treditore. Kush mban mend ç'eshte thene ketu me shume se tre dite, atehere ai duhet te shkoje te psikanalisti se ka nje problem aty.

Keshtu qe, po e qendise mire ate fjalimin tend te mbrame, une prape do ta pelqej, e pa ma bere syrri terr.

bletë..dmth, na rekomando kunçin faqe ta fillojmë leximin smiley

 

Per vete, me kanë pelqyer shume gjithe keto introduktat e derimetashme...te gjitha kendveshtrime origjinale, deri diku personale. Nuk kanë ndërhyrë me leximin dhe besoj ky ka qënë edhe qëllimi i guidave. Najs.

jam i sigurte se thelbi i librit do dale dikur, jam i durueshem dhe shpreseplot per shperblimin.

që në momentin që Riu bindi Rambertin për t'iu bashkuar lëvizjes kundra murtajës (nga pjesa e tret&eumlsmiley më cimbisi zemra.

hurb, për një gjë jam e bindur, ky libër lexohet vetëm kur ta ze rrota bishtin...ama kur e mbaron, i je mirënjohëse rrotës.

I hyra te lexoj nje cike historine e lindjes se ketij romani. Camus-ja paskesh jetuar vertet ne Oran bashke me te shoqen Francine Faure, e madje paskesh dhene aty mesim ne nje shkolle private. Behet fjale per vitin 1941, kohe kur fillon te projektoje "Murtajen".

Shkrimin e librit e fillon ne vitin 1942 (Camus ishte nisur per ne Algjeri, por kishte mbetur i bllokuar ne France per shkak te frontit te luftes qe perparonte).

Titulli i pare i Murtajes ka qene "Les Exilés". Librin autori e perfundon vetem pas luftes, ne 1946 dhe e boton ne 1947.

Camus jo vetem qe ka jetuar ne Algjeri, por edhe eshte lindur aty. I ati i ka vdekur heret, e ka lene nje vjeç, jo me shume. Nenen e ka pase pastruese, prandaj dhe ne Paris e shihnin si i biri i pastrueses qe u be nobelist. Me vjen keq per te sepse ka pasur jete te keqe, shkrimtaret e tjere e perbuznin ca per shkak te origjinave.

Katunar, i shkreti.

Jo vetem kaq Hurbi, po megjitheqe vuante nga tuberkulozi, i ziu vdiq ne aksident automobilistik.

... dhe jo vetem kaq Fineske, por ka vdekur ne makinen Renault te Gallimard (ia harrova emrin cilit Gallimard te asaj kohe), botuesit te tij. Ia ka mbeshtjelle nje lisi ndane rruges, pa ndonje shkak te mundshem...

 nuk ka jetuar vetem kamyja atje por shume franceze (pied noir quheshin). algjeria ne ate kohe ishte koloni franceze, ne 66 e ka fituar pavaresine e tani nuk ka me koker francezi atje. 

orani (po ashtu algjeri, kryeqyteti) ne ate kohe kish me shume franceze sesa arabe (algjeriane). 

The Plague is a novel by Albert Camus, published in 1947, that tells the story of medical workers finding solidarity in their labour as the Algerian city of Oran is swept by a plague epidemic. It asks a number of questions relating to the nature of destiny and the human condition. The characters in the book, ranging from doctors to vacationers to fugitives, all help to show the effects the plague has on a populace. The novel is believed to be based on the cholera epidemic that killed a large percentage of Oran's population in 1849 following French colonization, but the novel is placed in the 1940s. Oran and its environs were struck by disease multiple times before Camus published this novel. According to a research report by the Centers for Disease Control and Prevention, Oran was decimated by the plague in 1556 and 1678, but outbreaks after European colonization, in 1921 (185 cases), 1931 (76 cases), and 1944 (95 cases), were very far from the scale of the epidemic described in the novel. The Plague is considered an existentialist classic despite Camus' objection to the label. The narrative tone is similar to Kafka's, especially in The Trial, where individual sentences potentially have multiple meanings, the material often pointedly resonating as stark allegory of phenomenal consciousness and the human condition. Camus included a dim-witted character misreading The Trial as a mystery novel as an oblique homage. The novel has been read as a metaphorical treatment of the French resistance to Nazi occupation during World War II. Although Camus's approach in the book is severe, his narrator emphasizes the ideas that we ultimately have no control, irrationality of life is inevitable, and he further illustrates the human reaction towards the ‘absurd’. The Plague represents how the world deals with the philosophical notion of the Absurd, a theory which Camus himself helped to define.

http://dbpedia.org/page/The_Plague

@ Kend & Hurb:

ps: Kamyja ka mbajt ligjerata para se te vdiste rreth problemeve qe trajton ne liber.

Mbase ju ndihmon kjo:

The Plague, which I wanted to be read on a number of levels, nevertheless has as its obvious content the struggle of the European resistance movements against Nazism. The proof of this is that although the specific enemy is nowhere named, everyone in every European country recognized it. Let me add that a long extract from The Plague appeared during the Occupation, in a collection of underground texts, and that this fact alone would justify the transposition I made. In a sense, The Plague is more than a chronicle of the Resistance. But certainly it is nothing less.

Kamyja ne nje leter drejtuar Barthes.

Ehe, me ndihmon shume, posiiiiiii. Mos e ke gje kinezçe ? Se kam filluar ta mesoj, dhe them se e zoteroj me mire se jangëllishten tuaj.

Ndjese, po ti e di qe s'kam nerva per kete pune.  Ama po s'pertove, e sjell dot ne shqip faqen 253?  Apo jemi heret akoma, se s'mbaj mend si jane lene etapat e librit.

Ja c'thote Sartre per absurdin tek Camus-ja:

"Camus-ja nuk eshte ekzistencialist. Megjitheqe u referohet Kierkegaard-it, Jaspers-it dhe Heidegger-it, mesuesit e tij te vertete jane moralistet franceze te shek. XVII. Ai eshte klasik. Eshte mesdhetar. Sa i takon pesimizmit te tij, mund te them se ky eshte nje pesimizem plot diell, po te kujtojme sesa ngjyre te zeze ka brenda diellit. Filozofia e Camus-se eshte filozofi e absurdit dhe per te absurdi lind nga marredheniet mes njeriut dhe botes, mes nevojave te arsyeshme te njeriut dhe iracionalitetit te botes. Temat qe nxjerr qe ketej jane tema te pesimizmit klasik..."

E sjell, posi jo. 253 te botimit francez, anglez ?

Nese 253 i botimit anglez, me thuaj sa faqe ka ky botim qe te orientohem.

308 (pa shtuar faqet e tjera qe ka ky i imi me biografi dhe reklame per libra te tjere lol.)

Faqja qe i referohem eshte ajo me thenien qe solla me siper.

Flm, paraprakisht smiley.

PS: Megjithese me duket jemi para me ndarjen qe ka bere penari, mos do lene per me vone.

Po jep pra ca te dhena !

Kush flet aty, me ke flet, mundohu te perkthesh nje fjali ku ka nje fjale te veçante, si do ta kerkoj une ?

e mire, ne vesh smiley.

Blete, na e bej hallall. 

PS: Per temen, me pelqeu fryma tipike "ala blete" e review's smiley.

"""ne 66 e ka fituar pavaresine e tani nuk ka me koker francezi atje...

He ...he ....he  vetem mesues ka 10 mije .

Bletke, duke iu kthyer shkrimit tend me pelqeu freskia e veshtrimit.

Sa per kete:

"per te terhequr shikime admirimi nga cunat intelektuale neper trena"

personalisht ua mbuloj me leter kopertinen librave "per cuna intektuale"... smiley

 

 ah edhe une por nuk ben pune. gjithmone nga librat me gjujn.

PER MONDEN (paragrafi tjeter vjen pastaj) :

« Sidoqoftë, çështja ime nuk ishte arsyetimi. Ishte bufi i kuq, kjo aventurë e pështirë ku ca gojë të ndyra dhe të qelbura i thoshin një njeriu në vargonj që ai do të vdiste dhe, ç’është e vërteta, i ndreqnin gjërat që ai të vdiste, pas netësh të tëra agonie gjatë së cilave ai priste syhapur që ta vrisnin. Çështja ime ishte vrima në gjoks. Dhe thosha me vete se në pritje, dhe të paktën për veten time, nuk do të pranoj kurrë që t’i jap një arsye të vetme, një të vetme, më dëgjoni ? kësaj kasaphane të neveritshme. Po, kam zgjedhur këtë verbim kokëfortë në pritje që të shoh aty më qartë.>>

« E që atëherë, nuk kam ndryshuar. U bënë kohë që kam turp, turp për vdekje që kam qenë edhe unë, qoftë dhe nga larg, qoftë dhe me vullnet të mirë, një vrasës në rradhën time. Me kalimin e kohës, thjesht kam parë që edhe ata të cilët ishin më të mirë se të tjerët nuk mund ta pengonin veten sot për të vrarë apo për të lënë të vritet sepse kjo ishte në logjikën ku ata jetonin dhe se ne nuk mund të bënim asnjë veprim në këtë botë pa rrezikuar të bëjmë për të vdekur. Po, kam vazhduar të kem turp, e kam mësuar këtë, se ne ishim të gjithë në murtajë, dhe kam humbur qetësinë. E kërkoj këtë qetësi ende dhe sot, duke u përpjekur t’i kuptoj të gjithë dhe të mos jem armik vrastar i askujt. Di vetëm që duhet bërë çka duhet bërë për të mos qenë më një me murtajë dhe vetëm këtu është ajo çka mundet të na bëjë të shpresojmë paqen, apo, në mungesë të kësaj, një vdekje të mirë. Kjo është çka mund t’i lehtësojë njerëzit dhe, në mos t’i shpëtojë, të paktën t’iu bëjë sa më pak keq e mundshme dhe madje nganjëherë edhe ndopak mirë. Dhe ja përse kam vendosur të mos pranoj asgjë çka, nga afër apo nga larg, për arsye të mira apo të këqija, mund të bëjë për të vdekur apo të justifikojë që të bëjmë për të vdekur.>>

 

Po, kjo eshte te faqja 252, pastaj vazhdon pjesa tjeter.

Ne shikim te pare, ne anglisht eshte "poor owl", jo "red owl".  S'e kam idene si eshte ne frengjisht.  Por ne anglisht eshte disi me ndryshe se perkthimi me lart.  Nejse, gjera te vockla.

PS: Ndersa ne lidhje me kete faqe, ka te beje (nepermjet Tarrou) me ndeshkimin me vdekje, ndaj te cilit Camus ishte katerciperisht kunder. 

 s'ka te beje dhe aq me denimin me vdekje drejtperdrejti, por tek kjo pjese nepermjet rrefimit te Tarrou, Kamyja tregon sesi ne fakt ky ishte sensibilizuar pak nga pak, per te mos bere me keq, ne jete te vete (qe prej dites kur i ati tij gjykates, qe ai e adhuronte, denoi me vdekje nje fajtor "te gjore" qe i ngjante nje bufi kuqalosh te frikesuar ne sallen e gjyqit), edhe pse mire nuk do te mund te bente dhe aq, po te pakten keq te mos bente. 

si te thuash, Kamyja tregon sesi kur nje e keqe e madhe (murtaja) kercenon seriozisht jeten e te gjitheve ose te gjithe komunitetit, te keqiat e vogla behen te pandjeshme, te pa rendesishme. 

si te thuash, ti e di qe bashkevuajtesi perballe eshte njeri i keq, qe meriton ndoshta denim, por ti ja fal, sepse solidariteti me te behet me i nevojshem dhe i afert, per te kapercyer te keqen e madhe qe kercenon te gjithe, te mire e te keqinj bashke.

 

ps: tarrou-ja per mu nuk eshte Kamyja, po olsib-i i blogut ketu. njeri pacifist qe mundohet te sillet e te beje mire, pa dash te beje keq. megjithse kamyja i ka personazhet te pa politizuar, ose si te thuash ata e kane kaluar kete faze primare te ndergjegjes dhe ndodhen nje shkalle me lart.

Hibou roux. - Buf kuqalosh. I kuq. Komunist. Me yll ne balle. smiley

_____________

« Ja përse kjo epidemi nuk më mëson asgjë, në mos që ajo duhet luftuar përkrah jush. E di me shkencë të sigurtë (po, Rieux, di gjithçka për jetën, ju e shihni mir&eumlsmiley që secili prej nesh mbart në vetvete murtajën, sepse askush, jo, askush në botë nuk është i paprekur nga ajo. Dhe se duhet të kemi vazhdimisht kujdes që, në një çast hutimi, të mos marrim frymë në fytyrën e një tjetri dhe ta infektojmë. Ajo çka është e natyrshme, është mikrobi. Pjesa tjetër, shëndeti, karakteri, pastërtia, nëse dëshironi kështu, është një përftim i vullnetit dhe i një vullneti që nuk duhet të ndalet kurrë. Njeriu i ndershëm, ai që nuk infekton pothuaj askënd, është ai që ka më pak hutim të mundshëm. Dhe duhet mirë një vullnet dhe tendosje për të mos u hutuar kurrë ! Po, Rieux, është e lodhshme të jesh me murtajë. Por është ende më e lodhshme të mos duash të jesh pa të. Kjo është arsyeja që gjithkush tregohet i lodhur, sepse sot, gjithkush gjendet disi me murtajë. Por kjo është dhe arsyeja që ndoca, të cilët duan të mos jenë më të tillë, njohin një lodhje të skajshme nga e cila asgjë nuk do t’i çlirojë më tepër se vdekja.>>

 Por është ende më e lodhshme të mos duash të jesh pa të.

ky rreshti duhet ose Por eshte ende me e lodhshme te mos duash te jesh pa te, ose Por eshte ende me e lodhshme te mos duash te jesh me te.  

dmth ai po thote : eshte e lodhshme kur je me semundje, por eshte edhe me e lodhme, kur je pa semundje.

 

« Deri atëherë, e di mirë se nuk vlej më asgjë për këtë botë dhe se, nisur nga çasti që kam hequr dorë për të vrarë, jam i dënuar për një mërgim përfundimtar. Janë të tjerët ata që do ta bëjnë historinë. Di gjithashtu se, dukshëm, unë nuk mund t’i gjykoj këta të tjerë. Ka një cilësi që më mungon për të bërë një vrasës të arsyeshëm. Kjo nuk është pra një epërsi. Por tani, pranoj të jem ai çka jam, kam mësuar thjeshtësinë. Po them thjesht se mbi këtë tokë ka gjëma dhe viktima dhe se duhet, aq sa e mundur, të mos pranohet për të qenë me gjëmën. Ndoshta kjo do t’ju duket e thjeshtë, por e di mirë se kjo është e vërtetë. Kam dëgjuar aq shumë arsyetime që desh më kanë marrë kokën, dhe që kanë marrë mjaftueshëm koka të tjera për t’i bërë t’i pranojnë vrasjet, saqë kam kuptuar se e tërë fatkeqësia e njerëzve vinte nga kjo që ata nuk mbanin një gjuhë të qartë. Atëherë kam vendosur të flas dhe të veproj hapur, për ta vënë veten në udhën e duhur. Për rrjedhojë, po them thjesht se ka gjëma dhe viktima, dhe asgjë më tepër. Nëse duke thënë këtë, unë bëhem vetë gjëma, të paktën nuk e kam me dashje. Përpiqem të jem një vrasës i pafajshëm. Ju e shihni se kjo nuk është një ambicje e madhe.

 

______________

 

FUND

« Sigurisht, do të duhej të kishte dhe një kategori të tretë, ajo e mjekëve të vërtetë, por kjo nuk haset aq shpesh, dhe duhet të jetë e vështirë. Ja përse kam vendosur të radhitem në krahun e viktimave, në çdo rast, për të kufizuar dëmet. Në mesin e tyre, unë mundem të paktën të kërkoj mënyrën e arritjes tek kjo kategori e tretë, domethënë tek paqja. »>>

> >>>

 

 Hibou roux. - Buf kuqalosh. I kuq. Komunist. Me yll ne balle.

Mais ce petit homme au poil roux et pauvre, d'une trentaine d'années, paraissait si décidé à tout reconnaître, si sincèrement effrayé par ce qu'il avait fait et ce qu'on allait lui faire, qu'au bout de quelques minutes je n'eus plus d'yeux que pour lui. Il avait l'air d'un hibou effarouché par une lumière trop vive. Le nœud de sa cravate ne s'ajustait pas exactement à l'angle du col. Il se rongeait les ongles d'une seule main, la droite...

bo, sa e lodhshme / e komplikuar / e paqarte / pabukse në shqip... smiley

Rrnofte varianti anglisht!

Losto e kisha fjalen per ket verintin shqip me siper. ja sa per ilustrim, por ka plot te tjera, besoj me kupton ku e kam fjalen:

 Deri atëherë, e di mirë se nuk vlej më asgjë për këtë botë dhe se, nisur nga çasti që kam hequr dorë për të vrarë, jam i dënuar për një mërgim përfundimtar...

...Po them thjesht se mbi këtë tokë ka gjëma dhe viktima dhe se duhet, aq sa e mundur, të mos pranohet për të qenë me gjëmën.

etj, etj

Anglisht nuk e kam me vete, por kapaku ka nje dysheme te verdhe me njolle gjaku, tip tabloje nga Infektivi circa 1984.

Stuart Gilbert. Ate kam dhe une, me duket perkthim elegant.

Sepse, me sa di une, zoti FH, yve ini mesuar te lexoni perralla nga Marika Kallamata. Kur Camus thote GJITHKUSH, perkthyesi shqiptar (qe ka sjelle Ana H) ka rrasur NJEREZIMI.

Kesaj i thone te lexosh mama dhia me shtate kecat.

Kur Camus vendos nje fjale ne tekst, ai as qe e vret mendjen nese FH-se do t'i pelqeje apo jo. Ai thote çka per te thene. Dhe nese shqipja aty me lart ka cunguar tekstin, atehere jeni te lire ta thoni. Por ama une nuk mund t'i bie ne sepate ngaqe zotrotes nuk i vjen per mbare paskajorja apo tjeter. Me nje fjale, akrobacirat e perkthimit, me vjen keq por mund t'i kerkosh tjeterkund. Ne zanatin e perkthimit, betimi im eshte NJE : besnikeri ndaj autorit. Pastaj, per lexuesin, ky edhe perpunohet. Por autori nuk perpunohet me, sepse vepra e tij ka dale tashme nga duart.

Voilà.

ps : sidoqofte, po ta le nje "plus", duke thene se copezat me lart jane perkthyer per 3'30", pa kurrfare redaktimi apo nderhyrje. Arsyeja e kesaj eshte qe ketu nuk jam ne ndonje provim, dhe se nuk paguhem fare per kete pune. Ja keshtu.

pse nervozohesh e shqetesosh, hiç mos e rruj per sytë e mi dhe të tjetrit. Ti ke shqipen tënde dhe kjo eshte kryesorja. Ja një pjesë tjetër:

Me kalimin e kohës, thjesht kam parë që edhe ata të cilët ishin më të mirë se të tjerët nuk mund ta pengonin veten sot për të vrarë apo për të lënë të vritet sepse kjo ishte në logjikën ku ata jetonin dhe se ne nuk mund të bënim asnjë veprim në këtë botë pa rrezikuar të bëjmë për të vdekur.

 

Shqipe turistësh.

 

Po pse bre ti mik, pse hutohesh keshtu ?

Po qe se nuk perton, a mund t'i nxjerresh nje nga nje idete e ketij pasazhi me lart. E kam fjalen, ide te shkoqitura nga njera-tjetra. Nqs perton, ska gje, do t'i nxjerr vete nga darka. Keshtu mik, dhe mos u mbyt ne nje pike uje. Te thashe nje here, hapni syte dhe lexoni emrin e autorit. Nqs autori eshte i llastuar dhe i pelqen te flase gjere e gjate, atehere keq me vjen, por do lodhesh pak ta ndjekesh. Nqs autori ia keput nje perralle, aty pastaj lexoje ne katerhapesh.

Por po ta perseris : mos vrapo neper lexime duke i lene idete e librit te bien rruges si pa te keq fare. Se pastaj do pendohë, thote kenga.

sa na perputhen kapakët smiley

lexim i rrjedhshem, mjaft i qarte (comfortable). Prape se prape i huaji shume me i bukur mu duk.

mfal veq deshta me dit qe dmth fjala TESELIM  nese e din naj kush  

teslim

TESLIM ndajf. bised.

  • 1. Në dorë të një tjetri, në zotërim për ta ruajtur sipas marrëveshjes. Ia la teslim, në dorë. E kam teslim, ia jap vetëm të zotit. E bëri (e dha) teslim diçka.

  • 2. Ndore; në dorë të një tjetri. Iu bë teslim atij iu dorëzua në besë. Nuk iu bë teslim armikut nuk iu dorëzua armikut.

  • 3. Në gjendje shumë të sëmurë, pothuajse pa frymë. U gdhi teslim.

  • 4. përd. kallëzues. Po ta lë në dorë, po ta dorëzoj. Teslim, merre dhe bëj ç’të duash me të! Na, teslim, është jotja!

une e dija teslim = tërbjet (sa shume, qenkam gabuar smiley

 a qishtut i bjen TESELIM a se ma ka lyp ni profesor ne fakulltet e pom vyn 

Varianti shqip i pjeses se perkthyer nga Hurbineku.

Besoj se tashme kuptohet, nga kjo epidemi une nuk kam se cfare te mesoj me, vec faktit qe me duhet te luftoj kunder saj perkrah jush. Une e di fare mire ( po, Rië, une e kam pire mire kupen e jetes, ju po e shihni vete) se kush ka brenda vetvetes murtaje; dhe askush, jo, askush ne bote nuk eshte i imunizuar ndaj saj. Ndaj duhet te mbrohemi ore e cast, qe te mos ndodhe te humbasim vemendjen dhe t'i leshojme frymen tone ne fytyre atij tjetrit, nese duam se paku te mos e infektojme edhe ate. Sepse natyres i perket vetem mikrobi. Te tjerat, shendeti, drejtesia, ndershmeria, ne qofte se e doni dhe kete te fundit, te gjitha keto jane pjelle e vullnetit, bile te nje vullneti ne vlim te perhershem. njeri i ndershem, njeri qe nuk infekton ndoshta askend, mbetet ai qe perpiqet te humbase sa me pak vemendjen. Po cfare vullneti dhe cfare tendosjeje nervash lipsen qe te mos humbase kurre mendja! Po, Rië, e di, eshte gje tejet e lodhshme te jesh me murtaje. Por eshte dhe me e lodhshme te luftosh per te mos qene i infektuar nga ajo. Per kete arsye i gjithe njerezimi sot na duket teper i lodhur, sot mbare njerezimi eshte disi me murtaje. Ka nje pjese qe nuk pranojne te jene te tille, ata ndihen mbi masen e lodhur, por nga kjo ata mund t'i cliroje vetem vdekja.

 

 Une e di fare mire ( po, Rië, une e kam pire mire kupen e jetes, ju po e shihni vete) se kush ka brenda vetvetes murtaje; dhe askush, jo, askush ne bote nuk eshte i imunizuar ndaj saj.

 

Je sais de science certaine (oui, Rieux, je sais tout de la vie, vous le voyez bien) que chacun la porte en soi, la peste, parce que personne, non, personne au monde n'en est indemne.

 

perkthyesi shqiptar shton ketu fjale, per ta zbukuruar siç duket, por jo vetem kaq por e perkthen dhe keq teskstin. 

une do ta perktheja keshtu :

E di me siguri (po Rië, di gjithçka nga jeta, ju po e shihni vete) qe çdonjeri e mban murtajen ne gji, sepse asnjeri, po, asnjeri ne bote, nuk eshte i pa prekur prej saj.

sepse ai po i thote doktorit: qe te gjithe jemi te prekur nga Murtaja. asnje nuk ben perjashtim. 

 

duhet gjithashtu te dihet qe Kamuja nenkupton me Murtajen = Te keqen. Le mal. pra ai mendon se njeriu lind i keq. shpetimi ose sherimi nuk do ti vije prej Zotit, por vetem prej vetes se tija, duke u perpjekur pa rreshtur e duke qene solidar me te tjeret njerez. 

 

Kamuja eshte moralist.

 

 

me siguri se eshte.. perderisa po e thua tiii

S'di si funksionon per ju te tjeret, po per mua kjo eshte hera e pare qe nga koha e shkolles qe lexoj me planifikim. Gje qe fakt me bezdis pa mase. 

Kam nje perkthim te mire ne italisht dhe hera-heres i hedh nga nje sy origjinalit, me shume per kureshtje, per te pare sesi jane ca shprehje ne frengjisht, sepse perndryshe ngjyresat deri ne fund mund t'ia kap vetem ne italisht.

Sa per stilin, ky ben sikur nderron nga kapitulli i pare tek te tjeret. Ne fakt kerkon te te lere te kuptosh qe rrefyesi ndryshon, qe ai ne kapitullin e dyte eshte nje kronikan qe i sheh gjerat me nga afer, i perjeton si me thene.

Me pelqejne shume dialogjet: i perfytyroj si zhvillohen realisht. Me shume pauza ne mes i perfytyroj. Camus-se i pelqente teatri dhe me te vertete, them, jane dialogje teatrale. Nje i mrekullueshem eshte ai i Kap. te dyte mes doktor Rieux-se dhe Tarrou-se, kur ky i fundit shkon t'i propozoje ngritjen e nje skuadre vullnetaresh per te perballuar epidemine ne rritje.

Camus vete thoshte se kish shkruar nje liber mbi ndarjen, pervecse ishte perpjekur "te mbushte me realitet" procedimin e nje miti.

Kam frike mos po e somatizoj me shume nga sa duhet leximin e ketij libri. smiley

 teksti origjinal i pjeses qe solli Ana H :

« C'est pourquoi encore cette épidémie ne m'apprend rien, sinon qu'il faut la combattre à vos côtés. Je sais de science certaine (oui, Rieux, je sais tout de la vie, vous le voyez bien) que chacun la porte en soi, la peste, parce que personne, non, personne au monde n'en est indemne. Et qu'il faut se surveiller sans arrêt pour ne pas être amené, dans une minute de distraction, à respirer dans la figure d'un autre et à lui coller l'infection. Ce qui est naturel, c'est le microbe. Le reste, la santé, l'intégrité, la pureté, si vous voulez, c'est un effet de la volonté et d'une volonté qui ne doit jamais s'arrêter. L'honnête homme, celui qui n'infecte presque personne, c'est celui qui a le moins de distraction possible. Et il en faut de la volonté et de la tension pour ne jamais être distrait ! Oui, Rieux, c'est bien fatigant d'être un pestiféré. Mais c'est encore plus fatigant de ne pas vouloir l'être. C'est pour cela que tout le monde se montre fatigué, puisque tout le monde, aujourd'hui, se trouve un peu pestiféré. Mais c'est pour cela que quelques-uns, qui veulent cesser de l'être, connaissent une extrémité de fatigue dont rien ne les délivrera plus que la mort.

 

dhe perkthimi qe i ben googla smiley :

"Prandaj, epidemi ende tregon mua asgjë përveç se ai duhet të luftojnë së bashku me ju. Unë e di me siguri (po, Rieux, unë e di të gjitha për jetën, ju shikoni në të djatht&eumlsmiley që mbart në vetvete të gjithë fatkeqësia, sepse askush, asnjë person në botë është i lirë. Dhe kjo duhet të monitorohet vazhdimisht për të mos u çuar në një moment të zbavitje, frymë në fytyrën e tjetrit dhe për të ngjitur infeksionit. Çfarë është e natyrshme është mikrob. Pjesa tjetër, shëndetin, integritetin, pastër, nëse ju dëshironi është një efekt i do dhe dëshirë që kurrë nuk duhet të ndalet. Njeri i ndershëm i cili e infekton vështirë se dikush është i cili ka pak çmenduri e mundur. Dhe merr vullnetin dhe pushtetin për të nuk do të hutuar! Po, Rieux, është e lodhshme të jetë një lebroz. Por është edhe shumë i mundimshëm për të mos dëshirojnë të jetë. Kjo është arsyeja pse të gjithë duket i lodhur, pasi sot të gjithë është pak murtaja. Por kjo është arsyeja pse disa, të cilët dëshirojnë të pushojë së qeni, përjeton lodhje ekstreme e cila ofruar asgjë më shumë se vdekje.

 

Kamuja eshte moralist.

Kend, kete kisha parasysh per ate me siper, ndaj denimit me vdekje.  Nuk thashe me lart qe Camus eshte Tarrou, por thashe "nepermjet Tarrou".  Per mendimin tim ajo pjese duhet lexuar ne ate menyre, jo thjesht historia se si u "sensibilizua" Tarrou mbi kete ceshtje.  Duke pasur parasysh bindjet e Camus, pertej "Murtajes" me duket se eshte e qarte. 

PS: Edhe une perkthimin e Gilbert kam, lexohej fare mire.  Per perkthimin ne shqip, ne ate qe ka sjelle Ana_H, do vendoset njehere e mire rregulli per mos-shqiperimin e emrave te pervecem? 

PPS: Ana darling, patjeter qe s'te drejtohem ty personalisht smiley.

 zakonisht neper perkthime edhe ato me cilesoret, ne kuptojme ate qe kupton perkthyesi nga vepra qe perkthen. 

nuk ka si origjinali, ne fakt.

kur shkrimtaret jane gjalle ndryshon puna, se ata i qendrojne siper kokes perkhtyesit, per te mos krijuar paqartesira. siç i qendron Kadareja "siper kokes" tedi papavramit. 

ps: gjithashtu desha me te pyet se : pse Kamyja eshte kundra denimit me vdekje ?

Nuk po i hyj perkthimeve ne pergjithesi.  Nuk jam e fushes smiley

Thjesht e kisha llafin tek emrat e pervecem.  Psh Rieux vs Rië.  Per mendimin tim jo-ekspert, por si lexuese, emrat duhen lene ne origjinal.  

ps: eshte kondra ne princip.  

pps: me mirekuptim do ishte mire ta linim kete debat ne fund, per respekt ndaj peshqeve te tjere qe s'e kane mbaruar librin, dhe ndaj penarit qe ka caktuar datat smiley

 peshqve vetem nder po iu beme, duke shpjeguar njekohesisht qe ata lexojne, se ndryshe dyshoj se kuptojne gje te madhe dhe ata qe do kene kurajo ti shkojne leximit gjer ne fund. 

une librat qe me pelqejne i lexoj mbrenda nates, jo per tre muj. bile them se prandaj dhe shkolla nuk u pelqen nxenesve, ngaqe nje liber e bejne terkuze nje vit te tere. 

rrihet hekuri sa eshte i ngrohte, thote populli.

Ha, ha, ha. Kendveshtrimi po punon per t'na edukuar smiley

S'e dija qe agjitpropi e paska rihapur zyren ne France!

 nje nga idete e librit eshte solidariteti midis njerezve. per te qene ne teme thash te jem dhe solidar me lexuesit e tjere. 

tu psh ta lexoj librin ne telefon po ma kerkove, veç nga solidariteti. per me teper bisedat me italine (dhe mbi 100 vende te tjera) i kam gratuit. smiley

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).