DESCARTES - Gjashtë Meditime

>- Sa meditime jane ?smiley>

- Gjashte.

- Pse gjashte ?

- Po sa ?

- Pese.

- Pse pese ?

- Po sa ?

- Asnje.

- Mire.

- Shume mire.

44 Komente

Nga ku rrjedh se trupi njerëzor mund të zhduket lehtë, porse mendja, apo shpirti i njeriut (çka unë nuk i shquaj aspak nga njëri–tjetri), është e pavdekshme nga natyra e saj.

Mire e bukur! Qe trupi eshte nje"materie" e tjetersueshme(evolutive) gjate gjithe ekzistences se tij (si gjallese njerzore,per shembull),kjo eshte me se evidente.Qe te zhduket kjo nuk me duket se ndodh,e thame, "trupi eshte maze lendore", pra lenda nuk zhduket ,transformohet nga njera gjendje ne tjeter...Por mua nuk me shqeteson kjo;Ne pjesen e dyte te paragrafit,pra pas vdekjes o zot c'fjale ogurzeze..)me mire ta formuloj keshtu; pasi "xhi"(shpirti) ka braktisur apo e ka zbrazur trupin ,"endet"diku jashte ne hapsire duke vazhduar tashme i pavarur ,i pavdekshem"jeten jashtetrupore"si nje "substance e paster"sepse ajo eshte natyra e tij....Cila natyre xhanem?!Ajo jomateriale,flu,eterike,abstrakte,domethene qe te jete e pavdekshme duhet te jete pnevmatike(kupto pnevma)domethene iluzive?!Ne fakt nocioni"shpirt"nuk mund te "ikonizohet" ne permasat e nje "materjeje",pra nuk eshte nje raelitet i prekshem,viziv,i tjetersueshem, por i takon nje ekzistence  tjeter,perjetsise...Nuk e di se sa dote binin dakord me kete materialistet skeptike sidomos me prezencen e Zotit si faktor determinant i krijimit,i gjenezes dhe se fundi i pavdeksise se shpirtit...Shpesh me kete te fundit abuzohet ne menyre te paskurpullt duke i mashtruar masat e vobekta e te deshperuara me premtimin e"jetes se ameshuar"pra te parajses  e "jetes se dyte te shpirtit".Sekte te ndryshme fetare i kane kthyer keto teori ne dogma mashtruese duke ua zhveshur keshtu "petkun romantik te pafajsise e te iluzionit parajsor.."Per mua personalisht eshte nje perceptim iluziv i subkoshiences qe vjen e behet mundonjes e interesant me misterin e parajses se parjeteshme...Ndofta dote me pyesnit nese  une i besoj?Dote pergjigjesha;-"Nuk edi!!!"...

 

 

>Zigur, ti je bota.>

III.

Në të PESTIN, përveç natyrës trupore të marrë në përgjithësi që është shpjeguar aty, ekzistenca e Zotit është vërtetuar aty nëpërmjet arsyesh të reja, në të cilat, sidoqoftë, mund të hasen ca vështirësi, por që do të zgjidhen në përgjigjet ndaj vërejtjeve që më janë bërë ; dhe gjithashtu, aty zbulohet dhe në ç’mënyrë është e vërtetë që vetë siguria e vërtetimeve gjeometrike varet nga njohja e një Zoti.>>

Së fundi, në të GJASHTIN, unë shquaj ndërmjet veprimit të nxënies dhe atij të përfytyrimit ; shenjat e kësaj shquarje janë përshkruar aty. Unë tregoj gjithashtu se shpirti i njerëzve është vërtet i shquar nga trupi, por sidoqoftë aq i bashkuar dhe i lidhur me të saqë ai formon me këtë trup një gjë të vetme. Aty janë paraqitur të gjitha gabimet që vijnë nga shqisat, me mjetet gjithashtu për t’i shmangur. Dhe së fundi, unë sjell aty të gjitha arsyet nga të cilat mund të nxjerrim ekzistencën e gjërave lëndore : jo se unë i gjykoj fort të dobishme për të provuar çka ato provojnë, domethënë, se ka një botë, se njerëzit kanë trupa, dhe gjëra të tilla, çka këto nuk janë vënë asnjëherë në dyshim nga njerëz me mend në kokë ; por sepse duke i vëzhguar nga afër, ne arrijmë të shohim se ato nuk janë aq të sigurta dhe të qarta sesa ato të tjerat që na përcjellin në njohjen e Zotit dhe të shpirtit tonë ; në atë pikë që këto të fundit janë më të sigurtat dhe më të qartat që mund të bien ndonjëherë në prehrin e mendjes njerëzore. Dhe kaq ka qenë synimi i këtyre gjashtë Meditimeve ; çka kjo bën që këtu kam harruar mjaft çështje të tjera, për të cilat kam folur kalimthi në këtë traktat.

Vazhdimi vjen me poshte.

... edhe pak me poshte.

Ju kam zili miq ,qetesine e me sa duket mungesen e dinamizmit ne jetet tuaja qe ju lejon luksin te reflektoni kaq thelle ,e te okupoheni me keto tema filozofike.

Te ardhur nga nje sistem i perçudnuar komunist ne duhet te veme ne diskutim gjithçka....jo vetem sepse na porosit Descartes...Histori,gjeografi e kulture,sentimente e afete,fe',Bajram e Krishtelindje.....e sa e lodhshme qe eshte...sa e vuajtshme....çdo fund nentori konsumohet me oke gel....aze .Me mungon ,na mungon nje pike referimi ...qe nuk ndryshon....qe nuk leviz...ndoshta prehri i mames....

Hurbi, te lutem mos i bej kursive postimet e Dekartit se me qerrrrove fare nga syte... 

Dekarti prane zjarrit dhe persiatjet mbi te verteten dhe iluzionin e marrezise jane radhet me te njohura dhe me poetiket nga te gjitha. Gjithsesi me duket se ekziston i perkthyer ne shqip. Por ndoshta edhe gabohem... Pune te mbare!

Per syte e tu, une vete gjer ne Allamanje dhe porosis shkronja te tjera.

As e kam idene ne ekziston ne shqip, por sidoqofte nuk kam ndermend ta perkthej te plote, thashe te sjell vetem meditimin e pare. Pastaj, po te jete per ndonje ribotim, edhe mund t'iu hyjme meditimeve te tjera. Se qe thua ti, ndoshta meditoj dhe vete keshtu, u bene kohe qe nuk e kam llokoçitur krroqen.

ps : do kete dhe tre postime te tilla, te pothuaj kesaj gjatesie, dhe pastaj beni si dini vete : u dekartizofshi te gjithe.

 Ekziston qe prej 20 vjetesh dhe i perkthyer 40 here me mire. Hurbi do bente mire t'i lexonte me laps ne dore nese do donte vertet te hante buke me perkthimin. Me kete perkthim cale cale qe ka sjelle do i rekomandoja

Don't quit the day job!

 Jo me thene te drejten, kujtesen e emrave nuk e kam te forte, por kopertinen e kam si te stampuar para syve. Duhet te kete qene perkthim i fundit 60 ose fillimit 70.

pf pf pf... çaf çuf çaf çuf... pf pf pf... çaf çuf çaf çuf... pf pf pf...

Les mouchards sont arrivés. Souhaitons-leur le bienvenue. Ils nous ont manqué. La foire aux idiots ouvre ses portes du 29 au 31.

 Ekzistence- qenesi

Mirëpo, ndonëse dobia e një dyshimi kaq të përgjithshëm të mos duket përnjëherë, ajo është sidoqoftë mjaft e madhe, sepse ai na çliron nga të gjitha llojet e paragjykimeve, dhe na përgatit 

E fillon me ai dhe e vazhdon me ajo.

Organizimi i fjalive eshte i llahtarisur, gje qe me ben te mendoj se ti ose nuk i kupton filozofet qe lexon, ose nuk di te shprehesh ne shqip. Qe te merremm me te gjithe dhe secilin kombinim te cuditshem te fjaleve qe ti ben duke te krijuar pershtypjen se po thyen arra me dhembe, po te sjell nje perkthim tjeter, dhe krahasoji shqipet. Po le dhe nje perkthim anglisht si arbiter.

Ne meditimin e pare une do t'u tregoj nje baze mbi te cilen mund te ngreme dyshimet tona, ne pergjithesi per gjithcka, dhe vecanerisht per objektet materiale, te pakten per aq kohe sa nuk kemi nje mbeshtetje tjeter nga shkencat vec atyre qe kemi deri tani. Nderkohe, megjithese dobia e nje dyshimi kaq te pergjithshem mbase nuk mund te bjere ne sy me shikim te pare, ajo eshte megjithate shume e madhe, qekurse na shkeput ne nga cdo paragjykim dhe na ofron shtegun me te lehte qe mendja jone mund te ndjeke per ta cliruar vehten prej te gjitha ndijimeve; dhe se fundmi e ben te pamundur per ne qe te dyshojme me vone, sa here qe do te kemi zbuluar te verteten.

1. IN THE First Meditation I expound the grounds on which we may doubt in general of all things, and especially of material objects, so long at least, as we have no other foundations for the sciences than those we have hitherto possessed. Now, although the utility of a doubt so general may not be manifest at first sight, it is nevertheless of the greatest, since it delivers us from all prejudice, and affords the easiest pathway by which the mind may withdraw itself from the senses; and finally makes it impossible for us to doubt wherever we afterward discover truth.[L][F]

 

P. S. Te kam then qe ne frengjisht di vetem Zhytem :X

Dhe perpara se te fillosh me ato sharjet alla Berishe per te gjithe ato qe nuk te duartrokasin, po te them

Fjalet mbrapsht, dy shigjeta prapa malit, pashaporte kineze, DOMINO. smiley

>>

 

Degjo zoteri,

Kur nuk merr vesh, mos i fut hundet kahmos - fjale e moçme kjo.

Mirëpo, ndonëse dobia e një dyshimi kaq të përgjithshëm të mos duket përnjëherë, ajo është sidoqoftë mjaft e madhe, sepse ai na çliron nga të gjitha llojet e paragjykimeve, dhe na përgatit 

ajo = dobia.

ai = dyshimi.

Dobia e nje dyshimi, ajo eshte e madhe sepse ai na çliron.

Tani, qe te mos e zgjas me me çiftin tend, po te them vetem keshtu : shko shkruaj ndonje pallaver gazete, se me duket te ka ardhur koha te vesh ndonje zjarr gjekundi. Dhe mos u merr me kete pune. OVER.

 O rrush qe i di te gjitha. Ketu e gjithe fjalia eshte ngritur rreth togfjaleshit  dobia e dyshimit dhe kjo fillon femerore dhe mbetet femerore. Megjithate edhe pa kete, kjo nuk sjell asgje ne stilin tend te perkthimit qe ngelet i pakuptueshem per aresyen e thjeshte se ti nuk i kupton vete ca gjera. 

Une tani po nisem per ne piknik, ku do tu ve zjarrin ca turrave me dru per te bere BBQ. Je i ftuar te vish, me gjithe delen tende te vogel prej fshatit malor. AUVIDERZEIN.

P.S Krahasoji, krahasoi edhe njehere te dyja perkthimet, dhe po se kuptove perseri se cfare ka dashur te thote Deskarti, problemin e ke nga thithja dhe jo nga marmita.

 

p.s ai= dyshimi, ajo=dobia.

Megjithëse ajo fjali mund të shkruhej më thjesht seç e ka sjellë Hurbi.

Po hyj edhe une si e trete ne mes dhe po vendos variantin tim te paragrafit, mbas shqyrtimit te origjinalit ne latinisht dhe duke e krahasuar me nje perkthim ne italisht qe e kam ketu e qe po me ben te dyshoj shuuuume per cilesine e tekstit (ne italisht).

Sidoqofte u hodha nje sy edhe varianteve frengjisht dhe anglisht (te gjitha on line, bashke me origjinalin).

Nuk gjeta gjekundi gjurme te perkthimit ne shqip... !!!!!!!!!!!

 

Synopsis i gjashtë meditimeve në vijim

 

1. Tek i pari bëhet një paraqitje e arsyeve pse mund të dyshojmë për të gjitha gjërat, sidomos për ato materiale; së paku deri sa nuk kemi në duar baza shkencore të ndryshme nga ato që kemi patur derimësot. Edhe pse në pamje të parë dobia e një dyshimi kaq gjithëpërfshirës mund të mos jetë e dukshme, ajo do të jetë megjithatë tejet e madhe, meqë një dyshim i këtillë na çliron nga të gjitha paragjykimet dhe na çel një shteg të mbarë për të ndarë mendjen nga shqisat; dhe, më në fund, bën të mundur të mos dyshojmë më për të vërtetën pasi ta kemi zbuluar nje here si të tillë.

 

 

 

 

Ketu me poshte origjinali:

 

 

SYNOPSIS SEX SEQUENTIUM MEDITATIONUM

1. In primâ, causae exponuntur propter quas de rebus omnibus, praesertim materialibus, possumus dubitare; quandiu scilicet non habemus alia scientiarum fundamenta, quàm ea quae antehac habuimus. Etsi autem istius tantae dubitationis utilitas primâ fronte non appareat, est tamen in eo maxima quòd ab omnibus praejudiciis nos liberet, viamque facillimam sternat ad mentem a sensibus abducendam; ac denique efficiat, ut de iis, quae posteà vera esse comperiemus, non amplius dubitare possimus. "

Ka dhe diçka : Descartes ka shkruar para 350 a me shume vjetesh. Dhe menyra e arsyetimit, apo e formulimeve, ndryshon me ate qe eshte sot. Nese une u mundova te sjell ketu Descartes, kete nuk e bera thjesht per te ditur citatet e tij, sepse keto i meson nga çfaredo manuali filozofie, ne internet apo liber, por e bera per te hyre ne vete tekstin e Descartes, ne kleçkat e arsyetimeve te tij, ne gjuhen dhe formulimet e tij. Me nje fjale, krahas atyre çka ai thote, une desha te di dhe menyren me te cilen e thote.

Sepse, per letraret e vertete, dhe jo per kalimtaret kokegdhe, eshte e qarte se Marcel Proust flet ne "Fundi i xhelozise" per fatkeqin qe s'e zinte gjumi gjithe naten, çka kjo i ka ndodhur gjithkujt, por ama eshte ndryshe kur kete e thote Hurbinek apo Finisterre, e ndryshe kur e thote Marcel Proust. Perkthimi nuk mund te thjeshtohet ne vetem nje nxjerrje ideje te pergjithshme, por duhet te perkulet dhe mbi menyren e kesaj nxjerrje. Kush e ka lexuar "Fundi i xhelozise", e kupton ku e kam fjalen.

Kete minidebat po e bej me Finisterren dhe me veten time, dhe me asnje tjeter, e perseris, me asnje tjeter qe nuk merret me pune perkthimi. Per kalimtare, nuk kam nevoje, as sot, as mot.

_____________

3.

 

Të hamendësojmë tani se jemi në gjumë, dhe se të gjitha këto veçanti, domethënë, që ne i hapim sytë, që lëvizim kokën, që zgjasim duart, dhe gjëra të tilla, nuk janë tjetër veçse iluzione të paqena ; dhe le të mendojmë se ndoshta duart tona, dhe trupi ynë, nuk janë të tillë siç i shohim. Sidoqoftë, duhet pohuar të paktën se gjërat që na janë paraqitur në gjumë, janë si tablo dhe piktura, të cilat nuk mund të formohen ndryshe përveçse në ngjashmëri me diçka reale dhe të vërtetë ; dhe se kështu, të paktën, këto gjëra të përgjithshme, domethënë sytë, koka, duart, dhe tërë pjesa tjetër e trupit nuk janë gjëra imagjinare, por të vërteta dhe të mirëqena. Sepse piktorët e vërtetë, kur mundohen me tërë gjetjet e tyre të paraqesin sirena apo satira, përmes formash të çuditshme dhe të jashtëzakonshme, nuk mund t’iu japin atyre sidoqoftë forma dhe natyra krejtësisht të reja, por thjesht bëjnë njëfarë përzierje dhe përbërje gjymtyrësh kafshësh të ndryshme ; ose dhe, nëse imagjinata e tyre është aq e tejskajshme sa për të shpikur diçka aq të re, që ne të mos kemi parë kurrë diçka të ngjashme, dhe që vepra e tyre të na paraqesë diçka pastërtisht të shtirë dhe kryekëput të rreme, të paktën ngjyrat me të cilat i krijojnë këto vepra duhet të jenë të vërteta.>>

Dhe për të njëjtën arsye, ndonëse këto gjëra të përgjithshme, domethënë sytë, koka, duart, dhe gjëra të tilla, të mund të jenë imagjinare, duhet pohuar sidoqoftë se ka gjëra ende më të thjeshta dhe më universale, të cilat janë të vërteta dhe të mirëqena ; nga përzierja e të cilave janë të formuara, njëlloj si në rastin e përzierjes së ca ngjyrave të vërteta, të gjitha këto imazhe gjërash që qëndrojnë në mendimin tonë, qoftë të vërteta dhe të reale, qoftë të rreme dhe fantastike.>>

Nga ky lloj gjërash është natyra trupore në përgjithësi, dhe shtrirja e saj ; gjithashtu dhe figura e gjërave të shtrira, sasia apo madhësia e tyre, dhe numri i tyre ; si dhe vendi ku ato janë, koha që mat zgjatjen e tyre, dhe gjëra të tilla. Ja përse ndoshta nuk bëjmë ndonjë gabim po të themi se fizika, astronomia, mjekësia, dhe të gjitha shkencat e tjera që varen nga shqyrtimi i gjërave të përbëra janë fort të dyshimta dhe të pasigurta ; porse aritmetika, gjeometria, dhe shkencat e tjera të kësaj natyre, të cilat trajtojnë vetëm gjëra fort të thjeshta dhe të përgjithshme, pa e vrarë mendjen nëse ato gjenden në natyrë apo jo, përmbajnë diçka të sigurtë dhe të pakundërshtueshme. Sepse, qoftë zgjuar apo në gjumë, dy edhe tre bëjnë gjithmonë pesë, dhe katrori nuk do të ketë më shumë se katër brinjë ; dhe është e pamundur që të vërteta kaq të dukshme të mund të dyshohen për ndonjë paqenësi apo pavërtetësi. [...]>>

 

Hurbi, une jam e bindur qe per nje tekst mund (dhe duhet) te ekzistojne shume perkthime, keshtu qe nuk e solla variantin tim per te hyre ne (mini)polemike me ty, meqe kush perkthen e ka gjithnje te qarte mundimin e tjetrit dhe perpiqet te mos shkele mbi te.

Jam dakort edhe qe perkthimi s'duhet "t'ia sheshoje gungat" origjinalit, megjitheqe prirja e riperkthimeve ne ditet tona rend drejt thjeshtezimit dhe hapjes se skutave te teksteve si ky i Dekartit. Nje te tille per shembull une e bera duke perkthyer shprehjen "scientiarum fundamenta" me "baza shkencore", por mund ta kisha perkthyer edhe me "themele te njohjes", sic kane bere disa nga tekstet ne gjuhet e tjera.

Nga ana tjeter gjuha e Dekartit nuk eshte e erret, thjesht duhet rene dakort per perkthimin e disa termave, por qe ne shqip, deri tek Dekarti te pakten, kjo eshte e mundur.

Ty te faleminderit per mundimin dhe per hapjen e temave te tilla te Peshku.

Tani po shkoj te blej qumeshtin ne supermerkate smiley

Nga MARCEL PROUST :

Kjo pjese ketu me poshte ka vetem dy fjali. E para dy rreshta, e dyta deri ne fund. Po ta vini re, Proust shkruan siç shkruan Proust. Me nje fjale, nese nje perkthyes (une apo tjeter) mendon se mund te deboje Proustin dhe te sjelle nje Proust "light", apo Proust babaxhan, gabohet dhe gabohet keq.

Une mund ta sakatoj fjaline dhe ta bej copa-copa, ne stilin : "Sa bukur eshte te lexosh. Te te sjellin ushqime prane, dhe ti lexon. Nje grenxe vjen te te shqetesoje dhe ti nderron vend", etj. etj., mirepo ne nuk lexojme me Proust por lexojme Zenun, Themistokli, Vate, dhe Drande. Keto gjera duhet te menjanohen. Dhe perkthyesi, ne punen e vet, duhet t'i shohe ne koke lexuesit dhe pastaj te marre qendrim : nese koka e lexuesit tregon se ai eshte nje idiot e gjysme, atehere perkthyesi te vazhdoje punen e vet dhe te mos e çaje koken. Nese lexuesi eshte i pergatitur, qe ka pare shume autore e shume stile, e shume shkalle veshtiresie, atehere perkthyesi bashkepunon me te, ne heshtje.

Po ta perkthejme ne gjuhe popullorçe, dmth ne gjuhe te trashe rrotorshe, Proust do te thote kete :

"Shikoni çuna, kur lexojme gjera te bukura, ne e kemi mendjen hava. Le qe nena te bezdis duke te te sjelle gjera per te ngrene, e ti as i kap me dore, sepse ke hyre ne lexim, kupton ti ? Pastaj, kur te vije koha e darkes, vijne e te therrasin : O Turi, O Turi, hajde ha buke se u harrove fare. Dhe ti shkon ne tavoline dhe nuk ha dot sepse e ke mendjen tek pasazhi ku e ke lene. Dhe sapo babi te te thote, hajt ik tani, qafir, ti shkon dhe me vrap vazhdon leximin. E qe thoni ju, keto gjera pra, qe ty te duken si te bezdisshme ne ate kohe, me vone behen te lezetshme. Edhe thua me vete : bah ! kam qene duke lexuar Xhoanen me Dik Sheltonin, dhe duke u puthur, mbaj mend se nje grenxe me ka kafshuar ne hunde dhe ma ka bere patate. Eh ç'kohe te mira, more vellezer".

______________________

Ja keto thote Prousti ne gjuhe hajvançe. Kurse ne gjuhen proustiane, kjo jep kete si me poshte, dhe qe mund ta lexojne vetem ata qe e kane stomakun e forte dhe qe jane lexues te sprovuar. Te tjeret, prisni pak se do t'ju tregoj ca perralla me vone.

_______________________

Nuk ka ndoshta ditë të fëmijërisë sonë që ne t’i kemi jetuar aq plotësisht sa ato që ne i kemi besuar si të pajetuara, ato që ne i kemi kaluar me një libër të dashur. Gjithçka që, siç dukej, i mbushte këto ditë për të tjerët, dhe që ne e shmangnim si një pengesë të rëndomtë ndaj një kënaqësie hyjnore : loja për të cilën një mik vinte të na kërkonte në pasazhin më interesant, bleta apo rrezja e diellit që na detyronin t’i ngrinim sytë nga faqja apo të ndërronim vend, ndonjë ushqim që na e kishin sjellë për ta shijuar dhe që ne e linim mënjanë mbi stol, pa e prekur, ndërsa, përsipër kokës sonë, dielli zbehej në qiellin blu, darka për të cilën duhet të hynim brenda dhe ku ne nuk mendonim gjë tjetër veçse të ngriheshim për të përfunduar, menjëherë më pas, kapitullin e ndërprerë, e tërë kjo, që leximi do të ishte dashur të na pengonte ta shquanim ndryshe përveçse si bezdisje, e tërë kjo gdhendej përkundrazi nga ky lexim në një kujtim aq të butë (më të çmuar për gjykimin tonë të tanishëm sesa ajo çka ne lexonim asokohe me aq dashuri) saqë, nëse na ndodh ende sot t’i shfletojmë këta libra të dikurshëm, kjo nuk është më përveç si të vetmit kalendarë që ne të kemi ruajtur nga ditët e shkuara, dhe me shpresën që të shohim të pasqyruar mbi faqet tona shtëpitë dhe pellgjet që nuk ekzistojnë më.>>

 O Rubin shkelqimshume qe zbukuron ballin e kurores se perkthyesve ne gjuhen meme. Mos u hidh nga nderzimin artificial i lopeve tek lufta ne Vietnam. Po flisnim per perkthimin e filozofise, ku gjeja me e rendesishme eshte qe te percjellesh filozofine, dhe ne mundsh pastaj edhe stilet. Kurse ti tani po na llafos per perkthimin e letersise, ku ruajtja e stilit eshte gjeja kryesore. Pa po perpiqesh te ngaterrosh me pyetjen idiote: Kush eshte me i forte, tigri apo peshkaqeni.

Nese do te kthehesh tek perkthimi letrar, po ta them perseri qe edhe tek perkthimi i sonetit te Bodlerit ketu tek Peshku, qe mund te jete gjeja me stilistike, ishe perseri bylmez (dhe nuk isha vetem une qe ta vura ne dukje kete) dhe ja mballosje fjaleve tjeter per tjeter. Pastaj kur e pe qe budallalleqet e tua nuk qendronin, u zhduke, dhe bile edhe do e kishe ngrene temen, ashtu sic hengre ata te Heidiggerit kur t'u kundervune per perkthimin. 

Problemi yt nuk eshte qe nuk di, problemi yt eshte qe ti mendon se je i ditur. Dhe tani me mire po e le me kaq, se kam per t'u hedhur pleh organik lesave te luleve ne bahce qe te pergatiten per dimer, pune kjo shume me eremire dhe e dobishme se sa bjerrja e kohes per te mbushur nje tru me brime ne fund.

Fin, perkthimi yt eshte edhe me i mire, me pelqeu vecanerisht "baza shkencore". Ka dhe nja dy gjera qe une do t'i kisha vene ndryshe, por keto jane nuancat e puplave te qafes.

Edhe une jam i teorise qe perkthimi duhet te jete i qarte dhe i kuptueshem. Aje teoria "kushdo qe nuk i kupton keto qe une kam shkruar eshte idiot" me duket shume e tejkaluar dhe pabukse. Nese ti nuk arrin te komunikosh dicka, d.m.th qe ke problem komunikimi. Pike.

Gjithashtu nese une perkthej (une do te preferoja ta quaj shqiperoj) Deskartin, ai duhet te jete i kuptueshem ne rradhe te pare ne shqip, dhe pastaj nese eshte e mundur edhe ne stil. Sepse une e lexoj Deskartin qe mundesisht idete e tij ti aplikoj ne boten e sotme, dhe jo per t,u shtangur me stilin latin te te shprehurit para 500 vjetesh. Nese dua ta kem kete kenaqesi, duhet te mesoj latinisht, dhe nuk pres qe te ma sjell nje perkthyes ne shqip, qe edhe nuk e sjell dot gjithsesi.

Perkthim shume i dobet. Sorry, rikthim per permiresim.

Hurbinek, do te te grrij me keq se c'po e grrin shqipen. Ku e ke pare foljen "mund" te te perdoret sikur te ishte ndihmuese nderkohe qe eshte koncepti i mundit qe eshte paresori. "Zoti mundet gjithcka?"

Zoti ka mundesi gjithcka, po,

zoti mundet te beje gjithcka, po,

Hurbineku mundet te perktheje gjithcka, po,

zoti mundeson gjithcka, po,

por zoti mundet gjithcka, kurre.

Edhe nese zoti mundet gjithcka, nuk mundet shqipja t'a toleroje kete lloje te shprehuri.

Cdo te thote "Zoti eshte thene sovranisht i mire?" Si mund te thuhet dicka sovranisht? Ka treguar veten sovran i mire, apo eshte treguar sovran i mire, ndoshta? Pse mor vella u dashka une te perkthej Descartin nga shqipja ne shqip, vetem se ti si perkthyes i Descartit do te ruash gramatiken origjinale, apo perdor shprehje te paqena? Jo mor daku. Mendohu i here.

Une mundem

Ti mundesh

ai mundet

ne mundemi

ju mundeni

ata munden

Folja mund, para se gjithash eshte folje dhe pastaj eshte ndihmese.

Nese ti s'je mesuar te lexosh "une mundem gjithçka", apo "ti s'mundesh asgje", atehere çdo gje e ka nje fillim. Mund t'ia fillosh qe sonte, dhe pas tre ditesh ushtrimi te kesaj forme, ja ku je mesuar dhe ti. Mos u merzit, te gjithe i kemi pasur fillimet e veshtira, por ia kemi arritur.

Yes, we can - Po, ne mundemi.

Nga Heidegger, ndonje lajm ? Ku ke ngecur ? Mos nguro, mund te te drejtoj ne referenca tejet te sakta. Pastaj gjithkush e di rrugen vete.

kjo "po ne mundemi" ka po aq "kuptim" sa edhe "oui, nous pouvons" o Urim te lutem!

 

Cfare do te thote "sovran", Lulian ? A mos do te thote "i pari me i pare, me i pari nder te gjithe, i larti me i larte, me i larti nder te gjithe, i pavaruri me i pavarur, me i pavaruri nder te gjithe" ?

Edhe ai burri eshte duke thene : Zoti eshte sovranisht (ndajfolje menyre) i mire. Me nje fjale, dmth ai qe e shperndan te miren pa i dhene llogari askujt, dhe madje kjo e mire eshte e mira me e madhe, me e larte, me ashtu e keshtu, eshte maja e te mirave, nuk ka me te mire se ajo çka te jep Zoti, etj. etj. etj.

Sepse Descartes ka rrasur ate fjalen qe ti s'e ke lexuar "eshte thene", qe do te thote se tradita e krishtere e thote Zotin si shuuuuuuuuume te mire, qe jep gjithçka ne kete bote, Zoti nuk shahet asnjehere ne Bibel, nuk eshte i keq, edhe kur na ndeshkon, kete e ka per te bere mire, dhe jo keq per keq, se ashtu i do qejfi.

"Dieu est dit souverainement bon". - thote Descartes.

E di si eshte puna, Lulian ? Nese ke ngecur te kjo "sovranisht", te lutem anashkaloje, ose vendos ne vend te saj gdyugyt43jfj dhe pastaj je ne rregull. Lexoje si poezi, edhe ketu nuk i marrim vesh te gjitha, por na pelqen poezia e ketij apo atij. Do me falesh tani qe te shqetesova ?

 

O Hurbinek, kam ngecur tek "eshte thene." Kjo mund te kete kuptim ne frengjisht. Ne shqip thuhet "eshte treguar." Psh, ti je treguar perkthyes i dobet, dhe jo, ti je thene perkthyes i dobet. Descartes ve ne dyshim pikerisht traditen. Dhe nuk eshte tradita, shkrimet e shenjta qe thone se Zoti eshte sovran i mire, por Zoti vete qe eshte treguar sovran i mire. Harroje traditen, ne kete moment te meditimit ajo eshte ne dyshim.

Plus, edhe sovranisht, eshte e dobet. Psh, ti je treguar perkthyes i dobet, dhe jo, ti je treguar perkthyeshmerisht i dobet. Keto drunjezime, sic i quan Ardian Vehbiu, sovranisht, perkthyeshmerisht, etj, ja prishin rrjedhshmerine shqipes, e ngurtesojne, tregojne nje lloj impotence e njekohesisht prepotence te perdoruesit. Jo se nuk kane kuptim, por thjesht se kuptimin e kane te huazuar, dhe se nuk ofrojne asnje kuptim te ri. Ku eshte dallimi ne kuptim midis "eshte treguar sovran i mire" dhe "eshte treguar sovranisht i mire"? Asnje dallim ne kuptim nuk ka. Dallimi eshte tek perdorimi i qarte dhe elegant i shqipes.

Hurb, mund nuk ka kuptim pervecse si folje ndihmese, dhe nuk ka kuptim si folje e vecante pervecse kur behet fjale per sportin e mundjes, dhe atehere duhet "mundem me" dhe jo thjesht mundem. Une mundem gjithcka, eshte aq shqip sa dhe une mundem ecje, une mundem tavoline, une mundem dyll, une mundem zot mashtures, une mundem dyshim, une mundem gjithcka. Mundesia eshte kapacitet per veprim, dhe jo thjesht veprim. "Mundem per gjithcka" edhe shkon, por mundem gjithcka eshte perdhunim i shqipes Hurbinek. Shife me kujdes shqipen qe perdor, se s'ta kam me te keq.

 

LULIAN,

Nuk do te flas me me ty per keto pune. Arsyeja eshte e thjeshte : mbushi nja 10 000 faqe perkthim, dhe eja flasim bashke. Eshte e pamundur qe te flas ketu me nje jo te zanatit. Perkthimi ose merret, ose lihet. Nuk ka rruge te mesme. Shko ne dyqan, shfleto, lexo, pelqeje, urreje, bleje, mos e ble. POR TE GJITHA KETO NE HESHTJE. Se librashitesi nuk ka nevoje per kongrese gjuhesore nga bleresit. I themi nje fjale ne andej nga fshati : "kafe n'ta marrte menja".

Ti mund te thuash shume mire qe kjo ben e ajo s'ben, por kete mund ta besh me nje kalimtar tjeter dhe jo me mua. Mes kalimtaresh, kuptoheni lehte.

Vehbiu le te flase ç'te doje, po pata leket te teperta, do blej ndonje gje dhe do ta lexoj. Deri atehere, bejme ç'mundemi.

Perdhunimin e shqipes, nuk e di. Di qe edhe ajo gjuha ime eshte shqip. E ate timen e perkedhel dhe e ledhatoj me se miri. Ate qe ma ka mesuar nena ime. Sa per nenat tuaja, nuk di ç'ju kane mesuar, me siguri qe edhe ato ju kane mesuar gjuhen qe kane ditur.

Si rrjedhim, zgjidhni perkthyesit tuaj, nga fshati juaj, me te cilin t'i keni nenat motra. Une do te shkruaj per kusherinjte e mi, dmth per tezaket, nenat motra. Ka fort mundesi qe ne te mos kemi asnje lidhje farefisi, por nuk besoj se eshte fundi i botes. 

Shkurt e shqip, gjeni kishat tuaja dhe faluni atje. Me duket se keni gabuar kishe. Me mekataret e mi, merrem vesh per se mbari. Gjeni priftin tuaj dhe kungohuni atje, besoj se kjo eshte me e mira qe mund te beni.

Une do te vazhdoj shqipen time, ju vazhdoni tuajen. Besoj se jemi aq te zgjuar sa te mos na puqen rruget asgjekundi. 

Tungatjeta.

______

ps : per funderrinat qe vertiten andej-kendej, problemi eshte shume me i thelle sepse eshte ontologjik. Dhe jo thjesht ontik. Por s'merzitem nga kjo, iu kepus nje "n'rrot s'ames" dhe dal matane. 

Hurbinek, nuk besoj se e ke seriozisht kete lloj pergjigje. Nuk te ben nder si perkthyes. Une jam lexues dhe perdorues i gjuhes shqipe, dhe ti ma njeh shume mire shqipen qe perdor, besoj nuk ka nevoje te te tregoj kredenciale, apo te te tregoj ato 10000 faqe. Mos me fol mua si Tan Hasani te me tregosh se sa kalimtar jam per sa i perket leximit, se vetem vetes tende i ben dem. Ti ne rolin e perkthyesit nuk mund te shprehesh ne kete forme me mua. Nuk mund te me thuash se perkthen shqip, por vetem per shqipen e lagjes tende, e jo per shqipen e lagjes time. Nje shqipe eshte, perderisa nuk merremi vesh, fajin o e kam une, o ti. Ti me sjell mua shembuj te shqipes te folur, shembuj qe shqipja nuk i njeh, per te mbrojtur nje perkthim te Descart. Une te them qe shqipja e folur na con ne qorrsokaqe, ne dialektizma, sic e pranon edhe vete. Ti je perkthyes mor zotni. Kjo lloj pergjigje qe po me jep, te them, nuk te ben nder. Nuk mund te thote perkthyesi, "shqipja ime, shqipja jote." Jo 10000 faqe, por nje milion faqe te kesh perkthyer, me keto llafe ia ul vlerat vete perkthimit tend. Une zgjodha disa shprehje qe mu duken problematike ne shqip. Ti vete mbrohesh me dialektizma. Edhe askushi ne qofsha, nuk ke te drejte te me pergjigjesh ne ate fare feje. Nuk do i bie gjoksit me grusht ketu te te tregoj se cfare eshte shqipja ime. Kush di te lexoje e njeh. Dhe nuk te thashe qe puna e perkthyesit eshte e lehte, qe me tregon 10000 faqet. Perkundrazi, te kam thene edhe tek Heidegger se puna e perkthyesit eshte e veshtire nga te dy krahet, ne dac per ruajtjen e kuptimit te autorit, ne dac per ruajtjen e shqipes se paster. Perkthimi nuk eshte pune krijuese, qe t'i qerojme hesapet e te themi kjo eshte gjuha ime, kjo eshte gjuha jote. Nuk behet fjale per perkthim poezie, qe mund te lejoje perkthimin ne dialekt, por per perkthimin e nje vepre te shkruar ne nje gjuhe te ftohte dhe objektive si latinishtja. Kjo eshte ajo qe nuk eshte ontike, por ontologjike, ketu. Per kete te duhet nje standard objektiv dhe i ftohte i shqipes. S'ka ketu imja jotja.  Perndryshe dhe Descart do kishte shkruar ne gjuhen e vete. 

Shife dhe njehere shqipen, po te them shume miqesisht, dhe mos ma vej kufirin ke thana, se per zotin do te te kthehem ndryshe e t'a tregoj mire pastaj shqipen time dhe shqipen tende.

Ta bej nje sqarim te fundit dhe pastaj beni si te doni, vetem sigurohuni per llastiket e minderit :

Ne shpellat ku jam rritur une, kam vene re se gjuhen shqipe e thajme ne nje menyre sovrane. Megjithese ne e flasim me hunde, jemi te trashe, ne s'kuptohemi fare, etj. etj. etj., kam vene re se nga ana logjike, ajo gjuha shpellake eshte sovranisht e sakte.

Me kujtohet babloku im qe me thirrte dhe me thoshte :

A munesh ti biri i babes me e lujt venit ket gurin ?

E une pergjigjesha :

Po, babe, munem.

Dhe mundohesha pastaj ta levizja. E s'mundesha. Dhe ai qeshte dhe me thoshte :

Nji m... te madh munesh ti. Se kshtu me goje ti munesh te tana (gjithçka, me nje fjale, per ju te kenduarit e shkollave), por kur vjen puna aty, nuk munesh kurrgja.

Tani ma befshi naten e mire, edhe sa per dijeni, kur perkthej ndonje gje keshtu si te veshtire, e perkthej vetem per ata katunaret e mi te katunit, se vetem ata me marrin vesh. Per ju te kenduarit e shkollave, nuk flas kurrgje, n'daç lexojeni, n'daç mos e lexoni, mu ora 12 pingul.

"A munesh ti biri i babes me e lujt venit ket gurin ?

E une pergjigjesha :

Po, babe, munem.

Dhe mundohesha pastaj ta levizja. E s'mundesha. Dhe ai qeshte dhe me thoshte :

Nji m... te madh munesh ti. Se kshtu me goje ti munesh te tana (gjithçka, me nje fjale, per ju te kenduarit e shkollave), por kur vjen puna aty, nuk munesh kurrgja."

Hurbinek, ky perdorim i foljes "mundem" eshte ndihmes, dhe jo paresor. "Mundesh me e lujt." Folja paresore eshte "me lujt." Ndersa sa per baben tat, me shume respekt, mund te them se mund t'a fliste shume mire shqipen, por kur vinte puna per t'a shkrujt ashtu si duhet, "nuk munej per kurrgja." 

 

5.

 

Por nuk mjafton t’i kesh bërë këto vërejtje, duhet gjithashtu që të bëj kujdes të kujtohem mbi to ; sepse këto opinione të vjetra dhe të rëndomta më rikthehen ende shpesh në mendim, ngaqë përdorimi i gjatë dhe familjar që ato kanë pasur me mua iu jep të drejtë të më pushtojnë mendjen pa dëshirën time, dhe të bëhen pothuaj zotëruese të bindjes sime. Dhe unë nuk do të çmësohem kurrë së miratuari ato, dhe së mbështeturi në to, sa kohë që do t’i shoh të tilla siç janë në të vërtetë, domethënë në njëfarë mënyre të dyshimta, siç sapo e tregova më lart, dhe sidoqoftë fort të mundshme, në atë pikë që kemi më shumë të drejtë t’i besojmë sesa t’i mohojmë. Ja përse unë mendoj se do të veproj më me kujdes, nëse, duke përqafuar qëndrimin e kundërt, unë përdor të gjitha përkujdesjet e mia për të gabuar vetë, duke bërë gjoja sikur të gjitha këto mendime janë të paqena dhe imagjinare ; derisa duke pasë lëkundur mjaftueshëm paragjykimet e mia, ato të mos mund ta përthyejnë mendimin tim në një krah apo tjetrin, dhe gjykimi im të mos jetë më i zaptuar nga përdorimet e këqija dhe i shmangur nga udha e drejtë e cila mund ta çojë këtë gjykim tek njohja e së vërtetës. Sepse unë jam i sigurtë se megjithatë nuk mund të ketë rrezik dhe as gabim në këtë udhë, dhe mosbesimi im sot nuk do të ishte asnjëherë i tepruar, sepse tani nuk bëhet fjalë për të vepruar, por thjesht medituar dhe njohur. [...]      >>

 Yrnek,

Kisha kohe pa te pare. Si gjithemone në krye te skenes. Me pelqen. 

Nuk e di a mund te me perkthesh kete vjershen se ma kerkon zysha per te merkuren. Po kujdes vargun e fundit! Aty do te tregohet gjithe mjeshtria jote. Prandaj po kerkoj dhe telentin tend. 

Les haricots
On doit chanter ce que l'on aime
Exalter tout ce qui est beau
C'est pour cela qu'en un poème
Je vais chanter les haricots

Alors que tout repose encore
Dès le premier cocorico
A qu'il est doux quant vient l'aurore
De voir semer les haricots
Et puis un jour sortant de terre
Et se dressant toujours plus haut
Vers le soleil, vers la lumière
On voit pousser les haricots

Au printemps la rose est éclose
En été, le coquelicot
Mais quel spectacle grandiose
De voir fleurir les haricots

Plus tard les paysans de France
S'agenouillant, courbant le dos
Ont l'air de faire révérence
Pour mieux cueillir les haricots
Mais ces courbettes hypocrites
Précèdent la main du bourreau
Qui les jetant dans la marmite
Met à bouillir les haricots
Et lorsque vient leur dernière heure
Ont les sert autour d'un gigot
Et chaque fois mon âme pleure
Car c'est la fin des haricots.

Posi jo, ne vend. Va te faire foutre.

 Kjo eshte e keqja jote: qe te gjitha i merr ters. Te kerkon njeriu nje ndihme dhe ti shko dhe e shan. Gjynah, se kisha tjeter mendim per ty. Nejse. Ti do te jesh fajtor po te marr note te keqe me kete vjershen per groshet.

 

Ou alors, dans une langue proustienne, délicate et délicieuse en même temps :

Ce serait mieux, cher cba, que tu t'en aille te faire mettre.

Qelbanik.

 Si i thone fjales qelbanik(e) ne frengjisht? Qe tja them zyshes kur te me pyesi per groshet. 

Zigur, ti je me i bukuri.

Hurb, mos me hap muhabete ne lidhje me kete teme jashte temave te tjera. Nuk e kam problemin me dialektizmat, por me mungesen e logjikes tek kolokuizmi "mundet gjithcka." Mundet gjithcka, mundet nje mut, mundet nje mal, etj, kane per atribut gjithcka, nje mut, nje mal, etj, por keto nuk jane atribute logjike te foljes mundem, por te atyre foljeve te pashprehura te cilave mundem iu sherben si ndihmese. Jane atribute estetike, dhe jo logjike te mundem, dhe si te tilla nuk duhet perdorur ne perkthimet e Descart. Ketu mendjen ti, leri gazetat, se gazetat jane secila per fshatin e vete, e secila per partine e vete, por nje perkthim ne shqip i Descart nuk mund te jete per nje fshat po, e per nje fshat jo.

Po lereni rehat ore . Si gdhihej Lui de Filen ...

zgjohu kont. Vepra të mëdha të presin smiley

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).