C'mendim keni ju mbi keto pasazhe ?

Si lexues te zellshem qe jeni, ndonjeri mund t'i pergjigjet njeres apo dhe kater pyetjeve qe do te shtroj me poshte :

1. C'mendim keni mbi letersine qe flet mbi kete periudhe ?

2. C'mendim keni mbi romanet e gjata, psh 1000 apo 1500 faqe ?

3. C'mendim keni mbi lexuesit shqiptare dhe tregun shqiptar te librit ne lidhje me kete lloj romanesh ? Dmth, si sillet ky treg dhe ky lexues perballe veprash te tilla ?

4. C'mendim keni mbi perkthimin me poshte ?

_____

Falemnderit per leximin dhe pergjigjet.

_____

 

[...] Të nesërmen e darkës me Oberländerin, me t’u zgjuar, shkova të shoh Hennicken, shefin e shtabit të grupit. « Ah, Obersturmführer Aue. Telegramet për Lutsk janë pothuaj gati. Shkoni takoni Brigadeführerin. Ka vajtur në burgun Brygidki. Do t’ju shoqërojë Untersturmführeri Beck. » Ky Beck ishte ende shumë i ri ; kishte njëfarë paraqitje, por dukej si i errët, duke vluar përbrenda nga një zemërim i fshehtë. Pasi më nderoi, mezi më drejtoi fjalën. Në rrugë, njerëzit dukeshin ende më të ndezur se një ditë më parë, grupe nacionaliste të armatosur patrullonin, qarkullimi ishte i vështirë. Shiheshin gjithashtu dhe ushtarë të shumtë gjermanë. « Më duhet të kaloj nga stacioni të marr një pako, tha Becku. Nuk ju prish punë ? » Shoferi i tij e njihte tashmë mirë udhën e vet ; për t’iu shmangur turmës, ai preu nga një rrugë tërthor ; më tej, ajo gjarpëronte përmes brinjës së një kodrine të vogël, e rrethuar nga të dyja anët me ndërtesa borgjeze, të qeta dhe të pasura. « Eshtë një qytet i bukur », vërejta unë. – « Normale. Në thelb, është një qytet gjerman », ma ktheu Becku. Heshta. Në stacion, ai më la në makinë dhe u zhduk në turmë. Ca tramvaje shkarkonin udhëtarët e tyre, dhe merrnin të tjerë, riniseshin. Në një park të vogël, në të majtë, mospërfillëse ndaj zallamahisë, preheshin nën drurë disa familje Ciganësh, të pistë, të zeshkët, të veshur me rrecka shumëngjyrëshe. Ca të tjerë mbaheshin pranë stacionit, pa lypur ; as fëmijët nuk luanin. Becku po rikthehej me një pako të vogël. Ai ndoqi vështrimin tim dhe vuri re Ciganët. « Më tepër sesa të humbasim kohën tonë me Çifutët, do të bënim më mirë të merreshim me ata aty, pështyu ai me një ton tinzak. Janë shumë më të rrezikshëm. Punojnë për të Kuqtë, nuk e dinit ju ? Por do t’ua këndojmë lelen dhe atyre. » Në rrugën e gjatë që ngjitej nga stacioni, ai foli përsëri : « Sinagoga gjendet këtu, në krah. Do të doja ta shoh. Pastaj do të shkojmë tek burgu. » Sinagoga ishte ndërtuar disi në tërheqje në një rrugicë, në të majtë të shëtitores që të shpinte në qendër. Dy ushtarë gjermanë bënin roje përpara portës. Fasada e vjetëruar nuk të mbushte syrin ; vetëm një yll Davidi në ballë lejonte për të marrë vesh natyrën e vendit ; nuk shihej asnjë Çifut. E ndoqa Beckun nga dera e vogël. Salla e madhe qendrore ngrihej mbi dy kate, me rreth e përqark një galeri, padyshim për gratë ; piktura të bukura me ngjyra të gjalla zbukuronin muret, në një stil naiv por të fuqishëm, duke paraqitur një Luan të madh të Judesë, të rrethuar nga yje çifute, papagallë dhe dallëndyshe, dhe të bërë shoshë nga goditjet e plumbave. Në vend të stolave, kishte karrike të vogla të mbërthyera në tavolina shkollarësh. Becku kundroi gjatë pikturat, pastaj doli. Rruga përpara burgut mizëronte nga njerëzit, një turmë e përbindshme. Njerëzit çirreshin, ca gra histerike grisnin rrobat e tyre dhe rrokulliseshin përtokë ; ca Çifutë të gjunjëzuar, të ruajtur nga Feldgendarmët, fërkonin trotuarin ; herë pas here, një kalimtar iu mvishte një shqelm, një Feldwebel kuqalosh lehte : « Juden, kaputt ! », ndërsa Ukrainasit, admirues, duartrokisnin. Tek porta e burgut, m’u desh t’i bëja vend një vargu Çifutësh, në këmishë ose gjoksin zhveshur, shumica të gjakosur, të cilët, të rrethuar nga ushtarë gjermanë, mbartnin kufoma të prishura dhe i ngarkonin në qerre. Ca gra të moshuara në të zeza hidheshin atëherë mbi trupat duke ulëritur, pastaj turreshin mbi Çifutët dhe i gërrithnin derisa një ushtar vinte t’i shtynte prapa. E kisha humbur Beckun nga vështrimi, hyra në kurtin e burgut dhe aty, përsëri e njëjta shfaqje : Çifutë të tmerruar që përzgjidhnin kufomat, të tjerë që fërkonin kalldrëmet nën nxitjen e ushtarëve ; këta të fundit lëshoheshin përpara, godisnin Çifutët, me duar ose me kondak, Çifutët ulërinin, shembeshin, përpëliteshin për t’u ringritur dhe rifilluar punën, të tjerë ushtarë fotografonin skenën, të tjerë ende, të qeshur, lëshonin sharje apo nxitje, nganjëherë gjithashtu një Çifut nuk ngrihej, atëherë disa njerëz shkonin aty me çizmet e tyre, pastaj një apo dy Çifutë vinin ta tërhiqnin trupin për këmbësh dhe ta nxirrnin mënjanë, të tjerë duhet të fërkonin ende dhe përsëri. Më në fund gjeta një SS. « Dini gjë ku ndodhet Brigadeführer Rasch ? » – « Më duket se është në zyrat e burgut, andej, e pashë para pak duke u ngjitur. » [...]

139 Komente

Erreur de frappe.

Hurbinek@

Zoteri, treni qe ju prisni , nuk niset.

Perball stacionit , tek "Rruga e Barrikadave ", jane karrocat qe mund te ju sherbejne.

Rruge te mbare.

Duhet te kem ngaterruar stacion, une dua t'ia mbaj nga veriu, dhe kam vajtur tek stacioni i jugut. OK. Por me behet qejfi ama qe ty te ka pelqyer.

Mbare paç.

1.Per cilen periudhe eshte fjala?

2.Romanet e Xhojs ,po mund te lexohen nga tipa si psh Cendurimmadhi

3.Duhen pyetur botuesit dhe agjentet e tregut

4. Po si mund te gjykohet per nje perkthim pa e krahasuar me origjinalin ? Me syrin e nje lexonjesi (jo specialisti ,) mire duket. Pak drite o vlla, o mik pak, drite ...

Po shqip o vlla shqip, shqip si te duket ty, pa per kalimin nga frengjishtja ne shqip, mos u merr me ate pune.

Per cilen periudhe eshte fjala ?! S'e paske lexuar te teren pra.

Falemnderit per pergjigjen, te pakten ishte e sinqerte, megjithese jo dhe aq ndriçuese.

ps : plasi "si je si shkon si po ia çon" ketu tani. Jo mire kjo pune.

hi spiritus, long time not seen you here smiley

Hi FLO.Per arsye profesinonale, teknike, shpirterore dhe ..gastronomike : )Mgjithate ja ku jam. Ti mire?

Çka, mire smiley ( dmth mysibet)

1. Kjo letersi e kesaj periudhe me ngjall ndjesi te cuditshme, kur fillova te lexoj me shume per kete periudhe ne moshen 17 vjecare, nuk i mbaroja dot librat. Me terhiqte fakti per te mesuar me shume per ate periudhe, por nuk mund te lexoja deri ne fund ngaqe nuk mund ta perpunoja dot tmerrin e vuajtjeve, torturave, trajtimit cnjerezor e kafsheror qe kishin kaluar Cifutet. Sot i coj librat deri ne fund, por me vjen keq qe asnje mesim nuk eshte nxjerre nga ajo kohe dhe nga percudnimi i njerezve qe sollen gjithe keto fatkeqesi.

2. Nese romani eshte terheqes dhe i mireshkruar me nje teme qe te zbulohet nga pak ne cdo faqe, nuk me shqeteson se sa i madh eshte.

3. S'di c'te them per tregun ne Shqiperi, por ndoshta ka me shume lidhje me menyren e reklamimit dhe prezantimit te librit. Tema duhet te jete terheqese, por nuk e di se sa lexohet sot ne pergjithesi ne Shqiperi nga cfaredo lloj teme tjeter.

4. Pasazhi nuk me pelqeu. Fjali te tipit "do te doja ta shoh" sikur s'me ngjisin. Nuk e kuptoj c'do te thote.

pastaj turreshin mbi Çifutët dhe i gërrithnin derisa një ushtar vinte t’i shtynte prapa

C'do te thote fjala gerrithnin?

1. Do te doja ta shoh - Kushtore e tashme. 

Pritet nje ngjarje (takimi me dike), shprehet nje deshire per kete takim, dhe nuk dihet mire nese do te ndodhe apo jo (kushtore).

Kur nuk ngjisin fjali te tilla, atehere duhet rikthyer ca vite prapa sepse ka nje problem te hershem me gjuhen.

2. Gerrithnin - çirrnin. Te gerrithesh me thonj, te çjerresh.

ps : per kohet e foljes, me pyesni pa frena fare sepse shume Shqiptare kujtojne dhe madje e kane kthyer shqipen ne nje anglishte prej kater menyrash te gjora, qe sillu e mbeshtillu, nuk ngjesin me shqipen. Keshtu qe jeni te lutur te zbrisni pak nga gjuhet latine dhe t'i futeni italishtes, frengjishtes, spanjishtes. Portugalishtes jo sepse s'me pelqen.

 

Hurbinek,

faleminderit per pergjigjen.

Do te doja ta shoh, edhe pas shpjegimit tend, nuk me tingellon mire. Nuk do te ishte e njejta gje po te thuhej: "do te doja ta shihja nje dite"? Me duket sikur te dyjafoljet nuk qendrojne mire bashke. (E kuptoj qe nuk e njoh mire gjuhen dhe nuk dua te ha inat kot, por s'me tingellon drejt).

Gerrithnin -gerricnin?

Nuk e kisha degjuar ndonjere kete fjale. Ne fillim m'u duk sikur flitje per gerrithje (uleritje), por ndoshta ke te drejte duhet t'i kthehem edhe njehere gjuhes shqipe.

Gerric eshte tjeter nga gerrith.

Thuhet :

"Mos me gerric kot", dhe jo "mos me gerrith kot".

por thuhet :

"Macja me gerrithi ne faqe", dhe jo "macja me gerrici ne faqe" 

______

Per kohen e foljeve :

Do te doja te jem aviator.

Ketu, mundesia ime per t'u bere aviator eshte e hapur. Edhe mund te behem, edhe ndoshta jo, ama une kam deshire per diçka qe gjendet perpara ne kohe.

Do te doja te isha aviator. 

Ketu, mundesia eshte e mbyllur, nuk behem me aviator, une vete shpreh deshiren, dhe pastaj ia mbyll vetes kete mundesi. Njelloj sikur te thoshim : "Do te doja te jem aviator, por ç'e do dreqin se s'behem dot ngaqe jam bere bukepjekes".

___________

Kaq, ujku i humbur, per me teper, vertete qe duhet nje rifreskim i ketyre gjerave. Bonne continuation.

ndersa mua me duket interesant

mendjet e shqiptareve jane stervitur me tematika te tilla, i ka stervitur remarku me harkun e triumfit

Gjuajtjen e ka kompetenti. Nese shenon mire ka brohoritje. Nese gjuan per laraska turma dihet si reagon. Pyetjet grishin kurse komentet gervishtin: Shprehi mejtimet, shprehi.

Hajt edhe njehere se e shoh se vajti per laraska vertete.

Zoteri,

Po te ma degjosh nje keshille mua, mos i thuaj askujt qe prit te shoh origjinalin dhe pastaj te flas per perkthimin. Une nuk pyes kerrkend ketu per çeshtje teknike te frengjishtes, dhe per lidhjen e saj me shqipen. Me kete pune merrem vete dhe s'marr mendje kund.

Une pyes ca shqiptare per nje tekst shqip : a e lexoni dot apo jo ? A ju ecen ne shqip. Kaq kerkohet nga lexuesi.

Kur ju flisni per Shvarcin psh, qe ai perkthente shume bukur, me origjinal perpara e keni shprehur kete mendim ? Apo keni thene thjesht qe lexohej mire ne shqip ?

Keshtu qe keto tangerlliqet boshe alla spiritusçe, m'u hiqni qafe me keto se s'kam nevoje.

E dyta, nga kjo pjese ketu, vertete nuk merret vesh per ç'periudhe behet fjale dhe madje ku ? (Ukraine, SS, etj.) ? 

Apo edhe ketu, hajt po dalim ne festival te gallates.

Nejse. 

 Pa dashur te ngaterrohem me temen, desha te ve ne dukje se fjala cifut eshte me ngarkese fyerese dhe ne gjuhen e perditeshme perdoret vetem ne Shqiperi dhe ne vendet arabe per te quajtur ebrenjte.

Sa i mencem ky qeros,

vete shkruan, vete vulos

hajta pra, perkthim te frytshem.

 

Jo. Fjala "Cifut" nuk eshte ne vetvete nje fjale me ngjyrese negative. Kjo fjale eshte ekuivalenti i fjales franceze "juif" (zhyif).

Edhe ne France, shajne : "sale juif" (çifut i poshter). E njejta fjale mund te jete me ngjyrese pozitive ose negative.

Ne gojen e nje njeriu pa kurrfare urrejtje, fjala "çifut" percakton vetem perkatesine e dikujt.

Ne gojen e nje antisemiti, do te thote "qelbesire".

Plsu asaj, ketu po flet nje SS, nje antisemit, dhe, edhe po ta pranonim se fjala Cifut ka ngjyrese negative ne kohe normale, perseri ketu do te ishte me vend sepse nje SS nuk mund t'ia lejonte vetes ta therriste me ceremoni : hej ti, zoti hebre, eja ketu te te plas koken.

Gjithsesi, nuk duhet pasur frike te perdoret fjala "çifut". Ngjyresa e fjales eshte ne gojen e folesit.

Njelloj si per nje italian qe thote "albanesi" dhe mendon "pleh", dhe nje italian tjeter qe thote "albanesi" dhe mendon "djale zotni".

 

Ma degjove keshillen, paske marre karrocen tek  "Ruga e Barrikadave".

Aq me keq, se nuk e dija per ku je nisur, po deri tek sheshi i kembanave ke arritur.

Dyll vesheve, rrezik shurdhimi.

 Nses kjo eshte nje nuance identifikuese e gjuhes se nazisteve, ok. Por nese e njejta fjale perdoret gjate gjithe librit nga personazhe te ndryshem dhe aq me keq nga autori, ky justifikim do te binte, pasi rezulton qe ata ndajne te njejtat terma vleresues, pra te njejtin mentalitet.

Gjithashtu, ne se autori nuk perdot termin ebre, por juif, ose sale juif kur flet per hebrenjte, atehere edhe perkthyesi me plot te drejte mund te perdore termin cifut ne variantin shqip.

Mirembrema,

u regjistrova tek Peshku vetem per te derguar nje mesazh lidhur me temen e ketij diskutimi. Me sa kuptoj Hurbinek ka vendosur te perktheje ne shqip nje roman shume te suksesshem botuar ne France ne vitin 2006 me titull "Les bienveillantes" dhe autor Jonathan Littell (amerikan qe shkruan frengjisht). Dhe po kerkon opinione rreth perkthimit dhe idese per ta publikuar ne shqip.

Romani merret me Luften e dyte boterore dhe Shoah-ne, porse kete here pare nga syte e nje nazisti. Personalisht romani (vertet i gjate!) me ka pelqyer dhe tronditur thellesisht per nga detajet e pershkrimeve dhe qendrimi (kompleks) i rrefyesit perballe njeres prej faqeve me te erreta te historise boterore. Edhe pjesa e sjelle ketu nuk m'u duk e perkthyer keq. Me kujtoi ne njefare menyre stilin e autorit dhe per nje cast m'u desh te perballoja tundimin per ta kontrolluar perkthimin me librin.

Problemi nuk eshte nese lexuesi shqiptar arrin te ndjeke apo jo 900 e me shume faqe romani... Fillimisht duhet gjetur nje botues qe te paguaje nje perkthyes, i cili te kete kohen dhe durimin per te perballuar nje pune disa mujore, e ne fund te merren te drejtat...

Pavaresisht ketyre veshtiresive, pergjigja s'mund te jete vecse pozitive: letersia e mire duhet perkthyer e tejcuar me sa eshte e mundur.

Romani ne fjale ka ngjallur interes dhe ka fituar cmime te rendesishme ne France. Pune te mbare pra!

Post:

Ah, persa i takon perdorimit te fjales "çifut" (apo hebre), ne kete rast vertet mund te shfrytezohej pervoja e Shvarcit kur perkthente romanet e Remarkut me teme nga Lufta e dyte.

Sidoqofte perkthimi i fjaleve te tilla eshte nje vendim qe perkthyesi e merr dora-dores qe perkthen, nese kjo i duket problematike ne fillim.

Hurbi, cili është qëllimi i hapjes së kësaj teme? Ke ndërmend ta përkthesh dhe do të shikosh nëse do ketë sukses botimi në shqip?

"Do te doja te jem aviator" nuk ekziston nder format foljore te shqipes. Thuhet ose "Do te doja te isha aviator" ose "Dua te jem aviator". Kete deshire te fundit ne fakt shqipja e shpreh me "Dua te behem aviator".

"Gerrith" nuk e gjeta ne fjaloret e shqipes qe kam ne shtepi. Sidoqofte, edhe nese s'ekziston, eshte nje neologjizem i kendshem.

Me kaq boll per sot se e teprova si here e pare!

Finisterre, falemnderit. Do te te shkruaj me ne hollesi.

____

J., qellimi eshte i thjeshte :

1. C'reagime ka lexuesi shqiptar kur sheh nje tulle 1200 faqeshe apo 1500 faqeshe ?

2. A i intereson lexuesit shqiptar te lexoje romane mbi kohen e Luftes se Dyte ?

____

Suksesi i nje botimi shihet ne dy rrafshe :

a) Rrafshi i gjuhes. Gjuhes shqipe i mungojne shume e shume vepra boterore te cilat mund te shiteshin vetem 13 kopje. Por prape, asaj i mungojne mizorisht. Perkundrazi, asaj nuk i mungojne fare perrallat e Danit dhe Danieles. Te cilat shiten 13000 kopje.

b) Rrafshi tregtar. Po sikur nje liber i madh te kishte sukses dhe ne shitje ? A nuk do te ishte kjo me e mira ? Dmth, nje veper te madhe boterore ta lexonin sa me shume shqiptare ? Kete dua te di une : a jane te gatshem lexuesit shqiptare te lexojne NE MASE vepra te medha ?

____

Kurse per holelsine juif-çifut, une kam mendimin tim te percaktuar mbi te, mendim i formuar prej shume e shume vezhgimesh. Falemnderit.

Finisterre, kam nje adhurim thuajse mitik per Shvarcin dhe mund ta barabitja vetem me F.Nolin. Megjithate mendoj se ketu Shvarci nuk duhet marre per model. Edhe ai ishte pjese e kohes dhe mendesise se kohes, gje qe kurrsesi nuk i zvogelon vlerat e tij.

 Besoj se e kupton qe ne kohen kur Shvarci perkthente Remarkun askush ne Shqiperi (ose te pakten ato qe une kam njohur) nuk e benin dot kete dallim. Ndaj dhe kurre nuk eshte diskutuar. Megjithate ka nje test shume te thjeshte. Quaje ne bisede e siper cifut nje ebre, dhe prit reagimin.

Kisha vendosur te mos nderhyja me per sot, por meqe replika e fundit me drejtohet pikerisht mua, e meqe s'dua te me keqkuptojne ne gjera kaq te rendesishme (sic mendoj une jane gjuha dhe perkthimi), do te pelqente te sqarohesha.

Pa dashur te prek nostalgjine e askujt, as timen, Shvarcin s'mund ta krahasoj kurrsesi me Nolin. Noli ka krijuar regjistra gjuhesore te pazevendesueshme per shqipen dhe ka perkthyer autore po kaq te pazevendesueshem (dy mbi te gjithe: Shakespeare dhe Cervantes).

Shvarci ka qene dhe mbetet nje perkthyes shume i mire, por ja qe ne s'mund ta kujtojme perveçse per perkthimet e librave te Remarkut. Kam menduar shpesh mbi kete zgjedhje te autorit te parapelqyer per t'u perkthyer (se letersia e kritika ne gjuhen gjermane autore te mire ka sa te duash) nga ana e Shvarcit dhe e kam justifikuar duke thene se gjate regjimit s'mund te behej me shume. E keqja eshte se edhe pas '90 Shvarci ne vend te hidhej e te na perkthente ndonje tekst te Bernard-it psh, u vu te perkthente (nga nje gjuhe e dyte) "100 vjet vetmi" te Marquez-it!

E gjitha kjo per te thene se leximin e Shvarcit nuk e keshilloj prej ndonje adhurimi pa medyshje, por sepse them qe gjuha eshte marreveshje mes atyre qe e flasin dhe e shkruajne (plus atyre qe e kane folur dhe e kane shkruar ne te kaluaren). Kjo marreveshje ndikohet edhe nga tradita e perkthimit dhe pa dyshim Shvarci ben pjese ne kete tradite.

Ne kete zgjedhjen tone mes fjaleve "çifut" dhe "hebre", ai hyn qe ç'ke me te, sepse, perveç argumenteve te tjera qe mund te sillen, R. Shvarci vinte edhe vete nga nje familje me origjine çifute apo hebreje... dhe se paku ai vete duhet ta dinte c'ishte fyese per njerezit e tij.

E pastaj, nuk thosha te kopjohet Shvarci, por thjesht Hurbineku t'i hidhte nje sy per te pare si e ka zgjidhur problemin ne fjale nje perkthyes tjeter. Kjo ben pjese ne praktiken e zanatit.

Anetareve u kerkoj falje per kete mesazh te gjate.

E pastaj, nuk thosha te kopjohet Shvarci, por thjesht Hurbineku t'i hidhte nje sy per te pare si e ka zgjidhur problemin ne fjale nje perkthyes tjeter. Kjo ben pjese ne praktiken e zanatit.

Kjo beson se na bashkon te dyve ne kete diskutim. Sidoqofte ishte kenaqesi.

Hurb, pse jane te paperkthyeshme termat ushtarake ne gjermanisht, aq me teper qe Gjermania ishte humbese dhe si e tille gradat njihen mire? Une nuk eshte se i dalloj qarte gradat edhe po te m'i jepje shqip, per ate pune, por te pakten nje sens vijash mbi sup e ka kushdo. Nuk mendon se keto duhen sqaruar disi, ne mos duke u perkthyer arbitrarisht ne tekst, te pakten duke dhene nje tabele jashte tekstit prej perkthyesit persa i perket hierarkise.

p.s. keto tregime historike jane me vlere historike dhe nuk duhen harruar, por nje impakt me te gjere tek lexuesi aktual do e arrinin tregime mbi vuajtjet e palestinezeve dhe rracizmi ndaj myslimaneve sot. Por... duke pasur parasysh portretizimin e heronjve te se djeshmes si "bashkepunetore te te kuqve" dhe portretizimin e heronjve te se sotshmes si "terroriste," veshtire se publiku do kenaqej.

Lulian, kjo eshte bere nga vete autori. Jane lene si ne gjermanisht, dhe jane dhene ne nje tabele ne fund te tekstit, bashke me ekuivalentet franko-gjermane. Jo vetem kaq, por ai ka lene dhe shqiptime te tjera fjalesh gjermane.

Psh, Heydrich pershkruhet vazhdimisht si "der Chef". Sigurisht qe edhe perkthimi shqip do te vije ne kete forme dhe jo i perkthyer "Shefi".

Lulian, vepra eshte roman, pavaresisht se ka shume histori brenda, ama ka nje pune te vertete romancieri, qe eshte vleresuar me dy çmime te larta franceze. Te shohim.

___

Megjithate, do te doja ca mendime nga anetare me banim ne Shqiperi, s'po marr dot nje pergjigje per pyetjet e romaneve te gjata dhe te luftes se dyte...

Finisterre (ou alors Finistère ?) :

Do te doja te jem perballe do te doja te isha

Une vazhdoj te ngulmoj qe nuk jane e njejta gje. Gjuha shqipe ka kete veti qe dallon edhe mes ketyre dy gjerave, dhe aq me mire.

Do te sjell ca shembuj :

Do te doja te jem ne Tirane vitin tjeter.

Ne kete rast, e thashe dhe me lart, ekziston nje mundesi REALE e cila merr ose jo zgjidhje. Kjo edhe mund te ngjase, kushtorja ma lejon kete shprese.

Do te doja te jem ne Tirane sonte.

Ketu shihet qarte se kjo mundesi, pavaresisht deshires se forte qe kam, nuk ka asnje mundesi te realizohet. Prandaj, nga ketu, une kercej ne formen tjeter te shqipes :

Do te doja te isha ne Tirane sonte.

Dhe me kete e kam vulosur kete pune, nuk ka shprese, une thjesht po shpreh nje deshire te pashprese, qe s'realizohet kurre (te isha).

Nuk e di nese e kapni dallimin, por ai ekziston. Pavaresisht se ne te folurit e perditshem ne nuk bejme asnje kujdes per keto pune. Ama, po t'ia vinim veshin gjuhes, ajo do te na thoshte shume gjera.

________

Ne lidhje me Cifut. Une nuk e di nga ka ardhur kjo historia se kjo fjale eshte me rrenje turke apo arabe. Kam pyetur turq, kam pyetur arabe, per ta, kjo fjale "çifut" s'do te thote asgje. Turku ka fjalen jahudi, ashtu siç te vjetrit e perdorin nganjehere. Madje, po ta marresh ashtu, edhe jahudi ka ngjyrese negative (perfytyroni nje plak duke folur per jahudinjte).

Kthehemi atje ku e kisha mendjen : ngjyresa negative e fjales nuk vjen nga vete fjala por nga synimi i folesit. Sepse, po te jete ashtu, edhe te thuash : "hiqju larg atij, se eshte hebre", edhe kjo eshte me ngjyrese negative, sepse keshtu deshiron folesi. Por nje foles tjeter thote : "hebrenjte kane vuajtur shume", atehere ketu ka ngjyrese pozitive.

Anglezi thote "jew" (xhiu - mos gabofsha).

Francezi thote "juif" (zhyif)

Gjermani thote "juden" (juden).

Atehere, a mos valle Gjermanet e sotem nuk duhet te thone me "juden", ngaqe keshtu fliste Hitleri apo Himmleri ?

Fjala eshte fjale, dhe s'pyet as per Hitlerin, as per Kohlin. Edhe per ne, Cifut para dymije vjetesh, çifut sot, kurrfare negativiteti nuk shoh ne kete fjale. Te pakten per veten time. Ata qe shohin, atehere ka diçka qe shkon pertej kesaj fjale.

 

 

 

 

Cifut eshte me rrenje greke, dhe fatkeqesisht nuk do te thote hebre, por koprac, pasi greket cifuteve iu thone hebre, ndersa kopraceve cifut, qe nuk di cfare lidhje kane, dhe deri vone eshte perdorur per te dyja kuptimet ne shqip. Ngadale, sic shpjegon edhe Hurbi, po kuptohet edhe ne shqip se Cifuti eshte Cifut, njesoj si Kinezi eshte Kinez.  

Nuk e dija kete. A mund ta di cila eshte fjala ne greqisht ? Ca fjalore ne linje nuk me japin kete, per "radin", "pingre".

Per punen e kopracit, edhe ne vitin '95 (apo dhe me pak me pare), nje fjalor frengjisht-frengjisht ketu, shkroi tek fjala "juif", nje shprehje te tille :

radin comme un juif. (koprac si nje çifut).

Sigurisht qe nderhyne shpejt dhe e bllokuan kete shprehje. Ama fjala "juif" ngeli dhe sot perdoret pa kurrfare problemi nga francezet, perveç tek nje pjese e vogel ku kjo fjale merr ngjyrese negative (sale juif, juif de merde).

 

Hurbinek@

Pazotesia qe te pergjigjem pyetjeve tuaja, po te drejtoj nje  pyetje.

Cila eshte arsyeja qe te shtyn te sjellesh lexuesve Shqiptare kete roman?

 

Debat kot.

Perdorimi i fjales çifut nga katundaret "raciste" te Shqiperise, nuk i ndaloi shqiptaret (te vetmit ne Europe) te shpetonin çifutet e ardhur prej persekutimit nazist.

Cifut eshte me rrenje greke

Nuk është me rrënjë greke. Kjo është e sigurt. Fjalorët sugjerojnë origjinë turke.

J., une nga nje grek e kam te degjuar. Nuk e di se si me shpetoi tek flisnim anglisht, dhe ne vend te thosha "jewish" thashe cifut. Ky u habit dhe tha, "ou, e paskeni dhe ju kete fjale." Une i thashe qe ishte normale, pasi greket dhe shqiptaret te njejtet cifute kane njohur pas spastrimit te Spanjes ne 1492-shin, keshtu qe nje term me rrenje te perbashket nuk ishte e habitshme te shfaqej njesoj ne te njejtin pellg. Ky u habit prape, dhe me tha se ne greqisht, cifut i thoshin kopracit, ndersa cifuteve iu thoshin hebre. Mund edhe te me kete provokuar. Por une si anti antagonizmit te kundershtimit te antisemitizmit qe jam, nuk e hengra.

"Finisterre" nga nje vellimth me poezi i Montale-s, te cilin do te doja ta kisha ne origjinal ne botimin e vitit 1943. Asokohe botuesi shtypi vetem 150 kopje me numerim apo te numeruara.

Edhe une ne kete rast e di me 1000 per qind qe se paku per momentin kjo eshte nje deshire e parealizueshme. Por vazhdoj te them: Ah sikur ta kisha! Shqipja perdor deshiroren per raste te tilla. Ndoshta, Hurbinek, ne Tirane mund te blihet akoma ndonje liber i gramatikes shqipe. (Ketu ironia eshte per mundesine e paket te gjetjes se nje gramatike te shqipes dhe jo per deshiren tende!)

Dhe ketu gjej rastin te te pergjigjem mbi tregun e librave ne Tirane, te cilin e njoh, pak per profesion e pak per interes. Me dy fjale (qe jane me shume se dy), sepse po t'i merrja gjerat me nge do ta thyeja per here te trete premtimin per te mos shkruar me ne blog per sot.

Ne Shqiperi nuk ekziston tregu i shitblerjes se librave sepse kerkesa e lexuesit dhe oferta e botuesve nuk priren drejt nje ekuilibri normal ekonomik. (Problem: A mund te kete treg ne kuptimin klasik te fjales ne nje vend te mbyllur me tre milion banore?) 

Ka fare pak librari (qe bejne ligjin, sepse jane ato qe i zgjedhin librat qe shesin) dhe shkrimet per librat ne shtyp jane pergjithesisht mediokre. Kur shitet i gjithe tirazhi i ndonje libri (500- 1000 kopje) vetem ne pak raste botuesi vendos ta ribotoje. Kjo ka ndodhur me sa di me librin e pare te Blushit (qe u tha se kish mberritur 20 mije kopje tirazh, por asnje s'e besoi), ndonje liber te Rudina Xhunges, si edhe me librat e Kadarese.

Shume nga shtepite botuese mbahen ne kembe me tipografite, apo me botimin e librit shkollor. Ndonje tjeter fale ndihmes se ndonje ambasade a Instituti kulture. Nje mundesi tjeter jane Panairet (si ai i Tiranes psh).

Pagesa per perkthyesit eshte mesatarisht 7 mije leke te vjetra (e ndonjehere 7 euro) per faqe tipografike, dmth 2200 karaktere (pa llogaritur hapesirat mes fjaleve). Librat pak here redaktohen e korrektohen, sepse duhen paguar edhe keta. E kesisoj dalin pa cilesi gjuhesore.

Interesi i lexuesit s'eshte me ai i shume viteve me pare, cka eshte e natyrshme fundja. Shqetesimi im ka te beje me ate qe shpesh eshte oferta ajo qe e nxit tregun dhe kjo ne Shqiperi eshte gjithnje e me e kufizuar. Por ka edhe Shtepi botuese qe punojme mjaft mire, si psh MCM Cabej. Fale punes se tyre zoteroj psh nje kopje anastatike te fjalorit shqip te 54-es.

Keshtuqe, per ta permbledhur kete ligjerate te stergjate e per te mos abuzuar me tej me vemendjen tuaj, perkthimi dhe botimi i nje libri ne Shqiperi varen vetem nga deshira e mire e individit, qofte ky perkthyes, apo botues.

Hurbinek: Shpresoj te jem pergjigjur sadopak.

p.s. Kam ne shtepi nje perkthim te Kontit te Montekristos, perkthyer nga Halit Selfo dhe botuar ne vitin 1965. E rilexoj cdo vere, aq shume me pelqen gjuha e perkthimit. E pra, ne ate kohe tirazhi i ketij botimi (4 vellime) ishte 10 mije kopje (secili)!!!

Finisterre, falemnderit per informacionet. Une do te isha (kete kushtore ketu mund ta quajme dhe kushtore miresjelljeje - per te shmangur "ashpersine" e se ardhmes "do te jem&quotsmiley pakez me optimist se ti ne lidhje me botimet shqiptare. Ndoshta gabohem por kam pershtypjen se, pak nga pak, po krijohet nje shtrese lexuesish te zellshem. E di mire qe kushtet s'ndjekin, por gjithsesi, vemendja ndaj librit po rikthehet. Shpresoj te jem sa me afer se vertetes.

Ne kete teme isha i interesuar te dija ç'flitet nder shoke e shoqe kur bie fjala per romane te medhenj, edhe nga ana e vepres, edhe nga ajo e faqeve.

Jane ca romane enigmatike qe futen ne kete rast : Uliksi i Joyce, Njeriu pa cilesi i Musil, Europa qendrore i Vollmann (ky i ka te gjitha keshtu, nga minimumi 800 faqe), Belle de Seigneur i Cohen, e sidomos Ne kerkim te kohes se humbur i Proust (rreth 6 000 faqe, mos me shume).

Per problemin e dukshmerise se letersise ne peizazhin audiovizual te Shqiperise, kete e kam permendur njeqind here, s'po perseritem. 

Mua me pelqen si shkruan Finisterre se dhe pse ka shkruar gjate, lexohet deri ne fund smiley

p.s: asnje lidhje me temen e di, po doja t'ia thoja smiley

 Zonjusha Ajtyresa, e recitoi shumë bukur në “Zonë e Lirë“ përrallën që i kishin mësuar. Por, atë e tradhëtoi veten vetëm me një detaj, që e bëri të zbulojë origjinën e saj hebreje. Kur Arian Çani i tha se qarkullojnë fjalë që ju jeni çifute, ajo i tha: “Ndoshta duhet thënë hebreje“. Në Shqipëri mund të numërohen me gishtat e dorës njerëzit që e dijnë dallimin mes fjalëve “çifut“ dhe “hebre“. Fjala “çifut“ është një fjalë fyese e gjuhës osmanishte, me të cilën muslimanët e Imperisë Osmane quanin “hebrejtë“. Fjala “çifut“ ka kuptimin e të pëgërës dhe përkthimi më i saktë në shqip është “bajgë“. Të gjithë hebrejtë që kanë jetuar në Imperinë Osmane e njohin mirë këtë fjalë dhe ajo është trashëguar në kujtesën familjare si pjesë e arsenalit të fyerjeve që u janë bërë hebrejve. Në Shqipëri fjala “çifut“ përdoret rëndom për hebrejtë, edhe kur nuk ka konotacion të keq, madje edhe kur flitet në favor të tyre. Madje edhe në fjalorët e shqipës, fjalët “jeës“ dhe “hebre“ përkthehen “çifut“, duke u konsideruar kjo e fundit si fjalë e gjuhës shqipe për hebrejtë. Deri edhe në librin e Paul Johnson “Kohët moderne“, të përkthyer dhe botuar në shqip me ndihmën e Qendrës Amerikane të Kulturës, në vitin 1996, një libër ky ku dënohet antisemtizmi, gjendet me qindra herë fjala “çifut“ për të shënuar hebrejtë. Sigurisht që kjo është bërë pa të keq, por gjithsesi kjo tregon se sa pak njerëz e dijnë në Shqipëri të vërtetën e fjalës “çifut“. Atëhere si shpjegohet që dallimin midis fjalës “çifut“ dhe fjalës “hebre“ e dinte 18 vjeçarja Megi Ajtyresa (Ayteresa siç i pëlqen), që nuk la përshtypjen e një njeriu me erudicion (që nuk përbën të metë intelektuale për moshën që ka) dhe që tregoi me shumë naivitet gjëra që dihet mirë se nuk janë të vërteta. Nga vjen kjo diskrepancë (mospërputhje) në intelektin e zonjushës. Sigurisht nga fakti që kuptimin e fjalës “çifut“ dhe refuzimin e kësaj fjale, ajo e ka mësuar në familje, si pjesë të kujtesës familjare. Pra, zonjusha tradhëtoi identitetin e vet hebre.

(marre nga shtypi shqiptar)

Imperisë Osmane

Mos më thuaj... Kaç Myftaraj strikes again? smiley

 

@ Lumidrin,

Pyetje me vend. Ca shtysa mund te jene keto :

- Flet per nje periudhe ku edhe ne ishim te pushtuar nga italianet e pastaj gjermanet. (te krahasohen qendrimet e popullsise vendase ukrainase, ruse, etj., me ate te popullsise shqiptare)

- Flet per nje genocid qe, per nga menyra e venies ne zbatim, ia kalon çdo perfytyrimi te mendjes njerezore. (asgjesimi industrial i Cifuteve, skenat e "Shoah par balle" - Shoah nepermjet plumbit - jane te paperballueshme, ca skena jane mirefilli te padurueshme dhe gati te palexueshme me tej)

- Romani perqafon tere historine e nazizmit, nga fillimi deri ne fund, ku orvatet te jepen shpjegime dhe interpretime te asaj çka ndodhur (personazhi kryesor, doktor ne drejtesi, homoseksual, incest me te motren, tejet i kultivuar)

- Nje shtyse tjeter eshte qe te sillet ne shqip nje veper madhore bashkekohore (2006), e cila ka bere buje (me perjashtim ne Amerike ku nuk eshte pritur mire, sidomos nga nje kritik amerikan me emer japonez), veper e cila eshte tashme nje reference e sigurte.

- Romani eshte shkruar bukur, ka ritem, pavaresisht se vende-vende frengjishtja e tij vjen pakez si e ngurte, gje qe kjo rregullohet nga perkthimi shqip.

- Dhe e fundit, per t'i bere nje sherbim gjuhes shqipe.

Kuptohet qe, siç e permendi dhe Finisterre, perkthyesi duhet te gjeje llogarine e vet aty, sepse edhe ai deshiron te ushqehet pak gjate kesaj kohe.

_________

@ hunter,

Krejt me vend nderhyrja jote. Si mund te ishte "pezhorativ" fjala Cifut kur po ata Shqiptare i mbajten ne shtepi dhe i shpetuan ? Kam pershtypjen se ngjyresa negative e kesaj fjale mund te kete ardhur pas 1944-es, me diskutimet e famshme te njerit mbi "koburen e imperializmit amerikan".

Kurse pjesa e sjelle nga shtypi shqiptar, nuk e di kush e ka shkruar, por eshte nje prove e qarte se nuk mjafton t'i thuash dikujt "hebre" per t'u lare nga antisemitizmi. Shkruesi i atyre rreshtave eshte nje antisemit, dhe kjo duket qarte ne menyren si nxirret "çifuteria" e zj. Ajtyresa, a thua se eshte nje fyerje apo krim te jesh e tille.

Po e perseris, kam pyetur ca Turq mbi kete fjale, dhe ata nuk kane asnje dijeni mbi kete fjale. Kur ua kam shqiptuar dhe shkruar fjalen, kane tundur kokat duke thene : nuk e njohim kete fjale, dhe nuk do te thote asgje.

Po Rilindasit tane, i kane permendur ndonjehere ne shkrimet e tyre ? Po shkrimet e hershme te Shqiptareve (shekujt 15, 16, e me tej) si iu thoshin Cifuteve qe permenden me mijera here ne Bibel ?

 

Faleminderit Irisit per komplimentin.

Kjo bisede virtuale me intereson vertet sepse Hurbineku ben ca pyetje qe mbeten me shume pergjigje te mundshme (dhe asnje perfundimtare) edhe ne Perendim, jo thjesht ne Shqiperi.

Psh "librat e gjate" ndahen ne disa lloje: ne librat e Wilbur Smith-it & Co, qe blihen e lexohen ne trena, avione, metro, plazhe, ne te gjithe boten, por qe personalisht te me vesh perpara grykes se pushkes e s'i lexoj dot.

Dhe letersia e ashtuquajtur e veshtire: Joyce, Proust, Kafka, Mann..., qe blihet (nje cike per t'u dukur e nje cike per te pare pse flitet akoma per keta), por qe lexohet pak. Ketu s'eshte problemi i gjatesise, sepse Borges psh shkruante tregime e prape s'jane te shumte ata qe e lexojne.

Ne vende si Italia, ku jetoj prej vitesh tashme, disa nga veprat e Beckett-it jane jashte katalogut dhe shtepite botuese (si Einaudi psh) s'po vendosin t'i ribotojne sepse nuk shiten. Njerezia duan Margaret Mazzantini-n, sepse - thone - duan te shplodhen e te zbaviten... Po ky eshte nje problem tjeter.

Ne Shqiperi per fat te mire ekziston ende nje lloj ndikimi qe vjen nga fama e autorit. Meqenese kemi qene te privuar per vite prej autoreve moderne e post-moderne, interesi rreth tyre eshte ende gjalle. Uliksi i Joyce-it, lexova keto dite ne shtyp, po ribotohet per here te trete ne perkthimin ne shqip. Duke llogaritur tirazhin e mundshem, i bie qe ne Shqiperi (ne shqip) derimesot ta kene lexuar rreth 1500 vete. Ndoshta keta s'e kane lexuar te gjithe, por ama e kane blere sepse e dine (ose kane degjuar) qe Joyce-i eshte autor i rendesishem.

Jonathan Littell eshte emer i panjohur ne Shqiperi. Duhet qe ndokush ne shtyp apo ne televizion te thote qe autori ne fjale duhet lexuar mepatjeter, por edhe keshtu si zor eshte... Psh seria e Harry Potter-it ne Shqiperi s'pati ndonje sukses kushedi cfare, megjithe zhurmen nderkombetare rreth librit dhe filmave. Mekanizmat e tregut ne Shqiperi jane te mistershme, te paparashikueshme... Se paku ne syte e mi!

Fjaloret qe kam: frengjisht-shqip, anglisht-shqip, italisht-shqip, e perkthejne, te paret thjesht "cifut", ndersa ai italisht-shqip: "cifut, hebre". Forma "cifut" pranohet edhe nga Fjalori i drejtshkrimit, edhe nga Fjaloret shqip-shqip.

Per shumesin e fjales gjeta edhe variantin "judejte", ndersa m'u kujtua qe tradhtareve edhe ne shqip u themi "Judë!". Kjo per hir te historise se Krishtit dhe tradhtise se dishepullit.

Per librin e Littell-it, qe don te perktheje Hurbineku, ndoshta problemi as qe shtrohet fare sepse personazhi, i cili e rrefen gjithe ngjarjen ne vete te pare, pra Aue, eshte oficer i larte nazist.

Ne liber ka nje faqe te tmerrshme ku rrefehet nje nga ekzekutimet ne mase te hebrejve: Aue tregon sesi SS-te i detyrojne fatkeqet te shtrihen njeri mbi tjetrin, "njeri nga koka e tjetri nga kembet" dhe keshtu i ekzekutojne... Djalli e mori, libri eshte me te vertete i rende!!!!  

Finisterre, falemnderit per shpjegimet. Po ia nis nga fundi :

Ke shume te drejte ne lidhje me "rendesen" e librit. Eshte vertete i rende sepse ashtu ka qene vertete. Nese e ke parasysh, kur nje vajze e vogel 5 vjeçe kerkon te emen dhe qan me lot duke bere me gisht nga te vraret ne hendek, atehere Aue thote se kjo vajze ia keputi shpirtin dhe se iu afrua per t'i thene qe te mos kishte frike. Pastaj i jep urdher nje ekzekutuesi duke i thene : kete vajzen dua te ma kesh kujdes, qelloje sakte qe te mos vuaje teper, sepse kishte ca te tjere qe plumbi nuk i kishte kapur mire dhe perpeliteshin ende ne grumbull. Skena te tilla jane, per mua, te renda. C'eshte e verteta, keto nuk jane historira por jane vertete ajo çka ngjare, dmth nuk eshte autori qe ka rene ne "voyeurisme", por ai thjesht po na thote se keto gjera kane ndodhur nje dite, diku ne Europe.

Ceshtja e termit, besoj eshte trajtuar dhe s'po i rikthehem.

Kurse ne lidhje me veprat e medha qe permende, ashtu eshte, nuk ka nje sjellje te percaktuar te lexuesit. Beckett ketu botohet dhe rishtypet, ndonese jo aq me buje. Problemi yne si lexues shqiptare eshte qe ne duhet te kapim shpejt vonesen ne lidhje me veprat klasike europiane (sidomos) dhe pastaj te ndjekim trenin qete-qete. Sepse nuk sherben per asgje te lexosh nje roman te 2009, kur ne fakt kemi boshlleqe te medha ne shtyllat e letersise. Fakti qe Marcel Proust apo Virginia Woolf nuk kane ende raftin e tyre me veprat e plota, kjo nuk eshte gje e mire. Ajo qe mungon eshte nje nisme e nje shtepie botuese qe te percaktoje nje liste psh prej 10 shkrimtaresh boterore dhe t'i pervishet perkthimit te plote te tyre nga nje, maksimumi dy perkthyes. Kur sheh qe nje autor, ta zeme Dostojevski ka mbi dhjete libra te perkthyer nga 10 perkthyes te ndryshem, them se kjo eshte pese me hiç. Lexuesi lexon 10 stile te ndryshme, humbet uniteti i vepres se autorit.

Klasiket europiane (ruse, gjermane, franceze, disa italiane, dhe ata amerikane, japoneze) duhet te kene nje paraqitje te denje, te pashtremberuar dhe te plote. Nejse, kushedi.

Kurse per librat e "plazhit", thjesht kohe e humbur. Madje sa rri e lexon broçkulla, me mire kullot syte andej-kendej.

Gjithsesi, per t'u rikthyer tek pjesa qe solla :

E tere vepra (Finisterre duhet ta kete pare) ka fare pak paragrafe. Faqet jane te nxira te plota. Nese dialogjet do te beheshin me paragrafe, atehere vellimi do te dilte me jo me pak se 3 000 apo me shume faqe. OK, falemnderit.

Do te kembengulja me shume ne ngritjen e librarive te verteta, dmth jo kioska e vrima te erreta, si edhe ne krijimin e nje rrjeti te shperndarjes se librit ne vend. Te vetmet librari "prej verteti" qe kam hasur ne Tirane jane "Albania", prane shkolles 11 janari dhe "E per7shme" ne rrugen e Elbasanit. "Friend's book house" tashme i ngjan me shume nje kafeneje, ndersa libraria "Ismail Kadare", kur isha heren e fundit ne Shqiperi thuhej se do te mbyllej.

Ne Rome prej disa vjetesh levrojne fonde per rekuperimin e periferive dhe shteti mbeshtet financiarisht (vetem per vitet e para ama!) iniciativat e privateve per ngritje librarish dhe kinemash. Nese librat nuk qarkullojne, nuk blihen, nuk nxisin kureshtjen dhe deshiren per lexim, na rrofshin Shtepite botuese, autoret dhe perkthyesit!

Do te doja te dija edhe nese Hurbinek ka perkthyer me pare letersi...

ps: Dostojevski perkthehet shume dhe nga te gjithe edhe sepse mbi te tashme nuk paguhen te drejta autori.

Finisterre, kam folur shpesh here mbi keto probleme, ashtu siç i shoh une. Ka shume gjera qe çalojne : shtepia botuese, perkthyesi, pagesa, shperndarja, libraria, biblioteka, shkolla, Ministria e Arsimit dhe Kultures.

Ja psh, kjo e fundit : ç'kuptim ka qe Ministria e Arsimit te fuse ne programin e shkollave te larta autorin Marcel Proust, kur ajo e di fort mire qe ska material. Per çfare do flase studenti ? Ministria mund te bente kete qe te nxiste me ane ndihmash financiare perkthimin e ketyre veprave, te pakten nje pjese te shpenzimeve. C'kuptim ka qe Ministria e Kultures te organizoje miss kjo e miss ajo, apo koncert ky e koncert ai, kur dihet fort mire qe kjo nuk eshte kulture ?

Po Ministria e Arsimit, ç'kuptim ka te fuse ne programe shkollore kete apo autor, kur ajo e di fort mire se shumica e gjimnazeve nuk kane biblioteka ? Ne France, jo liceu qe s'behet fjale te mos kete biblioteke, por edhe kolegjet kane te tilla.

Rrjeti i shperndarjes çalon dhe ngaqe bibliotekat apo librarite ne province jane pothuaj munguese. Cfare do shperndahet ne Peshkopi apo Skrapar ? Asgje. Madje dhe qytetet e medha kane mungesa ne kete drejtim.

Kushedi, gjithçka e ka nje fillim, por kur ?

Oh, po kjo e permendjes se autorit pa vepra te botuara eshte praktike e vjeter ne Shqiperi! Nis qe atehere kur ne Fakultetin e Gjuhe-Letersise diskutoheshin Jonesko e Kafka vetem me leksionet e prof.it dhe pa asnje referim tjeter.

Me siguri jane po ata qe sot fusin ne tekste shkollore emra autoresh pa vepra te botuara...

Sa per praktikat e Ministrise se Kultures eshte e kote te diskutojme, sepse ato s'varen nga vullneti per te bere kulture, por, per ta thene ne menyren me elegante te mundshme, "nga ethet e arit".

S'e kuptojne qe po presin degen ku jane ulur...

... me vetem leksionet e profesorit qe edhe ai vete nuk kishte lexuar asgje nga keta autore !

1 milione euro per Miss Tyryfyçken. Me kete shume, mund te nxjerresh jo me pak se nja 200 tituj, duke llogaritur 5000 euro per nje titull (perkthim, shtypje, shperndarje).

200 tituj ! Qe jane tashme nje minibiblioteke e kendshme. E qe nga ketu do te mund te rizgjoheshin shume e shume talente. Nga te dalin shkrimtaret tane te rinj ? Nuk dalin nga hiçi. Eshte e njohur tashme, edhe ne Perendim : eshte e pamundur te behesh shkrimtar po qe se nuk ke lexuar shume.

Borges ka nje fjale te mrekullueshme :

"Le te mburren disa me librat qe i kane shkruar, une do te mburrem me librat qe i kam lexuar".

Kjo eshte nje fjale, per mua, monumentale.

Kete punen e 1 milion eurove nuk e dija. Sidoqofte edhe une me librat qe kam lexuar mburrem. Per te tjerat ka kohe!

Nje pjese e gjate nga vepra, per kedo qe deshiron te lexoje :

______

Një mëngjes, Jansseni më propozoi të shkoj të marr pjesë në një aksion. Herët apo vonë, kjo duhet të ndodhte, këtë e dija mirë dhe e kisha menduar tashmë. Të them se kisha dyshime mbi metodat tona, këtë mund ta pohoj në sinqeritet të plotë : nuk e kapja mirë logjikën e tyre. Kisha diskutuar me robër çifutë ; ata më pohonin se për ta, që prej gjithmonë, gjërat e këqija vinin nga lindja, kurse të mirat nga perëndimi ; më 1918, ata i kishin pritur trupat e ushtrisë sonë si çlirimtarë, si shpëtimtarë ; këto trupa ishin sjellë mjaft njerëzisht ; pas largimit të tyre, Ukrainasit e Petliurës ishin rikthyer për t’i masakruar. Sa për pushtetin bolshevik, ai e zijonte popullin. E tani, ishim ne që i vrisnim. Dhe pa asnjë dyshim, ne vrisnim mjaft njerëz. Kjo më dukej një fatkeqësi, edhe pse e pashmangshme dhe e nevojshme. Por fatkeqësinë, duhet ta përballosh ; të pashmangshmen dhe të nevojshmen, duhet të jesh gjithmonë i gatshëm për t’i vështruar në sy, dhe të pranosh t’i shohësh pasojat që rrjedhin që andej ; të mbyllësh sytë, kjo nuk është kurrë një përgjigje. E pranova ofertën e Janssenit. Aksioni komandohej nga Untersturmführeri Nagel, zëvendësi i tij ; u nisa nga Tsviahel me të. Kishte rënë shi një ditë më parë por rruga ishte ende në gjendje të mirë, udhëtonim ngadalë ndërmjet dy murajave të larta të bimësisë që shndriste nga drita, që na i fshihnin fushat. Fshati, nuk më kujtohet më emri i tij, gjendej buzë një lumi të gjerë, ca kilometra përtej kufirit të dikurshëm sovjetik ; ishte një katund i përzier, fshatarët galicianë jetonin në një anë, Çifutët në tjetrën. Kordonin e gjeta tashmë të rreshtuar kur mbërritëm atje. Nageli më kishte treguar një pyll prapa katundit : « Atje do të kryhet. » Ai dukej nervoz, ngurues, padyshim që as ai nuk kishte vrarë ende një njeri. Mbi sheshin qendror, Asqerët tanë mblidhnin Çifutët, burra të njëfarë moshe, të rinj ende jo njëzet vjeç ; ata i i sillnin në grupe të vegjël nga rrugicat çifute, nganjëherë i godisnin, pastaj i detyronin të kruspulloheshin, të ruajtur nga Orpot. Ca Gjermanë i shoqëronin gjithashtu, dhe njëri prej tyre, Gnauk, i fshikullonte Çifutët me një kamzhik për t’i bërë të shtyheshin përpara. Por me përjashtim të britmave, gjithçka dukej relativisht e qetë, e rregullt. Nuk kishte shikues ; nganjëherë, një fëmijë shfaqej në cep të sheshit, vështronte Çifutët e kruspullosur, dhe ia mbathte me vrap. « Kemi ende dhe për nja gjysmë ore, mendoj », tha Nageli. – « Mund të shoh ? » e pyeta unë. – « Po, sigurisht. Por sidoqoftë, merrni me vete dhe ordonancën tuaj. » Kështu e thërriste ai Poppin, i cili nuk më lëshonte më që prej Lembergut dhe më përgatiste vaktet dhe kafenë, më lustronte çizmet, dhe m’i çonte uniformat për t’i larë ; e megjithatë, unë nuk i kisha kërkuar asgjë. U drejtova për nga krahu i fermave të vogla galiciane, drejt lumit, Poppi më ndiqte me hapa të mëdhenj, pushkën në sup. Shtëpitë ishin të gjata dhe të ulta, dyert qëndronin kokëfortësisht të mbyllura, nuk shihja askënd në dritare. Përpara një porte druri të lyer me një ngjyrë blu të zbehtë bajate, nja tridhjetë pata kakarisnin me zhurmë, duke pritur të hynin. I kalova dhe shtëpitë e fundit dhe zbrita drejt lumit, por brigjet bëheshin moçalore, u ringjita pak ; pak më tej, shquaja drurët. Ajri ushtonte nga kuakja gërricëse, përndjekëse e bretkosave në kërkim çiftëzimesh. Më lart, mes fushave të lagura ku pellgjet e ujit pasqyronin diellin, nja dymbëdhjetë pata të bardha ecnin në rresht, të majme dhe krenare, të ndjekura nga një viç i trembur. Kisha pasur rastin të shoh ca fshatra në Ukrainë : ato më dukeshin shumë më të varfra dhe të skamura se ky fshat këtu, kisha frikë mos Oberländeri i shihte teoritë e tij të zhgënjyera. Ktheva rrugë. Përpara portës blu, patat prisnin të duruara, duke përgjuar një lopë që qante, sytë të mbushur me miza të ngjitura. Mbi shesh, Asqerët i bënin Çifutët të hipnin nëpër kamionë, duke iu bërtitur dhe duke i qëlluar me thupër ; megjithatë, këta Çifutë nuk kundërshtonin. Dy Ukrainas, përpara meje, tërhiqnin zvarrë një plak me një këmbë prej druri, proteza e tij u shkëput dhe ata e hodhën plakun si thes në kamion. Nageli ishte larguar, kapa njërin nga Asqerët dhe i tregova këmbën prej druri : « Jepja këtë me vete në kamion. » Ukrainasi ngriti supet, mblodhi këmbën, dhe e flaku në drejtim të plakut. Në secilin kamion, ngjesheshin rreth tridhjetë Çifutë ; duhet të kishte afro njëqind e pesëdhjetë gjithsej, por ne zotëronim vetëm tre kamionë, duhej bërë dhe një rrugë e dytë. Kur kamionët qenë ngarkuar, Nageli më bëri shenjë të ngjitem në Opel dhe mori udhën e pyllit, me kamionët nga pas. Në buzë të pyllit, kordoni ishte tashmë në vend. Bëmë që të shkarkohen kamionët, pastaj Nageli dha urdhër për të zgjedhur Çifutët që do të gërmonin ; të tjerët do të prisnin aty. Një Hauptscharführer bëri përzgjedhjen, dhe u shpërndanë lopatat ; Nageli caktoi ca roje dhe grupi u zhyt në pyll. Kamionët ishin larguar. Vështrova Çifutët : ata që kisha më afër më dukeshin të zbehtë, por të qetë. Nageli u afrua dhe më foli bindshëm, duke bërë me shenjë nga Çifutët : « Eshtë e nevojshme kjo, e kuptoni ? Në këtë punë, vuajtja njerëzore nuk duhet të llogaritet për asgjë. » – « Po, por sidoqoftë, ajo llogarit për diçka. » Dhe kjo ishte ajo që s’arrija ta kuptoj : humnera, mospërputhja absolute ndërmjet lehtësisë me të cilën mund të vrasim dhe vështirësisë së madhe që duhet të ketë për të vdekur.>>

Ca thirrje vinin nga pylli. « Çfarë ka ? » pyeti Nageli. – « Nuk e di, Herr Untersturmführer, u përgjigj një nënoficer, po shkoj të shoh. » Ai hyri në pyll. Disa Çifutë shkonin dhe vinin duke tërhequr këmbët zvarrë, sytë të ngulitur përdhe, në një heshtje të ngrysur njerëzish të rrethuar që presin vdekjen. Një adoleshent, i kruspullosur në thembra, vërshëllente lehtë një këngë fëmijësh duke më vështruar me kureshtje ; ai afroi dy gishta tek buzët ; i dhashë një cigare dhe ca fije shkrepse ; më falenderoi me një buzëqeshje. Nënoficeri u rishfaq në dalje të pyllit dhe thirri : « Kanë gjetur një varr të përbashkët, Herr Untersturmführer. » – « Si kështu, varr të përbashkët ? » Nageli u drejtua për nga pylli dhe unë e ndoqa nga pas. Nën drurë, Hauptscharführeri qëllonte me shuplakë njërin prej Çifutëve duke i bërtitur : « Ti e dije këtë, hë ? Buçe. Përse nuk na e ke thënë ? » – « Çfarë po ndodh këtu ? » pyeti Nageli. Hauptscharführeri pushoi së qëlluari Çifutin dhe u përgjigj : « Vështroni, Herr Untersturmführer. Kemi rënë mbi një gropë bolshevikësh. » U afrova pranë hendekut të hapur nga Çifutët ; në fund, shquheshin ca trupa të mykur, të rrudhur, pothuaj si mumje. « Duhet t’i kenë pushkatuar në dimër, komentova unë. Kjo është arsyeja pse nuk janë kalbur. » Një ushtar në fund të hendekut drejtoi trupin. « Do të thoshim se janë vrarë me një plumb në qafë, Herr Untersturmführer. Duhet të jetë punë e NKVD, kjo. » Nageli thirri Dolmetscher-in : « Pyete atë çfarë ka ndodhur. » Përkthyesi përktheu dhe Çifuti foli ca fjalë. « Ai thotë se bolshevikët kanë arrestuar mjaft burra të fshatit. Por thotë se ata nuk e dinin se i kishin varrosur këtu. » – « Këta qelbësira nuk e dinin ! shpërtheu Hauptscharführeri. Vetë këta i kanë vrarë ! » – « Hauptscharführer, qetësohuni. Mbylleni këtë gropë dhe gërmoni diku tjetër. Por shënojeni vendin, në rast se do të bëhet fjalë për t’u rikthyer për një hetim. » Ne u kthyem pranë kordonit ; kamionët po riktheheshin me pjesën tjetër të Çifutëve. Njëzet minuta më pas, Hauptscharführeri, i kuq në fytyrë, na u bashkua. « Kemi rënë sërish mbi trupa të vdekurish, Herr Untersturmführer. Është e pamundur kjo, ata e kanë mbushur gjithë pyllin. » Nageli thirri një këshillim të vogël. « Nuk ka shumë lirishta në këtë pyll, tha një nënoficer, kjo është arsyeja që ne gërmojmë në të njëjtat vende me ata më parë. » Ndërsa diskutonin kështu, vura re ca spirra të holla druri të ngulura në gishtat e mi, pikërisht poshtë thonjëve ; duke i prekur, zbulova se ato zbrisnin deri në nyjen e dytë, fare pranë lëkurës. Ishte e habitshme. Si kishin mbërritur aty ? E megjithatë, nuk kisha ndjerë asgjë. Fillova t’i tërheq me kujdes, një nga një, duke u përpjekur të shmang daljen e gjakut. Fatmirësisht, ato rrëshqisnin mjaft lehtë. Nageli dukej të kishte mbërritur në një vendim : « Ka një cep tjetër në këtë pyll, andej, që është më i ulët. Do ta provojmë atje. » – « Do t’ju pres këtu », thashë unë. « Shumë mirë, Herr Obersturmführer. Do të dërgoj dikë t’ju kërkojnë. » I përhumbur, i përthyeva gishtat disa herë : gjithçka dukej në rregull. U largova nga kordoni përgjatë një pjerrësie të vogël, në barishte të egra dhe lule pothuaj të thara tashmë. Më poshtë fillonte një fushë gruri, e ruajtur nga një sorrë e kryqëzuar nga këmbët, flatrat të shpalosura. U shtriva në bar dhe vështrova qiellin. Mbylla sytë.>>

Poppi erdhi të më kërkojë. « Ata janë pothuaj gati, Herr Obersturmführer. » Kordoni me Çifutët ishte zhvendosur drejt pjesës së poshtme të pyllit. Të dënuarit prisnin nën drurë, në grupe të vegjël, disa ishin mbështetur pas trungjeve. Pak më tej, në pyll, Nageli priste me Ukrainasit e tij. Disa Çifutë, në fund të një hendeku prej disa metrash të gjatë, hidhnin ende ca lopata balte mbi dheun e nxjerrë. U përkula : uji mbushte hendekun, Çifutët gërmonin me llucën deri në gjunjë. « Kjo nuk është një gropë, është një pishinë », i vura në dukje, me një ton të thatë, Nagelit. Ai nuk e mori për mirë refleksionin tim : « Po ç’të bëjmë tjetër, Herr Obersturmführer ? Kemi rënë mbi një tokë me ujë, dhe niveli ngjitet në gërmim e sipër. Këtu jemi fare pranë lumit. Por unë s’do të rri gjithë ditën duke gërmuar gropa nëpër pyll. » Ai u kthye nga Hauptscharführeri. « Mirë, mjafton. Nxirrini që andej. » Ai ishte dyllë i verdhë. « Janë gati qitësit tuaj ? » pyeste ai. E kuptova se do të ishin Ukrainasit ata që do të qëllonin. « Po, Herr Untersturmführer », u përgjigj Hauptscharführeri. Ai u kthye nga Dolmetscher-i dhe i shpjegoi si do të veprohej. Dolmetscher-i ua përktheu Ukrainasve. Njëzet prej tyre erdhën të rreshtohen përpara hendekut ; pesë të tjerët i morën Çifutët që kishin gërmuar, dhe ishin të mbuluar me llucë, dhe i bënë të bien në gjunjë përgjatë faqes së hendekut, shpinën nga qitësit. Me një urdhër të Hauptscharführerit, Asqerët i mbështetën në sup karabinat e tyre dhe i drejtuan nga qafa e Çifutëve. Por llogaria nuk dilte, duhet të kishte dy qitës për Çifut, mirëpo ishin marrë pesëmbëdhjetë për të gërmuar. Hauptscharführeri i numëroi, pastaj iu dha urdhër Ukrainasve t’i ulnin pushkët dhe bëri që të ngrihen pesë Çifutë, të cilët shkuan të presin mënjanë. Disa prej tyre recitonin diçka me zë të ulët, lutje padyshim, por me përjashtim të kësaj, nuk thoshin asgjë. « Do të bënim më mirë të shtonim ca Asqerë, hodhi idenë një tjetër nënoficer. Do të ecte më shpejt. » Pasoi një këshillim i vogël ; Ukrainasit ishin njëzet e pesë gjithsej ; nënoficeri propozonte të shtoheshin pesë Orpo ; Hauptscharführeri mbështeste mendimin se kordoni duhej prekur. Nageli, i acaruar, e preu : « Vazhdoni kështu. » Hauptscharführeri lehu një urdhër dhe Asqerët ringritën pushkët. Nageli bëri një hap përpara. « Nën urdhërin tim… » Zëri i tij ishte i bardhë, ai bënte një përpjekje për të zotëruar veten. « Zjarr ! » Breshëria kërciti dhe pashë një si spërkatje të kuqe, të fshehur nga tymi i pushkëve. Shumica e të vrarëve fluturuan përpara, hundën në ujë ; dy prej tyre mbetën të shtrirë, të kruspullosur në vetvete, pas faqes së hendekut. « M’i pastroni këta dhe sillni të tjerë », urdhëroi Nageli. Disa Ukrainas i kapën dy Çifutët e vdekur për krahësh dhe këmbësh dhe i hodhën në hendek ; ata ranë me një zhurmë të madhe në ujë, gjaku rridhte lumë nga kokat e tyre të shkërrmoqura dhe kishte spërkatur çizmet dhe uniformat jeshile të Ukrainasve. Dy të tjerë dolën përpara me lopatat e tyre dhe ndërmorën të pastrojnë faqen e hendekut, duke dërguar për t’iu bashkuar të vdekurve plisat e dheut të përgjakur dhe copëzat e përhime të truve. Shkova të shoh më mirë : kufomat pluskonin në ujin e pistë, disa përmbys, e të tjerë në shpinë me hundët dhe mjekrat e tyre jashtë ujit ; gjaku përhapej në sipërfaqe duke u nisur nga kokat e tyre, si një shtresë e hollë vaji por i kuq all, këmishat e bardha ishin skuqur gjithashtu dhe vargje të vogla të kuqe iu rridhnin mbi lëkurë dhe në qimet e mjekrës. Po sillnin grupin e dytë, të pestët që kishin gërmuar dhe pesë të tjerë që prisnin jashtë pyllit, dhe i vendosën në gjunjë buzë hendekut, përballë trupave pluskues të fqinjëve të tyre ; njëri prej tyre ktheu kokën nga qitësit, kokën lart, dhe i vështroi në heshtje. Mendova për këta Ukrainas : si kishin mbërritur deri këtu ? Shumica prej tyre kishin luftuar kundër Polakëve, pastaj kundër Sovjetikëve, ata duhet të kishin ëndërruar një ardhmëri më të mirë, për vete dhe për fëmijët e tyre, dhe ja që tani gjendeshin në një pyll, duke mbartur një uniformë të huaj dhe duke vrarë njerëz që nuk iu kishin bërë asgjë, pa ndonjë arsye që ata të mund ta kuptonin. Çfarë mund të mendonin ata për këtë ? Megjithatë, kur iu jepnin urdhër, ata qëllonin, i shtynin trupat në hendek dhe sillnin të tjerë, nuk kundërshtonin. Po më vonë, çfarë do të mendonin për tërë këtë ? Sërish, ata kishin qëlluar. Tani dëgjoheshin ca rënkime që vinin nga hendeku. « Ta marrë djalli, s’kanë vdekur të gjithë », hungëroi Hauptscharführeri. – « Eh mirë, jepuni fund », thirri Nageli. Me një urdhër të Hauptscharführerit, dy Asqerë dolën përpara dhe qëlluan përsëri në hendek. Rënkimet vazhdonin. Ata qëlluan për të tretën herë. Ndërkohë kishte vazhduar pastrimi i faqeve. Përsëri, pak më larg, po sillnin dhjetë të tjerë. Shqova Poppin : ai kishte marrë një grusht dhé në grumbullin e madh pranë hendekut dhe e kundronte, e përziente dhe ngjeshte mes gishtave të trashë, e nuhaste, madje vuri dhe pak në gojë. « Çfarë ka, Popp ? » Ai m’u afrua : « Shikojeni këtë dhé, Herr Obersturmführer. Është tokë e mirë. Për një njeri, nuk do të kishte më mirë se të jetonte këtu. » Çifutët po viheshin në gjunjë. « Hidhe poshtë, Popp », i thashë unë. – « Na kanë thënë se më pas do të mund të vendoseshim këtu, të ngrinim ferma. Janë toka të mira këto, kaq po ju them. » – « Hesht, Popp. » Asqerët kishin qëlluar dhe një breshëri tjetër. Përsëri, nga hendeku ngjiteshin ca klithma shpuese, rënkime. « Ju lutem, zotërinj Gjermanë ! Ju lutem ! » Hauptscharführeri bëri që të jepet goditja e fundit ; por rënkimet nuk ndaleshin, dëgjoheshin llokoçitjet e njerëzve në ujë, Nageli bërtiste : « Njerëzit tuaj qëllojnë si dorëcungje ! Bëjini që të zbresin në gropë. » – « Por, Herr Untersturmführer… » – « Bëjini të zbresin ! » Hauptscharführeri bëri të përkthehet urdhëri. Ukrainasit zunë të flasin të trazuar. « Çfarë po thonë ? » pyeti Nageli. – « Nuk duan të zbresin, Herr Untersturmführer, shpjegoi Dolmetscher-i. Ata thonë se nuk ia vlen mundimi, mund ta gjuajnë dhe nga sipër. » Nageli ishte kuq në fytyrë. « Le të zbresin ! » Hauptscharführeri mbërtheu njërin për krahu dhe e tërhoqi drejt hendekut ; Ukrainasi kundërshtoi. Tani të gjithë bërtisnin, në ukrainisht dhe në gjermanisht. Pak më tej, grupi i ardhshëm priste. Krejt i tërbuar, Asqeri i caktuar e hodhi pushkën përdhe dhe kërceu në hendek, rrëshqiti, u zhyt mes kufomave dhe atyre që po jepnin shpirt. Shoku i tij zbriti pas tij duke u mbajtur pas faqes së hendekut dhe e ndihmoi të ngrihet. Ukrainasi shante, pështynte, i mbuluar në llucë dhe gjak. Hauptscharführeri i zgjati pushkën. Në të majtë, u dëgjuan ca të shtëna zjarri, britma ; njerëzit e kordonit qëllonin në pyll : njëri prej Çifutëve kishte përfituar nga rrëmuja për t’ia mbathur. « E kapët ? » thirri Nageli. – « Nuk e di, Herr Untersturmführeri », u përgjigj nga larg njëri prej policëve. – « Eh mirë, shkoni shikoni ! » Dy Çifutë të tjerë u përvodhën papritur nga ana tjetër dhe Orpot zunë të qëllojnë : njëri prej tyre u shemb përnjëherë, tjetri u zhduk në thellësi të pyllit. Nageli kishte nxjerrë pistoletën dhe e tundte në të gjitha drejtimet, duke bërtitur urdhëra kundërshtues. Në hendek, Asqeri mundohej të mbështeste grykën e pushkës së tij përkundër ballit të një Çifuti të plagosur, por ky i fundit rrokullisej në ujë, koka e tij zhdukej nën sipërfaqe. Ukrainasi qëlloi më në fund kuturu, goditja kapi nofullën e Çifutit, por nuk e vrau ende, ai përpëlitej, mbërthente këmbët e Ukrainasit. « Nagel », thashë unë. – « Çfarë ? » Fytyra e tij ishte e çoroditur, pistoleta varej në fund të krahut. – « Po shkoj të pres në makinë. » Në pyll, dëgjoheshin krisma zjarri, Orpot qëllonin ikanakët ; iu hodha një vështrim të shpejtë gishtave të mi, për t’u siguruar që i kisha hequr mirë të gjitha spirrat. Pranë hendekut, njëri prej Çifutëve zuri të qajë. [...]     >>

 

"Herr Obersturmführer", "Hauptscharführeri" etj do ishte mire ti perktheje ne shqip, oficer, nenoficer, komandant, etj. Kur lexova pjesen e pare vetem prej pranise se ketyre emrave mendova s`ja vjen ta lexosh. 

Po ashtu verejtjen qe ta ka bere edhe Finestere, Cifut, Orpo, Asqer, etj shkruhen me te vogel.

Duke lexuar keto pjese ketu dhe sic thua ka mbi 1.000 faqe te mbetet shume per te bere. Nga sa ke perkthyer ketu per te bere nje perkthim te denje te ketij romani do te duhen nja dy vjet. Mos bej gabimin e shume "perkthyesve" te tjere se ka shume vepra te perkthyera ne shqip e qe s`mund te lexohen nga cilesia e dobet. Besoj se e di ndryshimin mes perkthimit e pershtatjes...pershtate atehere.

Perveç: "i thithur, i perthyeva gishtat disa here...", qe eshte e pakuptueshme, si dhe faktit qe fjalet "çifut", "asqeri", "ukrainas" e ne mos gaboj nje here edhe "sovjetik" jane shkruar me germe te madhe (pamvaresisht origjinalit, ne shqip shkruhen me te vogel), personalisht me duket se ecen.

Kam pak rezerva per perdorimin e fjales "asqeri" sepse me tingellon me te vertete e vjeter..., por qe te mos anoj nga pedantizmi, ne pergjithesi me duket mjaft mire. Natyrisht duhet pare edhe me origjinalin, por kjo s'me takon mua si lexues i thjeshte, apo jo?

"I thithur", ne fakt nuk shkon. Te mos harrojme se ketu eshte thjesht siç del nga "perkthimi instinktiv", pa asnje redaktim. Kuptohet qe keto do te fshihen pas nje rileximi te dyte dhe madje te trete. Do e rregulloj, madje qe tani. "I perhumbur".

_______

Asqer, eshte fjala e duhur per arsyen se vete autori e shpjegon zanafillen e saj : jane afrikanet ata qe e perdornin per ushtaret vendas qe iu bashkoheshin forcave pushtuese koloniale. Per me teper, kjo fjale perdorej dhe per vete bashkepunetoret vendas te forcave koloniale gjermane ne Afriken perendimore. Kjo eshte arsyeja, mendoj une, qe autori zgjedh fjalen Askaris, e cila eshte fjala arabo-turke Asqer (kujtoni kohen e pushtimit osman ne Shqiperi).

Persa i perket shkrimit me germe te madhe (me ka ardhur dhe nje verejtje e tille ne privat), mund te them se kjo nevojit ca kujdes :

shkruhet "popullsia çifute" (me te vogel), por Cifutet (me te madhe). Si mbiemer, me te vogel ; si emer, me te madhe. Sidoqofte, edhe nese nuk eshte keshtu ne shqip, mendoj se duhet futur sa me pare. Fundja, perkthyesi nuk eshte thjesht per t'u pajtuar me nje gjendje te mireqene, por edhe per t'i shtyre gjerat me perpara.

Kam lexuar sot nje artikull shume te bukur mbi perkthimin dhe perkthyesit (po pata kohe, deshiroj ta perkthej dhe t'jua bej te ditur), ku mund te shihet se perkthyesi eshte me teper sesa nje makine llogaritese me tru te nderlikuar.

Falemnderit, Finisterre.

Qe ta bejme punen sic duhet mora perkthimin ne italisht: Askaris e kane perkthyer "gli Ascari" (pashe edhe fjaline ku autori shpjegon prejardhjen e fjales), çifutet (sic do te shkruheshin "te krishteret", "myslymanet&quotsmiley me te vogel, ndersa kur flitet per kombesite (ukrainet, polaket, e per habi edhe Sovjetiket) jane me te madhe.

Kjo don te thote qe ia ke hyre perkthimit te librit?

Natyrisht qe perkthyesi eshte me shume se nje makine llogaritese me tru te nderlikuar....! Smilesmiley

Ca përkthime trajtash të frëngjishtes të krijuara me "faire" mua prishin muzikalitetin e shqipes:

Asqerët i bënin Çifutët të hipnin nëpër kamionë

bëri që të ngrihen pesë

Bëjini që të zbresin në gropë. » – « Por, Herr Untersturmführer… » – « Bëjini të zbresin ! » Hauptscharführeri bëri të përkthehet urdhëri.

... dhe ç'propozoni ju ne vend te kesaj ?

___

A nuk kemi degjuar (une te pakten) shprehje te tilla : "beje qe te flase", "mos me bej ta bej kete" etj. ?

Nejse. Jam kureshtar te di ç'propozoni. Duke pasur parasysh se ju do ta shmangni rrezikun qe te hyjme ne kanale te tjera kuptimesh qe mund te jene fare mire : keqkuptime.

Po, është ashtu si thoni. Edhe unë i kam dëgjuar. Ndaj fola për "ca". Nuk mund të propozoj gjë, ngaqë respektoj aktin e përkthimit. Fola thjesht si lexues. Më tej ju takon juve.

 

 

Folja  "faire" ne frengjishte,  ne shqipe mund te kthehet shume mire ne urdherore sepse ka vleren e saj : ne rastin qe ju po diskutoni mund te jete thjesht  "zbritini!"

Pikerisht kesaj i ruhem une kur them qe fjalet nuk duhet te kene keqkuptime. C'kuptojme me shqip : "zbritini !" ?

Shqipja ime me thote keshtu : kapini ata dhe zbritini poshte. Dmth, veprimi do te kryhet nga dikush per te zbritur dike tjeter.

Ndersa kur thuhet "beje te zbrese", atehere kjo nenkupton qe personi do te zbrese vete por ama nen urdherin e dikujt tjeter.

Keto hollesira mund te duken te panevojshme, por qellimi i gjuhes (dhe i perkthyesit) eshte qe te lejoje sa me pak dykuptime, keqkuptime, perveç ne rastet kur kjo kerkohet me vetedije nga autori.

Nga fragmenti:

 Bëjini të zbresin ! » Hauptscharführeri bëri të përkthehet urdhëri.

Bëhet fjalë për urdhër. Një urdhër nuk besoj të ketë formë të tillë dmth "bëjini..." urdhëri është i prerë, sa më lakonik dhe i drejtpërdrejtë. Nuk mendonte letërsi ai kur urdhëronte.

Jo pra, nuk shkon. Me duket se nuk e keni kuptuar kontekstin :

Ukrainasit nuk jane nen varesine e Gjermaneve. Ata kane nje perkthyes, dhe eshte ky qe iu thote çfare duhet te bejne.

Gjermani nuk thote : "zbrisni !", por i thote nje ndermjetesi qe bejini ju qe te zbresin.

Eshte gjyshi, i biri dhe nipi. Gjyshi i thote te birit : beje djalin qe te mesoje mire ne shkolle. Dhe nuk thote : ti djale meso mire ne shkolle. Sepse nipi as ia vershellen fare gjyshit.

E kapni kaq gje ? Kur autori thote se Gjermani beri qe te perkthehet urdheri, kjo nenkupton se Gjermani nuk i bertiti ne surrat perkthyesit, por thjesht i tha : perkthejua tani çfare thashe.

Sepse autori nuk mund te shkruaje : Gjermani urdheroi (perkthyesin) qe te perktheje urdherin.

Ne rast se ndonjeri thote : po mire, ne mund te shkruajme :

"Gjermani beri qe t'i perkthehet urdheri.", atehere shqipja na fut ne livadhe te tjera, sepse ketu nenkuptohet qe nje urdher po i perkthehet atij, dmth urdheri eshte per Gjermanin.

Dhe e fundit, une nuk e shoh ç'problem shtron kjo forme kur ne e perdorim me qindra here ne gjuhen e perditshme :

"beje qe ta mbylle gojen djali yt se ia çava gurmazin"

(kete e degjon ne fund te shkalleve te pallatit, psh).

 

Një gjysh Shqipërie do t'i thoshte të birit:

"Thuaji tët biri të mësojë, se po na merr erzin"

si i kanë thënë me kohë.

Që rrëfimi të ruajë ritmin, në shqip, unë do të parapëlqeja:

Zbritini dhe jo Bëjini të zbresin

Nxirrini jashtë dhe jo Bëjini të dalin jashtë

Qëllojini dhe jo Bëjini t'i qëllojnë

U thoni të bien në gjunjë dhe jo Bëjini të bien në gjunjë

 

Hurbinek faleminderit per pjesen, me pelqeu shume. Pershkrimet jane aq tronditese dhe te vertete sa mund t'i imagjinosh lehte edhe pse skenat jane teper rrenqethese. Uroj qe kjo veper te botohet sa me pare ne shqip e nuk besoj se lexuesi do trembet nga faqet e numerta...

Heteroglossia1, qe ta perforcoj idene tende te botimit ne shqip, ja te sjell ketu dhe rreshtat e fundit te hyrjes se librit (toccata), ku mund te shihet qe kjo veper ka lidhje me ne te gjithe, pa perjashtim. Ideja eshte : ruhuni mire sepse e keqja mund t'ia behe ne çdo çast, ne çdo vend, nga njerez krejt normale e qe deri dje mund te kene miqte tuaj (kujto bashkejetesen boshnjake-serbe, ku serbet vrisnin fqinjet e tyre te djeshem per nje "karrem peshku" - ky shembull eshte marre, ne e paça kujtesen e mire, nga nje bisede e vete autorit te ketij libri, Littell, kur flet per pervojen e tij ne Bosnje).

_________

Kjo çka sapo shkrova, është e vërtetë. Por është e vërtetë dhe se kam dashur një grua. Vetëm një, por ama më shumë se gjithçka tjetër në botë. Mirëpo, pikërisht kjo grua, ishte ajo që më ishte ndaluar. Është fort e mendueshme se duke ëndërruar të isha një grua, duke e ëndërruar veten me një trup gruaje, unë e kërkoja ende, doja t’i afrohesha, doja të isha si ajo, doja të isha ajo. Kjo është fort e mundshme, edhe pse nuk ndryshon asgjë. Tipat me të cilët kam fjetur, nuk kam dashur asnjërin prej tyre, thjesht jam shërbyer nga ta, nga trupi i tyre, dhe kaq. Ajo, dashuria e saj do të më kishte mjaftuar përjetë. Mos u tallni : kjo dashuri është padyshim e vetmja gjë e mirë që kam bërë. E tërë kjo, do të mendoni ju padyshim, mund të duket disi e çuditshme për një oficer të Schutzstaffel. E përse një SS-Obersturmbannführer nuk do të kishte mundur të ketë një jetë të brendshme, dëshira, pasione si çdokush tjetër ? Ata prej nesh që ju i gjykoni ende si kriminelë, ka pasur me qindra mijëra të tillë : mes nesh, siç mes të gjithë njerëzve, kishte njerëz të rëndomtë, sigurisht, por edhe njerëz pak të rëndomtë, artistë, njerëz të kulturës, të krisur, homoseksualë, njerëz të dashuruar pas nënës së tyre, e ç’të them tjetër, përse jo ? Asnjëri nuk ishte më tipik se cilido njeri në cilindo profesion. Ka tregtarë që pëlqejnë verën e mirë dhe cigaret, tregtarë të fiksuar pas parasë, dhe gjithashtu tregtarë që rrasin një shkop në anus për të vajtur në zyrë dhe që, nën kostumet e tyre trepjesësh, fshehin tatuazhe të turpshme : kjo na duket krejt e qartë, por përse nuk do të ishte njëlloj dhe me SS apo me Wehrmachtin ? Mjekët tanë ushtarakë gjenin më shpesh sesa nuk mendohet rroba të brendshme femërore kur grisnin uniformat e të plagosurve. Të pohosh se unë nuk isha tipik, kjo nuk do të thotë asgjë. Unë jetoja, kisha një të kaluar, një të kaluar të rëndë dhe të ngarkuar, por kjo ndodh, dhe unë e drejtoja këtë sipas mënyrës sime. Pastaj lufta ia ka behur, isha nën uniformë dhe jam gjendur mu në mes të gjërave të frikshme, të mizorive. Nuk kisha ndryshuar, isha gjithmonë i njëjti njeri, problemet e mia nuk ishin zgjidhur, ndonëse lufta më ka shtruar probleme të reja, ndonëse këto tmerre më kanë shndërruar. Ka njerëz për të cilët lufta, apo dhe vrasja, janë një zgjidhje, por unë nuk jam ndër këta, për mua, siç për shumicën e njerëzve, lufta dhe vrasja kanë një çështje, një çështje pa përgjigje, sepse kur thërrasim natën, askush nuk përgjigjet. Dhe gjërat pastaj tërheqin njëra-tjetrën : ia kam filluar në kornizën e shërbimit, dhe pastaj, nën shtytjen e ngjarjeve, kam dalë tej caqeve të saj ; por e tërë kjo është e lidhur, ngushtësisht, brendësisht : të thuash se po të mos kishte pasur luftë, unë do të kisha mbërritur sidoqoftë në këto skaje, kjo është e pamundur. Mund dhe të kishte ndodhur, por mundet dhe jo, ndoshta do të kisha gjetur një zgjidhje tjetër. Nuk dihet kurrë. Eckhart ka shkruar : Një engjëll në ferr fluturon në renë e tij të vogël të Parajsës. Gjithmonë e kam kuptuar se edhe e anasjellta duhet të ishte e vërtetë, qe një djall në Parajsë do të fluturonte në gjirin e resë së tij të vogël të Ferrit. Por nuk mendoj të jem një djall. Për atë çfarë kam bërë, kishte gjithmonë ca arsye, të mira apo të këqija, nuk e di, sidoqoftë arsye njerëzore. Ata të cilët vrasin janë njerëz, njëlloj si ata që janë vrarë, kjo është e tmerrshmja. Ju nuk mund të thoni : Nuk do të vras aspak, kjo është e pamundur, më e shumta ju mund të thoni : Shpresoj të mos vras. Edhe unë e shpresoja këtë, edhe unë doja të jetoja një jetë të mirë dhe të dobishme, të isha një njeri mes njerëzish, i barabartë me të tjerët, edhe unë doja të vendosja gurin tim në veprën e përbashkët. Por shpresa ime ka qenë zhgënjyer, dhe kanë përdorur sinqeritetin tim për të përmbushur një vepër e cila është zbuluar si e keqe dhe e ligë, dhe kam kapërcyer caqet e errëta, dhe e tërë kjo e keqe ka hyrë në jetën time, dhe asgjë nga e tërë kjo nuk do të mund të ndreqet më, kurrë. Por as fjalët nuk shërbejnë më për asgjë, ato zhduken si uji në rërë, dhe kjo rërë mbush gojën time. Jetoj, bëj çka është e mundur, kështu ndodh me të gjithë, jam një njeri si gjithë të tjerët, jam një njeri si ju. Po, po, kështu, po ju them se jam si ju !>>

 

Por shpresa ime ka qenë zhgënjyer

Hurb, shikoje pak kete.  "Ka qene zhgenjyer" se si me tingellon.

Per reston, pune e paqme smiley.

Kam nje pyetje per emrat e pervecem: Si eshte lene perfundimisht rregulli/ligji?  Personalisht me vrasin syte "shqiperimet" e emrave te pervec te huaj.  Jam shume dakort te lihen ne origjinal.  Por ne disa libra ne Shqiperi qe me rane ne dore, i pershtasin.  A ka ndonje rregull specifik apo sipas deshires se perkthyesit?

Monda,

"ka qene zhgenjyer" perballe "eshte zhgenjyer".

Eshte çeshtje e pikes kohore ku vendoset folesi :

Shpresa e folesit eshte zhgenjyer nga 33 deri me 45. Dhe atehere mbaron ngjarja. Folesi flet sot ne 2006 (hamendesoj, sidoqofte ne nje vit ketu rrotull).

Nese shpresa e tij do te vazhdonte deri me çastin e te folurit, atehere perdoret koha e kryer "eshte zhgenjyer" (me foljen ndihmese "te jesh&quotsmiley.

Nese folesi do fliste me 1945, atehere ai do te perdorte ashtu siç thua ti "eshte zhgenjyer".

Nuk di nese e kapen dallimin. Kohet e foljeve duhen perputhur mire sepse pastaj nuk merret vesh ne ç'pike kohore eshte ai, njehere del atehere, e njehere del sot, dhe kjo nuk vete pastaj.

______

Per emrat, une kam variantin tim (meqe gjuhetaret tane nuk arrijne te kuptojne veshtiresite e prekshme te kesaj çeshtje) qe e shkruaj emrin siç eshte, por e lakoj me mbaresen shqipe. Kur shkruaj "führer", une shkruaj führeri. Kur gjej Beck, atehere ne gjinore shkruaj "i Beckut". Kjo eshte nje zgjidhje mes te dyjave, rendesi ka qe lexuesi te kete miresine dhe gatishmerine qe ta kuptoje perkthyesin dhe te jete "pozitiv".

Hurbinek@

Si lexues modest, besoj se me lejohet te jap mendimin tim.

Pjesa e perkthyer me lart, fjalet rrjedhin  me nje shpejtesi qe duket se nuk eshte normale.

Ndersa pjesa e dyte, ecen fjoll, duket sikur ky personazh ka folur shqip.

Kjo eshte nje dukuri qe e kam vene re edhe ne libra te tjere. Po te lexosh nje roman p.sh. te Remarkut ne nje gjuhe tjeter , leximi ecen normal, pa ngritje e ulje tensionit.

Edhe ne te foluren dalin keto problem te gjuhes Shqipe, te folurit shpejt.

Po degjoja nje dite A.Plasarin, fliste ngadale per tu dukur "sagio" po lente kohe boshlleku, dhe dilte e famshja "eeeee"  " eeeee".

Kjo duhet te jet nga mungesa e fjales se pershtatshme, o afer pershtatmes, qe i mungojne gjuhes Shqipe.

Gjuhes sone i mungojne "fjala e vetem" qe thote shume, dhe pamundesia qe nje fjale te "vetme" Shqipe ta kthejme ne shume fjale.

Me thjeshte, veprimet, dhe dialogo ne Shqip jane te lodhshme ne lexim, ndersa monologu , pershkrimet jane normale ( te lehta).

E gjithi ky koment eshte me ???????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

duhet perkthyer ky liber medoemos ne shqip, ne menyre qe ta mesojme edhe ne shqiptaret se kush ishin nazistet, e se sa kane vuajtur e vazhdojne te vuajn hebrejte.... vetem ne kete menyre shqiptaret mund ti bashkohen projektit te ndricimit e modernizimit, i cili fillon me ndergjegjesimin e gjithe popujve te perendimit e botes, ne lidhje me krimet qe jane kryer e vazhdojne te kryen ndaj hebrejve. civilizimi perendimor po kalbet perbrenda, pikerisht, sepse kto krime nuk i njohim ne sot... pikerisht sepse, as 7 dekada skane kaluar, e ne e kemi harruar Genocidin e hebrejve. Si mund te ndodhte kjo? si mund te lejohej te harohej historia kriminale e genocide e Nazisteve, qe ndodhi as 7 dekada me pare, ndaj hebrejve... ktij populli paqedashes... te vuajtur, e te persekutuar... ende sot e ksaj dite!? Eshte pertej imagjinates!

Pikerisht, postime te tilla si ky i mesipermi e bejne te ngutshem botimin e ketij libri. Falemnderit qe me dhe nje arsye te besoj me teper ne drejtesine e bindjeve te mia. Dhe duke pasur parasysh se postime te tilla dalin nga njerez te vertete ne mish dhe kocke, atehere duhet lexuar edhe njehere fjalia e pjeses se fundit qe sapo solla :

Po, po, keshtu, po ju them se jam si ju !

 

Dhe jo vetem per te mesuar me teper per genocidin kunder hebrenjeve por edhe te nxitur mendimin kritik e per te rritur empatine mes popupjve. Kushdo nga ne mund te kishte lindur palestinez apo izraelit; kurd apo turk, musliman apo i krishtere, sikh ose budist, amerikan ose iraken, serb apo boshnjak. Metafora e paraqitur ne kete veper vlen per te gjitha koherat dhe per te gjitha kauzat.

 

 

Nuk mendoj se shqiptareve iu mungon empatia. Perkundrazi, vuajne nga nje simpati e tepruar kundrejt disa popujve, ne dore te te cileve ka qene fati i saj e ndoshta vazhdon ende te jete edhe sot.

Lidhur me librin ne fjalem sot, eshte mire qe ne te dime me shume, te perkthejme sa me shume, por me shume duhet te jete edhe me mire cilesisht. Ne perkthim nuk ka vrap, ka nje lloj kohe, parimesh dhe rregullash qe duhen zbatuar. Si ne cdo profesion tjeter!!!

 

me fal twin po ne akoma nuk kemi perpunuar diktaturen tone...kemi akoma kelyshet e saj ne pushtet, ne opozite e ne parlament...

harruat te denuarit politike, dosjet,etj ...kriminelet e djeshem i ke ne cdo qelize te pushtetit te sotem...mbulojne njeri tjetrin...pozita e opozita jane te kapur e nuk hapin rruge per shtet ligjor

normal... normal.... nxitja e mendimit kritik, e projekti i modernizimit fillon pikerisht ketu.. me hebrejte e nazistet... por edhe per krimet ndaj serbeve prej terroristeve UCK vlen kjo metafore.

 

 

http://markhumphrys.com/Bitmaps/banksy.jpg

Terroristeve te UCK-se? smiley Twintip, nuk po flisnim per empatine me nacionalizmin ekstremist serb, edhe ata nuk perfaqesojne te gjithe shoqerine serbe... Ilustrimi interesant revolucionar smiley

twintip,

Te lutem, ç'lidhje kane ngjarjet e ketij romani me ca ngjarje te tjera 60 vjet me pas ?

Zoteri, askush nuk ndalon askend qe te perktheje nje liber mbi krimet izraelite mbi palestineze. Po njelloj dhe per krimet e hutuve kunder tutsive ne Ruanda.

Dhe keshtu sqarohen te gjithe. Dhe keshtu perfiton ti nga perkthimi i X-it, dhe X nga perkthimi yt.

Apo hajt, u gjet nje kantier ketu per t'ia mbeshtjelle njehere historise boterore qe prej 6000 vjetesh e kendej.

Zoteri, ky roman flet per ca ngjarje te percaktuara ne kohe dhe hapesire. Dhe terheq vemendjen qe kujdes. Dhe kaq. Sa rri e flet gjepura, interesohu per kete djalin ku ka punuar dhe ç'qendrime mban.

Hurbinek, s'ta kam lexuar pjesen, sot qenkam shume e lodhur, por nga perkthimet e tjera qe te kam lexuar them se perkthen me ndjenje dhe inteligjence (me shijon te te lexoj); sa per ceshtjet gramatikore, mendoj se nje korrektor do te t'i ndryshonte frankizmat (frengjishtizmat smiley) pa nje pa dy dhe s'do te te linte te rishpikje shqipen, se boll e ke nje pune poetike. E do me top te verdhe kete? smiley

Per numrin e faqeve, e mendoj si Heteroglossia, s'besoj te jete problem, sepse lexuesi i interesuar per kesi gjerash njesoj do te lexonte si 500 si 900. Megjithate tirazhi i vogel ka te ngjare te jete.

Sa per L2B, s'na ka shteruar akoma kurioziteti, s'besoj. Per perbindeshin brenda nesh pastaj, kurioziteti eshte i pashtershem.

Tropizma, s'po i futem "luftes" me shpata prej tollumbaci te fryre, por po them vetem kaq :

Nje gjuhe, çfaredo qofte ajo, nuk e plugojne as pjellorojne e as mbareshtrojne as akademiket, as profesoret e letersise, as mesuesja e klases se pare, por vetem dy vete : shkrimtari dhe perkthyesi.

Vetem nepermjet ketyre te dyve nje gjuhe merr fryme. Shkrimtari mbulon territorin e brendshem : ai sheh, keqyr, vezhgon pulsimin e gjuhes se vendit, te njerezve te thjeshte, dmth vete jeten, ndersa perkthyesi mbulon territorin e jashtem : ai filtron, perpunon dhe sjell gjera te reja te panjohura me pare, duke u munduar te kape, ne nje gjuhe te huaj, me te miren e cila te jete njekohesisht dhe me e pershtatshmja per gjuhen e tij amtare.

Une keshtu e shoh misionin e shkrimtarit dhe perkthyesit. Nese do ta shihja perkthyesin si nje robot qe thjesht kthen nje fjale ne nje fjale tjeter, atehere them se jam krejt anash çeshtjes. 

Hurbi, shoh qe te paskam ofenduar. Te kerkoj te falur per ashpersine e mesiperme. Por, megjithese jam dakort me konceptimin tend te shkrimtarit dhe perkthyesit, dua te theksoj se keshilla ime ishte me teper praktike se teorike. Fakti qe per disa (nje disa jo e neglizhueshme) shprehje ne shqip ti has rezistence nga 'veshi' i shqiptarit dhe shqiptares, dhe insiston ta edukosh kete vesh, e ben betejen tende te perkthimit me te mundimshme nga c'duhet. Arsyeja pse permenda redaktorin pedant eshte sepse ti ne civilet thjesht nuk na degjon fare smiley.

Eshte tjeter gje nese je duke perkthyer Heideggerin, nese je duke hapur nje llogore krejt te re ne mendjet e lexuesve. Po ketu po flasim per kushtoren. Me lejo tani te te lexoj perkthimin. Pershendetje.

Po jo pra, jo, nuk jam ofenduar, s'kishte asgje per t'u ofenduar. Thjesht vura ne dukje se perkthimi eshte njeçike me i koklavitur sa ç'mendojme ne. Perkthyesi, ne qofte se eshte rrahur ca me kete pune, nuk ben me gjera ne koke te vet, si t'ia jape truri, por kthehet ne nje lloj njeriu te vene me shpatulla per muri. Kur dikush eshte vene keshtu, pa mundesi te medha, atehere ai detyrohet te nxjerre me te miren e trurit te tij per te shpetuar. E kam fjalen qe perkthyesi perdor atehere nje fjale apo nje shprehje e cila ka ardhur si pasoje e mjaft orvatjeve per te bere ndryshe. Dhe kur ska ç'ben, atehere perdor ate qe i duket me e mundshmja.

Nuk e mbaj mend, me duket se Paskalit (Blez) i thoshin qe te shkruaje njeçike me mire se nuk e merrnin vesh (filozofi). Dhe ai pergjigjej duke thene se filozofi eshte dikush qe shkruan ne menyren me te kuptueshme te mundshme. Donte te thoshte se kur nuk merrej vesh, kjo ishte ngaqe filozofi nuk dinte menyre tjeter, dhe kjo ishte ajo çka mundej. Me tej, beteja ishte e humbur.

Disa gjera sigurisht qe i shoh dhe madje i kam korigjuar. Por ne disa te tjera, kuptimet me rreshqasin dhe nuk eshte qellimi im qe te lehtesoj veshet e lexuesve dhe te futem neper hullira moskuptimesh dhe keqkuptimesh.

Kushtoren e kam shpjeguar pak a shume. "do te doja te jem", dhe "do te doja te isha", jane dy gjera qe kane kuptim ne shqip, por ama qe nuk jane ekuivalente. Po te ishin njelloj, atehere i bie qe "te jem" = "te isha". Cka kjo nuk eshte e vertete.

Kurse per "faire quelqu'un mourir" (te besh dike per te vdekur), nuk do te thote as ta vrasesh vete, as te japesh urdher ta vrasin (sepse ne nuk dime asgje si do te behet kjo vrasje). Thjesht thuhet : "bej qe ai te vdese", kaq. Puna jote si e ben, me urdher, me hile, me gracke, aksident, etj.

Porositesi jep porosine ndaj doracit : "filanin nuk e dua te gjalle. Bej qe te mos marre me fryme". Dhe kaq. Nuk i jep as urdher, as nuk i thote merrja frymen me plasmas, as vare ne litar.

Une habitem sepse shqipja e ka kete forme, dhe madje mire. Por ndoshta shkrimtaret tane qe shkruajne atje, iu bien shkurt fjaleve duke keputur kopaçe, vertete te embla per veshin, por plot keqkuptime.

Mon cher, kete gje kerkoj edhe une, te te shoh me shume si "nje lloj njeriu te vene me shpatulla per muri". Une sinqerisht, shume sinqerisht, mendoj se ti do t'i imponosh shqipes disa gjera nga frengjishtja, dhe shume sinqerisht dua te di nga ti emrin, apo karakteristikat, e shqiptar-shqiptares qe mund te te beje te shkosh tek muri i shqipes.

Ana H, flasim njehere bashke gjate e gjere, qe te jemi front i forte smiley?

Ma chère, nuk dua t'i imponoj asgje shqipes. Eshte koha ajo qe verteton diçka, do te ngelet apo jo.

Te te jap nje shembull te bukur ? Te lutem, me lexo me kujdes :

Heidegger, ne filozofine e tij, punonte shume me dy terma : diçka qe eshte aty perballe, dhe te qenurit e kesaj diçkaje. Per te dyten, ai e kishte fjalen : foljen e emerzuar "l'être" (ose shqip : qenia).

Per te paren, kur erdhi puna qe francezet te gjenin diçka, ngelen me gisht ne goje : ç'te shkruanin ? S'kishin fjale. Atehere u kujtuan per percjelloren "duke qene" (étant). Dhe me "étant", ata nenkuptonin "diçka qe eshte aty perballe, dmth qe eshte duke qene".

Kur Heideggeri filloi te studiohej neper fakultete filozofie, profesori shqiptonte : etâ (me hunde). Dhe studentet, te hutuar, s'merrnin vesh ç'ishte kjo, madje kishte dhe nga ata qe shkruanin ne fletoren e leksionit "étang", qe eshte fjale krejt tjeter, e qe do te thote "pellg". Kot me kot.

Me nje fjale, vete profesoreve francezeve iu desh qe te shpartallonin veshet e studenteve per te sjelle diçka te re. Dhe keta profesore, nuk pyeten fare nese eshte dakort kryetari i Akademise apo nje mesues fshati diku.

Dua te them qe veshet tane, megjithese kane deshire te lalushen perhere, me fjale te buta dhe te embla, eshte mire qe te bejne nje perpjekje per t'u hapur ndaj se rese, ndaj se veshtires, sepse keshtu hapet nje permase e re ne tru, ne mendim, ne ide.

Aq me teper qe ne rastin e "faire mourir", kjo nuk eshte aq e re, sepse shqipja e permban, por thjesht e harruar dhe e pagjendur ne librat e shkrimtareve tane. Kaq e thjeshte eshte. Kur korret misri, atehere kthehet toka per te mbjelle grurin. Ndryshe nuk ben. Do plugim kjo pune.

_____

Per emrin e asaj qe mund te me vere me shpatulla per muri, ajo quhet Hirushe. Qe edhe i ben punet e shtepise, edhe nuku ben llafka, por edhe eshte me e bukura e katundit. (Ketu bera pak shaka, sa per te çtendosur pak ajret franko-shqiptare).

Pergatituni te dyja, dhe shtroni tryezen, pijet i heq une, ama do te me degjoni me veshet pipez.

ama do te me degjoni me veshet pipez.

Po ti, kur do te na degjosh neve ndonjehere?! smiley  Peccato di vanita'!

Do me detyrosh te gjej librat e gjuhes shqipe te fillores, derisa te te mbush mendjen qe ca forma te perdorura ne frengjisht ( dhe ne italisht) nuk mund te kthehen ne shqip fjale per fjale! 

Fammi parlare! - do ta perktheje "me bej te flas" apo "lerme te flas"? Prandaj dhe ajo forma "fammi scendere" - "fallo scendere" - nuk mund te perkthehet - me bej te zbres apo beje te zbrese! Maksimumi, kur eshte nje urdher qe e jep dikush tjeter mund te thuhet "detyroje te zbrese" ose "zbrite!"

Pikerisht ketu ngul kembe une qe duhet pershtatja ne shqip, ndryshe struktura e shqipes kthehet ne strukture te italishtes a frengjishtes, e kemi diskutuar dhe here tjeter kete, por prapeseprape une s'pajtohem me ty ne kete pike.

Trop, kur te duash, me bej nje ze. smiley

p.s. Hurbi, e di qe e kishe me shaka shkuljen e flokeve, por ama, zere se te shoh tek turfullon nga zemerimi... smiley ( thaka, thaka)

Nuk eshte aspak e njejta gje :

laisse-moi parler

dhe

fais-moi parler

E para eshte : qepe, mbylle, se dua te flas une tani.

E dyta eshte : me ngacmo pak, me cyt qe te flas.

Keshtu qe "fammi parlare", nuk perkthehet "lerme te flas". (Kjo, duke u nisur nga ngjashmeria me italishten, sepse nuk e njoh fare si gjuhe. Po e pata gabim, autant pour moi, siç thone françusket).

gabim e ke per italishten, ta them une para anes smiley. kjo 'bejeni te flase' me kujton filmat me partizane dhe fashiste. megjithate, ne pergjithesi, mendoj se ka raste kur 'bejeni te' ka vlere, ka raste kur eshte i panevojshem. si puna e peremrave, hurbinek, perdorimi i shpeshte i te cilave ne gjuhen shqipe eshte gjithashtu i panevojshem (meqe mu kujtua nje pike tjeter ku nuk jemi dakort)- te lodh dhe nuk shton gje.

si perkthehet redundant nga anglishtja valle?

Italianet e perdorin "fammi parlare" ne sensin - lerme te flas. Ose dhe "fammi scendere" - lerme te zbres. ( nuk mund te themi kurrsesi - me bej te zbres"!)

Ndoshta ndryshon konteksti nga frengj. ne italisht. Italianet e perdorin shume foljen "fare" per te ndertuar fjali ku konteksti eshte "lejimi i te berit te dickaje".

eshte absurde per mua te flitet e shkruhet e perkthehet e te behen filma ende per nazistet e holokaustin e genocidin ndaj hebrejve, e te trajtohet si Genocid-i. eshte absurd trajtimi qe i behet ktij genocidi. po aq absurd sa do ishte ishte nqs i njejti trajtim do t'i behej genocidit te galeve prej legjioeneve te jul cezarit, ose genocidit te aztekeve prej konkuistadoreve, ose nativeve te amerikes prej evropianeve, ose genocideve midis popujve jugosllav, ose atij ndaj armeneve, ose genocidit te bashkimit sovjetik, ose atij kinez, ose atij indonezian, ose atij kambodian, ose atij vietnamez, ose atij kurd, ose atij palestinez, e nderkaq qe flitet per holokaustin para 7 dekadash, te harojme genocide te sotme, te kryera pikerisht prej popujve qe i konsiderojme viktima genocidi. dhe te flasesh per mendim kritik nderkaq, kjo eshte pertej absurdes.

http://www.bilin-village.org/francais/xmedia/alb_demos/demonstration_31-07.jpg

Po pse nuk del me drejtperdrejt aty ku do te dalesh se nuk po e ndjek dot linjen tende te mendimit?  Po thua qe kjo veper nuk duhet perkthyer se flet per nje genocid te vjeter per te cilin eshte folur dhe sterfolur, nderkohe duhet te merremi me genocide te reja edhe ne rrafshin e letersise? Postimi i Hurbinek-ut nuk eshte politik por tejet konkret.

dua te them se ka treg per gjithcka qe ka te beje me holokaustin, per aq sa perserit te njejtat gjera qe i dim, ose i perforcon ato, ose i ekzagjeron me teper, ose i re-prezanton ne menyra me grafike, me emotive, etj etj. Kjo do te vazhdoj keshtu per nja 300 vjet te tjera e noshta me shume. Dhe arsyet per kete nuk jane thjesht politike por jane demagogjike. Autore si Littell e perkthyes si Hurbi, jane thjesht pionere shembullor.

Po c'do te thote 'treg' ne kontekstin shqiptar?! Gjithe gjithe behemi ca me shume se 3 milione, mendo pastaj sa mund te jene lexues. Mos qofsha e gabuar, pervec Ditarit te Ana Frankut nuk di te jene perkthyer vepra te tjera ne shqip qe flasin per ate kohe, dhe nese ka qasja e Little-it sjell risi ne kete rast dhe jo tema e prekur. Kaq kisha une smiley

 

 

nuk po godas ty si lexuese, ose Littell si autor ose Hurbin si perkthyes, por po godas ate qe une shoh si virus-propagande qe quhet anti-semitizem e Holokaust, e cila perforcohet pikwerisht prej mungeses se mendimit kritik, deri ne nje reth vicioz. problemi eshte se nuk ka remedi. nderkaq qe ne dukuri te tjera te ngjajshme do te kishte remedi nepermjet humorit ose satires, ceshtja eshte aq sensitive sa behet e paprekshme, radioaktive... askush nuk mund ta prek se direkt quhet anti-semit... dhe kjo s'eshte pak, menyra si e shoh, jetojme ne nje epoke etiketash; terrorist, racist, anti-semit, nazist, fashist, komunist, etj... Nqs do te vrasesh dike, viji etiketen 'terrorist', edhe ja arrite qellimit. Nqs do te behesh i famshem e i suksesshem, shkruaj nje liber ose bej nje film per holokaustin edhe ja arrite qellimit. Nqs do te hedhesh dike ne burg, quaje anti-semit edhe ja arrite qellimit. Nqs do te shkosh ne lufte me nanje shtet, quaje terrorist edhe ja arrite qellimit. Por mendimi kritik te thot se "this is all a stenchy, steamy, hot pile of bull-shit", that's my take anyway.

Je shume i keqinformuar. Nese nuk e di, jane vete Cifutet ata qe kane humorin me percellues per veten e tyre. Problemi eshte se vetem ata mund t'ia lejojne vetes te bejne shakara te tilla, dhe jo te tjereve. Eshte njelloj si me ne Shqiptaret kur shpotisim veten tone, dhe kur na shpotit dikush tjeter, eshte me shije te hidhur.

Me ca gjera, nuk ka shaka. Aty ku flitet per jete njeriu, nuk ka shaka. Perndryshe biem ne cinizem te ulet.

Te thashe edhe njehere : askush s'te ndalon te perkthesh nje veper (roman apo tjeter) ku te flitet per krime te tjera ku ndihesh me i prekshem. E drejta jote. Siç me the dhe vete, ke mendimin tend dhe ti. Dhe une po te lus qe mendimin tend na e sill me nje perkthim te bukur te nje romani palestinez apo irakian apo afgan mbi pushtimet e ndryshme. Askush nuk te ndalon. Disa u çane duke botuar Biblen, e disa te tjere Kuranin, me gjithe orarin e puneve ne shtepi.

Sa per diskutimet pastaj ne lidhje me vete Holokaustin (qe eshte dhe tema e ketij romani), atehere jemi te lire diskutojme e te japim mendime. Por te mos ngaterrojme gjithçka ne te njejtin thes.

hurbinek flm qe i perserit gjerat per mua. heren e pare nuk e vura re, por ai argumenti "askush nuk te ndalon te perkthesh nje veper ku flitet per krime te tjera", e para, une nuk po flas per perkthimin, por po flas ne pergjithesi per dominimin e letersise e artit si sfera mendimi kritik, prej disa temash te caktuara.. ose kolonizimin ndoshta do ishte me sakte.

brenda ktij konteksti, argumenti i mesiperm, 'askush nuk te ndalon te shkruash/perkthesh per krime te tjera', mundet te aplikohet per mendimin tim, edhe ne situata te tilla hipotetike, si psh atehere kur nje shtet aprovon politike te brendshme te cilat inkurajojne riprodhimin e njerit grup etnik. noshta kjo e zgjeron shume imagjinaten, pasi gjerat te tilla nuk ndodhin, por thash skenari eshte hipotetik. atehere qeveria e ktij shteti ndaj akuzimesh prej grupeve qe merren me te drejtat e njerzve do te sillte argumentin e mesiperm... 'askush nuk i ndalon ata te riprodhojne'... dhe teknikisht do te ishte argument i drejte, teknikisht.. por njerezit qe do ishin me te gatshem ta shihnin te tille do ishin grupi etnik ne favor... kurse per grupin tjeter, cuditerisht per nje fare arsye te pa-kuptueshme nuk do ishte argument i drejte.

p.s. nuk e di nqs ke degjuar per termen "self-hating jew", kontrolloje.. eshte nje terme e cila i ofrohet c'do situate kur nje hebre kritikon ose ve ne pyetje politike te shtetit izraelit ose aspekte te ndryshme zioniste etj. qellimi i apilikimit te ksaj terme eshte i thjeshte, 'te paralizoj mendmin kritik qe i drejtohet hebreve, prej nje hebre', pra jo, as ata nuk ja lejojne dot vetes te jene kritik ndaj hebreve. Pra kemi 'anti-semitizem' per te perballuar mendimin kritik nga jashte, dhe 'hebre vete-urryes' per ate nga brenda.

The Kindly Ones e Little, shume gje e forte. Me pak fare pune do perlahej nga raftet. Ka plot lexues serioze. Sido qe kam hasur edhe ne ata qe kur u flas per nje liber me pyesin, sa faqe eshte... Por une i kam lexuar pothuaj te gjithe perkthimet e Nergutit dhe jane nder me te mirat. Çuli perkthen gjithashtu mire dhe M. Meksi. Po gjithe gjithe nje grusht perkthyesash te mire kemi, prandaj merrni ato te drejtat dhe perktheje se eshte gjynah te bjere ne duar amatore kjo.

u hurbi kur pyete se cmendim kemi per letersine per ate periudhe e per holokaustin, pse nuk shtove ne kllapa, 'pranoj vetem gjere qe me pelqej te degjoj?'

holokausti eshte shume ne mode... dmth c'do gje qe ka te bej me holokaustin e nazistet eshte ne mode, nje fare fetishi i ndergjegjes, edhe ti, kuptoj, do te jesh trendy.. do te ecesh me moden. e drejta jote.

por edhe une kam mendimin tim.

Mbi periudhen per te cilen behet fjale nuk besoj te kete shume letersi te perkthyer ne shqip (Kertesz me vjen ne mendje), keshtu qe ne kete aspekt do te ishte i mirepritur. Me duket se kohet e fundit eshte perkthyer dhe "Man's Search for Meaning" i Viktor Frankl, qe nuk perben letersi ne vetvete me shume se sa analize te eksperiences se nje njeriu brenda kampit te perqendrimit. 

Sa i perket numrit te faqeve, nese do te ekzistonin dy libra pothuaj te njejte mbi te njejten teme, personalisht do te zgjidhja ate me me pak faqe, por e dime qe ne letersi nuk ndodh keshtu ... prandaj mbetet ne dore te perkthyesit/botuesit per te vleresuar nese nje veper duhet sjelle apo jo ne shqip, pavaresisht nga numri i faqeve. 

 

Ndersa, lexuesi shqiptar, nuk mendoj se mund te dallohet nga lexuesit ne mbare boten as nga ana sasiore dhe as nga ana cilesore. Numri i lexuesve do te duket gjithmone i paket dhe eshte i pamjaftueshem per te mbajtur gjalle nje treg te bollshem/larmishem letrar, sepse gjithcka shkon ne perpjesetim te drejte me numrin e popullsise.

Pjeset e sjella me pelqyen dhe te falemnderit qe i ndan me ne.

 

Hurb, për tiu përgjigjur pyetjeve të tua...

Unë këtë libër do e lexoja nëse do më binte në dorë. Historia në fjalë më tërheq, është intriguese, për më shumë edhe shtysa prej tragjedisë së lashtë nga ka marrë titullin dhe libri, apo përdorimi i një lloji tjetër morali për protagonistin, dhe jo ai judaiko-kristian. Këto të dhëna që kam gjetur më intrigojnë më shumë sesa lidhja me holokaustin. Pres diçka të bukur me një fjalë prej librit. Nëse është i latuar mirë nga ana psikologjike e personazheve, besoj se nuk do më zhgënjejë.

Vetë do e lexoja. Sa për treg, nëse ka hapësirë për librin në fjalë, në fakt i druhesha reagimeve si të twintip, që për arsye të ndryshme do ndikonin në treg. Dhe do ndikonin goxha, kam përshtypjen.

Të mos harroj, titullin si do ia përkthesh?

Ndonese kohe nuk kam shume, kete liber do ta lexoja me patjeter, Hurb!

Twintip, sa per ate ceshtjen e antisemitizmit qe ti ke frike, une mendoj se eshte pa baza. Megjithate, e njoh dhe e shoh shqetesimin tend. Ne mund te diskutojme nje jave te tere per ceshtjen cifuto-izraelite dhe perseri te mos biem dakord ne termat me elementare te ketij konflikti; por edhe ne se biem dakord, kjo s'do te kishte asnje vlere praktike. Gabimi me i madh qe dikush mund te beje ne lidhje me te eshte qe te shoh njeren pale si viktime, e tjetren si agresore. E verteta (ne se beson ne nje te tille) duhet te jete gjetke.

kjo nuk eshte tema ime e s'eshte qellimi im ta bej te tille, por ky qe shpreha e mbeshtes ne kete teme eshte mendimi im mbi letersine e ne pergjithesi artin, letrar e serioz ose ate pop, mbi holokaustin, biles mendimi im se e gjithe historia e shekullit te kaluar eshte interpretim subjektiv, deri ne genjeshtra e propagande, pro-hebre.

pyetja 1 e hapesit eshte: 1. C'mendim keni mbi letersine qe flet mbi kete periudhe ?

Permetar une nuk kam shprehur frike. Sa per bazat, nuk eshte se nuk ekzistojne, thjesht jane me te lehta per tu perceptuar nese me pare ja lejon vetes ti shohesh. Subjekti 'agresor-viktime' ka prioritet te dyte, per mua me teper rendesi ka 'the big picture'. Read up, the truth is out there, literally.

nuk e di se cfare J kupton me 'i druhesha', e 'reagimeve si te...', duket sikur per J ky reagim i perkitka nje 'lloji'.

Miremengjes smiley

Me hile, z. Lam... s'guxon njeriu te semuret se paf, vjen Hurbineku me tema interesante... smiley

Ok, te futemi ne teme, shkurtimish. Kjo lloj letersie eshte terheqese dhe e lexueshme nga nje grusht njerezish. Une per vete, kam prirje dhe deshire te lexoj cdo gje qe ka te beje me hebrejte, me tmerret dhe torturat  qe kane kaluar ata, vetem e vetem per faktin se gjithnje me jane dukur nje popul vital, inteligjent, qe megjithese te shperndare si zogjte e qyqes neper bote, arriten te krijonin shtetin e tyre pas 2000 vjetesh.  I fundit qe kam lexuar eshte "Eksodi" rreth 700 e ca faqe, perkthyer nga Robert Shvarci dhe i biri, Edvini.

Persa i perket termit cifut apo hebre... varet nga konteksti i fjalise. psh, tek Cifutka e Toledos, Shvarci perdor pergjithesisht termin hebre, por kur behet fjale per bashkebisedime mes mbretit Alfons dhe oborrtareve te tij apo gruas se tij perdoret termi cifut ose cifutka. Po ashtu, ne librat e Singerit, nje autor hebre, qe shkruante ne jidish, e kam hasur ndryshe ne perkthimet e Edvin Shvarcit, ( qe perdor kryesisht termin hebre - tek I penduari) dhe ndryshe tek Helena Kadare ( tek Shosha, Dashuri e vone, Certifikata). ajo e perdor cifut. Me jane fiksuar keto, pasi duke e hasur ne perkthimet e Shvarcit tek Eksodi, por dhe te tjere ne termin hebre, cifut merr gjithnje nje konotacion negativ.

Hurbinek, nuk po i hyj ceshtjes se gjuhes dhe gramatikes shqipe, pasi ne kete pike, ne te dy kemi mendime krejt te kunderta, gje qe po e kuptoj dhe tani qe po lexoj "Mishimen", por per kete duhet te bisedojme shtruar. smiley

p.s. Edhe termat e gradat e ushtrise gjermane, po te shfletosh Shvarcin mund t'i gjesh te gjitha ne shqip. Une, per vete, jam dhe do te mbetem partizane e shqiperimit, Herr Hurbinek. smiley

Edhe njehere per kete punen e gradave :

Origjinali eshte ne FRENGJISHT. Dhe autori i ka lene gradat, dhe disa urdhera, dhe disa emertime (Sonderkommando, Gruppenstab, Sicherheitsdienst, etj) ne gjermanisht. Ushtria naziste nuk mund te kuptohet pa "Herr General", ose pa "kaputt !", ose pa "Löss, löss", sepse ne kete ushtri nuk ka Shvejk qe te tallet garnizoni me te duke thene : "po, si urdheron, shoku kumandar !".

Autori ka zgjedhur qe gjermanizmat t'i lere ashtu siç jane, dhe ne fund te librit ka dhene nje tabele me te gjithe termat ushtarake, dhe me te gjitha gradat e barazvlershme me ushtrine franceze. Psh, Hauptmann = kapiten (francez).

_______

Ne lidhje me shqiperimin, histori e gjate : dy shkolla perkthimi. Une per vete pretendoj te jem perkthyes dhe jo shqiperues. (traducteur dhe jo franciseur - kjo fjale nuk ekziston fare, e shpika une per "shqiperues&quotsmiley

Por kjo vertete do diskutuar gjere e gjate dhe madje do te kisha dashur ndonje debat te mire ne ndonje reviste letrare te specializuar. Megjithese me pare na duhet te themelojme revisten, e pastaj te shkulemi per flokesh.

Hurbinek,

Gradat jane tituj, kuptohet qe nuk do te perkthehen, e kisha fjalen qe te shkruhen shqip.

psh. Sicherheitsdienst - une nuk di ta lexoj. Do te ishte mire, psh. qe gjate tekstit ajo te shkruhet ashtu sic shqiptohet dhe me nje shenim ne fund, me nje njeshke, ose yllke te shkruhet fjala ne origjinal dhe shpjegimi perkates.

p.s. Mua s'me ke per shkulje flokesh, e di ti. smiley

Jo. Nuk shkon. E ke vene re neper libra : "par excellence" ?

Kjo shkruhet gjithmone ne germa korsive, dhe lihet ashtu. Sepse shqiptimi i saj ne frengjisht eshte i pamundur te shkruhet shqip : pah(r) è-ksè-lan-s'

Madje ajo a-ja tek fjala e dyte, eshte nje a dragobiase, me hunde te zena llulle. Me nje fjale, shqiptimi del pese me hiç.

Fjala shkruhet ashtu siç eshte, dhe lexohet (ne fakt shikohet) tani e tutje si nje shenje, dhe jo me si nje fjale shqipe. Nga leximore, kthehet ne pamore.

ps : shkulje flokesh ishte per shaka, se mua me kane rene fare, jam qeros.

Blendi Salaj

"Por une i kam lexuar pothuaj te gjithe perkthimet e Nergutit dhe jane nder me te mirat".

Ndersa une do thosha me i miri... dhe kjo per faktin se ai nuk eshte interpretues i tekstit, sic eshte krijuar pershtypja rendom neper kohera qe medemek perkthyesi ka te drejte t'i fuse duart ne tekst, madje, eshte qe eshte, me ate rast te na thote dhe opinionin e tij per temen ne fjale ( !! ), gje e cila eshte krejtesisht skandaloze...

Sa per kohet e perdorura, edhe ne kete rast jam dakort me te, ka shume autore te cilet ne rrefimin e tyre bejne para e mbrapa ne kohe dhe kjo e ka nje funksion per strukturen e vepres dhe gjithashtu qellimin e autorit, nuk praktikohet ashtu kotazi neper tym...

Edhe njehere se nuk u be nami. Flo, falemnderit. Ca gjera e kemi te veshtire t'i pranojme, por ju thashe, perkthyesi i ben me zemer te thyer, kur e sheh se nuk ka ç'ben tjeter.

Dhe ja nje shembull i bukur, per tropizmen dhe Ana H, ne lidhje me kleçkat e gjuhes :

Kemi kete rast : dikush po shkon ne nje shesh. Bashke me nje tjeter. Si do ta shprehim kete me nje fjale e cila ka rrenje "shok" ?

Dhe frengu ka :

Il y alla en compagnie de X. (Ai vajti atje ne shoqeri te X)

dhe

Il y alla accompagné de X. (Ai vajti atje i shoqeruar nga X)

Tani, nje perkthyes i pavemendshem perdor cilendo prej ketyre shprehjeve, pa e çare koken me tej. Sepse fundja, mendon ai, nje njeri po shkon ne nje shesh bashke me nje tjeter dhe kaq, ska pse shoshitet me andej. Mirepo, po t'i shohim mire, keto dy shprehje nuk jane te barazvlershme :

E para nenkupton qe te dy ishin ne shoqeri te njeri-tjetrit, pa kurrfare hije hierarkie apo vartesie mes tyre (nje çift ku i dashuri dhe e dashura jane ne shoqeri te njeri-tjetrit).

Kurse e dyta nenkupton qe njeri shoqeron tjetrin. Ky shoqerim mund te jete me force (polici shoqeron te pandehurin), mund te jete zyrtar (kryeministri shqiptar shoqeron kryeministrin turk), ose dhe "Demka shoqeron Zylon".

Nuk di nese isha i qarte. E solla sa per te thene se kleçkat e vockla ne dukje fshehin gjera me te thella qe duhen sqaruar mire.

Dhe nje pershendetje gjithashtu per sogladyouremine dhe Permetari.

ps : per J. titulli eshte i qarte : "Dashamireset" (eufemizem per nja tre hyjnesha qe po te te merrnin inat, te benin gjemen - dhe meqe jemi ketu, nja dy hyjnesha i pashe, po e treta ku eshte valle ? smiley )

Hurbinek,

ja zgjedhimi i foljes jam ne kushtore - koha e tashme

KUSHTORE  

E Tashme
unë do të isha
ti  do të ishe
ai  do të ishte
ne  do të ishim
ju  do të ishit
ata do të ishin

Rrjedhimisht...  do te doja te isha aty, prane teje tani, e te te shihja tek i bie tryezes me grushta... smiley

Aspak. Po i ngaterron gjerat.

Shembulli i zgjedhimit eshte "une do te isha", dhe i bashkepergjigjet, ne rastin tim, pjeses "une do te doja". Kurse shtesa, ne shprehjen time, "te isha", eshte tjeter gje.

Sepse eshte nje kushtore + folje ndihmese (te jesh).

Kurse zgjedhimi yt nuk verteton asgje, thjesht ngaqe une s'kam folur fare per zgjedhimin e foljes "te duash", por per foljen ndihmese qe vjen me pas.

Per çtendosje nervash, dhe per ngjashmeri shprehjesh, kerkoni ne youtube kengen "Ca m'énerve" te Helmut Fritz.

______

Pyetje per sallen : e keni perdorur ndonjehere, ne nje konference shtypi, formen :

Zoti Berisha, une do te doja te di mendimin tuaj mbi ceshtjen koreanoveriore ? 

Apo keni thene gjithmone : "une do te doja te dija..." ?

Kapet gje ketu, keni vene re ndonje ndryshim ?

ps : ti do te doje te ishe ketu, e une do te doja te jem atje. smiley

Hurbi, e tashmja e kushtores eshte ashtu sic e ka shkruajtur Ana H. Keshtu e kerkon shqipja, me paralel kohor midis 'doja' dhe 'kisha'. Per ate ngutshmerine e te tanishmes, perdor kohen e tashme, ti dhe kofnerencieri: 'Zoti Berisha, dua te di mendimin tuaj per avantaxhin krahasues te Shqiperise ne mbareshtimin e gomereve'. Perndryshe, 'Do te donim te gjithe te dinim, Zoti Berisha, ne c'enderr kemi rene kaq keq e nuk po zgjohemi dot, valle?'

Ketu besoj i kthehemi prape ceshtjes se 'kufirit', deri ne c'pike mund te influencoje perkthyesi mbi gjuhen dhe a duhet shkuar ne ndryshimin e koheve te foljes? Duke qene se e kam diskutuar me Hurbinekun edhe me pare kete ceshtje kam dy dite qe formoj fjali ne kushtore me "do te doja te di" "do te doja te vi" dhe ne fakt po me duket gjithnje e me i kuptimte (!) megjithate kur e shoh te shkruar ndjesia qe me lind eshte sikur eshte thjesht perkthyer automatikisht nga gjuha e huaj e nuk eshte pershtatur sipas shqipes. smiley

Joooo, dhe me vjen keq qe e harrove miresjelljen e kushtores. Kushtorja eshte menyra e edukates. Nje te panjohuri, nuk i thuhet asnjehere "dua te di rrugen filan", por gjithmone "do te doja te di rrugen filan". Sepse i panjohuri nuk varet nga urdherorja jote "dua te di", nuk te ka asgje per borxh.

Nuk me kuptuat. Kushtorja e "te jesh", ashtu zgjedhohet siç tha Ana H. OK.

une do te isha_________ une do te doja_________une do te beja

ti do te ishe__________ti do te doje___________ti do te beje

Mirepo rasti "une do te doja te isha" eshte diçka me teper. Eshte kushtorja (une do te doja) + paskajoren (te jem), dhe qe shqipja ka prirje ta ktheje ne nje lloj "paskajore" te çuditshme te shkuar (te isha). (Duke e ditur mire se paskajorja nuk eshte as e tashme, as e shkuar, as e ardhme).

Keshtu tropizma, vous devriez (conditionnel, et non pas futur - devrez) reviser vos cours smiley [perdora kushtore me edukate, nuk te dhashe urdher smiley ]

smiley nuk e harrova miresjelljen e kushtores, perkundrazi: deshira per te ditur TANI me duket e pasjellshme mjaftueshem per te kerkuar kohen e tashme, dua te di, a mund te di, ju lutem me tregoni. Do te doja te dija i jep ohooo gjithe hapesiren e nevojshme miresjellese kryeministrit te ktheje pergjigje nga Kina, per Korene e Veriut.

Me duhet te dal se u zgjata shume. E kam me dashamiresi dhe me deshire te madhe per te nderruar rruge. Por brenda mundesive.

Hurbinek,

do te doja te kisha durimin tend, do te doja te kisha kohe te te shkruaja gjere e gjate, do te doja qe, kur te vish ne Tirane, te gjejme kohen dhe te diskutojme ( pa shkulje flokesh smiley ) Do te doja qe sot te mos isha semure, do te doja qe dje te kisha shkuar me mire ne nje kafene, se sa te isha mbledhur kruspull ne shtepi, do te doja te kishte qene vere dhe te kridhesha nje here ne det... smiley

p.s. Tani do te doja te isha e kthjellet dhe te mos flisja ne jerm... smiley  Nga kushtorja perfunduam tek deshirorja, me duket.

Apapapa sa arme te mire me ke dhene ! smiley

Shikoji shprehjet e tua tani :

"do te doja te kisha (durimin)"

do te doja te kisha (kohe)

por, kujdes tani :

do te doja te gjejme.

Atehere : perse gjejme dhe jo gjenim, siç me lart me "kisha" ?

__________

Forme tjeter e pasakte : "do te doja qe dje te kisha shkuar".

Kushtorja e tashme (do te doja) perdoret per ngjarje qe vendosen ne te ardhmen, dhe jo ne te shkuaren. Per te shkuaren perdoret kushtorja e shkuar :

Dje, do te kisha dashur te shkoj ne nje kafene.

Cka shqipja, mund ta "shtremberoje" pak dhe te thote :

Do te kisha dashur qe dje te shkoja me mire ne nje kafene.

__________

Blendi, ashtu shpresoj dhe une, nese mund te quhet nje mates pjesemarrja jone ketu. Por sidoqofte, me erdhi mire qe kishte plot anetare qe banojne ne Shqiperi, dhe ata munden te na sjellin ca te dhena me teper sesa ne qe jemi shperndare neper honolulura.

T'i dhashe armet me doren time, por do te doja te mos i perdorje kunder meje, per te me "vrare" gabimisht gje qe tashme ti e ke bere, apo jo?! smiley

ika, se me fluturuan nga puna pastaj... smiley

Aj ( te)  punojme,

jeten ta ndertojme,

se ndertojme ,

Shqiperine e re.

Kolonen zanore kush e mban mend ta fershelleje.

Deshirore me kushtore edhe mund te ngatarohen nese nuk i vendos ne nje fjali.

Fillojeni si ne nje analize morfologjike .

Kush e nderton Shqiperine ? Ne kjo duhet te ishte kryefjala.

Ke te ndertojme ? Jeten, eshte kundrinor i drejte

Fjalia eshte e perbere dhe pjesa nenrenditese eshte : se ( sepse ) ndertojme Shiperine e re . smiley

Ke ndertojme ? Shqiperine ; kundrinor dhe ky.

Cilen Shqiperi ? E re, percaktor cilesie smiley

E gjithe puna eshte te percaktojme foljet  cer zgjedhimi jane : kushtore apo deshirore, se qe jane numri shumes e morem vesh, dhe qe jane veta e pare edhe kete e morem vesh. Ajo ta behet : te ndertojme ate, ose ate e ndertojme , atehere te + e ben ta . Kete e ka rregullu 1972, por qe te punojme e qe te ndertojme nuk e ka rregullu. smiley

Hurb, gjuha shqipe eshte shume zhdervjellet dhe shume e bukur kot me kete kushtore.

Ajo pyetja me siper duhet ne menyren korrekte : Z.Berisha , une dua te di kush eshte mendimi juaj per Kufijte detare?

Nese qeveriu e mer se une e kam deshirore nuk ma thote, por nese une do isha zot eshte kushtore qe te mos them urdherore. smiley

Si perfundim kemi gjuhe te kuptueshme nese noten e ke prej verteti mbi 8 e seper. smiley

P.S. Shyqur qe po te shof i here pa tall menderen pa cope le te behet smiley

 

smiley

une do te kisha thene 'ai shkoi atje bashke me iksin' smiley, po edhe 'ne shoqerine e iksit' mund ta kisha pranuar, me ndonje gelltitje te vogel. ajo puna e policise qe thua qendron.

Besoj, interesi qe ngjalli kjo tema eshte njefare matesi per interesin qe do ngjalli libri i perkthyer.

Eh sa me ka marre malli per perkthimet e njehere e nje kohe, ku ne mes te tekstit kishte footnotes pak a shume te tilla:

Obersturmführer Aue 1)

Brigadeführer Rasch 2)

1) Aue eshte qytet i vogel ne Gjermanine Lindore

2) Rasch perdroret ne kuptimin shpejt e shpejt, me nxitim

smiley

Rendesi ka qe e more vesh per ç'liber behet fjale, pa per perkthimin, kush po piet a derebardhe !

Ja dhe uji i ngrohte na u shpik. Kujt t'i turremi tani ? Sultjaçit me qumesht, them une.

_________

Koth, une asnjehere nuk jam tallur, aq me teper menderen. Por te pershendes, se je me banim ne Shqiperi, dhe mendimi yt me intereson. Madje, po s'pertove, si djale i shpërdhejtë qe me je, keputja ndonje sondazhi nga lagja jote, a puna jote, a ministria jote, ç'te jete, mbi kete çashtjen ne fjale.

Une s'pies dhe aq, po meqe pate pietur ti vete.

4. C'mendim keni mbi perkthimin me poshte ?

P.S. M'ka pelqy shume ajo pytja:  "Cmendim keni per librat me shume faqe... ! Po jo aq shume sa ai zgjedhimi sipas kokrres se qejfit.

Ani mire.

Sipas kokrres apo jo sipas kokrres, ne e shoshitem dhe e beme pleh kete pune. Kur te mos pertosh, keputja dhe ti atij zgjedhimit tend, e ndoshta ndriçohen dhe llambushkat tona te fikura.

Kurse per titullin e librit, ka shume mundesi ta kesh gjetur.

Shendet, mik, mos i fut vetes kasavet, i thone nje fjale andej nga foljet nuk zgjedhohen fare, ne Kine per shembull.

Heu mor taj,

Besa si shume mrapsh e ke marr.

Pyte si po na dukesh perkthimi, e ta thame. Kot fare.

S'na the pi kujt libri e kishe nxjerr por na e mate me numer faqesh ( po i kollajshem ishte, se e kishe lene te gjithin ne origjinal gati, kshuqe, hiq Lufta dhe Paqja... )

Kurse per zgjedhimin e foljeve, lum miku, ( sa shume po tdigjka bre) a spo m'thue ca kohe asht "do te doja te jem" se shqypja asht kodifiku tash. Ene kur flitet n'Kine.

Zahmet e ke, edhe ket' kasavet.

Hurbinek, miku im, sic e shoh, i je futur seriozisht perkthimit te kesaj kryevepre, ndoshta edhe e ke perfunduar nderkohe.

Keto dite qe po zhvillohet Panairi Nderkombetar i Librit ne Frankfurt (me i madhi ne bote) mu kujtua sot para tre vjetesh teksa me nje pjese te ketij romani te perkthyer prej teje perpiqesha te zgjoja interesin e botuesve shqiptare, shume te pakte dhe shume te keqprezantuar ate vit ne kete eveniment te librit.

E nderkohe qe ne sallat e tjera kishte nisur nje lufte e perbindshme mes shtepive botuese per te siguruar te drejtat e autorit per kete roman, ne stendat shqiptare perballeshe me disa tipa te dyshimte, veprimtaria dhe lidhja e vetem e tyre me librin konsistonte ne ate qe kishin mbushur disa kartona me libra dhe i shisnin ne panair, cka nuk lejohet ne panairin e Frankfurtit (ju lutesha si perendi atyre te shtepise botuese Bompiani qe te me shisnin librin e sapobotuar te Eco-s "A passo di gambero", por nuk e bente njeri zemren gur - "nuk lejohet te shesim liber do te thote qe nuk lejohet&quotsmiley.

Nuk hidhte njeri syte, qe te lidhte kontakte dhe te siguronte ndonje titull per te qene, por vetem rrinin dhe shisnin libra dhe shkonin te merrnin ndonje autogram nga Ismail Kadare, i cili i shperndante ato qe prej podiumit te Fayard. Me beri pershtypje qe Ismail Kadare nuk shkonte te vizitonte stenden e botuesve shqiptar, por edhe ai nje arsye me siguri do ta kete patur.

 

Per sa i perket temes tende, ti e di mendimin tim rreth ketij libri. Vlen qe te theksoj qe jam i te njejtit mendim me ty per perdorimin e fjales cifut, sepse pikerisht ngaqe ky emertim ka ngarkese negative, duhet perdorur aty. Nuk duhet te harrojmeqe libri eshte shkruar nga perspektiva e kriminelit, dhe Aue si antisemit i bindur qe eshte nuk mund te perdore emertim tjeter, pervec se cifut. Nese ky nazist do te perdorte emertimin "hebre", atehere do te sfumonte gjithcka, e gjitha do te dukej absurde, qe tani ky na qenka i miresjellshem me hebrejte. Edhe une jam i mendimit tend qe emrat e huaj te shkruhen ashtu sic jane ne gjuhen origjinale.

Dhe kjo ishte ajo që s’arrija ta kuptoj : humnera, mospërputhja absolute ndërmjet lehtësisë me të cilën mund të vrasim dhe vështirësisë së madhe që duhet të ketë për të vdekur.

Genau das war es, was mir unbegreiflich blieb: die Kluft, die absolute Unverhältnismäßigkeit zwischen der Leichtigkeit, mit der es sich tötet, und der unendlichen Schwierigkeit, mit der gestorben wird. Für uns war es ein schmutziges Tagewerk unter vielen, für sie das Ende von allem.

Bera nje krahasim te nje pjese te perkthyer prej teje dhe te njejtes pjese te perkthyer ne gjermanisht, jo per te te kontrolluar ty, por per te vene perballe dy perkthyes dhe per te pare se si perballen ata me vepren dhe se sa liri i japin vetes per ta interpretuar ate ose edhe qofte per te shtuar dicka nga vetja e tyre. Dhe pikerisht fjaline e fundit me shkronja te zeza, e cila ne shqip perkthehet "Per ne ishte nje pune e ndyre e perditshme mes te tjerave, per ta  Fundi i gjithckaje.", nuk e gjej ne pjesen tende dhe qe jam i sigurte qe nuk ekziston ne origjinal. E kam vene re edhe disa here te tjera ne disa krahasime mes perkthimeve gjermane dhe origjinalit, qe perkthyesit gjerman i lejojne vetes te shtojne tek tuk ndonje fjali nga vetja e tyre.

Cfare mendimi ke ti, sa legjitime eshte kjo?

Jane shkruar faqe e faqe mbi humbjen e sfumaturave te fjaleve nga nje gjuhe ne tjetren. E rendesishme eshte te mos ndryshoje "qellimi i tekstit". Qe autori te tingelloje ne shqip sic tingellon brenda kuadrit letrar e gjuhesor te gjuhes origjinale.

Kam vertet simpati per Hurbinekun dhe pasionin e tij per librin, por ne diskutimet gjuhesore qe lexova tani, jam dakord me Ana H.-ne.

Tre mbretër morën një vendim,

që Xhonit Kokërrelbi
t’i zhdukej fara me tërbim,
t’i humbte fare thelbi.

There was three kings into the east, 
Three kings both great and high, 
And they hae sworn a solemn oath 
John Barleycorn should die.

Pedro,

Qe te mos harroj : fjalia e shtuar ne gjermanisht nuk ekziston ne origjinal. Por jam i bindur se ajo eshte shtuar me MIRATIMIN e Littell. Ma merr mendja se te gjithe perkthyesit e kesaj vepre kane qene ne kontakt me Littell, gjate gjithe perkthimit (çka dhe po perpiqem ta bej dhe une, me pak fat mund te hyj ne lidhje...). Di qe Littell eshte goxha i veshtire si tip, sidomos ne lidhje me keto te drejtat. Edhe ne France, ai pati vendosur goxha kushte ndaj Gallimardit.

Lexuesi shqiptar do ta kete nje dite ne dore, por nuk e di saktesisht. Shpresoj se shpejti. Nuk eshte gjithçka ne doren time.

Frankfurti me duket eshte ne vazhdim keto dite, dhe nuk e di si paraqiten sot shtepite botuese. Ketu ne Paris (nga muaji mars), keta nuk vijne fare. Kam pare Serbe, por jo Shqiptare. As sa per te hedhur nje sy dhe per te pare botuesit. Une si perkthyes i kam kembet e lidhura : nuk mund te bisedoj me nje shtepi botuese sepse ato duan perballe nje simoter. Une ose te hyj ne lidhje me vete autoret, ose duhet te paraqitem ne emer te nje shtepie botuese shqiptare. Te paren do ta provoj, e te dyten ato nuk e provojne.

Sidoqofte, asgje per t'u shqetesuar, 2010 pas dere eshte, dhe besoj se do te jete nje vit i mbare per librin...

... dhe kur te deshironi ndonjehere, ne te rralle, te lexoni copeza te vogla nga libri, me luani nje fjale. Tani nuk po postoj gje se ndoshta doza eshte e madhe. Por kur ta ndjeni se mund te mbani ende pak, atehere OK.

Kalofshi mire dhe ka qene kenaqesi biseda me ju. Falemnderit.

OK, kjo eshte hapja, fjalite e para. Lexim te kendshem.

____________

Vëllezër njerëzorë, më lini t’ju tregoj si ka ndodhur. Nuk jemi vëllau yt, ma ktheni ju, dhe nuk duam ta dimë. Dhe është krejt e vërtetë që bëhet fjalë për një histori të errët, por mësimdhënëse gjithashtu, një rrëfim i vërtetë moral, ju siguroj. Ka rrezik të jetë pak e gjatë, tekefundit kanë ndodhur shumë gjëra, por nëse nuk jeni fort me ngut, me pak fat ju do ta keni kohën. Dhe pastaj, kjo ka lidhje me ju : do ta shihni mirë që kjo histori ju përket. Mos mendoni se po kërkoj t’ju bind për çfarëdo qoftë ; fundja, opinionet tuaja ju përkasin juve. Nëse kam vendosur të shkruaj, pas tërë këtyre vitesh, kjo është bërë për t’i sqaruar gjërat për veten time, jo për ju. Për një kohë të gjatë, ne zvarritemi mbi këtë tokë si një krimb, në pritje të fluturës së shkëlqyer dhe të tejdukshme që e mbartim në vete. Dhe pastaj koha kalon, shndërrimi nuk vjen, mbetemi larvë, pohim i dhimbshëm, ç’të bësh ? Sigurisht, vetëvrasja mbetet një rrugëzgjidhje. Por ç’është e vërteta, vetëvrasja nuk më tundon dhe aq. Kuptohet, e kam menduar gjatë ; dhe nëse do të duhej t’i drejtohesha asaj, ja si do të bëja : do të vendosja një granatë ngjitur me zemrën time dhe do të nisesha me një të qeshur të madhe. Një granatë të vogël që do t’ia hiqja siguresën me delikatesë para se të hapja dorën, duke buzëqeshur me zhurmën metalike të sustës, zhurmë e fundit që do të dëgjoja, përveç rrahjeve të zemrës në veshë. Dhe pastaj lumturia më në fund, ose të paktën paqja, dhe muret e zyrës sime të zbukuruar me copëza mishi. Iu takon pastrueseve të pastrojnë, janë të paguara për këtë, s’kam ç’bëj për to. Por siç jua thashë, vetëvrasja nuk më tundon. Madje nuk e di pse, ndoshta një bazë e vjetër morali filozofik, që më bën të them se tekefundit nuk jemi këtu për t’u zbavitur. Atëherë, për të bërë çfarë ? Nuk e kam idenë, për të vazhduar, padyshim, për të vrarë kohën para se ajo t’ju vrasë. Dhe në këtë rast, si zënie kohe, në orët e humbura, të shkruarit vlen po aq sa një tjetër. Jo se kam aq orë të humbas, jam një njeri i zënë me punë deri në grykë ; kam atë çka quhet një familje, një punë, përgjegjësira pra, e tërë kjo të merr kohë, nuk të lë dhe aq të tregosh kujtime. Aq më tepër që kam kujtime, dhe madje jo pak. Jam një uzinë e vërtetë kujtimesh. Do ta kisha kaluar jetën time duke prodhuar të tilla, edhe pse tani më paguajnë për prodhim dantelle. Në fakt, do të kisha mundur po aq edhe të mos shkruaja. Fundja, kjo nuk është një detyrim. Që nga lufta, kam qëndruar një njeri i heshtur ; falë Zotit, nuk kam pasur kurrë nevojë, si disa prej kolegëve të mi të dikurshëm, të shkruaj Kujtimet e mia me qëllim justifikimi, sepse nuk kam ç’të justifikoj asgjë, dhe as me qëllim përfitimi, sepse fitoj mjaftueshëm dhe kështu. Njëherë, isha në Gjermani për qëllime pune, dhe po diskutoja me drejtorin e një shtëpie të madhe veshjesh të brendshme, të cilit doja t’i shisja dantellë. Emrin tim ia kishin rekomanduar disa miq të vjetër ; kështu, pa bërë asnjë pyetje, të dy ne e dinim ku të ndaleshim, njëri kundrejt tjetrit. Pas bisedës sonë, që ishte zhvilluar madje në një mënyrë fort pozitive, ai u ngrit të marrë një vëllim nga biblioteka e tij, për të ma dhuruar. Bëhej fjalë për kujtimet pas-vdekjes të Hans Frank, Gjeneral-Guvernatori i Polonisë ; ato titulloheshin Përballë gijotinës. « Kam marrë një letër nga vejusha e tij, më shpjegoi bashkëbiseduesi im. Ajo e kishte botuar dorëshkrimin, të cilin ai e ka shkruar pas procesit të vet, dhe e kishte shitur për të siguruar nevojat e fëmijëve të saj. E merrni me mend, të arrihet deri këtu ? Vejusha e Gjeneral-Guvernatorit. E kam porositur për njëzet kopje, për t’i bërë dhuratë. Iu kam propozuar gjithashtu të gjithë shefave të mi të departamenteve të blinin nga një kopje. Ajo më ka shkruar një letër falenderimesh, mjaft prekëse. E keni njohur ? » E sigurova që jo, por që librin do ta lexoja me interes. [...]

_________

... ashtu siç shpresoj dhe nga ju : ta lexoni me interes smiley

E bukur vertete. Propozoj qe sapo te perkthehet e botohet ta vendosim te klubi i librit te peshkut e ta lexojne se bashku. Do na marre ca muaj smiley po kohe kemi plot.

Me pelqeu vecanerisht "nuk jemi vellau yt, ma ktheni ju". Hurbinek godet perseri...

twintip, çfare çmimi tjeter ka marre ky shkrimtari, perveç atyre ne France ?

_________

"Dans le journal allemand Frankfurter Rundschau du 24 juin 2008, il critique sévèrement Peter Handke dont les propos politiques pro-serbes restent pour lui inacceptables comme l'ont été ceux de Céline avant la dernière guerre mondiale. Il reconnaît à ces deux écrivains beaucoup de talent mais qualifie « obscène » leur attitude et leurs propos politiques[4]."

___

"Ne gazeten gjermane Frankfurter Rundschau te 24 qershor 2008, ai kritikon ashper Peter Handken, qendrimet politike pro-serbe te te cilit mbeten, per te, te papranueshme, njelloj siç kane qene keshtu dhe ato te Celine para luftes se fundit boterore. Ai iu njeh ketyre dy shkrimtareve mjaft talent, por e cileson te "paturpshme" qendrimin e tyre politik."

___________

Come quoi, une raison de plus...

Lexova sot qe ka marre nje cmim per Bad Sex in Fiction, per librin qe po flitet ketu "The Kindly Ones". 

Cmimi iu dha per nje pasazh qe fillon keshtu "This sex was watching at me, spying on me, like a Gorgon's head".

Apo nje pjese tjeter ka nje fjali te tille "a jolt that emptied my head like a spoon scraping the inside of a soft-boiled egg".

Cmimi u dha nga Literary Review.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).