Pavarësia e letërsisë, e vështirë

Fjala e shkrimtarit në ceremoninë e çmimeve Princi i Asturias

 

Lartesia Juaj,
Eshte nje kenaqësi e veçantë te jem i pranishem ne këtë sallë dhe të marr fjalën këtu. Kenaqësia është e dyfishte ngaqë e gjithë kjo ndodh per shkak të letërsisë, universit që unë i përkas.

Ka patur dhe vazhdon të ketë dy mendime krejtësisht të kundërta për letërsinë. Njeri, i vjetër, pakëz naiv, që besonte se letërsia , ashtu si gjithë artet, mund të bënte mrekullira për botën; mendimi tjetër, modern, rrjedhimisht aspak naiv, se letërsia dhe arti nuk i shërbejnë askujt, veç vetvetes. Ne të dy këto mendime, e vërteta dhe jo e vërteta janë të përziera. Megjithatë, si njeri i artit unë kam prirjen të besoj te mrekullia.
Ka një model për këtë paradigmë: miti i Orfeut. Eshtë quajtur me të drejtë miti më i misterioz i njerëzimit. Thelbi i tij ka të bëjë me mundësitë e artit. Orfeu arriti që me artin e tij të bëjë gjëra të pabesueshme dhe, ndonëse nuk arriti dot të kapërcente murin e vdekjes, më pranë se kushdo iu afrua së pamundurës.

E përmenda mitin e famshëm për të ardhur te një mrekulli shumë herë më e rëndomtë në dukje, por e së njejtës natyrë. Njëzet vite më parë, në vendin tim komunist në qoftë se dikush do t'i thoshte dikujt se ka gjasë që një ditë, një shkrimtar shqiptar do të marrë një çmim në Spanjë, për më tepër të dorëzuar nga princi trashëgimtar, ky dikush do të shpallej aty për aty i çmendur, do të prangosej e do të çohej në çmendinë. Dhe kjo do të ishte e keqja më e vogël. Sipas një versioni të dytë, ky dikush do të përfundonte në hetuesi dhe pastaj në torturë si një komplotist i rrezikshëm. Ndoshta mund t'ju duket pak i dramatizuar ky parashikim, por unë do t'jua shpjegoj.
Shqipëria, vendi im, dhe Spanja e juaj, përveç një miqësije të shkurtër në shekullin XV , nuk kanë patur kurrë asnjë lidhje. Ndërprerja e plotë u bë në shekullin e kaluar, kur vendi im komunist, i shquar për prerje marrëdhëniesh , (ky ka qenë , si të thuash, specialiteti i tij), preu çdo lidhje me Spanjën.

Por si çdo gjë në botë , ashtu edhe mrekullia e letërsisë e ka një traditë. Ne kohën e ngrirë për të cilën fola më lart, atëherë kur midis vendit tim dhe Spanjës nuk shkonte as vinte askush, një kalorës i vetmuar, duke shpërfillur ligjet e botës e kapërcente sa herë të donte kufirin e pakapërcyeshëm. Besoj se e merrni me mend se për kë e kam fjalën: Don Kishotin.
Ishte i vetmi që regjimi komunist, - ai që gjënë më të lehtë në botë kishte ndalimin, - nuk e ndaloi dot. Don Kishoti, qoftë si libër, qoftë si personazh i jetës, ishte aq i njohur në Shqipëri, sikur ta kishte pjellë ajo vetë.

Dikush mund të gjente një shpjegim për këtë paradoks: Don Kishoti ishte i marrë, dhe jo më pak i marrë ishte shteti shqiptar, ndaj ishte e logjikshme që dy të çmendurit të merreshin vesh. Duke kërkuar ndjesë për krahasimin e lajthitjes së fisme të Kishotit me lajthitjen e keqe të shtetit tim, më lejoni t'ju them se nuk ka qenë kështu dhe se krahasimi lidhet me tjetër gjë.
E bëra këtë hyrje të gjatë për të ardhur te tema kryesore e fjalimit tim të shkurtër: pavarësia e letërsisë. Don Kishoti e kapërcente kufirin shqiptar sepse ishte, veç të tjerash, i pavarur. Kur një shkrimtar shqiptar, për veprën e shkruar kryesisht në një truall dhe kohë komuniste, vjen të marrë çmim nga një mbretëri perendimore, kjo ndodh se letërsia për nga natyra është e pavarur.
Tema është e vjetër. Ka qenë dhe mbetet, ndoshta, shqetësimi numër një i këtij arti. Në ndryshim nga pavarësia e shteteve, pavarësia e letërsisë është globale. Ndaj dhe mbrojtja e saj e tillë është, globale. Kjo nuk e bën më të lehtë. Përkundrazi.

Pavarësia e letërsisë dhe arteve është një proces në zhvillim. Mendja jonë është vështirë të kapi përmasat e vërteta të saj. Të mësuar me pavarësinë që lidhet kryesisht me shtetet, kombet, e gjer me individin njerëzor, nuk e kemi lehtë të shkojmë më larg. Të shkosh më larg do të thotë të kuptosh se mosvarja e artit nuk është një çështje luksi, një dëshirë për ta përkryer artin. Ajo është një kushtëzim objektiv pra, e detyrueshme. Përndryshe ky univers paralel nuk do të qëndronte në këmbë. Ai prej kohësh do të binte.

Përftimi, siç thashë, është i vjetër. Prej kohësh është e njohur shprehja „republika e letrave" . Tundimi për ta parë letërsinë si botë shpirtërore , natyrisht, por me atribute lëndore gjithashtu: hapësirë, kohë, lëvizje, është i njohur , por kjo nuk mjafton. Ne e pranojmë si botë paralele referenciale, por, kur vjen puna te vizioni i plotë i saj, mendja jonë e ngushtë, konformiste e ka të vështirë ta pranojë paralelizmin, pra pavarësinë e vërtetë. Themi e pavarur dhe aty për aty instikti ynë i vjetër na çon tek e kundërta. Ne nuk i shmangemi dot mendimit se arti , ndonëse mund të mos varet nga shtetet, doktrinat, moda, varet megjithatë nga diçka. Dhe mendja na shkon te bota jonë reale, thënë ndryshe, vetë jeta jonë. Mendimi se letërsia varet nga jeta është gati i zyrtarizuar planetarisht. Unë do të bëja pyetjen që në vetvete ngjan heretike: a është e vërtetë kjo ? Përgjigja tani për tani s'mund të jetë veç e dyzuar: nuk përjashtohet që arti të ketë lidhje me jetën, por vetëm pjesërisht.

Më lejoni në pjesën përmbyllëse të fjalës sime ta shpjegoj fare shkurt këtë gjysmë herezi.
Në qoftë se e pranojmë botën e letërsisë dhe arteve si botë paralele, referenciale, kemi pranuar se ajo është një botë rivale. Si rrjedhojë e kësaj, meqenëse rivaliteti çon zakonisht në konflikt, duam apo s'duam do të pranojmë se midis këtyre dy botëve, jetës dhe artit, do të ketë konflikt.
Dhe konflikt ka. Herë të shpallur, herë të pashpallur. Në këtë përballje bota reale ka armët e saj kundër artit: censurën, doktrinat, burgjet. Arti gjithashtu ka mjetet e tij , fortesat, veglat, së fundi, armët e tij , shumica të fshehta. Bota reale qëllon të jetë e pamëshirëshme, mizore. Arti gjithashtu nuk është një ëngjëll dhe mund të jetë i pamëshirshëm, mizor. Një poet romantik gjerman i përfytyronte tercinat e Dante Aligherit herë si heshta kërcënuese e herë si vegla torture për ndërgjegjet e rënduara nga krimi.

Por, lufta midis dy botëve është më e ndërlikuar se ç'duket. I njejti poet gjerman ka ngulur këmbë se disa e kanë bezdisur me armiqësinë e tyre e të tjerët me dashurinë e tyre. Sado paradoksale të duket, të shumtë janë ata që padashur e luftojnë artin, pikërisht atëhere kur kujtojnë se e duan.

Siç shihet, pavarësia e letërsisë dhe artit bëhet përherë e më e vështirë. Megjithatë ne shkrimtarët jemi të bindur se arti nuk do të ngrejë kurrë flamurin e kapitullimit. Meqenëse përmenda këtë fjalë të trishtueshme, besoj se duhet t'i kthehem prapë vizionit të dy botëve që rrijnë ballë për ballë në pritje të fitores: botës reale dhe asaj të artit.

Ka shumë dallime midis tyre, por ka një dallim kolosal që qëndron mbi gjithë të tjerat. Dallimi është ky: ndërsa në konfliktin e saj me artin bota reale qëllon që acarohet aq fort saqë turret ta shkatërrojë artin, në asnjë rast, e përsëris, në asnjë rast letërsia dhe arti nuk e sulmojnë jetën reale, për ta dëmtuar, por përkundrazi, luftojnë që ta bëjnë më të bukur, më të jetueshme. Ky është dallimi absolut midis tyre. Dhe në këtë rast një dallim i tillë nuk është gjëtjetër veçse konfirmimi më sublim i pavarësisë së vërtetë të artit.

Ju falemnderit.

235 Komente

Kush ja shkruan keto fjalime kaq te mahnitshme, Tritan Shehu?

Bukur, i lumte.

Ne asnje rast arti dhe letersia nuk sulmojne jeten reale,per ta demtuar, por perkundrazi luftojne per ta bere me te bukur,me te jetushme......

Kadare eshte mjeshter i letrave dhe i fjaleve, por vete personalisht ka vepruar ndryshe,vetem se guxoi nje djale i ri i nje punetorje te thjeshte ti cfaqte dashurine vajzes se tij e dergoi kete te ri ne duart e ustallareve te sigurimit dhe sot ky njeri jeton ne karroce i paralizuar me kujtese te humbur.Mund te jeshe mjeshter,artist,mbret,por po nuk pate ndjenja njerzore,shpirt humanisti je nje zero e madhe.

obobo... ku ka mjaltë venë mizat, po të jenë këto të parat, është me të vërtetë gjynah.

 

 Thjesht dhe bukur, e?

Mendimi se letërsia varet nga jeta është gati i zyrtarizuar planetarisht. Unë do të bëja pyetjen që në vetvete ngjan heretike: a është e vërtetë kjo ? Përgjigja tani për tani s'mund të jetë veç e dyzuar: nuk përjashtohet që arti të ketë lidhje me jetën, por vetëm pjesërisht.

Qasja ndaj temes  se pavarsise se letersise si mesazhi kryesor i ketij fjalimi -po bej nje gjysem herezi- me duket krejt e varfer, si nje improvizim aty per aty a thua se para nje ore shkrimtari ka marre vesh per cmimin dhe gjeja e pare qe i ka vajtur ne mendje per te ilustruar idene e pavaresise se letersise, eshte kapercimi i telave me gjemba nga Don Kishoti.

E them kete se tema e kapur rrok ( dhe Kadare kishte shansin te rrokte) nje problematike te gjere per raportet e letersise me njeriun, artit me kohen, raportin e shkrimtarit  me lirine, politiken, regjimet, ideologjite, te verteten, mashtrimin etj. etj.

I gjithe arsyetimi shkrimtarit eshte ilustrim i varfer i tezes marksiste se arti ka pavaresine e tij specifike nga realitetit, se arti, si forme e jetes shpirterore, ka ligjesite e tij te brendshme te funksionimit.

Cfare eshte shkrimtari? Pergjigjia e pare dhe perceptimi me i perhapur do ishte": shkrimtari eshte nje krijues. Kjo aludon pak per KRIJUESIN,   (providecen hyjnore, ) si njesi e pamvarur i cili krijon nje univers te tere prej vetvetes, frymes se tij te brendshme, Po perse e realizon aktin e krijimit Krijuesi? Thjesht per egon e tij , per te ilustruar fuqine e tij krijuese??

Kjo qasje i jep shkrimtarit statusin e nje hyjnije i cili ka universin e tij dhe arti ligjesite e veta , te pavarura nga jeta, ideologjite, idete, regjimet dhe politika.

Letersia eshte e pamvarur thote IK.Nga kush dhe perse ? Sigurisht qe arti ka ligjesite e veta te brendshme , te pakondicionuara nga realiteti banal dhe material. Por arti, kur nuk behet thjesht per art ,eshte i lidhur me mijra fije te padukshme me realitetin nese me kete kuptojme njeriun me shqetsimet e tij.Kjo eshte arsyeja pse letersia e vertete, letersia e angazhuar sidomos, bie ne konflikt me "boten rele" e perfaqsuar  ne kete rast nga censoret, regjimet tiranike, politikat antidemokratike, por njeherazi eshte ne harmoni me shpirtrat njerzore dhe kauzen per humanizimin e shoqerise.

Disa nga emrat e medhenj te letersise boterore si Homeri, Shekspiri, Balzaku, Tolstoi, Dostojevski, Kamy,Majakovski, Markez  e deri te nobelistet e shekullit te kaluar, jane te tille pikerisht sepse krijimtaria e tyre rezonon me shqetsimet njerzore dhe percjell mesazhe universale te dobishme per njeriun,jeten, progresin drejt lirise etj.

Teorite mbi shkrimtarin si inxhinier te shpirtrave njerzore, ndihmes te partise dhe artin pllakatesk -instrument te drejtperdrejte te ideologjive totalitare prodhuan artistin sherbetor sikurse edhe teorite mbi artisnin -hyjni , demiurg dhe te shkeputur teresisht nga realiteti me siguri qe do te prodhonin nje art-monolog te krijuesit me veten e tij dhe kenaqjen e egos se tij te semure.

 

Ta analizojme nje çiçke kete heroin tone ? OK, ja ca pikeza :

- Kadare kunderve dy idera te kunderta : letersia e ndryshon realitetin (dmth eshte naive, qe beson tek mrekullia) ; dhe letersia nuk mundet kete, por sherben vetem vetveten (ide moderne, jo naive dmth).

Dhe Kadare, abrakadabra ! ka deshire te besoje ne te paren : letersia te ndryshoje realitetin. Oops ! ketu na dalin gjera te tjera nashti... qe i kemi sterthene ne nje teme tjeter. Sepse, ky besim i tij hedh poshte te gjitha pretendimet e atyre qe e shohin Kadarene si thjesht nje letrar qe vertitet brenda caqeve te letersise. Nuk po e zgjas, besoj e keni kuptuar.

- Permendja e Don Kishotit, mire. OK. Eshte bere sa per te thene se Spanjollet kane qene jo aq te panjohur ne viset shqiptare. Megjithese, me sa di une, po aq i njohur ka qene dhe Arkonada me Santilianen. Ndoshta dhe Gordiljo, Viktor, dhe Julio Alberto. Sigurisht dhe Kamaço. Maceda, po e po, tifozet e Gjermanise duhet ta mbajne mend.

- Por pastaj, nje lloj perafrimi mes Don Kishotit dhe shtetit shqiptar (si dy te çmendur), kjo me duket paksa e lehte dhe argetuese. Ne fakt, ne çdo diskutim, duhet te kete nga nje paragraf me nje batute, se ndryshe nuk shtyhet, auditori ia mbath.

- Kjo puna e permendjes se nje poeti gjerman, pa emer e mbiemer, nuk eshte diçka qe e nderon shkrimtarin tone. Shkrimtare te seres se tij jane respektues ndaj kolegeve dhe e citojne fjale per fjale njeri-tjetrin. Kurse miku yne ia mbeshtjell jo nje here, por dy here : poeti gjerman. Se kush eshte ky, nje zot e di.

- Kurse paragrafi i fundit eshte nje "kokeçarje kineze".

Po pertoj tani, por jap fjalen se do te merrem me kete paragraf dhe kerkoj dhe ndihmen tuaj se ska bir nene qe i bie ne te. Fjalite dhe fjalet e kundershtojne keqas njera-tjetren sa truri im i vockel me thote : ngrihu mos humb naten por shko ha buke e pastaj llomotit. Salut.

Fjalesa e Kadarese m`u duk kunderthenese, deri diku arbitrare dhe ne rastin me te mire, e ceket. Kunderthenese sepse, here meton ta paraqese boten e letrave te prirur "drejt pavaresise ndaj asaj reale" (cfaredo te kete patur ndermend me kete), e here sikur e para fisnikerisht apo sublimisht ka qellim fisnikerimin e te dytes. Arbitrare, sepse ndarja automatike dhe emertimi qe i ben te dy boteve, njefare ndarjeje bardhezi, ne botera rivale, me duket e padrejte pervecse e pasakte. Dhe mesfundi por jo sepaku, e ceket posacerisht per arsyet qe u thane me lart. M`u duk si fjalim per nje auditor koktejesh. Urime per cmimin.

Me pak a shume te njejtat rezerva.  Nuk e di sa "pergjithesuese" (lexo e ceket) jane tradicionalisht keto fjalime, ndaj dhe nje fare "benefit of the doubt."

Meqe Hurb permendi paragrafin e fundit:

Ka shumë dallime midis tyre, por ka një dallim kolosal që qëndron mbi gjithë të tjerat. Dallimi është ky: ndërsa në konfliktin e saj me artin bota reale qëllon që acarohet aq fort saqë turret ta shkatërrojë artin, në asnjë rast, e përsëris, në asnjë rast letërsia dhe arti nuk e sulmojnë jetën reale, për ta dëmtuar, por përkundrazi, luftojnë që ta bëjnë më të bukur, më të jetueshme. Ky është dallimi absolut midis tyre. Dhe në këtë rast një dallim i tillë nuk është gjëtjetër veçse konfirmimi më sublim i pavarësisë së vërtetë të artit. 

Ne kete loje fjalesh, (dhe duke shtuar "benefit of the doubt" ne kete rast per nje "climax ending" per fjalimin e tij) ka shume kontradita ketu. Arti komformist ndaj nje realiteti te shemtuar, dhe ka plot shembuj, nuk e lufton per ta bere me te bukur por e ndihmon.  Ne te njejtin skenar "e jetueshme" do te thote mbeshtetje, por jo lufte.  Nga kjo pikepamje, fjalia e fundit eshte kontradite. 

Kujtova se isha vetem une qe mu duk pak si loje fjalesh dhe si nje fjalim i shkruar shpejt e shpejt, meqe duhet mbajtur nje fjalim se do merrte cmimin, ku nxitimi ben te perdoren fjale dhe koncepte "te medha" te hedhura kuturu te cilat synojne te zevendesojne ate qe duhet te ishte; nje meditim dhe shtjellim te mirfillte.

Me ngjau pak me hartimet qe benim qemoti me nxitim thjesht se duheshin dorezuar, tek te cilat me shume se mendime e shtjellime origjinale kishte 'ripertypje' frazologjish te (mos)lidhura kuturu. smiley

Nga ana tjeter, te qenit Kadare vjen automatikisht me high expectations nga publiku, jo vetem kur mban fjalime, po dhe kur pjerdh. smiley

P.S. Emo, ti ca mendim kishe per kete fjalim? smiley

P.P.S. Tushe, what's your mishi i vicit me Kadarene? :think:

Drew iron tears down pluto's cheek

and made the hell grant what love did seek.

versioni shqipo i ksaj:

Do te shkoj qe t'i hap varre,

te sho' c'nur i ka rare,

nur i kuq a nur i bardhe.

TashTi, qe te kete "peer review" duhet me pas edhe peers, edhe reviews. Nga kto review-te kemi superprodhim (i poshter kapitalizmi dhe bill gejtsi). puna eshte qe s'para ka "peers".

Turqeta juj!

Fjalimi i Kadarese nuk mu duk dhe aq keq, perkundrazi.  

Kete temen mbi rolin e letersise, raportet e saj me realitetin etj, , Kadare i ka trajtuar ne mjaft intervista dhe shkrime pas 90.Me shume se sa persiatje per shtuar dicka te re ne mendimin teorik per kete ceshtje, kam pershtypjen se eshte nje perpjekje per te prodhuar argumenta kunder akuzave te ardhura nga e "majta" dhe e "djathta".

Majtas i kane ardhur akuzat se ne krijimtarine e tij nuk ka pasqyruar realitetin dhe shqetsimet e medha te kohes. Djathtas , dihet, eshte akuzuar si shkrimtar glorifikues i realitetit totalitar.

Perballe kesaj trysnie IK ka ngulmuar duke teorizuar se shkrimtaret jane nje race e vecante, jane sherbetore te nje urdheri te eperem ,siperane, pertej kohrave dhe realiteteve.

SHkrimtari nuk mund te krijoje i motivuar jashte shqetsimeve te kohes dhe realiteteve. Don Koshoti nuk mund te shkruhej ne shek xx sikurse Arqipelagu Gulak nuk  mund te konceptohej ne antikitet.

 Pergenjeshtrimi me i mire eshte krijimtaria letrare e vete IK e cila "lenden e pare" e merr nga jeta dhe realiteti shoqerise totalitare. Madje edhe pas viteve 90 !! Shikoni me sa force i imponohet realiteti krijimtarise.

I vetmi spekulim sipas meje eshte folja :"varet" (Mendimi se letersia varet nga jeta..) Ku eshte thene kjo qe letersia VARET nga jeta?

PS: duke diskutuar rreth ideve te IK per raportet e letersise me realitetin, asesi nuk veme ne dyshim krenarine per Kadarene shkrimtar.Kjo ishte nje kujtese per nacionalistat dhe rojtaret e tabuve.

 

Kadare ndoshta duhet te flase me shume per letersi dhe te merret me pak me avokatine e etikes se shkrimtarit te madh. Per kete mund te flisnin Beckett-i dhe Mandelshtami per shembull..., por keta s'kane folur dhe une nje ide e kam krijuar rreth shkaqeve te kesaj heshtjeje

Dhe, duke perseritur veten dhe duke rene dakort me Hurbin ketu lart, I. K. duhet te jete nje nga shembujt e rralle te shkrimtarit qe citon nga Don Kishoti e poshte. Ne kohe te regjimit citonte me shume kolege, pergjithesisht per te folur keq, por per shembull eseja mbi Poradecin dhe laburatorin e shkrimtarit me pat pelqyer.

Per mua gjeja me e mire qe ka shkruar ne dhjetevjecaret e fundit eshte "Ceshtje te marrezise". Me vjen ndermend edhe nje tregim i gjate, shume i mire, me titull "Konkurs bukurie ne bjeshket e namuna".

Kadare ndoshta duhet te flase me shume per letersi dhe te merret me pak me avokatine e etikes se shkrimtarit te madh.

Kadare do bonte mire mos fliste fare, se me falni per shprehjen, por seriozisht, shume seriozisht, na cau b...en. Ai dhe gjithe te tjeret pastaj qe i vijne perqark debatit tash e kaq muaj .

 po pse fajin kadareja ta ka tu bedrije, apo je pa drita dhe nuk ke ça shef ne televizor ?

apo ta rren mendia qe fjalen e tij, kadareja ta perkushton  tyja, ose ndonje tjetrit si ty ?

une do thoja edhe me: nese eshte e mundur Kadareja mos ta perdore me kete tezen e izolimit komunist shqiptar se nuk e blen me njeri ne 'perendim' pas 19 vjetesh. Me duket se ai nuk do e pranoje dot kurre qe nuk mund te kete dot ndikimin e Kunderes, Havelit apo kujtdo tjeter me kontribut ne ligjeraten politike te  vendeve ish-komuniste. Ne moshen e tij e ka te veshtire te pranoje qe nuk do te realizoje kurre imazhin e perkryer qe ka per veten... dhe nuk i referohem planit te letersise.

nese eshte e mundur Kadareja mos ta perdore me kete tezen e izolimit komunist shqiptar se nuk e blen me njeri ne 'perendim' pas 19 vjetesh. Me duket se ai nuk do e pranoje dot kurre qe nuk mund te kete dot ndikimin e Kunderes, Havelit apo kujtdo tjeter me kontribut ne ligjeraten politike te  vendeve ish-komuniste

Me sa duket nuk e ke jetuar Shqiperine komuniste dhe ato qe ke degjuar te jane dukur perralla.

Ndersa ne Cekine e Kunderes,Havelit etj. lejoheshin disidentet edhe ne ate kohe kur ne Shqiperi pushkatoheshin poete ne moshe te re per poezite e tyre.

Keshtu qe i njejti fat do ti priste edhe Kunderen e Havelin po te jetonin ne Shqiperi.Do te pushkatoheshin ose burgoseshin qe ne embrion te shkrimeve te tyre dhe sot nuk do ti njihte me njeri .Ndersa familjaret e tyre nuk do te pesonin ndonje gje te madhe vetem nja ca vite internimi e burgimi.

Kjo teza se diktatura ne Shqiperi ka qene me e eger se gjithkund s'mund te jete justifikimi per gjithcka o @prestigj. Nuk di ne te ka rene rasti te lexosh per jeten e Mandelshtamit, Ahmatoves apo Cvetajeves..., por te siguroj qe jane jete tragjike...  

Te gjithe keta kane filluar te shkruajne perpara se ne BS te vendosej nje rregjim diktatorial ,pra u bene te njohur me pare.

Me gjithate Ahmatova i thuri lavde me vone Stalinit ndersa Cvetajeva u rehabilitua ne kohen e Hrushovit ndersa Mandelshtam vrau veten.

Tek ka qene krejt ndryshe.Ne se do te filloje botimet ishte veshtire te kaloje censuren dhe po vete shkrimtaret te benin gjemen e te spiunonin te partia e sigurimi.Pra te rrihnin qe kelysh e nuk te lejonin te rriteshe e jo me te beheshe i famshem e disident i rregjimit.

Jo mor zot, ku i gjetur keto te dhena ti?!!! Pervec rehabilitimit te Cvetajeves (me e pakta qe mund te behej), te gjitha te tjerat do t'i kesh lexuar ne ndonje sit propagande. Revolucioni i tetorit eshte i vitit 1917 dhe per Mandelshtamin s'e di kush si dhe pse vdiq.

Lexo "Hop Against Hop" te Nadezhdna Mandelshtamit... Cfare leximi i mrekullueshem!!!!

Ne se Wikipedia eshte sit propogande Ok jam me ty.

Po ti e harrove Kasem Trebeshinen dhe Arshi Pipen? A nuk ishin keta disidente te vertete?

Arshi Pipa ne Shqiperi jetoi dhe publikoi ?????????????????

Kurse Trebeshina ishte thjesht nje shkrimtar i zakonshem qe nuk kishte cfare te jepte sic edhe nuk dha kur doli nga burgu.

Apo do ta krahasosh me Kadarene,Havelin,etj

 

Po, Arshi Pipa jetoi dhe publikoi ne Shqiperi.

Pse KADAREJA cfare kryevepre ka? Dimri i Vetmise se Madhe? Keshtjella? Ne mesdite Byroja politike u mblodh? Te gjitha ishin propagande e partise ne lidhje me situatat dhe zgjedhjet qe bente diktatori ne raport me boten jashte.

Kur poete te rinje shqiptare pushkatoheshin vetem per shkak te poezive te tyre Kadareja ngrinte doren ne Kuvendin e Shqiperise komuniste per te miratuar ligjet e agjitacion-propagandes.

Ja sa thjeshte zgjidhen dilematsmileyoshte Komunizmi! Tema mbyllet.

Leri keto perralla se ishte ajo deputetja e PSD qe i beri recencen atyre qe u denuan me pushkatim dhe Kadareja nuk ka bere ndonjehere gjera te tilla.

Por sic duket ju te majteve nuk ju pelqen kjo gje.

Une nuk thashe qe ju beri recencen Kadareja poeteve Blloshmi&Leka por qe Kadare ka qene deputet i Kuvendit Popullor ku eshte miratuar neni famekeq 55 kete e di gjithe Shqiperia.

Perqendrohu ketu: nderkohe qe koleget e tij te letrave dekoroheshin me plumba Kadareja yne ngrinte doren bashke me N. Hoxhen per ligjet totalitare ne Kuvendin Popullor (i thencin i tille) ku e kishin vene per sherbime te larta ndaj partise.

Ne fakt po shihet se kush eshte i majti ketu; une flas per disidentet e vertete Trebeshina dhe Pipa ti flet per Kadarene.

Sa per Arshi Pipen.Eshte i madh.Por ai punoi ne Amerike (pas arratisjejes).

Sa per Trebeshinen ka qene nje shkrimtar i zakonshem dhe si ai pat edhe te tjere burgjeve.

Sidoqofte doni apo nuk doni Kadareja eshte shkrimtar i madh qe e vlereson e gjithe bota.

Miremengjes nje here si per fillim! E verteta eshte sic e dime te gjithe qe Kadareja jo vetem qe nuk hyn ne grupin e desidenteve apo te atyre qe mund te pushkatoheshin a burgoseshin por eshte ai qe ka kontribuar ne fuqezimin e sistemit komunist permes letersise e ndertimit te 'njeriut te ri'. Nuk ka nevoje me te permendim qe Kadareja eshte nder ata qe ka gezuar nje jetese qe pak kush e kishte ne ato vite; e nderkohe ende sot ne 2009 mbush gazetat me 'pse ika ne France?', cka nuk perben me lajm per askend...

Kadare.Je i madh.

Kush e ka lexuar fjalimin e mbajtur nga Orhan Pamuk ne France, kur e bene doktor honoris causa te nje universiteti ?

Eh mire o mire ! Dhe thuaj pastaj se ata pleqte e Suedise nuk dine t'i zgjedhin nobelistet. Zoteriu te flet tak e tak e tak, me pika dhe presje, e nuk rri duke shkruar fjali qe njera ia mban nga bjeshka e tjetra nga verria. Gezuar, gezuar !

A na e dergon dot nese eshte e mundur? Pamuk-u do kete pasur shume per te thene pas aq vitesh i debuar nga Turqia.

[...] Veç kësaj, letrat e Flaubert na tregojnë se ky moral dhe pasioni i stilit nuk bëjnë tjetër veçse një. Kur i lexoja këto letra, në vitet 1970, edhe unë mendoja, njëlloj si Flaubert, se do të ishte e mundur të mbahesha mënjanë jetës, sukseseve të lehta, shoqërisë dhe të fuqishmëve. Nga ky këndvështrim, Flaubert ishte për mua një shenjtor, po aq sa dhe një vetmitar : ç’është e vërteta, ai është i pari ndër të gjithë ata vetmitarë të letërsisë moderne që iu kanë kthyer shpinën jetës dhe sukseseve sipërfaqësore. Joyce, Proust, Kafka, Pessoa, Walter Benjamin dhe Borges bëjnë pjesë në zanafillën time. Lidhja ime pas këtyre autorëve e merr burimin e vet sa në mospranimin nga ana e tyre të suksesit të lehtë, aq dhe në krijimet e tyre letrare dhe në horizontet e reja që ata i kanë shpallur duke kërkuar ta vënë botën në fjalë. Dhe unë mendoj gjithmonë se, në vendet jo-perëndimore në veçanti, ku kultura moderne e romanit dhe e letërsisë, dhe zakoni i të lexuarit, nuk janë rrënjosur mirë, shkrimtarët duhet të marrin shembull, për të qëndruar dhe zgjatur në kohë, mbi ekzistenca si ajo e Flaubert dhe të njëjësohen me këto modele të shenjta. [...]

 

Orhan Pamuk, 2009

Te duhet te lexosh fjale te tilla nga njerez te letersise per te kuptuar qe letersia e mire eshte njekohesisht shkenca dhe arti i te kuptuarit te njeriut e shoqerise dhe shkon shume pertej trillimit te historive e personazheve. Po e frenoj veten e s'po bej asnje paralelizem a krahasim me Kadarene....

Dhe thuaj pastaj se ata pleqte e Suedise nuk dine t'i zgjedhin nobelistet.

Rly?  Tani do dalim nga tema me shembujsh nobelistesh qe kane qene disi ne pikepyetje? 

Heteroglossia1, ja fjalimi (ndjese per anglishten, por boterisht e njohur qe s'kam durim per perkthim)

For me, to be a writer is to acknowledge the secret wounds that we carry inside us, wounds so secret that we ourselves are barely aware of them, and to patiently explore them, know them, illuminate them, own them, and make them a conscious part of our spirit and our writing...

All writers who have devoted their lives to their work know this reality: whatever our original purpose, the world that we create after years and years of hopeful writing will, in the end, take us to other, very different places. It will take us far from the table at which we have worked in sadness or in anger; it will take us to the other side of that sadness and anger, into another world. The question we writers are asked most often, the favorite question, is: Why do you write? I write because I have an innate need to write. I write because I can’t do normal work as other people do. I write because I want to read books like the ones I write. I write because I am angry at everyone. I write because I love sitting in a room all day writing. I write because I can partake of real life only by changing it. I write because I want others, the whole world, to know what sort of life we lived, and continue to live, in Istanbul, in Turkey. I write because I love the smell of paper, pen, and ink. I write because I believe in literature, in the art of the novel, more than I believe in anything else. I write because it is a habit, a passion. I write because I am afraid of being forgotten. I write because I like the glory and interest that writing brings. I write to be alone. Perhaps I write because I hope to understand why I am so very, very angry at everyone. I write because I like to be read. I write because once I have begun a novel, an essay, a page I want to finish it. I write because everyone expects me to write. I write because I have a childish belief in the immortality of libraries, and in the way my books sit on the shelf. I write because it is exciting to turn all life’s beauties and riches into words. I write not to tell a story but to compose a story. I write because I wish to escape from the foreboding that there is a place I must go but—as in a dream—can’t quite get to. I write because I have never managed to be happy. I write to be happy.  

 

PS: Beautiful speech smiley

Monda faleminderit! Sa fjale te thjeshta, modeste, universale e te sinqerta...

[...] Të ndërrojmë subjekt, dhe le të themi ca fjalë « në vend të muzikës ». Siç e dini dhe ju, pyetja që iu shtrohet më shpesh shkrimtarëve është : « Përse shkruani ju ? » Unë shkruaj sepse kam dëshirë të shkruaj. Shkruaj sepse nuk mund të bëj si të tjerët një punë normale. Shkruaj që libra si të mijtë të jenë të shkruar dhe që t’i lexoj. Shkruaj sepse jam tepër i mërzitur me të gjithë ju, me tërë botën. Shkruaj sepse më pëlqen të rri mbyllur në një dhomë, gjatë gjithë ditës. Shkruaj sepse nuk mund ta duroj ndryshe realitetin përveçse duke e ndryshuar. Shkruaj që mbarë bota ta dijë çfarë lloj jete kemi jetuar, dhe jetojmë, unë, të tjerët, ne të gjithë, në Stamboll, në Turqi. Shkruaj sepse e dua erën e letrës dhe të bojës. Shkruaj sepse kjo është një zakon dhe një pasion. Shkruaj sepse kam frikë të jem i harruar. Shkruaj sepse më pëlqen fama dhe interesi që kjo më sjell. Shkruaj për të qenë vetëm. Shkruaj me shpresën të kuptoj përse jam aq i mërzitur me ju të gjithë. Shkruaj sepse më pëlqen të më lexojnë. Shkruaj duke thënë me vete që duhet ta përfundoj këtë roman, këtë faqe që kam filluar. Shkruaj duke thënë me vete që kjo është ajo çka të gjithë presin nga unë. Shkruaj sepse besoj si një fëmijë në pavdekësinë e bibliotekave dhe në vendin që do të zënë aty librat e mi. Shkruaj sepse jeta, bota, gjithçka është pabesueshmërisht e bukur dhe mahnitëse. Shkruaj sepse është argëtuese të përkthesh në fjalë tërë këtë bukuri dhe pasuri të jetës. Shkruaj jo për të rrëfyer histori, por për të ndërtuar histori. Shkruaj për t’i shpëtuar ndjenjës së të mos mundurit të kapësh një vend që e dëshirojmë, siç në ëndrra. Shkruaj sepse nuk arrij të jem i lumtur, çfarëdo që të bëj. Shkruaj për të qenë i lumtur. [...]

 

Orhan Pamuk, 2006

Flm per perkthimin smiley.

Ne fakt meqe permende nobelistet, dhe meqe ishte fjala per fjalim "cmimesh" pak si analog, ndaj solla ate te Nobelit. 

Shume te bukura te dyja, thjeshte plotesojne njera tjetren... Kur lexoj te tilla shkrime them sa mire qe nuk kam lexuar kurre per te shtyre kohen... smiley

No Dan Brown for you, I guess smiley. (Me guilty as charged)

Nga dy fjalimet e Pamuk me pelqeu me shume ai i Nobelit.  Por per analize apo mbi idete perkatese te dy autoreve (Pamuk & Kadare) mbi rolin e artit, pergjigjet patjeter do te jene te ndryshme, sepse rrethanat, perjetimet e secilit autor jane te ndryshme. 

PS: Do kisha shume deshire te behej nje diskutim normal mbi kete ceshtje, ne kete teme.  Por s'qenka e thene, me c'duken bathet ...

Kadare ka 19 vite qe here mundohet ta mohoje dhe here ta justifikoje te kaluaren e tij, duhet thene kompromentuese, ne komunizem. Edhe ky fjalim kete perpiqet te beje.

 hurbinek si ka mundesi te te duket e dobet fjala e kadarese, e te mos besh vete ti me mire se ai ?

sipas teje te gjithe mund te kritikojme ? a mundet pa kuptuar fiziken ta kritikosh ajnshtajnin per fizikant te dobet ?

a mundet gjithashtu te na besh krahasimin se ku fjala e atij turkut e perse, ja kalon asaj te kadarese ?

ps: apo e ke lene te me shpjegosh ate poemen e Bodlerit ne fillim ?

Nje nderhyrje nqs s'e ke problem z. Hajdar.  (Ne pritje te Hurbit)

Jane si te krahasosh "mollet me portokallet" keto dy fjalime.  Dmth jane te natyres se ndryshme dhe nuk mund te krahasohen. 

 si ka mundesi atehere qe hurbineku na e sjell per krahasim, apo ka humbur aresyen ?

ps: personalisht fjalimi i turkut me duk sikur thote : shkruj  sa me u gjet kola ne pune (duke permend nja pese here, nga qe eshte merzit me te gjithe neve). ndersa ai i kadarese, me nobel, shkruj sepse me ka rene per risk ky profesion ose e kam per detyre historike. dmth tregon nje njeri me MISION TE QARTE qe e di se çfare ben.

E gjithe kjo sage dashurie per penen, letren, librin, famen, perjetesine dhe lumturine qe sjell procesi krijimit eshte ajo cka ndodh brenda subjektivitetit te autorit. Ne se keta shkrimtaret qe mendojne keshtu shkruajne vetem per keto arsye  dhe vetem per keto, ka mundesi qe "pen-a tu duket me nje "is" ne fund dhe kjo justifikon mastrubimin. Dhe nese eshte e vertete qe kjo perse marrin mundimin te shpjegojne raportet e letersise me realitetin?

Nqs i referohesh fjalimit te Pamuk ai ka thene specifikisht:

Shkruaj sepse nuk mund ta duroj ndryshe realitetin përveçse duke e ndryshuar. Shkruaj që mbarë bota ta dijë çfarë lloj jete kemi jetuar, dhe jetojmë, unë, të tjerët, ne të gjithë, në Stamboll, në Turqi.

Ne lidhje me:

Dhe nese eshte e vertete qe kjo perse marrin mundimin te shpjegojne raportet e letersise me realitetin?

Ne kete rast, nuk eshte "marre mundim" per analize. 

Pse nuk eshte fjalimi i Kadarese si i Pamukut ? Sepse Pamuku quhet Pamuk dhe ai flet keshtu per pavaresine e shkrimtarit :

 

[...] Për mua, të jesh shkrimtar, kjo është të zbulosh me durim, përgjatë vitesh, personin e dytë, të fshehur, që jeton brenda nesh, dhe një botë e cila pjell jetën tonë të dytë : shkrimi më sjell ndërmend në rradhë të parë, jo romanet, poezinë, traditën letrare, por njeriun që, i mbyllur në dhomën e tij, mbyllet në vetvete, i vetëm me fjalët, dhe duke bërë këtë, hedh themelet e një bote të re. Ky burrë, ose kjo grua, mund të përdorë një makinë shkrimi, një kompjuter, ose, siç unë, mund të kalojë tridhjetë vjet duke shkruar me stilograf dhe mbi letër. Duke shkruar, ai mund të tymosë, të pijë kafe ose çaj. Herë pas here mund të hedhë një sy jashtë, nga dritarja, mbi fëmijët që luajnë në rrugë – nëse e ka këtë fat, mbi pemët, mbi një peizazh – ose dhe mbi një mur qorr. Ai mund të shkruajë poezi, teatër ose siç unë, romane. Të gjitha këto larmi janë dytësore në lidhje me aktin thelbësor të të ulurit në një tavolinë, dhe të të zhyturit në vetvete. Të shkruash, kjo është të përkthesh në fjalë këtë vështrim të brendshëm, të kalosh në brendësi të vetes, dhe t’i gëzohesh lumturisë së të hulumtuarit me durim, dhe këmbëngulje, të një bote të re. I ulur në tavolinën time, ndërsa rreshtoja fjalët mbi fletë të bardha, dhe kjo me ditë, muaj dhe vite, unë ndjeja të ndërtoja këtë botë të re, siç ndërtojmë një urë, apo një kupolë, dhe të zbuloja në mua një si person tjetër. Fjalët për ne, shkrimtarët, janë gurët me të cilët ndërtojmë. Vetëm duke i marrë në dorë, duke i vlerësuar njëra me tjetrën, duke i hetuar nganjëherë së largu, nganjëherë përkundrazi duke i peshuar dhe përkëdhelur me majën e gishtave dhe të stilografit, është kjo që ne e vëmë secilën në vendin e vet, për të ndërtuar përgjatë vitit, pa humbur shpresë, pa u ndalur dhe me durim. [...]

 

Stockholm, 7 dhjetor 2006

amon mer qe s'me njit ky pamuku hic

i marrte te keqen kadarese, nuk i afrohet as ke gishti i vogel i kembes.

E drejte vrejtja Monda. Ato fjale e shpetojne por theksi eshte vene ne aktin e krijimit dhe jo impaktin e krijeses. Nejse, ka rrezik te vijme ne nje pike dhe te pyesim: a kane seks engjejt"smiley

Do t'me pelqente t'ju sillja ketu te perkthyer fjalimin e Montale-s kur fitoi Nobel-in ne 1975. Flet per poezine duke folur njeheresh per shoqerine dhe fatin e artit.

Duhet pak kohe per ta perkthyer sepse eshte i mbushur me "nuanca gushe zogu" (per te cituar nje peshk tjeter smiley ) dhe keto dite kohen e kam me pika. Ndoshta e merr persiper Ana H...

Sidoqofte me siguri e gjeni te perkthyer ne te gjitha gjuhet ne internet.

Fin,

tani te lexova. flm per besimin, se pari. Kohe tani kam,  keshtu qe mund ta bej me kenaqesi dhe ta diskutojme bashke paraprakisht. smiley

 

Fjala eshte shume e mire dhe me siguri mund ta shfrytezosh edhe per ndonje publikim ne leter (dmth jo vetem te Peshku) Ana. : ) 

Jam e sigurt qe s'do te kesh asnje problem... smiley  

  mbyllet në vetvete, i vetëm me fjalët, dhe duke bërë këtë, hedh themelet e një bote të re

turku si shumica e shkrimtareve te dobet, kontemporane, eshte pretencioz. ai kujton se artisti eshte i afte te krijoje nje bote te re, duke i marre rolin vete zotit.

ndersa kadareja perkundrazi eshte me me kembet ne toke :

por përkundrazi, luftojnë që ta bëjnë më të bukur, më të jetueshme.

ai thjesht thote qe roli i shkrimtarit si i te gjithe arteve eshte ta beje jeten sa me te jetueshme, sa me te bukur. 

vetem kaq te krahasosh, kupton qe kadareja eshte thjesht me i QUT se turku.

 

 

Hajdar duke te lexuar pikesepari me lind ndjesia qe fjalen "turku" e perdor me nje ngjyrim negativ, si neper librat e Kadarese qe perdorte 'anadollak' .... Po mbase e kam gabim, ceshtje leximi e komunikimi virtual.

Se dyti, nese duam shkrimtare me 'kembe ne toke' mund te lexojme gazeta, shohim lajme apo raportet e Bashkimit Europian smiley megjithese as keto nuk e plotesojne mire kushtin...

smiley

Umberto Eco ka thene dikur per shkrimtaret e zhanrit "fiction" se "jane te burgosur te genjeshtrave te tyre".

Pikerisht ketu eshte dallimi. IK kerkon ta beje boten me te jetueshme, me te pranushme edhe kur s durohet, permes zbukurimit kurse OP tenton ta transformoje ate .Dallimi eshte vident ndermjet konformistit dhe transformistit.

PS": thjesht per replike dhe per te thene se nuk duhet te kapemi nga germat por FRYMA e SHKRIMEVE. Per mua jane ne linja qe kryqezohen.

@Hajdar mos ma merr per ters, por ti me duket ke nevoje t'i legjitimosh gjerat me citime perpara se t'i pranosh per te verteta...

Bota lutet per te pasur nje gjeni, kurse ne e kemi dhe nuk i japim vleren qe i takon. fjalimi eshte shume i bukur, cmimi krejtesisht i merituar. cdokush prej nesh duhet te ndihet i nderuar me cmimin qe Kadare ka marre ne Spanje.

 as. Ka nje problem ketu. Ti me shan mua, une te shaj ty dhe bota thote ja dy budallenj qe po zihen. Tani dikush ketu ngrihet e "qorton" Kadarene. Jo se them qe ai eshte tabu e nuk duhet zene ne goje. Por njeriu qe ka dy pare mend dhe respekt per veten dhe per disa shenja referimi ne jete, sic thote Hajdari me siper, arrin ta kuptoje qe ne fushen e letrave ka nje distance te pamatshme midis kujtdo ketu tek Peshku dhe IK. Pra nuk ka asgje te keqe qe dikush te thote "me duket se ketu Kadare nuk ka pasur shume per te thene" ose "mua kjo s'me pelqen fare", ose "me duket se e ka prishur doren kohet e fundit"  ose edhe "ik mor komunist i mutit". 

Po kur dalin ca qe vene gjyslyket e profesorit edhe thone: "pa te shofin njehere si i ka bere detyrat e shtepise ky cuni. Pastaj nxjerin edhe nje laps kopjativ nga xhepi, fillojne nenvizojne paragrafe dhe ia tregojne klases. "E shihni kete ketu? Sa here te kam thene mo qip qe germat nuk dalin nga viza! Pa shiko sa bukur shkruan Kasemi!"

He, hajde e mos thuaj pastaj qe budallain nuk ka bllokade qe e ndal!

 

Me gjithë mend, është tepër qesharake çka bëjnë disa këtu. Një koment që është fshirë, ishte njëri që fillimisht dukej sikur deklaronte se kjo tavolinë debati i përkiste. E deklaronte veten i zoti i shtëpisë, vinte edhe rregulla, çfarë duhej thënë e çfarë jo. Nuk e di, është më shumë qesharake, apo patetike.

Pa le ca të tjerë...

Akoma nuk po e kuptoj se çfarë lloji bagëtish janë. Pytje e sinqertë.
Mbase do e marr vesh ndonjë ditë, po të thonë çfarë hanë, dhe a e ripërtypin?
 

@PF: ketu, pervec atij muhabetit te sterbere qe "si ka mundesi qe edhe monizem shqiptar, edhe Kadare", ne tavoline eshte pikemesepari ajo Pyetja e Madhe fare, per te cilen ne tavoline duhej Thomas Aquinasi, o miku im.

@spiritus: kjo qe i thashe PF-se besoj qe shmang cdo keqkuptim ne komentin tim.

Mua me duket se IK ka shpallur ne nje fare menyre agnosticizmin e vet ketu. S'di si ju duket juve.

 

Emigrant: pervec atij muhabetit te sterbere qe  i."si ka mundesi qe edhe monizem shqiptar, edhe Kadare"  ne tavoline eshte pikemesepari ajo Pyetja e Madhe fare....

i.Kjo ishte brenga e madhe e Diktatorit .Rivaliteti ne pavdekesi.

Nje Despot dhe nje Dhespot si munden te bashkejetojne?

Prandaj e meriton Nobelin IK sepse , tek e fundit:

"nje vend se nxinte dot lavdine

lavdine bashke me Mizorine"

ii. cila eshte kjo PM  ?

U pa puna me disa ketu lart.

Budallenj i dini keta qe i japin cmime Kadarese !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

 Emo, mua te them te drejten, ky fjalim nuk me duket gje fare. Kjo eshte nje fjale e rastit, per te nderuar pjesemarresit. Nuk me duket se ka thene ndonje gje te cuditeshme, as edhe ndonje gje qe se ka thene me pare. As nuk besoj se ka pasur nje pretendim te tille nga ana e Kadarese kur e ka shkruar, mbase edhe ne udhetim e siper per ne Spanje ne nje laptop qe e mbante mbi gjunje dhe me germat te zmadhuara ne maksimum ngaqe nuk i "mbushin mire" gjyslyket. 

Thene labce, kjo eshte vetem nje dolli me shume shendete, per nder te tavolines. smiley

Jo, PF. Kur te jete per labce, ia them i cik para teje smiley

Pune origjine, jo tjeter gje.

Shife me kujdes, per hater tim. Eshte bash Pyetja. Arti si pjese e Arsyes Hyjnore etj etj.

Tanithi, ti mos kerko qe ne nje premje shiriti per ujsjells te behet disertacion, megjithese edhe ksaj i eshte marre dora smiley

Later.

"Mendimi se letërsia varet nga jeta është gati i zyrtarizuar planetarisht. Unë do të bëja pyetjen që në vetvete ngjan heretike: a është e vërtetë kjo ?"

Ja te shohim cdo na shkruash ndonje gje te bukur nga Hadi kur te te vene t'a besh rezidencen artistike ne nje garzoniere te vogel qe aq pavdekshmerisht do e ndani me Orfeun, Virgjilin dhe Danten, meqe dhe ti i ke shkelur ato territore qe keta i shkelen ne te gjalle. Por se mos pamundesia per te kapercyer murin e vdekjes e ben artin te lidhet jo pjeserisht, por totalisht me jeten, pastaj? Ah Sizif i shkrete, qe e do aq shume perjetesine, sa qe arrin te mohosh pjeserisht dhe jeten.

Emo, po te drejtohem ty, por e kam dhe me te tjere. Nuk eshte shquar ndonjehere Kadareja nga ndonje lloj logjike analitike qe te shquhej ketu. S'diskutohet edhe vendi, edhe koha, por hakshe hakshe, qe te perdor termat e tua, eshte Kadareja qe nuk eshte "peer," packa se ben ndonjehere "review" mitike dhe intuitive si kjo me larte. Shkurt, emo, ky arrin - aq sa mund te arrije "mrekullia" - budallallepsjen pas se bukures dhe sublimes, por nuk arrin te emancipoje. Por ndoshta eshte dhe barra e artistit kjo, duhet lexuesi te emancipoje veten.

Duke pas parasysh kete barre, nuk eshte kontradikte ajo qe eshte vene ne dukje ne komente me larte, por sic e ka vene re edhe vete, eshte veshtiresi. Nuk me duket edhe aq se meton te jete arbitrar, se sa definitiv, ku pavaresia e artit nuk mund te mos i referohet jetes, dhe me kete pavaresi nenkupton varesine ndaj jetes ne kuptimin qe t'a beje jeten me te bukur dhe me te jetueshme. As une nuk jam dakord me kete perkufizim intuitiv. Qe jeta te jete me e bukur dhe me e jetueshme, arti vertet eshte i nevojshem, por nuk ka qene kurre dhe nuk do jete kurre i mjaftueshem, ashtu si nuk mjafton "tundimi për ta parë letërsinë si botë shpirtërore , natyrisht, por me atribute lëndore gjithashtu: hapësirë, kohë, lëvizje," ashtu si nuk mjafton mrekullia, sa do te shpresoje e te lutet Kadareja, e bashke me te edhe gjithe artdashesit.

T'i fusesh nje lexim ironik pas kesaj, ve re qe jane shtuar ca si teper mrekullite keto kohet e fundit, duke filluar qe nga "mrekullia e lirise" e deri tek "mrekullia e artit." E duke pare qe ky ambasadori jone nuk ka shtylle kurrrizore te perdore refuzimin dinjitoz, le te shpresojme qe te ndodhe edhe ndonje mrekulli tjeter dhe Spanja te njohe pavaresine e Kosoves, me qe pavaresine e artit e beri Kadareja qe t'a njihte.

Losti, po te drejtohem ty meqe je shume i ekuilibruar,

Shyqyr qe na erdhi kjo dite, pas mrekullise se lirise, te diskutojme hapur mbi Kadarene. Ne sigurisht, si femijet e lirise qe jemi, nuk i dime caqet e diskutimit, e aq me pak caqet e vetes, dhe matemi me hijen e tjetrit. Frojdi ka bere gjynahe, por kompleksin e Edipit nuk e ka kapur keq, per ty o nena Shqiperi. Edhe ne pra, djem adoleshente, coming of age ne preherin e letersise, me revole alla Chien Andalou s'lame baba pa vrare.

Pastaj diskutimi degjeneron shume me shume kur llogorizohen njerezit politikisht dhe idhullshmerisht. Jo se s'nxjerrin ndonje gje te mire nga tastjera, por jane te korruptuar moralisht qe ne fillim. Prandaj une s'mund t'i lexoj zgjuarsite e shokeve te mi pa u ndjere fajtore per prezencen time mes tyre.

Sa per Kadarene, une edhe partneri im mendojme qe ai disi, gjithsesi, ka rrjedhur se fundmi. Me kohen nuk hahet dot njeri. Per kete arsye pritshmerite e mia per brilanca fjalimesh jane thuajse zero. Per te njejten arsye une nuk i kuptoj pritshmerite e te tjereve. Sa per cmimin, sa me shume ndere t'u behen njerezve ne pleqeri, aq me e gezuar ndjehem une per shoqerine njerezore.

Me ke dhene ca yje se fundmi, po te jap vetem ketu dhe mos prit ta bej me here tjeter se te kam aq inat sa nuk ben vaki. smiley

...Ndahen bashkohen... na verejti nje mendje e mencur ketu ne peshk, po kjo ketu :

Sa per Kadarene, une edhe partneri im mendojme qe ai disi, gjithsesi, ka rrjedhur se fundmi.

eshte nje fjali shume e stisur dhe nje mendim shume i kthjellet. Llukani e nje peshk tjeter me kane thene qe Trop eshte vajze e mencur. Deri me sot nuk i kisha besuar. smiley

As mos repliko as mos thuaj flm, se kam gati nje sharje profesionisti. smiley

 tropizma,

pritshmeria, (edhe pse kjo fjale sepse me rreh skic) e imja te pakten, nuk ishte dhe aq e magnetizuar ndaj brilances ne fjalim, sesa ndaj dickaje qe te tingellonte e vertete, qofte dhe shume e thjeshte. Rrjedhja e perfolur e Kadarese, e vertete apo jo, madje pikerisht pse e "amplifikuar" nga pleqeria, do duhej ta fisnikeronte ashtu si ka hije vete vertetesine e shkrimtarit.

Imre Kertesz, Stockholm, 7 dhjetor 2002

 

[...] Por unë do të doja t’i rikthehem çështjes sime ngushtësisht vetjake, domethënë shkrimit. Ka ca çështje që çdo njeri në gjendjen time nuk i shtron fare. Jean-Paul Sartre, për shembull, i ka kushtuar një fashikull të tërë çështjes së të diturit për kë shkruajmë. Çështja është interesante, por ajo mund të jetë gjithashtu e rrezikshme dhe unë i jam mirënjohës jetës që nuk kam pasur kurrë pse të thellohem mbi këtë. Ja ku qëndron rreziku. Për shembull, nëse synojmë një klasë shoqërore të cilën do të donim jo vetëm ta argëtojmë por dhe ta ndikojmë, duhet para së gjithash të mendojmë mbi stilin tonë dhe të pyesim veten nëse ky stil është i përshtatshëm për synimin që i kemi vënë vetes. Shumë shpejt, shkrimtari është i sulmuar nga dyshimet : problemi është se tani ai duhet të mbajë nën vëzhgim vetveten. Për më tepër, e si do të mund të dijë ai cilat janë pritjet e vërteta të publikut të tij, çka i pëlqen vërtetë këtij publiku ? Por ai nuk mundet sidoqoftë të pyesë çdo individ. Veç kësaj, kjo nuk do të shërbente për asgjë. Përfundimisht, pikënisja e tij e vetme e mundshme është ideja që ai vetë ka mbi publikun e tij, kërkesat që ai vetë ia mvesh këtij publiku, pasojën që do të ketë mbi vetë atë ndikimi të cilin ai dëshiron ta ushtrojë. Për kë shkruan pra shkrimtari ? Përgjigja është e qartë : për veten e tij.>>

Unë të paktën, mund të them se kisha mbërritur tek kjo përgjigje pa asnjë dredhim. Është e vërtetë se rasti im ishte më i thjeshtë : unë nuk kisha publik dhe nuk doja të ndikoja askënd. Nuk kisha qëllim të caktuar kur fillova të shkruaj dhe ajo çka shkruaja nuk i drejtohej askujt. Nëse shkrimi im nuk kishte synim të shprehshëm qartë, ai qëndronte megjithatë në ruajtjen e një besnikërie formale dhe gjuhësore ndaj subjektit tim, asgjë tjetër. Kjo ishte me rëndësi për t’u saktësuar në atë epokë qesharake por të trishtë ku letërsia e ashtuquajtur e angazhuar ishte e drejtuar nga shteti.>>

Por nga ana tjetër, do të kishte qenë shumë e vështirë për mua që t’i përgjigjesha çështjes, të shtruar me të drejtë dhe jo pa njëfarë skepticizmi, së të diturit përse shkruajmë. Përsëri, kam pasur fat, sepse nuk kam pasur kurrë rast ta ndaj këtë çështje. Madje këtë ngjarje e kam treguar pa asnjë ndryshim në romanin tim të titulluar Mospranimi. Gjendesha në koridorin e boshatisur të një ndërtese administrative dhe dëgjoja ca hapa që ushtonin në një koridor pingul, dhe kaq. Kam qenë kapur nga një lloj etheje e trazuar, hapat vinin në drejtimin tim, ishin hapa të një personi që nuk e shihja, dhe befas, kam pasur përshtypjen se dëgjoja të ecnin qindra mijëra, një kolonë e vërtetë që hapat e së cilës ushtonin së bashku, dhe vetëm atëherë e kam kapur forcën e tërheqjes së këtij parakalimi, të këtyre hapave. Aty, në atë koridor, kam kuptuar në një sekondë të vetme dehjen e braktisjes së vetes, kënaqësinë marramendëse për t’u shkrirë në masë, atë çka Nietzsche – sigurisht në një kontekst tjetër, por me vend – e quan ekstaza dioniziake. Një forcë pothuaj fizike më shtynte dhe më tërhiqte në rresht, e ndjeja se duhet të mbështetesha dhe të mbahesha për muri, për të mos iu dorëzuar kësaj tërheqjeje. [...]

____________

 

Meqe ra fjala, njihni ndonje shkrimtar ju qe, RASTESISHT, na eshte futur ne rresht ?

 

Paralelizmi qe me vjen ne mendje eshte: Letersia si arsye apo si dashuri/pasion? E vetmja ekzistence qe me ben sens si dashuri eshte Zoti pasi si arsye Zoti/feja nuk ka pike kuptimi. Sipas kesaj llogjike per mua si lexues letersia nuk mund te jete e pa-arsyeshme. Autori hulumton mbi jeten, ekzistencen, kohen, kuptimin e lexuesi hulumton bashke me te. Nese autori me tregon perralla dhe trillime thjesht per te me bere kurioze per ta cuar librin deri ne fund, une do jem gjetke...

P.S. Nen ndikim e Beckett smiley

si arsye Zoti/feja nuk ka pike kuptimi.

nuk mund te debatoj dot mbi kete (nuk kam kellqe, jo se s'dua; s'jane as tema peshku keto, edhe sikur te mundja), por i nderuar mik, me duket se ne keto fjale keni kapur njerin nga thelbet e asaj per te cilen behet ne te vertete fjale ketu.

Shtoj se kur ne moshen e njeriut, numuri i pare eshte 7, vetiu pyetje te tilla fundore vihen mbi tryeze. Ato besoj se nisin thjesht; eshte nje vandak me libra te shkruar aty anash dhe beresi/ngjizesi i tyre pyet: "po mire, c'ish e gjitha kjo?" Sepse jeta, duke cituar nje te cituar nga zotnia qe mori kte cmimin ktu siper, "nuk eshte vecse nje enderr dite". Mencuri greke kjo, jo peshqish.

E mbyll ket koment duke kujtuar ekzaltimin e ca tipave "novij put" te oksidentit: "the beatles are dead, long live the rollingstones". aty nga 65-a kjo, that is in a galaxy far far away. well, they did not die. you know, this is a hard core fan of stones saying these words. but they smply didn't. there are things that cannot die; for anything else there are cheap master cards.

smiley Po pra Emo, mendova se i shpetoi edhe vemendjes te peshqve te vemendshem si ti. E solla krejtesisht nga pikepamja ime si lexuese (!) se mbase per ate qe shkruan letersia mund te jete kryekeput dashuri, inat apo pasion. Nuk eshte vendi per kete diskutim, e drejte,  se mund te perfundojme duke iu pergjigjur pyetjeve te tipit "percaktoni cfare eshte arsyeja etj etj".

 

@Emigrant, mua me duket se kete pyetjen per "stacionin e fundit" Kadare e ka zgjidhur mjeshterisht me "Ceshtje te marrezise", qe ngjan si rrefim femijerie, por qe ne te vertete eshte sprove refleksioni mbi vdekjen.

Well, sa per ta vazhdu edhe pak idene, ne shqipot jemi materialiste "by default", ose me mire me thene "by education". Se kush tha nje dite ketu qe Ludvig Fojerbahu na ishte bere si rob i shpise. E mira e atij "sporti" ishte se te pakten pranohej qenia e dy universeve dhe pyetja shtrohej "kush eshte primar" ose e dhene e pare. Si nje autostrade, ose si nje finale boterori ne fuboll, nuk pranohej ndonje barazim apo as kembime vendesh, ala "n'ato maja rripa rripa". Nga vete fjala "univers", kishim te benim me nje NJE vetmore ("unike&quotsmiley. Multiversi = herezi. Nderkaq, ca gjera ishin zgjidhur ashtu si pa vetedije, mijera vjet me pare. Ne nje qerthull te panderprere Gorgonat ngrinin Galateat, te cilat i priste artisti "next door" (Pigmalioni) per t'i bere "mish prej jete" perseri. Und so weiter, und so fort.

Dakort jam, por eshte e njejta zgjidhje qe i jep edhe besimtari jetes se vet...

C'm'u kujtua nje liber i Marx-it mbi paleokristianizmin. Titullohet "Mbi origjinen e kristianizmit. Nje interpretim historik..."

Per mua mjeshtrit mbeten greket me ate idene e demonit te brendshem...

Ndersa mua paralelizmi qe me vjen nder mend eshte: "letersia, nje deshire e ethshme per te krijuar nje realitet tjeter?"

smiley por me e lartesuar/nyjezuar/ se kaq...

Fjalimi qe do te mbaje nobelistja e re Hertha Muller, ne Stockholm, me 7 dhjetor 2009, ora 17.30, do te jete nje fjalim i madh per boten shqiptare. Dhe do te duhet ta lexojme me laps ne dore. Sepse do te kemi shume shoshitje aty, ne rradhe te pare me veten tone, pastaj me ca te tjere. Nga ora 23 te po asaj mbremje, fjalimi do te jete ne shqip tashme, dhe do t'ju mbaj nje ligjerim te vockel, nga maje e tribunes se djalerise shqiptare. Do te luftoj me shpate ne dore per te larguar terret e frikshme dhe do te hedh nje drite te forte mbi jetet tona. OK, ok, keshtu flet Don Kishoti, qe shqiptaret e njohin shume mire, si njeri nder futbollistet me te mire qe ka nxjerre Spanja, dhe jo une. Une po bej pak shaka. Por jo dhe aq. Sepse fjalimi i Hertha Muller do te jete nje shpulle e forte per shume e shume vete, brenda dhe jashte kufinjve.

Sipas Proustit, autori, po ta marrim holle-holle, nuk e di mire çfare hedh ne leter. Ai thote se nje shkrimtar shkruan gati ne nje menyre te pavullnetshme, dmth hedh ne leter diçka qe as vete ai nuk e di nga dreqin i del. Kjo sepse, sipas tij, autori ka dy une :

- njeri eshte uni qe ia shohim perdite : ne mence, ne fjetore, ne restorant, ne kinema, ne uturak, ne shtrat me te shoqen, ne mbledhjen e prinderve, etj.

- tjetri eshte uni qe s'e di kurrkush : nje une i fshehur neper hullite e trurit, qe eshte gatuar ne heshtje prej vitesh, pa e ditur as vete i zoti i unit.

Dhe sipas Proustit, eshte ky une i dyte ai qe shkruan ne leter, jo i pari. Ky i pari eshte thjesht vegel. Si te them me mire : uni i pare eshte profeti Muhamet (vegla), uni i dyte eshte Zoti. I dyti i thote te parit : merr lapsin tani dhe shkruaj ç'te them une.

Ne kete kendveshtrim, historia e Kadarese dhe e ca te tjereve na ngaterrohet keq. Sepse na del qe Kadare perdorte :

- ose unin e pare, dmth shkel e shko sa per t'i shpetuar hafijeve te Enver Hoxhes

- ose unin e dyte dhe pastaj i bie qe Kadare eshte i mykur ne rrenje.

C'te bejme tani ? Nga t'ia mbajme ? Askush s'e di.

Pleqte Mercier dhe Camier do te ndahen tani. Ata kane qene bashke per ca kohe, kane udhetuar, bere heroizma, kane vrare dhe nje polic, kane pire whisky, jane bere xurxull, ndoshta dhe ca dashuri me Helenen, ndoshta dhe ca seks me njeri-tjetrin, por gjithsesi ata do te ndahen tani. Te ulur ne stol, perballe diges, ne muzgun qe bie, nen pershendetjen e marinareve me llulla ne goje, ata mendohen : Mire, por per çfare duhet e tere kjo ? 

Lexoj komentet ne kete teme dhe habitem se si askujt nuk i ka bere pershtypje nje detaj i rendesishem ne kete fjalim, te cilin PF e quan, deri diku me te drejte, si fjalen e rastit.

Detaji te cilit i referohem, sa me poshte vijon:

"Shqipëria, vendi im, dhe Spanja e juaj, përveç një miqësije të shkurtër në shekullin XV, nuk kanë patur kurrë asnjë lidhje. Ndërprerja e plotë u be në shekullin e kaluar..."

Nuk e fsheh dot faktin se ky pasazh eshte krejtesisht fyes per cilindo shqiptar, qofte ai edhe me njohuri modeste ne fushen e historise. Kjo, sepse gjykoj qe eshte e patolerueshme qe nje shkrimar, i cili ruan ambicje per t'u pozicionuar si babai i kombit, te bjere serish pre e gropave idoelogjike.

Eshte e pafalshme te tolerosh mohimin e pjesmarrjes te sa e sa shqiptareve me brigadat internacionale gjate Luftes Civile ne Spanje.

Eshte nje fakt historik i pamohueshem qe shqiptare dhe kolege te IK, si Skender Luarasi apo Petro Marko, por edhe Asim Vokshi e disa te tjere qe me vone do te beheshin kryekriminelat e diktatures se shqipeve, si Mehmet Shehu, e kane nderuar jo vetem vendin e tyre dhe Spanjen, por edhe gjithe njerezimin me pjesemarrjen e tyre ne nje lufte te drejte kunder nje regjimi diktatorial dhe antinjerezor.

Permendja e ketij fakti te pamohueshem do te kish qene me se natyrshme gjate fjalimit, qofte kjo per te treguar edhe nje here se historia e shqiptareve nuk mund te permblidhet vetem me diktaturen e shemtuar dhe se kontributi krenar i tyre krahas lirise dhe njerezimit ne kontinet eshte me se prezent.

Permendja do te kishte qene me se e logjikshme nderkaq qe afiliacionet majtiste te deres mbreterore te Spanjes, e cila e nderoi IK me kete cmim, nuk jane te fshehta per askend. Por permendja e ketij fakti historik do te kish qene edhe taktike ne nje kohe kur shteti spanjoll refuzon ta njohe Kosoven, per t'i kujtuar atij kontributet e shqiptareve ne ruajtjen e dinjitetit njerezor ne vendin e tyre.

E gjykoj gjithashtu po aq fyes mohimin po aq ideologjik te nje tjeter fakti historik; ate te mikpritjes se popullit te masakruar spanjoll nga populli i Vlores, qyteti i cili u be strehe e qindra familjeve me origjine hebraike, perzene e persekutuar padrejtesisht ne emer te puritetit fetar nga inkuizicioni makaber i Spanjes fondamentaliste.

Imagjinoni per nje cast se si do kish qene fjalimi i IK nese qeveria e Spanjes do te kish qene e djathte?

Eshte e turpshme qe nje shkrimtar, i paragjykuar si humanist, te mohoje kontributet humaniste te popujve e aq me shume te popullit te tij.

Personalisht, nuk gjej arsye tjeter per mos permendjen e ketyre fakteve, perpos asaj ideologjike.

Eshte e pafalshme te tolerosh mohimin e pjesmarrjes te sa e sa shqiptareve me brigadat internacionale gjate Luftes Civile ne Spanje.

Nuk eshte mburrje te permendesh qe ke marre pjese ne nje lufte civile te nje populli duke u rreshtuar me njeren pjese te popullit dhe ke kontribuar ne vrasjen e pjeses tjeter te atij populli.

Po, eshte ideologjike mospermendja e atyre qe moren pjese ne luften civile ne Spanje, por jo aq nga Kadare se sa nga vete qellimi i luftes se atyre qe ishin pjesetare te Brigadave Internacionale, qe ishte thellesisht ideologjik.

Ata qe shkuan ne Spanje shkuan thjesht dhe vetem per te ndihmuar te ngjashmit e tyre ideologjik ne nje lufte ku te dy palet kryen krime dhe ndane Spanjen ne dysh. Si mendon ti, do te ishte gje e mencuar qe Kadare te fliste per shqiptare qe kane qene ne njerin krah gjate luftes civile?

Dera mbreterore e Spanjes majtiste? Po a nuk ishin monarkistet ne krahun e nacionalisteve te Frankos qe luftonin kunder republikaneve dhe ne fund Franko vete solli ne fron mbretin e Spanjes?

Po mor xhan polici, po,

por historia eshte histori dhe shkruhet, lexohet dhe interprtohet ashtu sic ka ndodhur. Meqe ka pas nazizem e fashizem, Hitler dhe Enver te mos shkruhet fare apo te shkruhet si Sumqir Meta?

Hasta la Vista, ta rekomandoj jo ta lexosh te gjithe o polic, po vetem titullin dhe emrin e autorit.

Bile me emrin e ketij autori, ka nje te forte ketu ne peshk dhe qe atehere eshte proverbiale tashme shprehja se : Edhe une jam shkrimtar se kam komshi Petro Markon. smiley

Dhe tallja e menderes ka zgjat me dite ketu. Po kur faqen e ke rrogos nuk ke cer ti besh.

Kjo me poshte e detyruar;

Tani qe te mos ngatarohesh ti se pa nje cike qeveriu nuk te rrihet ty:  Idhulli jot, ketij internacionalistit, i vuri nje emer te madh kete vere . I beri dhe shtepine muze, edhe rrugen e fshatit ja shtroi e me rradhe. Te kujtohet ?Ishte koha kur desh ngatarroi vijen bregdetare dhe desh shkoi ne Korfuz me not pa kamardare ngaqe nuk ishin percaktuar akoma kordinatat e dëtit.

Ne Spanje, nuk ka luftu vetem Mehmet Shehu komunist e gjakatar, por edhe Petro Marko, kapiten i letrave shqiptare*. ( * Sipas qeveriut )

Dhe qe ta mbyll qeveriu, idhulli jot, dmth thote keshtu per kete robin qe luftoi ne Spanje :

“Petro Marko është një kapiten i vërtetë i letrave shqiptare. Por jo vetëm kaq. Ai ishte një burrë që e deshi lirinë dhe ishte i vendosur të bënte çdo sakrificë për të. Aq sa duhet të bënte një njeri për lirinë, Petro Marko e bëri gjatë gjithë jetës së tij. U gëzova kur mora vesh se Qarku e ka nderuar me titullin “Nderi i Qarkut”. Por në të vërtetë ai është nderi i kombit. Ndaj dhe Ministria e Kulturës do të marrë përsipër gjatë vitit që vjen të rindërtojë shtëpinë muze të tij, sikundër të hapë një konkurs për të derdhur në bronz bustin e shkrimtarit të madh, një nga burrat më të shquar të mendimit shqiptar dhe një luftëtar i paepur i lirisë që në vitet e rinisë” tha Berisha.

Tani per kete teme shplodhu  dhe mos kundershto pa konspektuar me pare me laps ne dore dhe nenvizime, veprat e qeveriut. smiley

Petro Marko kur ka marre pjese ne luften civile ne Spanje, ka marre pjese per te njejtin qellim te cilin ka pasur edhe Mehmet Shehu: Triumfin e komunizmit. Historia e Petro Markos me vone eshte dicka tjeter e ndoshta ka lidhje edhe me zhgenjimet qe ka pesuar ne ate lufte, qe per nga krimet e bera nga krahu ku ka qene P. Marko nuk bie me poshte se krahu i Frankos.

Po te lexosh pak me teper se muhabetet e shqiptareve ne internet meson se ka pasur edhe shkrimtare te tjere me bindje te majta, qe u zhgenjyen me ate qe pane ne krahun republikan ne Spanje.

Kaq sa per te sqaruar per emrin e Petro Markos (qe ka respektin tim si shkrimtar dhe si njeri) dhe rruges se ndertuar ne fshatin e tij qe sipas teje vlejka per te na treguar te miren dhe te drejten ne luften civile te Spanjes. O tempora o mores.

Kadare ka bere shume mire qe nuk ka permendur nje angazhim ideologjik te disa shiqiptareve ne njerin krah te luftes se pergjakshme civile ne Spanje. Do te keqkuptohej dhe do te lendonte njerez se sa do te sherbente per dicka tjeter.

"Njeriu i ri i Socializmit" duhet thene qe ka funksionuar. Ja shembulli i gjalle qe flet dhe shkruan je ti. E gjithe bota dhe menyra se si e shikon ate, lidhet me mesimet dhe direktivat e PPSH-se. Letersine e shikon me syzet e PPSH-se, fene me syzet e PPSH-se, historine me syzet e PPSH-se, prandaj edhe nuk bindesh qe sot ka njerez qe flasin edhe nga mendja e tyre. Je bllokuar ne kete kanal dhe nuk del qe andej, edhe pse ndihma jone nuk te mungon.

 

Vetem per ty kjo se ty, po nuk te citova Berishen nuk e qep .

një luftëtar i paepur i lirisë që në vitet e rinisë” tha Berisha.

 

Ja t`i fusim arithmetiken :  Petro ka le me 1913 dhe ka marre pjese ne Luften e Spanjes me 1936. Pra 23 Vjec. Pra i ri, pra duke cituar Berishen kaluftu per liri. Ka qene i paepur. KEshtu thote idhulli jot, keshtu mendoj dhe une.

TI je duke na akuzu te dyve qe kemi syze PPSH-je. Ja po bie dakort me kete.

Mire une them dhe kete tjetren qe ne dac te kete qene komunist, ne dac ballist i genjyer, ne dac si te ta ndjeje ty, Petro ka qene ne Spanje dhe nuk ka qene tek sektori i propagandes por ka luftu me dyfek.

Ai robi atje siper po thote e vogel apo e madhe , pra egziston nje lidhje e Shqiperise me Spanjen. Ti kete kapitull lexoje si te ta ndjeje, por nuk e ndryshon dot.

Tani qe ta mbyll une : e kupton qe cer  dmth sqarim nr 2 ? smiley

Nuk ka te trete dmth.

Ty keq te ta citosh qeveriun, keq jo. Une e lavderova ekskluzivisht vetem per ty.

Hasta La Vista. Mos e lexo ne Wikipedia trim se natarrohesh e behesh lemsh.

He dhe e fundit : mos thuj dhe ti qe une jam i mencur se jam nga fshati i Petros . smiley

Ai me ate te shkrmtarit eshte bere legjende dhe mazalla se e merr vesh . smiley

Ky koment mua me kujton kete shprehje : dua t`i them te tjereve , ate qe ne fakt dua t`ja pohoj vetes.

Kur vjen nje zyrtar i larte turk ne Shqiperi, te gjitha pikturat e Gjergj  Kastriotit - Skenderbeut apo bustet qe mbulojne muret e Kryeministrise apo Presidences, hiqen dhe zevendesohen me te tjera. Prej vitesh kjo, qeveri te majta apo te djathta, pa perjashtim.

Sipas rastit kjo eee. Kur vjen ndonje zyrtar katolik vene portretet e Nene Terezes ekeshtu me rradhe. Dhe kjo i dashur Ushqim eshte instinktive. Nuk e di si quhet ky kompleks, ( ishalla ka ndonje te mencur ketu te na e thote keshtu shkencrisht ) por qe nga kjo nuk shpeton asnje person publik shqiptar.

Kadare, nuk e mohon kontributin e popullit te vet, per kete jam i sigurte, por ai nuk e var ne mur sepse i prishet qejfi te zotit te shtepise.

Kam degjuar me vemendje historine e tablose : Mbledhja e 81 partive ne Moske. 2 ore emision me protagonistet e ndryshimit tesaj. Shume interesante dhe qe spjegon mekanizmim e asaj qe ti shkruan me siper.

Eshte ripunuar shume here mbas perfundimit, sipas goditjeve qe merrnin personazhet shqiptare pjesmarres ne ate mbledhje. Nuke them dot me pak fjale ketu.

5 yje per komentin dhe perputhjen e mendimit tend mbi Kadarene me shprehjen  : Sipas vendit, behet kuvendi.

Nuk e lexova artikullin e Pupes tek panorama (nuk kisha nerva) por titullin e kishte "Princi i Brakkes",se per ke e kishte nuk e di por ma merr mendja qe e kishte per Kadarene.

Ne rrjedhen e respektit per popullin spanjoll qe vleresoi nje shkrimtar shqiptar per kontributin e tij as majtas as djathtas por me vlera gjith-boterore. Ashtu si dikur populli shqiptar vleresonte majat e letersise Spanjolle per kontributin e tij , si Servantes , ne prurje me vlera boterore as majtas as djathtas . Nje shperblim reciprok!

Eshte nga rastet e vecanta qe Kadare mbron nje vleresim ne fushen e paster te tij  ne ate Letrare , pa u ngatruar me "majtas -djathatas" .Per kete kemi shume nevoje dhe jo per copeza theniesh poshte e lart nga kushdo. Keto interpetime te tij perbejne nje traktat te Letersise shqiptare ashtu sic i tha AI , ashtu siv jane kembimet Qose - Kadare!

Pershendetje Kadarese dhe cmime akoma me te vlera dhe ne se do bente vaki qe dikush ti thonte qe e kane marre neper goje tek PPU le ti thote qe ne paste mundesi gjithnje dhe ne cdo rast Le te percjelle kete lloj MESAZHI tek popujt e tjere pa u ndyre ne filosofimet boshe te tellalleve me komuniste e diktatura...sepse ne historine e tyre ata popuj  i kane kapercyer keto sisteme dhe nuk kane mbetur me koken prapa per tu tundur neper bote me shprehje iniorantesh " E shihni sa demokrat jam une . Peshtyj mbi vete"

Në fakt, mëvetësia e letërsisë më duket një trill për ti shtuar një fjongo shtesë lidhëseve të këpucëve. Nuk ka hiç mëvetësi, letërsia është një zgjatim i jetës, diku bisht e diku kërbisht. Eshte nje sherbim si ai që matematikanët, qypqarët dhe higjenistët e ofrojnë me përparse të ndryshme.

- I dashur, e vlerësojmë boten tuaj që ndriçon mbi tonën; për këtë paguajmë haraç, nuk kemi virgjëresha por pranoni këtë unazë.

 

Eshte e pafalshme te tolerosh mohimin e pjesmarrjes te sa e sa shqiptareve me brigadat internacionale gjate Luftes Civile ne Spanje.

Nuk eshte mburrje te permendesh qe ke marre pjese ne nje lufte civile te nje populli duke u rreshtuar me njeren pjese te popullit dhe ke kontribuar ne vrasjen e pjeses tjeter te atij populli. 

aty po luftohej fashizmi! po hidhi nje sy historise.

Jam kryesisht dakord me ty, Prestigj1. Lufta Civile Spanjolle ishte nje lufte e lare ne gjak. Eshte nje nder luftat e vetme qe perkufizohet si nje marrezi ende e pakualifikuar/e papare. Shqiperia ne ate kohe ka qene nje marionete e Italise -pa harruar qe Franco dhe Mussolini i ngrohnin krevatet politike njeri-tjetrit - dhe fashizmi ne fillim s'ka pase akoma nje konotacion negativ(mjafton te shohesh dhe mundimin e ngjashmerise te Zogut me krye-fashistet), madje qeveritaret kishin njefare admirimi ndaj atij sistemi; cdo lufte sistemesh eshte bere ne baze te ideologjive te huazuara.

 lufta çlirimatre ne shqiperi ishte njesoj si ajo e spanjes, vetem si çdo gje shqiptare ne permasa shume me te vogla, (kishte aq pak partizane (bollshevike) e aq pak balliste (nacionaliste) sa dhe te donin nuk luftonin dot me shume se disa dite).

partizanet vrisnin ballistet (ata qe kapnin) dhe jo gjermanet (ketyre ju rruanin sumen)

Trandofile,

Hasta la Visten e ka shkruar nje njeri qe ka marre pjese ne Luften e Spanjes. Kater  gisht roman i trashe ( se kehtu u be tani me fol ) . Ai robi asnjehere nuk e mohoi qe ka bere gabim. Asnjehere nuk tha: isha i gabuar dhe romani nuk me ka dale nga filtrimi i kujtimeve dhe precipitimi i mendimeve. Asnjehere.

Sipas atij vete, por edhe sipas te tjereve , pra edhe sipas Ushqimit Social ne kete rast, ka nje lidhje per mire apo per keq te Shqiperise me Spanjen. Ai argumenton ( US ) se eshte gabim kapercimi i fakteve dhe tmerresisht keq mohimi i tyre . Kaq po thote ai. Shume e thjeshte. Per kete i ve nje note, nuk po i pret koken. E drejte e fjales.

Historia eshte histori, qellimi pse u kapercy ( nuk u permned )  eshte tjeter gje.

Ben vaki dhe e ka harru xhanem. Ja dhe kjo eshte nje lloj pergjigje . smiley

 

Autori i Hasta la Vista-s eshte nje nder perfaqesuesit me te denje te romantizmit shqiptar te atyre viteve, dhe gjithashtu, te romantizmit shqiptar ne pergjithsi, atij te paperlyerit...

madje me duket se per disa kohe ka qene i ndaluar

Flo, marredhenia mes Petro Markos, artit te tij, dhe botes reale, eshte pikerisht kjo pavaresia e perkufizuar ketu:

"në konfliktin e saj me artin bota reale qëllon që acarohet aq fort saqë turret ta shkatërrojë artin, në asnjë rast, e përsëris, në asnjë rast letërsia dhe arti nuk e sulmojnë jetën reale, për ta dëmtuar, por përkundrazi, luftojnë që ta bëjnë më të bukur, më të jetueshme."

smiley me pelqen shume fjalia e fundit, ndonjehere me duket se pikerisht prej kesaj fjalie vazhdoj ende "te marr fryme" dhe... me duket "nje frymemarrje e bukur" !

Rosee, nese mendon se fashizmi ne ate periudhe nuk ka pasur akoma nje konotacion negativ, natyrisht qe dhe Lufta Civile Spanjolle do te te duket absurde, marrezi e pakualifikuar dhe e papare. Puna eshte qe atehere, si sot, fashizmi nuk ishte i pafajshem. Rrjedhimisht dhe ajo lufte nuk ishte dhe aq e marrezishme.

çeshtjen e disidences se Kadarese, e ka mbyllur vete I.K. , duke thene se nuk ka qene disident , veç shkrimtar ne nje vend te izoluar. Keshtu qe djema, mendoj se I. K. duhet gjykuar si shkrimtar dhe jo si ideollog, historian, analist, sepse ai nuk eshte asnje prej ketyre, perveçse shkrimtar, vlera e te cilit mendoj se qendron lart.   

Prap ne Spanje E.Kadare , kthehu ne atdhe.

Me ne fund nje çmim per Kadaren lindi, po ishte nje lindje e veshtire.

...në konfliktin e saj me artin bota reale qëllon që acarohet aq fort saqë turret ta shkatërrojë artin, në asnjë rast, e përsëris, në asnjë rast letërsia dhe arti nuk e sulmojnë jetën reale, për ta dëmtuar, por përkundrazi, luftojnë që ta bëjnë më të bukur, më të jetueshme. Ky është dallimi absolut midis tyre. Dhe në këtë rast një dallim i tillë nuk është gjëtjetër veçse konfirmimi më sublim i pavarësisë së vërtetë të artit.

E mrekullueshme!

nuk eshte e vertete! sa libra shkruhen qe shtyjne ne veprime idiote lloj lloj psikopatesh, merr ketu ne amerike psh... letersia kriminalistike apo nganjehere edhe muzika, apo video games ( qe jane art ne fund te fundit sepse jane mbeshtet ne imagjinate) kane cuar ne c'krime te llahtarshme.

definicionet absolute pushojne se qeni te verteta, qekurse i jepni si te tilla.

 

"Ana Frank", nuk sulmon jeten reale po e ben me te bukur?

"Doktor Zhivago" , nuk sulmon jeten reale po ben me te bukur ?

"La Ciocaria ", nuk sulmon jeten reale po e ben me te bukur ?

"Harku i triumfit", nuk sulmon jeten reale po e ben me te bukur?

"Rrenjet", nuk sulmon jeten reale po e ben me te bukur?

"Oliver Twist", nuk sulmon jeten reale po e ben me te bukur?

"Rrno vetem per me tregue", nuk sulmon jeten reale po e ben me te bukur?

"O Njeri", nuk sulmon jeten reale po e ben me te bukur?

 

Nga nje pikveshtrim ka te drejte, " zotesia  per te beshkejetuar me gjithe sistemet, eshte ART".

Kadare ,ketu eshte nje artist i pashembullt.

 

 

Te gjitha pasqyrojne copeza te jetes brutale per te  treguar se si nuk duhet te jete jeta, dmth per ta  bere ate me te jetueshme.

 

 Te gjitha pasqyrojne copeza te jetes brutale per te  treguar se si nuk duhet te jete jeta, dmth per ta  bere ate me te jetueshme.

vetem tek librat ose shkrimtaret e keqinj ose tek veprat e artistet e keqinj gjejme te tilla marifete (ose moralitete). nje shkrimtar i mire e trajton me te njejten DASHURI E PASION si personazhet e mire po ashtu edhe ata te keqinjte e librit te tij. edhe personazhi i keq, kur lexojme apo shohim filmin e mire, na duket i mire, i justifikuar, i plote, i ARRIRE. ky eshte dhe qellimi i artit. ti persose gjerat, dhe gjerat e persosura jane te BUKURA, megjithese pa vlere ose bile me antivlere. 

me floririn zbukurojme, e per floririn edhe mashtrojme apo vrasim. e bukura pra ndodhet ne nje rreth vicioz. ajo nuk eshte e paster moralisht. 

qe tek Homeri e verrejme kete madheshti. ne thelb, heroi tij kryesor tek Odisea, Uliksi nuk ish tjeter veçse nje mashtrues, nje dinak. ai i mashtroi trojanet per t'i pushtuar ngaqe burrerisht nuk u a doli dot. e megjithate per Homerin ose mentalitetin e kohes, ai ishte nje HERO.

prandaj dhe ka mbijetuar vepra e tij.

e t'qiera e t'qiera .....

Me mahnisin gjithmon ato qe shprehen " Se marr vesht se ç'fare ka thene, po e ka thene shume bukur".

Hajdar ;

Vetem perrallat me mbreter , nuk luftojne boten reale, po e bejne me te bukur.

 

 mesazhin per ty (qe te dedikohej tej kjo teme) e kane fshire, ndodhej poshte shkrimit tend. 

dhe je ti qe nuk kupton jo une. nuk marr vesh se per çfare po flisni tek kjo teme, çfare i kerkoni kadarese ?

mbretit ja ka lepire bythen dhe Getja, po pastaj ? te gjithe klasiket franceze i nisnin shkrimet me dedikimin ndaj mbretit, po pastaj ? tani qe franca eshte republike dhe i preu koken mbretit, te mos ti njohe keta shkrimtare se i kane lepire mbretit kepucet sa qene gjalle ?

ju çfare kerkoni nga njerezit, te vendosen ne te njejten llogore me juve ?

problemi eshte se juve nuk keni gje per te bere, vetem qendrimi ne llogore ju mbush "me patriotizem", ju vlereson, se vepra skeni. por pse kerkoni dhe nga te tjeret te njejten gje ? a nuk ju mjafton TERI JUAJ ?

 

ps; ne mos rrej qe mahnitesh se nuk ka gje ne bote qe te mahnit ty, ndryshe nuk do ishe keshtu.

Hajdar.

E ke gabim, nuk po komenton kush veprat e Kadares.

Thjesht per te kujtuar se Kadare mbetet i tille.

Te lexosh frazen e fundit, kete qe e quajne e "mahnitshme" , te jep pershtypjen se Kadare po mben nje ligjerat mbi ambientin, ku jeta reale po e shkaterron , ndersa ambienti ka qene gjithmon ne sherbim te jetes reale.

Ndersa per artin, Kadare harron se arti eshte pjese e  jetes reale, vete jeta reale eshte art.

Ate qe thote Kadare se jeta reale ka sulmuar ta shkaterroj artin, qendron, po jo ne menyren e thjesht siç e paraqet ky, eshte arti i jetes surreale qe ka kerkuar e kerkon te shkaterroje artin e jetes reale, shembull, "realizmi socialist" eshte   shkaterrues i artit.

Kadare thote " në asnjë rast, e përsëris, në asnjë rast letërsia dhe arti nuk e sulmojnë jetën reale, për ta dëmtuar".

Sikur te ishte si aludon Kadare, ku arti te kete fuqi te demtoje  jeten reale,  ateher do thote se fuqia eshte arti ( artistet), sipas kesaj mideje, i bie qe çmimet te ishin per joartistet.

 

 

 nuk po thote jeta reale ai po BOTA REALE. qe nuk eshte njesoj. me "bota reale" e ka fjalen per PUSHTETIN, jo per rete e malet a barinjte me dele.

pra kadareja flet per pushtetin e botes reale me pushtetin e botes se artit, qe ecin paralel. e shpjegon edhe pse jane paralel. 

hajt tung !

ps; shkrimin e tij mos e lexoni si gazeten, se nuk e merrni ndryshe vesh, ai flet ne menyre figurative. gjithashtu mos e mbani veten per me te qut se Kadereja, JINI MODESTE ! 

Hajdar miku,

Ajo per çka luftoj une, eshte kjo :

Nje njeriu duhet t'i thuhen te gjitha. Nje e per nje. Fakti qe ti je perendi i letrave nuk te shpeton nga permendja e incidenteve te jetes tende. Kur ia permendin dhe Platonit keto pune, vaj halli dhe per Ismailin qe eshte thjesht NJERI prej shkrimtareve te medhenj, te cilet jane jo me pak 200 cope. Merre vesh tani.

Heidegger u perlye diku. Si filozof, s'ia ha qeni shkopin. Por ama, njerezia vazhdojne duke thene se ai gaboi. Madje, e di ti si eshte shprehur Heideggeri njehere, kur e kane pyetur ne vitin 33 : perse te pelqen Hitleri ? Ja si ka thene : me pelqen ky tipi se ka duar shume te bukura, duar artisti, dhe nje njeri me duar te tilla, s'mund te jete i lig.

Merre me mend deri ku vete rendomesia e nje mendimtari te madh.

Kadare eshte perlyer diku. Shume bukur. Une kam deshire qe kjo t'i permendet sot, neser, e ne jete te jeteve. Sepse kjo eshte biografia e tij. Jeta jone, i dashur mik, me t'u bere, nuk zhbehet me. Nuk jemi Envere qe falsifikonte fotot. Nqs ti ke thene, psh : rrofte Mao Ce Duni !, atehere ti duhet te shpjegohesh per kete fjale, duhet te thuash : e thashe sepse keshtu e ashtu. Me nje fjale, gjithkush i del zot jetes se vet, te thenave dhe te berave te veta.

ps : e degjove ? Charles Pasqua eshte denuar nje vit burg mbyllur. E pra, je kush je, minister etj, ke luftuar per Francen, etj., jeta jote eshte jeta jote. OK.

vazhdo pra lal se mir e ke, merru me biografite e botes e numeroja nje nga nje njollat ne biografi. 

@spiritus: ti pyet "cila eshte kjo PM ?"

Natyrisht Pyetja e Madhe eshte mardhenia tejet e komplikuar (aq sa nuk i eshte dhene zgjidhje fundore dhe nuk besoj se do t'i jepet ndonjehere) midis realitetit dhe perceptimit njerezor. Konceptet filozofike te materies dhe ndergjegjes. E thashe qe nuk eshte per tek Peshku pa Uje si diskutim.

Ajo qe me habiti jashte mase eshte cektesia me te cilin u trajtua ky si problem i shtruar - dhe aspak i trajtuar nga IK, te kuptohemi - nga disa pena ketu, te cilet vazhdojne te kene sidoqofte repsektin tim maksimal.

Tani, si merret kjo?  Ulni n'vend se jo per kater s'jeni, por s'jeni as per keto pune smiley.

easy emo smiley

Tani, si merret kjo?  Ulni n'vend se jo per kater s'jeni, por s'jeni as per keto pune?

Jo! smiley

easy emo

Kur ta kam prish? I will.

Jo!

D'accord smiley.

Kur ta kam prish? I will.

Me too smiley.

PS: @ fh, ehh c'te ben kokrra e molles.  Mori m'qafe Edenin, e jo me Borebardhen smiley.

 

Per vete sa here kam probleme te ketij rendi, nis e lexoj libra shkencore, ato per publik te pergjithshem te tipit Brian Green-it psh...

Holluar me ndonje seminar te Lacan-it dhe ndonjerin prej 100 e ca librat e Zhizhekut...

+ rimat e Peshkut... Smile

Kjo bash pyetja, qe te jemi te drejte ne trajten te tille te  kulluar filozofike: materia apo ndergjegjia, nuk  u shtrua per diskutim nga askush, aq me pak dhe aq me e panevojshme nga Kadareja ne fjalen e tij ceremoniale.

Bashkohem me ty se tema te tilla nuk jane per ke PPU  per arsyen e thjeshte sepse filozofia dhe shkenca behen ne katedra dhe une s besoj qe njerzit e ketij zanati   te vijne per te peshkuar.Megjithate PM ka marre pergjigje ne dy variantet qe dihen. Une per vete jam materialist sepse  s mund te pranoj qe njeriu mendon pa tru.

Diskutimi mbase mori nuanca te  PM sepse flitej per raportet e artit me jeten dhe Mjeshtri, ne menyre provokative ngrinte tezen se letersia nuk varet nga jeta . Per ti rene shkurt, une mbeshteta  mendimin se letersia i sherben jetes dhe ne kete sens ajo eshte e lidhur me jeten. Gjerat jane kaq te thjeshta sa qe, pikerisht per kete arsye, arsyeja i komplikon.

S ke ci ben, njeriu eshte i denuar te mendoje.

 

 

Well, nqse arti si krijimtari eshte pjese e ndergjegjes dhe "Jeta" sic perdoret ketu merret si nje superset i materies (sepse teza nga krahu materialist eshte ekzaktesisht: "Nuk ka asgje vec materies qe leviz, dhe kjo nuk mund te levize ndryshe vecse ne hapsire dhe kohe&quotsmiley, mua  me duket se pas vargut te gjate te shtjellave te kesaj "rubrike" (te pakten qe nga fundi i viteve '80-te) per here te pare nga IK Pyetja eshte bere troc fare; fakti qe pergjigja eshte mjegull eshte ajo qe mu me ka mbushur me teper. Merr nje jete njeriu per te arrit te ajo pasiguri.

hajt mo, tek e fundit  na mjafton te kenaqemi kur lexojme nje letersi te mire,edhe nese si japim dum  ca gjerave me misterioze.Kjo filozofi minimaliste eshte si puna e atyre  qe pasi rane ne kontakt me teorite seksologjike, preludi, pika G, etj. etj. hapen syte dhe thane: po ne  deri tani kot ja paskemi fut smiley

Prandaj them se eshte mire ky minimalizem":

pula veze a veza pule,

c ta vrac mendjen per te thella,

me pak meze, shal e cica

kjo la vita qenka bela smiley

Em, qe ta heq nga shpatullat pa mu bo viza...Me argetojne, por vetem kaq keto luftrat nder-galaktikore , toka jone e gjone dhe bota juaj e huaj.

Letersia (artet dhe zejet jan&eumlsmiley eshte vetem nje zgjatim i jetes -bindja ime per momentin smiley kjo. Me vone.

PS: Dite e zymte sot ke peshku..sikur ka vdek Borebardha smiley

 

in lieu de cheers:

 

un nuk kam lind n'oborr t'leninit,

hegelin rrafa ne domino,

ja stonsat hongren zhapa shalqinit

dhe paret i lane ne kazino

 

thane si per pare  edhe per femra

jo, shyqyr zotit nuk jena keq,

per filozofi po na qa zemra

no satisfaction, po vun, po heq... smiley

  

i nderum je.. kur do e rrufitim i konjak

m'fal se mu desh me dal. do te them.

btw, neser jam ne hartford.

@ Prestigj1

Po te pergjigjem sot rreth asaj ceshtjes se disidenteve ne Bashkimin Sovjetik. Me ne fund gjeta ne shtepi kete copez nga libri i nje polaku, disident edhe ky, qe quhet G. Herling. Po ta bashkangjis ketu.

 

"

1973>>

28 nëntor>>

Ja disa hollësi të vogla mbi kthimin dhe vetëvrasjen e Marina Cvetajevës. Në 1937-n i shoqi, Sergej Efroni, nga Spanja ishte kthyer në Rusi. Po atë vit ishte riatdhesuar edhe e bija. Përmbledhja me poezi e Cvetajevës, botuar pesë vjet të shkuara në frëngjisht, përmban një shënim të shkurtër autobiografik, ku gjejmë këtë fjali: “Në pranverën e 1937-s rinovova pashaportën time sovjetike”. Ka mundësi që pas këtij hapi të jetë larguar edhe më shumë nga kolonia ruse, megjithëqë vazhdonte të publikonte në gazetat e emigracionit. Në vjeshtën e 1938-s, bashkë me të birin, transferohet nga rrethinat brenda në Paris, në një hotel të shkretë diku pranë stacionit Montparnasse. Jetonin në varfëri, për të mos thënë në mjerim. Ishte ajo vetë që e shtynte kthimin në pritje të lajmeve nga Rusia, apo ishin vështirësitë që s’e linin të nisej? Më në fund, në 1939-n, nga Le Havre ia hipin një anijeje për në Poloni.

Mbërrijnë në Moskë në 12 qershor me një tren nga Varshava. Efroni dhe e bija janë ende të lirë. Do të arrestohen në gusht. Përreth Cvetajevës ishte shkretì: i shmangeshin, t’i botonin poezitë as që bëhej fjalë. Mbante gjallë veten dhe të birin duke përkthyer poetë gjeorgjianë dhe hebrenj bjellorusë. Sa e vetmuar dhe e përbuzur ishte! Ja si i shkruante një miku: “Zenja i dashur, të faleminderit. Kjo e jotja është letra e parë që marr prej katër muajsh dhe për herë të parë që prej katër muajsh edhe unë vetë ulem të shkruaj një letër”.

E njëkohësisht kishte frikë, kishte vazhdimisht frikë. Një shënim në “fletorkën” e saj, shtator 1940: “Të gjithë thonë se kam kurajë. E pra, nuk njoh asnjeri më të frikësuar nga unë. Kam frikë nga gjithçka… Askush s’e vë re, askush s’e di, që prej një viti (pothuaj) kërkoj me sy një kanxhë, e s’e gjej...”.  >>

Ja si e kanë përshkruar në ditën e evakuimit nga Moska në Elabuga: “Në stacion Cvetajeva shikonte përreth e trembur. S’e linte të birin as për një çast. Në sy i lexohej përhumbja”. Mbërrin në Elabuga në 18 gusht 1941. Shtëpiza e një çifti pensionistësh i pëlqeu menjëherë, sapo kaloi pragun. Ndoshta sepse më në fund gjeti atë kanxhën e ëndërruar. Dhjetë ditë më pas, të dielën, shtëpiza u zbraz që në mëngjes. E zonja e shtëpisë me të birin e Cvetajevës shkuan në punë vullnetare, i zoti i shtëpisë me nipin u nisën të peshkojnë. Ka shumë mundësi të jetë varur sapo këta kanë dalë nga shtëpia... >>

 

I biri u nis në front dhe u vra pothuaj menjëherë. Sergej Efroni vdiq në burg, ose u pushkatua. Shpëtoi vetëm vajza. Pas shumë vjetësh nuk ish më e mundur të përcaktohej se ku ndodhej me saktësi varri i poetes në Elabuga, ndaj dhe poshtë një pishe ngulën një kryq të vogël hekuri me mbishkrimin: “Në këtë pjesë të varrezës ndodhet Marina Ivanova Cvetajeva, 1892-1941”.>>

 

Në 1940-ën u organizua një takim sekret mes Cvetajevës dhe Ahmatovës në Moskë, në apartamentin e një miku të përbashkët. Pas një bisede të gjatë kokë më kokë dolën nga dhoma të tronditura. Ndoshta s’do ta marrim vesh asnjëherë çfarë i thanë njëra-tjetrës. Cvetajeva vendosi të dalë e para dhe kur u ndanë Ahmatova e bekoi. U takuan edhe një herë tjetër, rastësisht, në një rrugë të Moskës. Në Paris, përpara se të vdiste, Ahmatova kujtonte: “Ishin dy burra që na ndiqnin hap pas hapi. Pyes veten edhe sot e kësaj dite se cilën nga ne ndiqnin”.

Shënime të vogla në librat e mëdhenj të Nadjezhda Mandelshtamit. "

 

  Hurbi, e lexova komentin te tema ime, po meqë u fshi dhe nuk kisha kohë të të përgjigjesha në mëngjes, po të shkruaj këtu.
Dje pashë nëpër internet se çfarë ishte thënë në shtypin grek për Kadarenë dhe çmimin. Rashë në disa faqe interesante.
E para ishte e partisë komuniste greke e cila me një deklaratë si të qëmotit, shkruar me shpirt revolucionar, dënonte Kadarenë për shkak se kishte ngrënë bukën arushave rusë kur ishte në Moskë dhe duke dënuar komunizmin, cilësohej si bukëshkalë.

Më pas, lexova për një artikull për pritjen që i kishin bërë në Athinë, duhet të ketë ca kohë ky lajm, mbase vite. Ishte i mbushur plot me pompozitet dhe lajka për shkrimtarin tonë. Pa shumë rëndësi kjo.

Në fund, në një blog lexova një artikull për "Urën me tre harqe". Atë gocën e blogut nuk e njoh dhe po të sjell me perifrazim çka thoshte: Mu kujtuan përrallat e gjyshes time kur isha e vogël. (...) Është libri i parë që më bëri të futem në botën e atyre njerëzve në kohën e mesjetës. Gjatë leximit, dallohej qartë se kishe të bëje me një shkrimtar të madh.
Këto pak a shumë kjo grekja.

 

Më poshtë akoma, lexova dhe motivin e vlerësimit për çmimin që mori. Dhe motivi nëpërmjet shtypit shqiptar, formulohet kështu:

 

Çmimi i madh spanjoll ''Princi i Asturias'' i dorëzohet Kadaresë

Shkrimtari shqiptar Ismail Kadare mori dje, Çmimin e madh spanjoll, Princi i Asturias për Letërsinë (Prince of Asturias Award for Letters), një nga çmimet më prestigjoze në botë në një ceremoni solemne të organizuar në Teatrin Campoamor të Oviedo-s (Spanj&eumlsmiley.

Inspiruesi i lirisë, përballë totalitarizmit

"Inspiruesi i lirisë, përballë totalitarizmit", - ka qenë motivacioni i çmimit, dorëzuar shkrimtarit Kadare, nga Princi i Asturias, Don Felipe de Borbón, - i cili mbylli ceremoninë pas laureimit të tetë personaliteteve të tjera në fusha të ndryshme të jetës, me një fjalim që tradicionalisht konsiderohet si, ngjarja më e rëndësishme që Ai realizon përgjatë vitit. Princi i Asturias, Don Felipe de Borbón, vlerësoi mbrëmë në ceremoninë e nderimit në Teatrin "Campoamor" të Oviedo-s në Spanjë, shkrimtarin shqiptar Ismail Kadare, si "një prej shkrimtarëve më të mirë evropianë të të gjitha kohërave, që e përshkruan me mjeshtëri situatën e vendit nga ai vjen, Shqipërisë."
 

Ky robi tani, të cilit ti i ke gjetur "gjepura", është përkthyer në 30 gjuhë. Ka jehonë ndërkombëtare, është vlerësuar me dy çmime të mëdha. Do të duhet shumë punë t'i bindësh për të kundërtën, jo anëtarët e peshkut, po të gjithë ata që e përkthejnë, e lexojnë dhe e vlerësojnë.

Ke shumë punë Hurbi, përvesh mëngët.

 

1. As e kam idene ç'kam shkruar ne temen tende. Te lutem, ma kujto pak ç'kam thene. Ti duhet ta dish qe njeriu nuk ka me shume se dy-tre ide fikse te cilat i ndjek gjithe jeten. Te tjerat jane luhatese : sot me Gjermanine, neser me Angline, e pasneser me Polonine. Per rrjedhoje, mesazhi im ne temen tende me rezulton krejt i paqene.

2. "Inspiruesi i lirise, perballe totalitarizmit" eshte nje tallje dhe fyerje e rende ndaj se pari logjikes njerezore (logjikes si logjike), dhe e dyta ndaj cave qe iu kane humbur kockat.

3. Nje inspirues lirie, qe me ra rasti ta lexoj para ca javesh, ishte dikush qe kishte shkruar me 1953 nje leter ndaj Hoxhes. Kete leter e ka sjelle Jeruzalem. Ti nuk e beson por nuk besoja kurre qe nje koke shqiptare e 1953-it, me ate mbyllje qe kishte Shqiperia, te ishte aq ne pararoje te ngjarjeve te letersise. Nje leter shembullore, dhe qe duhet lexuar me detyrim ne fakultetet tona te letersise. Me duket se ishte tekst i Kasem Trebeshines (ndoshta dhe gabohem).

Ne po te njejten kohe, nje student shqiptar shkruante budalliqe ne nje institut rus, ku mesonte veprat e Shollohovit sesi duhet te shkruaje njeriu i ri socialist.

Kasemi ne burg, e Cmajli ne Moske. Inspiruesi.

4. Te gjitha keto gjera, une s'kam ndermend t'i mesoj nga Spanjollet, as nga vete dora e mbretit, naltmadhnise se tij.

________

Zoteri,

Neser pasneser Peter Handke do te fitoje Nobelin, ose do te fitoje nje çmim tjeter te madh. Por kjo nuk do ta fshije kurre trendafilin e tij mbi arkivolin e Millosheviçit.

Harold Pinter fitoi Nobelin (2005) nderkohe qe ne 99-en çirrej kunder Natos sepse po bejme krime ndaj Serbeve. As ky turp nuk do t'i hiqet ketij, edhe pas vdekjes.

Siç tha Finisterre diku tjeter, edhe Ezra Pound eshte goxha poet (kur nuk flet budalliqe), por ama nuk do t'i fshihet nga biografia qenia e tij fashist.

Eduard Limonov shkruan dhe botohet qetesisht ne France, me kritika te mira madje, por asnjehere nuk harrojne te thone se ai ka gjuajtur me doren e tij me snajper mbi fatkeqet e Sarajeves.

E plot e plot.

Une jam duke thene : mos u tallni me kujtimin e njerezve. Mos i thoni Kadarese : frymezues i lirise, as Limonovit : hero i miqesise ndermjet popujve ; as Peter Handkes : humanist i madh.

Sepse kjo eshte te tallesh edhe me gjakun e nja ca te vrareve ne Shqiperi, edhe me gjakun e ca boshnjakeve dhe shqiptareve ne Kosove.

E more vesh tani ? Nuk i duroj talljet. Kaq.

______

Dhe per letersine, ti nuk e beson por letersia e Kadarese me duket pese me hiç. E more vesh ? Per mua s'ben si shkrimtar. Ose ben, por s'eshte fare fare fare stili im. I do emrat e ca qe jane stili im ? OK, njehere tjeter.

 

 

Po që ti fut ujë në të gjitha anët në diskutime, kjo nuk është gjë e re. Përveç kënaqësisë që ndjej kur e zbuloj që ti e merr vesh se unë e kam marrë vesh, asgjë tjetër nuk më jep.

Që t'i shkojmë deri në fund, megjithëse nuk mendoj se je i interesuar, mund të kërkosh ta rivendosin postimin. smiley Siç (mbase) kërkove ta heqin.

Pjesës tjetër më poshtë, po i përgjigjem ndryshe.

Që ty të janë fryrë gjëndrat prej komunizmës, kët e pranoj. Po njësoj si për çdo qënie, në rast se i fryhen ato të shkreta gjëndra, kap një femër mundësisht të klasës së primatëve në mos homo sapiens. Fundja paguan një, ose çlirohet vetë. Po ama... që i janë fryrë gjëndrat, nuk do të thotë se duhet tia mbështjellë Larushes, lopës së komshiut kështu siç bën ti.

 

 

Ah po ! ky po qe eshte shpjegim.

Jo vetem qe s'kam kerkuar te me heqin postimin, por po shkoj tani me vrap e po heq ate qe thashe me lart, sepse lum miku, me duket se humba kohen kot me ty.

Se kam llafin per kete punen e postimeve dhe debatin me Julin por pikat 1.2.3.4. dhe citimet per P.hanke,H.pinter dhe E. limonov.

Ismail Kadare - Inspiruesi i lirisë, përballë totalitarizmit.

Terheq gjitha komentet, nuk eshte faji i Kadares, e kan quajtur "inspiruesi i liris", po si artist nuk ka mundur te demtoje jeten reale.

Si te thuash Kadare ankohet qe arti nuk ka fuqin te mund jeten reale, sikur ta kishte kete force, Kadare do munde diktaturen, bashke me diktatorin,Ole.

Se di pse kisha nje ndjenje se çmimin ja kane dhene per inat te Hurbinekut.

Paska qene ndjenje rrencake, sa keq.

 

 

 hurbineku do vrase veten (ne fakt do çmendet se per te vrare veten nuk ja mban) vitin qe vjen kur Kadareja te fitoje me ne fund nobelin. 

dhe a e dini pse urbineku nuk e do kadarene, ngaqe pasi i perktheu vetem nje liber, kadareja e prishi bashkepunimin me te, dhe rikaloi tek tedi papavrami qe kur filloi tu lujt filma nuk po kish me kohe per perkthime, duke ja vonuar letrat kadarese. 

ps: qe ka te drejte tek cilesimet karikaturale qe jep "perendimi i lire demokratik" (por po aq demogog sa stalinizmi me i keq) ka pak. vetem se kur ne kete vorbull kerkon te fuse dhe kadarene, aty gabon e tregohet naiv.

kadareja lun pjesen daje (siç e luante ne kohe te enverit). e kuptoi qe çmimet per letersi si dhe çmimet per çdo lloj aktiviteti ne bote, sot t'i japin TRAPAT (ose me sakt politikanet) e ketyre duhet t'ja u ngjyesh shkrimin te pakten ate te fjalimeve po me politike qe te te vleresojne. 

kadareja e ka fiksim nobelin, sepse di fare mire, qe prej atij (kush ka kohe ta lexoje vepren, ndersa çmimin e ke tek wikipedia, veç dy sekonda kohe te merr)  do te behet lapidar per shume breza ne shqiperi e me gjere.

me ne fund e gjeti menyren sesi te arrije tek çmimet. vitin tjeter ka nobelin ne xhep. kujdes zemren ju qe e keni inat, se mos i pusho ndonjerit  smiley

 

Hurbineku nuk do ta rruaje me mjekren deri ne tetorin tjeter, dhe kur ta fitoje Kadare çmimin, ai do te shkule mjekren nga inati, si sulltan Murati.

Dhe e dyta, çeshtja e daljes mendsh eshte zgjidhur : je le suis déjà.

Content, là ?

ps : nuk e lexove me lart qe Kadare nuk me pelqen si shkrimtar ? Ore, kaq te veshtire e keni qe te kuptoni se me pelqen Cehovi por jo Gogoli, Camus dhe jo Simon, Houellebecq dhe jo Le Clézio ? 

  

"Une jam duke thene : mos u tallni me kujtimin e njerezve. Mos i thoni Kadarese : frymezues i lirise, as Limonovit : hero i miqesise ndermjet popujve ; as Peter Handkes : humanist i madh."

Por kjo jo sepse keta nuk jane te tille, por sepse te tille nuk ka. Sipas standardeve te tua or Hurb, vetem Jezusi do i meritonte cmime te tilla, madje edhe ai do haste veshtiresi duke pas parasysh qe ia kishte me te futme Judes kur ia percaktoi rolin si tradhetar. Ti thua edhe Kasem Trebeshina pervec Jezusit. Po ti kaq te veshtire e ke te kuptosh qe njerezit i frymezon per liri Kadareja por jo Trebeshina? Ti do thuash qe nuk jane njesoj, pasi qendrimet estetike jane subjektive ndersa ato morale jane objektive. Dhe per kete ti je i bindur, pavaresisht demonstrimeve mbi te kunderten, dhe pavaresisht faktit qe eshte pikerisht bindja mbi objektivitetin moral qe ti ndan me ata qe shan. Kaq te veshtire e ke t'a kuptosh qe terma te tille si "mos u tallni me kujtimin e njerezve" nuk i thone vec Kreontet qe ke vene ne sfurk? Uli tonet, te kam thene disa here, nese je vertet serioz mbi ato qe thua, pasi nese te shqetesojne vertete ceshtje te tilla, nuk do ndeshkoje aktoret duke iu vjedhur gjuhen e duke perdorur te njejtat metoda.

Lulian,

A ke degjuar ndonjehere per Miguel de Unamuno ?

Te lutem, interesohu pak per te. Shiko mos gjen diçka per nje ngjarje ne nje universitetin e Salamankes (mos gabofsha). Andej nga 36-37. Eshte nje episod i rralle. I shoqeruar me nje foto te shkelqyer. Dhe Lulian, jane kesi ngjarjesh qe na lartesojne si njeri dhe jo dora e ngritur e Ismail Bej Kadarese ne kuvend apo front apo tjeter. Please, be serious.

@ Emig

Kam pershtypjen se Kadare me "Jete reale" nenkupton kushtezimin shoqeror te njeriut, dmth flet per "ndergjegje morale".

Kurse ti kerkon te flasesh per "aktivitetin (shqisor) m'ane te se cilit qenia (subjekti) njeh boten" dmth per konceptin e pergjithshem te "ndergjegjes". Sepse perndryshe s'do flisje per "materien gjithnje ne ndryshim". Me keto tashme merret filozofia e shkencave.

Duke iu kthyer shkrimtarise (jo artit pra, se perndryshe ceshtja do t'nderlikohej edhe me shume), ajo qe me neverit personalisht eshte pretendimi i disave se pamvaresia e "republikes se letrave" varet thjesht nga liria shoqerore. A thua shkrimtari s'ngrihet pothuaj ne nivelin e Zotit kur krijon nga hici bote qe me pare s'ekzistonin. A thua shkrimtaria s'u varka direkt nga shkrimtari.

S'e di ku e ka hallin Kadare me keto qe thote. Ndoshta, sic thua ti diku me siper, po ben ndonje bilanc jete... Ndoshta, sic thosh dikush tjeter, ka shkruar nje fjalim dhe aq... Ndoshta as qe e ka shkruar fare... ndoshta ia kane shkruar...

Idete qe shprehim ketu (dhe gjithkund) rreth Kadarese bejne pjese ne nje proces te natyrshem identifikimi. Ne projektojme mbi ato qe thote Kadareja idene tone mbi boten. Dhe ky proces, se paku ne kete moment historik, s'mund te jete vecse i nje natyre etike. Por ndoshta keshtu ka qene perhere, ku i dihet?

I rashe pak gjate e s'di ne u shpjegova apo jo. Mungesa e "E"-se me dy kacurrela te balli e ben kete pune edhe me te veshtire. Harrova edhe kafen mbi zjarr! smiley

 nuk thote jeta reale kadareja po BOTA REALE ! a dini te lexoni juve apo jo ?

dje, tek opinion, kadareja ka dhene nje nga intervistat e tij me te mira

a mundeni te sillni ndonje link per ata qe nuk e kane pare? eshte vertet per te mos u humbur !

Per çfare foli ai burri, flo, mban mend gje ? Si ide, te pakten. Se per fjalite, i ndreq vete une ne koken time, e kam pare ca here duke formuar fjali, edhe ne frengjisht, edhe ne shqip, dhe mire pastaj...

A kishte lidhje klasa drejtuese komuniste e asaj kohe me Bashkimin Sovjetik?

Ashtu... Më vonë pas një viti, kur fitoi puçi, ahere u bënë të qarta disa gjëra, u hap fjala që puçistët kishin lidhje, kishin shtirë në dorë Ministrinë e Jashtme dhe të Brendshme, praktikisht kontrollonin Rusinë shumë kohë më përpara. Me sa duket kishte hyrë në lidhje me Jugosllavinë dhe me Shqipërinë. Kjo është ajo që mendoj unë se ka ndodhur. Në Shqipëri nuk e pranon askush këtë gjë. Janë zbuluar dokumentet për marrëdhëniet e tyre me Jugosllavinë dhe ka qenë një arsyet hovëzimit të Millosheviçit, që në atë kohë po vinte në pushtet, nuk është vërtetuar asgjë nga ana historike dokumentare lidhur me Shqipërinë. Kudo thuhet që në atë kohë ka pasur bisedime të fshehta me ta dhe është një tjetër thashethem, që është përhapur kudo, që në Tiranë natën e parë, atë pasdite gushti, kur kujtuan se puçistët fituan, janë bërë festa kudo, në rrethe të nomenklaturës të asaj kohe. U siguruan si duket, hipoteza është se ata i kanë thënë mbahuni-mbahuni me fjalë sa të vijë dita që do të zgjidhet ky problem.

smiley

Ja kjo eshte nje nga pergjigjet. Marre nga Shekulli. Duke kujtu qe Kac Myftari ishte i vetem ne sojin e vet, nga sot e terheq kete konkuzion.

Në Shqipëri nuk e pranon askush këtë gjë.

Vete po e thote. Une nuk thashe gje. smiley

foli per te gjitha ato gjera per te cilat ka folur edhe me pare,( historine  shqiperise, kosoven, islamizmin etj ) per te gjitha ato gjera per te cilat shkruan ne shtypet prestigjioze boterore si nje atdhetar i mire dhe nje ambasador i denje i shqiperise, nderkohe qe zyrtaret tane flene gjume...

por pjesa qe me pelqeu shume ishte kur fevziu e pyeti perse fjalimin ne spanje e mbajti ne gjuhen shqipe... dhe ai midis te tjerash iu pergjigj; sepse kjo eshte gjuha ne te cilen une i kam shkruar te gjitha ato libra per te cilat sot marr cmime...

shpresoj qe te sjelle dikush ketu ndonje link te emisionit qe ta degjosh dhe ti

 

... ose ngaqe nuk qullos gje ne asnjeren prej ketyre gjuheve, perveç ne rusishte, por sot kjo nuk eshte kushedi dhe aq lartngritese.

... ose ose Kadare nuk ka kurrfare respekti per perkthyesit e tij kur shprehet se fola ne shqip ngaqe "kjo eshte gjuha ne te cilen une i kam shkruar te gjithe ato libra per te cilet sot marr çmime", e qe ne fakt askush i huaj nuk i ka lexuar ne shqip. Dhe kjo anashkalohet pfyyyyyyyit !

... ose ose ose po te gjej une nje emision letrar francez ku ishte i ftuar dhe Kadare dhe te shikoç ç'ndodh ne boten e çudirave... si Lize e vogel qe je.

Hurbinek, shume i padrejte, i pamerituar dhe cuditerisht i paarsyeshem ky koment. E kuptoj qe nuk mund te merret njeriu gjithmone me gjera shume te rendesishme, por edhe me keto lloj ngacmimesh te vogla nuk ka pse merret. Deri ne kete pike te degjeneroje debati per Kadarene?

Ne fakt, edhe mua me beri pershtypje te mire intervista. Vetem se kur Kadareja nis te flase per fene islame dhe ca gjera te tjera qe i ka pare nga larg me syzet per nga afer, me vjen te fik televizorin. Problemi im, madje guxoj te them yni, eshte qe na ngaterrohet keq realiteti, trillimi, dhe reklama kur vjen puna tek Kadareja. Kur presim prej tij 'te verteta te medha' na zhgenjejne verejtjet siperfaqesore, qe shiten shtrenjte, sepse i ka thene Kadareja. Por deshira e tij per te folur 'mire' per Shqiperine, per te luftuar racizmin duke sqaruar ekuivoket, e perzjere me dashurine per perqasjet pikante, ushtron presion ta largoje analizen e tij nga fakti. Po ta pranojme kete anesi, mund ta degjojme me qetesisht Kadarene. Veshtiresia rilind pastaj kur preken tema, vertetesia e te cilave eshte e rendesishme per ekzistencen tone individuale.

Megjithate duhet te ritheksoj se Kadareja foli shume shtruar, me dashuri por jo pasion per vendin, me modesti, dhe aq sa e pashe une me nje tendence per t'i pare gjerat gjere, ku njohuria per te teren te ndihmon te flasesh edhe per detajin. Ne kemi nevoje per perpektiva te tilla.

Seriozisht e ke per ate te islamit?

Nuk tu duk si percartje e paster ajo teza e re fringo qe per nje jatagan ne brez shqiptaret u konvertuan ne muslimane ? Te ka shpetuar apo si ?

E deshin jataganin se donin te luftonin per liri ? Dhe pastaj qendruan 500 vjet duke u ngrof ne diell ?

Kemi thene ne nje diskutim tjeter. Do ndryshoje trendy ndaj islamit qe prej vizites se Obames ( Prill )  ne Turqi. Te kujtohet besoj kush ishte jehona e deklarimeve atje. Nuk mund te shpetonte Kadare nga kjo.

Ndaj deklarimi ne forme kthese se islami tradicional shqiptar eshte shume tolerant e ndoshta me i mire ne Ballkan dhe Europe nuk eshte se ma con mendjen ne ndonje vend tjeter sesa tek vete pyetja qe beri Fevziu.

Ishte pyetje qe i vinte mire ne mide Kadarese qe ka pergojos dhe heqjen e  kepuceve ne dere te xhamise. Kete lloj pergjigje e dashur Tropizme ( pra islami tradicional shqiptar ) e di cdo shqiptar ne moshe per te shkru ne thertore. smiley

Mua mu duk serish plak i roitur, bile dje edhe me tendenca konspiracioni smiley

Nese i rreferohemi Ftese ne Studio, atje ka pohuar qe ishte gati te largohej nga Shqiperia shume here, ndersa dje pohoi qe as me 1989 nuk ishte i pergatitur. Lemsh dmth.

Ja dhe nje element tjeter : nese do flitet per racizem per shqiptaret, pa diskutim qe shembulli do jete ndonje italian.

...Sepse na quajnë shtet barinjsh, që nuk kemi pasur asgjë. Pa pikë turpi thonë ndonjëherë të huajt racistë, një italian më kujtohet tha: "Shumë Skënderbe keni këtu". Ku keni parë tjetër, i thashë unë, vetëm në Tiranë. Në Itali mund të ketë shumë statuja, mbushur nga të gjitha anët, në Shqipëri, një statujë i dukej shumë. Sepse në Shqipëri e konsideronte një vend barinjsh...

Mua mu duk serish si nje interviste rehabilitimi po edhe pak reklame natyrisht.

P.S. Une nuk mund te te kem xhan sa ASHes. smiley

Seriozisht e kisha, dmth, mgjs nuk e identifikova dot ne ishte percartje apo kullerllik (them se anoj edhe une nga percartja), ne nje moment me erdhi per te qeshur, momentin pasardhes desha te fikja TV-ne se s'po kam shume kohe per budallalleqe. Seriozisht fare, as qe dua ta degjoj me Kadarene te permende fjalen 'islam' e jo me te na jape trajtimi antropologjiko-teologjike mbi kete ceshtje, jo po nje islam qenka me i mire se tjetri, e me the te thashe. Sa per punen e pisqolles, fqinjet tane paskan qene me paqedashes se ne, ose, sipas nje teorie te fundit, 'ne donim t'i mbanim armet me leje'.

Jam dakort me fjaline tende te parafundit. Por, deshira per t'u rehabilituar i kishte dhene nje qetesi dhe modesti te cilen une, ngaqe s'e prisja, e pelqeva. Sa per xhanin, eshte ceshtje dimensionesh smiley

Shkurt, thame te njejten gje. smiley

jo po nje islam qenka me i mire se tjetri, e me the te thashe.

Bile eshte e rrezikshme.

Me vjen mire qe nuk shkruan per inat tim smileysmiley

smiley

jon popll harbut, no question.

si tha n'fund: "u kno'w't means food shaped like dicks? the best kinds!" smiley

jo jo nuk jam aspak nje "lize e vogel" une, smiley mos ngatero nocionet, dhe mos u trego maskilist...  medemek meqe jam femer nuk arrij te mbrrij larg me mendje...

po ta perkthej serish se me duket se ti i keqinterpreton me vetedije te plote te gjitha ato qe thote kadareja

mund te shash ne gjuhe te tjera, mund te kendosh ne gjuhe te tjera, por ate pasthirmen qe te del nga shpirti  "ohh" di ta thuash me mire, vetem ne gjuhen e nenes...

p.s

sigurisht qe ti mund te gjesh doza patetizmi tek shpjegimi im ...

p.s1

dhe nuk me intereson fare nese ai e flet frengjisten me theks apo pa theks, apo se sa linguist eshte

Nuk ka gje po he. Si thone françusket : "y a pas mort d'homme". Qe edhe shqiptaret e kemi fjale per fjale : "ska vdekur kush". OK.

Nashtina, e kam treguar njehere kete perrallen por po e tregoj edhe njehere, fundja dy te skuqura mollaqesh te bejne dem, por jo dy perralla.

Puna ishte keshtu :

Ka qene nje emision francez (para nja 2-3 vjetesh) shume i bukur, e ndiqja çdo te merkure, Culture et dépendances, apo jo mo shoke franceze, flisni, ju kujtohet ? E drejtonte FOG, Franz-Olivier Gisbert, qe na eshte rikthyer prape, tip i kendshem, me pelqen. Nejse.

Ne kete emision, qe thua ti Hirushe, meqe Liza na duall naive (kurse Hirushja nuk ishte dhe aq, ua hodhi me ne fund dy shemtaqeve), ftoheshin (jo nga klimatizatoret) njerez te medhenj fare. Psh, aty vinte Derrida (ndjese paste), vinte Regis Debray (maskara i ndyre, filofoz goxha, shok mish e thua me Ce Guevaren tone te dashur te çunakeve te Tirones), vinte Marcel Gauchet, filozof dhe ky, vinte Egdar Morin, burre i mençur, e ç'nuk vinte.

E njedizaj, FOG kishte menduar te therriste dhe Kadarene tone legjendar. Thashe me vete, me ne fund, ja ku do t'i tregojme botes kush jemi. (Asokohe dhe une isha ne vrullin tim patriotik - ia çaja menderet shokeve duke i folur per shqiptaret qe ç'nuk kane shpikur, deri dhe vete fyellin, nejse). Nje t'u futur ne hotmail, hapa kutiçken time te emaileve, kisha ca shoke e shoqe franceze, eh mire, iu thashe :

Shoke e shoqe, nqs doni ta dini sa te forte jemi ne shqiponjat, shikoni sonte emisionin ashtu e keshtu, ora 22.30, se kemi nje shkrimtar qe i ve ne tuç te gjithe shkrimtaret e tjere. OK, me thane grupi francez.

Eh mire, pasi lava enet, pastrova vendin, sperkata pak ereza te mira neper shtepi (po pergatitesha per takimin e madh, demek), u ula ne nje gje te bute qe kam ketu dhe paf ! ndeza TV.

France3 - Culture et dépendances, nga FOG.

Filloi. Qetesi ne dhome, asnje zhurme. Le qe s'kishte kush te bente se gruan e kisha derguar tek prinderit per ndonje rrezik sabotimi me ndonje telenovele tip Urgjence. Nejse.

Doli ky Fogu dhe ia keputi : kemi ftuar sonte emra te medhenj, kemi ftuar Elie Wiesel, Cmim Nobel per Paqe, kemi ftuar Michel Tournier, shkrimtar i madh francez, kemi ftuar dhe Ismail Kadare, shkrimtar i madh shqiptar. Falemnderit qe keni ardhur. Tavoline e bukur, si thua ?

OK. Filloi ky Fogu, dhe ia dha fjalen Eliut. Ky miku, ka qene per pushime ca kohe ne Auschwitz dhe filloi te na tregonte si ia kishte kaluar, me gjera e plot. Tha qe kishte pasur ca aksidente te vogla ku i kishin vdekur ca njerez te familjes, por tha qe s'ke ç'ben, jeta i ka keto.

Pastaj filloi ky Michel Tournier, ky ishte nje plak kokemadh, faqetul, dhe qe s'me pelqeu fare. Ky ben pjese me ata çunat e Nouveau Roman, tip Alain-Robe Grillet, diçka e tille, nje plak matuf qe s'e marr vesh fare, e qe ka bere mire qe eshte nisur per matane. Nejse.

Dhe me ne fund, rradha jone : penalltine do ta gjuante Kadare. Kadare ka pase luajtur shume futboll, ne Rusi, me Lev Jashinin, etj. OK, e mori topin Kadare, e puthi njehere, e vuri tek pika e penalltise, porta pa portier fare, dhe mori vrull. Por do ti, Hirushe, nganjehere te kapen tersi e s'ke ç'ben. Kadareja im i dashur doli huq ! S'e goditi topin fare !

Pa ç'pa Fogu, ia mori topin dhe ia dha Eliut prape. Ky vazhdoi te bente ca gola, pastaj beri ca gola dhe Misheli, dhe ne fund ia dhane topin Kadarese, mos ndoshta i kishte mbetur merak.

Ky prape huq ! Eh mire, ky Fogu u skuq fare ne fytyre, duke menduar per llogarine qe do te jepte neser ne drejtori, per sabotim emisioni me ftesen qe i kishin bere njerit qe s'bente gola as me porte bosh. Nejse, ia mori topin prape ky Fogu, dhe Kadareja yne, a i ra a s'i ra njehere topit. Kishte harruar si luhet, me duket, kohe e larget rinia e Moskes.

E ta kam llafne, shoket e shoqet e mia, te nesermen, kane qeshur me mua sa te them te drejten, preva nje bilete avioni dhe erdha e ndenja nja 3 jave te mira ne shtepi, per zbrazje idesh te keqija, dhe per frymezime te reja.

C'te te them me teper, moj Hirushe, ç'te te them.

Eh mire, ska gje, sa per theksin e frengjishtes, ai mavria le te kishte bere thjesht nje gol, pa pastaj s'do i kerkoja fare llogari nese i ra me te jashtme apo me te brendshme, apo me majuc fare. Keto jane çeshtje futbollistesh, publiku do vetem gola.

une e kuptoj qe ti do te gjesh se s'ben auditor per te treguar perralla, ( se s'ben auditor "kukullor" ) por nuk eshte rasti im !!!

Perralle, perralle, ama ka nja ca te verteta aty, sa habitesh fare. Pastaj, ç'kujton ti, se perrallat jane genjeshtra ? Kush te ka thene ty se ujku nuk deshiron te haje Kesulekuqen ? Ujku eshte shume i keq, flo, edhe ne perralla. Une s'kam degjuar ndonjehere per nje ujk te mire ne perralla. Keshtu qe merri te verteta keto qe them une ketu. Une t'i zbukurova nje çiçke sepse kam dell shkrimtari (vete Naltmadhnia e Tij, Koth Ere, e ka pranuar kete publikisht).

Qe nga ajo dite, Hirushe, jam i traumatizuar nga bashkimi ne te njejten vend i ekranit te TV frances dhe Kadarese. Sepse e di qe te nesermen do te marre çmimin e futbollistit me kot ne bote.

Nejse, rendesi ka qe atje ne Shqiperi ai ben gola, siç duket portat jane me te medha, dhe topat me te medhenj gjithashtu dhe zor te dal huq. Por ketej nga Franca, me ngadale. Te mos flas pastaj per ne Hungari, me ato porta qe lozin ata, harroje kete.

po mor xhan po, sa mire qe e analizon shqiperine pa qene fare ketu !! , gjene c'them dhe une? ti je i afte te kritikosh nje roman pa e lexuar fare!! po une hirushja, doja te dija dicka per sensin e semure te protagonizmit te juve mergimtareve... sa ju ka ecur se fundmi ? sa vemendje keni terhequr perreth nepermjet kritikave tuaja perrallore e kaq te vyera ? c'mund te na llafosesh per kete ti shoko?

S'me ka ecur gje te them te drejten. Asnje email pergezimi, asnje dekorate publike ne mes te peshkut, asgje. Siç duket kritikat e mia jane me teper se kritika : ato jane rrufe e vetetime, ne qiellin me re dhe suferine.

Problemi i perrallave te mia eshte vertete shume i mprehte, falemnderit qe e ngrite si çeshtje. Ne keto perralla, ka aq shume te verteta sa dhe vete une habitem si ka mundesi qe nuk i dija per te verteta. Ta kam fjalen, qe diskutimi "pastertisht" teorik, nuk me intereson. Truri im i vockel, dhe shpresoj qe ky i fundit te jete ne perpjestim te zhdrejte me tendin, lodhet shume shpejt nga formulat e gjata alla kantiane ku te duhet nje jave per dy fjali. Me pelqen, e dashur Hirushe, levizja e shpejte e mendimeve, ideve, budalliqeve, buzeqeshjeve, nenqeshjeve, perqeshjeve, me pelqen qe gjithçka te jete ne vlim, ne shnderrime te perhershme. Kjo me zbavit, me argeton, me rrit, me shton jeten.

Shqiperine, te them te verteten, nuk e njoh mire. Por besoj se njoh mjaftueshem Shqiptaret. 50% duke pare tek vetja, dhe 50% duke pare te tjeret. Kurse Shqiperia eshte me teper se kaq. Ata qe arrijne te kuptojne Shqiperine, quhen burra te medhenj shteti, qe ne duhet t'i presim dhe pak.

Ne lidhje me diskutimin e librave pa i lexuar fare : me pelqen shume. Psh, kam komentuar njehere Kontin e Monte Kristos. Nuk besoj ta kem lexuar te plote. Kam bere perpjekje, por s'kam mundur : teper i gjate, teper i lodhshem, me faqe te tera per t'u kapercyer, pa e prishur fare bukurine e librit.

Cfare ndodh ne kete liber qe une te mos e di dhe te mos kem te drejte te flas per te ? Asgje nuk me pengon, asgje. Edmond Dantes eshte nje njeri mizor, i pashpirt, dhe per mua, nje idiot. Nuk eshte e mundur qe nje njeri te verbohet aq shume sa te prishe ca lumturi familjare, ndonese meskine. Edmond Dantes, per mua, eshte i kunderti i heroit tim qe eshte, psh, Sanço Pança mbi gomarin e tij, e qe ishte ku e ku me i mençur se kaloresi Don Kishot i bulevardeve tona.

C'te te them tjeter ? Me thuaj nje roman çfaredo, dhe une te flas ne vend per te, pa ia lexuar asnje germe. Kjo eshte ç'na eshte, pa pas leximit te gjithe dine te flasin.

po shperndarje ( ne perpjestim te drejte) edhe tek autore te tjere, kete kerkesen per vemendje, s'ka pse t'i paguaj kadareja te gjitha haracet : D

p.s

 diku ne nje film, me mishel faifer dhe xhorxh klunein, te dy te divorcuar qe urrehen per vdekje, me duket se titullohet "nje dite e bukur",   djali i vogel i misheles i shpjegon kluneit, qe nese do ta kete mire me te, te mos e therras asnjehere "doll" smiley

Et nous y voilà !

Me pelqeka sot shkrimi i shtrembet. Sot do te rri drejt dhe do te flas shtrembet. OK, lets go.

Une do te kisha folur, dhe madje kam folur goxha per autore te tjere shqiptare qe s'i kam lexuar asnjehere deri ne fund. Kam folur per ca shkrimtare te kesaj faqeje, kam folur dhe per shkrimtare atje. Psh, kam folur per Dritero Agollin, Ben Blushin, Dhimiter Xhuvanin, Diana Culin, etj. Nuk i kam lexuar asnjehere te plote. Por kam folur. Madje kam folur dhe per Brunilda Zllamin, nuk e kam lexuar asnjehere, mungese kohe. Por ama kam folur, dhe madje me ç'kujtoj, fjale disi te kendshme (pa shkuar deri ne flirtim "imagjinar", sigurisht).

Por meqe u gjendem tek Kadare, mendova te jem ne teme. Per Ben Blushin, njehere tjeter. Per Edi Ramen, asnjehere, ky eshte "zhvates kohe" i te tjereve. Per librin e Moisiut, aq me pak. E lere pastaj per librin e Berishes, qe mendoj thjesht ta bej dhurate ndaj miqve te mi, nder te cilet dhe ty.

Per çeshtjen e filmit, nuk e kam pare. Ama une kam nje te keqe se flas dhe per filma qe s'i kam pare fare. Por ne kete rast, s'mund te them asgje sepse fjalite e tua shpjeguese jane tejet te pasaktesuara. Te divorcuar nga njeri-tjetri, apo secili nga ana e vet, me partneret e tyre matane ? Djali i vogel thote "nese do te kete mire me te". Me ke "ate" ? Me ate vete, apo me te emen ?

Keto jane çeshtje te vogla por qe me pengojne te vazhdoj me tutje.

...te divorcuar secili nga ana e vet...

...nese klunei donte ta kishte mire me te emen e djalit te cilen e luante mishel...

pertova ta shkruaja gjate se mendova se e kishe pare filmin

nejse

 

Po qe i ke rene pikes ti Hurbinek me kete te portave? Varferine intelektuale te Shqiperise nuk besoj se e ve njeri ne dyshim, prandaj, ne i ftojme te gjithe futbollistet te vijne bashke me top me vete dhe te gjuajne vetem penallti, madje ta percaktojne vete edhe dimensionin e portes. E vetmja qe kerkojme, eshte te mos vijne me top basketbolli. Po ne fakt c'nuk sheh: disqe hockeyi, topa me pende, madje edhe gjyle.

Ah moj Tropizme, sa deshire te kam ty ! (Ketu formova nje fjali puro shqipe, pa ate fjalen "qejf" brenda, qe eshte fjale turke dhe ka ngjyresa allosoj). Shume shpesh iu kam rene pikave por s'me besoni ju ; me thoni : po lere o derebardhe, se Hurbineku po flet, ku di gje ai, ashtu tallet. Jo de jo, nuku tallem dhe aq. Nje çiçke, sa per ta zbukuruar te premten e faljes se madhe.

Puna e portave eshte tejet e qelluar sepse, ti e di mire kete, te gjitha shtetet kane standartin e tyre te portave. Dhe te topave, of course. Shkojne bashke keto, gjithmone.

Ketu ne France perdorin porta te ngushta shume, por te larta qamet. Te duhet te masesh lart shume, per te bere ndonje gol. Kurse ne Shqiperi, me ç'duket duhet te gjuash rrafsh me token, portat jane te ulta dhe te gjera sa ç'eshte e gjate nje tavoline kryeministrie.

Kurse per topat ketu, perdorin zakonisht topa qe shkojne ne "dritherimthi", tip gjuajtjesh Roberto Carlos, nese te kujtohet. Jane goditje te bukura keto, dhe publiku ketu, e di se do te behet gol, por nuk e di ne ç'kend te portes, sepse topi ecen me luhatje te trajektores.

E ç'te te them, Tropizme e dashur, kam qene dhe une goxha futbollist. Tani dal huq nganjehere dhe une, por mbahem ende. Apo jo ?

boll shkruajte o njeri pa edukate se s'po i plas kujt me lexuar ca je duke thene.

Mais je vous en prie, Monsieur, je ne visais pas si bas.

Mua me pelqejne perrallat e tua o Hurbi. Per te mos folur pastaj per Lizen, te cilen ata qe e mendojne si "vajzushe qe s'i njeh gjerat e botes" o s'e kane lexuar L. Carroll, o kane lexuar ndonje variant te thjeshtezuar, o s'e kane marre vesh hic.

Per t'iu kthyer kesaj punes se Kadarese, mundesite qe ka folesi sa here qe merret me te jane krejt te kufizuara:

a. nese nuk flet mire per te, ja nje ushtri e panumert qe jane gati t'i dalin krah duke te veshur ty dhe seres tende epitetet e "ziliqarit", "te komplesuarit", "atij qe s'do qe emri i Shqiperise te shndrije ne bote", "kaloresit qe i varen kembet se jeton jashte Shqiperise" etj. etj.

b. nese flet mire, ja tek dalin ata qe perfshijne ne valle historine e vajzes se shkrimtarit qe u dashurua pas nje djali te varfer, Kadarene anetar partie etj etj.

c. nese perpiqesh te thuash se Kadare s'ka qene as Haveli e as Sollzhenicini shqiptar, por sidoqofte me menyren e vet e ka emancipuar shqipen dhe letersine shqipe, atehere jane gati apriori te te fusin ne nje nga dy kufizimet me siper.

Personalisht parapelqej ligjeraten e Hurbinekut, shpesh te tepruar e me ngjyra te ndezura si ndonje shall arixheshke, veç te lire ama nga ai "politically correct" qe po na semur te gjitheve.

Kjo eshte hera e pare dhe e fundit qe ta shpreh kaq hapur simpatine time intelektuale Hurbi! smiley Mos shpreso ne nje here te dyte smiley

Sinqerisht, Finisterre

Opa plasi dhe knejta.......... Hurbi,hurbi.

finisterre, te kuptohemi,  une nuk kam problem me lizen, por me menyren manipulative te hurbinekut per te vendosur fjale dhe personazhe ne kontekste te tjera smiley e di vete ai...

Epo Hurbi eshte brez tjeter nga ne moj Flo (me duket!) dhe ca pasoja te kesaj jane te pashmangshme.

Per vete e dua shume Lizen smiley

Kjo me kujtoi jo Lizen, por premtimin qe i kam dhene vetes qe te mesoj gjermanisht. Tani po ndjehem shume fajtore qe s'kam blere akoma as librat jo... Ah ASHes c'me bere! Do vuaj gjithe pasditen tani!!!!

Eh Finisterre, do vuaje më shumë po të kishe mësuar gjermanisht (tani ti mbase dhe do i kishe hyrë me themeli asaj pune e të merreshe vetëm me atë punë, po kështu amatorisht, vetëm frustracione ka njeriu i shkretë nga gjuha e dushmanit...), kështu që ndërgjegjja më vret vetëm një çiiiiiiikë fare. : )

ASHes, une qellimin e kam ta mesoj aq mire sa te lexoj Bernard-in tim te shtrenjte. Menduam deri edhe te transferoheshim "familisht" ne Berlin per nja nje vit per kete pune.

Kam nje shoqe te ngushte qe e njeh shume mire gjermanishten dhe qe ka premtuar te me ndihmoje dhe kam edhe nje shok qe para nja nje jave me tha me ironi: "Epo hyri te shkretes, beje perpara se te te behet truri muhalebi nga mosha!" Tani, ai ma tha nje cike ndryshe, se ma tha ne italisht, por kuptimi ky eshte pak a shume. Dhe une, meqe e kam koken shkemb graniti, i tregova per Nolin qe kompozoi nje opere kur ishte tetedhjetevjec...

Po, po, Ashes ndergjegja do te me vrase gjithe diten. Per t'u lehtesuar ca kam vendosur te bej nje kek me kakao... smiley

Epo fute kekun në furrë dhe shko bli librat, pra. smiley Seriozisht, s'e ka keq ai shoku. Eshtë gjuhë që do shumë durim (po ky mbase dhe kalitet), sepse s'ka lidhje me asnjë nga gjuhët që na vijnë për kollaj. Hajt me krahë të lehta! smiley

Rrofsh ASHes, kam vertet nevoje per pak mbeshtetje nga shoket dhe shoqet! smiley

Dua edhe une kek! Madje ASHes, zere se je ketu, dhe zere se une e godis nje kek, dhe zere se Zurihu ka emigracion, e zere se doktoreshat i kane kuruar te gjithe pacientet, e zere se te gjithe librat jane perkthyer nga italishtja, e zere se cajin na e ofron lokali, e zere se kaluam nja-dy ore duke thare se ftohti mes mandarinash.

Me lini dhe mua nje cope... smiley Po shkoj per caj me Kapelaberesin e Marre dhe Beni Banin dhe pastaj do dalim te blejme nje dhurate per Pinokun, se ka datelindjen! smiley

Trop, do fillojme te perkthejne nga shqipja ne italisht gjithe shkrimtaret tane... smiley

 

Ditelindjen e ka Bardhoshja per ate pune, dhe si dhurate do t'i cojme Oren e Lojes, qe te na sherbeje dhe ne kur te beje tik tak 12 here (do apo s'do dajak?), sepse eshte ora kur hahet veze nga ato te murit dhe makarona me kungull dhe minj smiley. Dhe ajo nuk eshte murtaje, por grip, dhe derri do caj.

 

Edhe Bardhoshja ne nje dite me Pinokun e paska datelindjen? Prandaj me mori ne telefon Fifija e me porositi qe ta mbaja larg embelsirave Fufune? Ceshtja m'u ngaterruar me shume kur Ari gjuetari, Ari peshkatori donte te sillte ne feste dhe Burrin prej bore qe e kishte koken si akullore, por duhej t'i gjenim nje vend ne frigoriferin e shtepise, ndryshe vate ajo pune... smiley

Fin,

jemi qe jemi tek Kadareja, e nisim nga ai. smiley

 

p.s. Trop, une ia hodha nje gjeje te keqe, gripin e derrave e kam si buke e djathe... smiley

Tani qe e gjej veten duke fantazuar ngrenie kokash burrash, po trembem pak, te jene ethe gripi a ethe dashurie smiley

Kadarena ne gjuhe te huaja perkthehet vec nepermjet frengjishtes, me vjen keq t'ju ul vrullin keshtu smiley

Naten goca (o zeus, nate qe ne 4:25?), behuni te mbara dhe sado t'ju bejne presion, mos u vishni si perkthyese per halloween smiley

Kalojne ethet, e dashur, kalojne te cfaredo lloji qofshin... smiley

Shiko, mos na ver ne seder tani per ate punen e Kadarese... smiley

Do vishemi si San Girolamo ( Shen Jeronimi???), mbrojtesi yne... smiley

 

Ana H,

Paska personazh "fufune" ? Please, vetem ne France mos e permend kete se vallahi te damkosen per shtate pale shekuj. smiley

Eh ç'na bete keshtu moj goca, ç'na bete.

Se me kujtuat Hallouinin : nje shoqe mbreme me tha : ti eja, por mos u masko me ndonje gje, mjafton origjinali per t'i trembur njerezit. Sa i trashe qe jam ! As e mora vesh nese me donte apo jo. Mua me duket se me dashuron, po ec e merre vesh tani. Nejse, do shkoj siç me tha.

Personazhi quhet Fufu' dhe Fifi' jane motra, njera topllambuqe, tjetra thatuqe. smiley

Edhe mua Hurbi... : Po c'te vesh, ore? - Hajde moter sikunder je! smiley

Por meqe horrorin e shoh sa here zgjohem, thashe te shkoj t'ia kepus gjumit e te shoh enderra sikur behem princeshe... smiley

Tropizma, duke "u plakur" kam zbuluar se marredheniet shoqerore me femrat jane shume me pasuruese e me te paqta se ato me meshkujt. Do t'ia gjejme anen them une per te shijuar nje kek bashkarisht...

Po meqe sic thua ti "s'jane perkthyer te gjitha librat nga italishtja", une po i kthehem punes ketej... Pasdite te mbare ...

Tropizëm, e di ti që në Kinë simulacioni dënohet me ligj? smiley

 

Hajt natën e mirë ty, se ne në veri kemi akoma dritë dielli. smiley

cte duhet ai sport moj bije.

ik meso tango ose piano me ato leke dhe kohe smiley

une e kam provu, dhe kam deshtu totalisht me ate gjuhe. Dhe ta menosh qe kam talent per gjuhna n'huja smiley

smiley 

Kete te pianos do ta mendoj, vetem tango jo pash zotin! smiley

nuk me murre vesht' hic

Chère Finisterre,

Falemnderit per simpatine tuaj, pa le te jete dhe vetem "intelektuale". Fakti qe ju pajtoheni me thelbin e postimeve te mia, thelb i cili, po e rikujtoj, eshte : "ne jamais écouter le coassement des grenouilles", me gezon shume. Sachez bien, ma chère, que la sympathie est bien réciproque.

Ju e keni kuptuar shume mire imazhin qe jap andej-kendej : nje shami shumengjyreshe arixheshkash qe te verbon syte nga 2 km larg. Me pelqen te flas per gjera dhe te tjera, ashtu siç e mendoj une, pa pasur frike nga keqkuptimet, moskuptimet dhe pakuptimet, pa pasur frike nga bishtat qe "populli ne feste" nuk nguron asnjehere te t'i ngjise.

OK, jemi tek Kadare. Qendrimi im ne lidhje me Kadarene ka qene gjithmone nje qendrim i dykuptimte. Nga njera ane, dua qe ai te fitoje te gjitha çmimet e botes, dhe nga ana tjeter, asgje prej gjeje.

Ana e pare ka lidhje me dukshmerine e shqipes. Nje çmim i marre nga Kadare, pavaresisht çdo lloj motivimi "utopik" (si psh, frymezuesi i lirise - ha ha !), eshte nje çmim per gjuhen shqipe, çka eshte e mira jone e perbashket. Ne lidhje me kete, kush nuk deshiron qe Kadare te nderohet me çmime, e ka gabim.

Por ana e dyte ka lidhje me figuren e Kadarese. Ai s'meriton asnje çmim. Asnje. Per aq kohe sa nuk i ka "qeruar qepet" dhe ai si Gunther Gras. Ky i fundit i qeroi qepet para dy vjetesh. I yni, ende. Kunderes ia qeruan te tjeret.

Ky eshte pak a shume qendrimi im.

Ne lidhje me idete, mesimet, apo mrekullite mendore te Kadarese, please, ketu kam nje deshire te madhe te qesh fort. Fjalime si ky me lart, me vjen keq por jane fjalime qe i gjen te shkruara ne internet nga shkrimtare te rinj "en herbe", te rrymave nga me te ndryshme. Kur hyj dhe lexoj fjalime apo ese apo konferenca nga shkrimtare te kalibrit te Kadarese, atehere une degjoj nje tjeter muzike, nje tjeter ritem, dhe ndjej nje tjeter kenaqesi intelektuale.

Jo me kot solla ketu (apo diku tjeter) pjese nga Pamuk, nga Kertesz, nga Camus, te tre keta kolege Nobeli qe Kadare enderron t'iu bashkohet. Me kesi fjalimesh si me lart, nuk di ku shkohet.

Kam thene gjithashtu se fjalimi i Hertha Muller do te jete nje fjalim i madh per ne Shqiptaret, dhe une zotohem qe t'ia dergoj Ismail Kadarese, te perkthyer ne shqip, ku edhe ai, per here te pare ne jeten e tij, te ulet dhe te degjoje ca te tjere qe kane zgjedhur nje rruge tjeter nga e tija.

Kjo eshte pak a shume ç'kam thene.

Ju pershendes, dhe pranoni dhe nga une simpatine time, por nuk besoj se do te jete hera e fundit. Simpatite nuk fshihen, nuk ndrydhen, antipatite po. Perndryshe, e kunderta do te na e shemtonte tmerresisht jeten. 

Bonne journée,

Hurbinek. 

 

Intervistën e fundit të Kadaresë e gjeni te kjo lidhje.

Shikim të këndshëm për disa dhe Kadare ua shtoftë inatin ca të tjerëve.

aman ere, kur do marojne kta intervistat.......smiley 

Nuk e di të të them, po shumë uthull ka për tu pi, gjykuar nga 10 min e para që kam parë.

Jul, nderpritet diku. Shume gjynah! smiley

Nqse del si text intervista, do isha shume i interesuar te dija linkun.

Kur mendon qe ato emisionet me fevzi para zgjedhjeve me sherre grashe partiake downloadeshin per bukuri, t'vje me mor vrapin.

Tu rrit't Ndera, Flor efendi!

Po e lexoj edhe pse me pun neper duar.

Shiko ca thote ne nje pjese:

Gjuha shqipe nuk para mburret. Ajo flitet nga 10 ose 12 milion njerëz, që në Evropë është një popullsi mesatare, nuk është e madhe po as e vogël. Gjuha suedishte flitet nga më pak, danishtja, sllovenishtja etj. Nuk ka popull në Ballkan që të ketë më shumë njerëz.

smiley

 

Po, aty afër min 20... ça t'i bësh... Ja mbase lexon Fevziu peshkun dhe e rregullon. smiley

Edhe këtu, graria e peshkut po bënte kek nja dy kate më sipër. smiley

 

Më ka marrë malli mua për librin "Për shokët e mi pionierë" apo vërtetë ka një hije si të xhaxhit, ndjesë pastë?

Më jep një adresë të të dërgoj librin, po të ka marrë malli. Kam gjithashtu "Kur lindi partia" dhe kujtimet e fëmijërisë.

 

... dhe si i behet qe diku tjeter kishte plasur Murtaja, nuk e moret vesh ?

Dhe nga leximi i Camus, si shpjegohet qe Murtaja ia beh gjithmone ne popullsi te mplakura ? E kam fjalen qe minjte jane goxha te moshuar e te stazhionuar para se te hidhen ne veprim ? Mos i vrisni minjte e rinj, jane ende te painfektuar, ata te vjetrit, qelloini me ç'te mundni, me shkopinj, me gure, me flakehedhese po deshet.

J. i nerum !

Tek ajo vidio qe ke postuar per rrefimet e Kadarese mu krijua kjo pershtypje:

 Kadare-ja i madh duke ngrene dreke FISNIKESH ...

....dhe poshte tavolines milingona me Hunj ne duar duke kufizuar e rrethuar vendin nen kembet e karrikes se Kingut ...... milingojne  Tufa -Tufa per te gjetur therrime . Pas gjetjes se therrimeve duke perdorur Hunjte si ASHTA (shtiza) flamuri ulerijne ne kopene e milingonave " E gjetem nje pisllek te rene nga goja e Kadarese" smiley

Dhe ashtu pastaj te zhytyr ne therrime qemtojne se cila eshte me e pista prej tyre duke e shitur si kulmin e mencurise ne Tufat e milingonave.

Dhe e bukura eshte se ne kete kenaqesi milingonash , dikush shikon me madheshti "gjenine" e prrallaxhijve te te qenit "interesant " qe sic thone nga bota e faunes e ka vec rosaku !

breshka tu fluturu ne krahet e shqiponjes i tha ik tani se fluturoj vete. do brshka ktu u'a mush menja se e kan msu fluturimin. Gjynaf....

Ej, mbani kuajt! smiley

Tani e solla ketu si artikull intervisten e plote te Kadarese ne Opinion, dhe sa te jete online ndonje nga cunat besoj do e publikojne menjehere. Kur te publikohet bejni aty diskutimet jo ketu, se behet lemsh.

Plus ja vlen te vecohet se ka shume gjera interesante ne interviste, materiale plot per te diskutuar, levduar dhe kritikuar padyshim -- mos u deshperoni Kadare-haters lol -- qe nga ikja e tij, si iku, para se te ikte si u botua ne France, per nje program pilot ne vitet '89-'90 qe desh ta fuste Shqiperine ekspres ne Evrope te cilin shoku Ramiz me shoket e tjere e refuzoi, letra qe i dergoi atehere pas kesaj presidentit Bush (plakut), ca mendon per ceshtje te ndryshme kombetare dhe aktuale, etj.

Në disa zona, donkishotizmi është më i theksuar, disa më pak.

Enveri donkishot, qe lufton i vetem me imperializmin.

Kadare ke thene nje perle, se prisja nga ti, siç duket e ke kuptuar se si merret N.

Kadare ke thene nje perle, se prisja nga ti

i fort je per Zotin!

Shqipëria është populli kandidat në Evropë, për të zënë vendin e hebrenjve.

IK

Emo.

Me spiego ti, per cilat zone e ka fjalen, si ta merr mendja ty?

Nuk e kalon kaq kollaj Kadare, pa e marr vesht se per ke e ka fjalen, "zone donkishote".

Po të them unë që letërsia shqiptare është evropiane, do thonë se ky po mburr veten. Letërsia përbëhet nga individët. Letërsia, ashtu sikurse pranvera nuk vjen me një dallëndyshe, mund të vijë edhe me një dallëndyshe, por mund të mos vijë edhe me 20 dallëndyshe. Letërsia mjafton një majë e saj të rritet, ai është niveli i saj. letërsia nivelin e saj nuk e ka tek fundi, por e ka tek maja. Sipas një të thëne të vjetër, shpejtësia e një flote është shpejtësia e anijes më të ngadaltë. Kjo është e vërtetë, se një flotë lëviz bashkërisht. Në letërsi është e kundërta, shpejtësia e flotës është shpejtësia e një anije më të shpejtë. Është një absurditet pra kjo i pafund. Nuk është e vërtetë. Letërsia shqipe ka botime, që nuk di vend tjetër ballkanik që ta konkurrojë. Praktikisht është nga më të popullarizuarat, letërsia shqipe. Botimet e xhepit, që janë botime me miliona kopje, që nga botimet në shkolla, por dhe nga çmimet. Nëse letërsia shqipe merr dy çmimet kryesore, veç Nobelit në dy vite, çfarë i kërkoni më tepër kësaj letërsie. Unë habitem kur e thonë edhe studiuesit e huaj. Më duket një racizëm i tërthortë. Ne na është bërë zakon të hapim gojën, se çdo të thotë studiuesi huaj. Nuk është keq t'i dëgjojmë, por që të vijë studiuesi dhe me mendjemadhësi të thotë, këta shkrimtarë bëjmë, këta të tjerë jo, kur në vendin e vet është një mësues fshati. Më pak i njohur se një mësues katundi, edhe ndihet zot në vendin tënd, ky është racizëm. Kjo ka ndodhur për fat të keq në Shqipëri.

IK

Emo,

Mos me kalo tek Reali qe eshte ne krize, donkishotizem.

Cila zone sipas teje eshte donkishote.?

Nje njohes i mire i Kadares siç je ti, duhet ta dije se ku qellon IK.

 

Or lum miku, IK-ne mund ta pysesh vete. Sqaroj qe une nuk e njof mire IK-ne (dmth vepren); te njofesh mire IK-ne eshte dicka qe kerkon nje bashkesi aftesishe dhe dhuntishe, te cilat une po te pranoja se i kam, do ishte nje mburravecllek, te cilin e urrej kur e shoh tek te tjeret. Dhe une qe po t'them kte, nuk se kam ndonje varferi ne arritje pikerisht ne gjera qe kerkojne t'atilla aftesi; perkundrazi! - thjesht dhe shqeto kjo, e verteta pa lajle lule, pa naj qejf me u tregu modest me se s'bo.

Me ardh te pyetja jote: po t'kujtoj qe "zona" si fjale nuk ka vetem kuptim gjeografik apo demografik. Natyrisht, tipa si IK flasin edhe per zona te ndergjegjes etj etj. Une nuk e di si e ka perdorur i zoti i punes. Di te them se ideja qe donkishotet ne ate pjese te botes ku ne jetojme kane nje dendesi te shtuar rendeshem, eshte nje ide e hershme e IK-se. "Ikin te djegin Stambolle" thuhet per krushqit ne nje kenge. Me marr nusen pra. Pertej figures se perbere, donkishotizmi eshte nje cm larg. Nja 30 vjet histori e jona qe ti i njeh mire qene nje donkishotizem i paster, gjithashtu.  KOLEKTIV si donkishotizem. Nuk pranoj njeri te m'thote se qe cmenduria romantike e nje njeriu apo nje grupi njerzish.

Por lum, te gjitha kto s'cojne shume peshe para faktit qe permend idrisi diku: mbas llafe-gojeve te IK-se (se interviste qe kjo, nuk qe me laps ne dore tjetri) do vershojne milingona dhe bubuzhele nen tavolinen e bisedes, per te kap nje thenie gjysmake aty, nje ambiguitet aty... edhe do plotesohen ne gzimin e tyne pervers. Mu nuk ma ka qejfi me u rradhit te bubuzhelsat, lum!

.......por që të vijë studiuesi dhe me mendjemadhësi të thotë, këta shkrimtarë bëjmë, këta të tjerë jo, kur në vendin e vet është një mësues fshati. Më pak i njohur se një mësues katundi, edhe ndihet zot në vendin tënd, ky është racizëm .

Te pakten Emo , mos gelltit shprehje nga me tipiket per Racizem i nje lloi te shoqeruar me percmim , me denigrim qofte edhe si krahasim per "mesues fshati , katundi " . Qemto deri aty ku eshte Kadareja - Kadare , jo therime e PISTE !

Ky percaktim i tij eshte nga me te pavleret ose nje shprehje "raciste" ndaj qendrimit te nje individi tjeter po aq i MADH sa Ai .....dhe.... nisur nga JU personalisht per aq sa jeni cfaqur , shprehje te tilla nuk duhet te vleresohen pasi edhe nga brendesia ne vazhdim te GJYKIMIT - Perle te TIJ ( IK)- jane "jashte binareve ".

Keto qemtojne Hunjte qe bejne Ligjerat te tera ne TUFE per te thene " Ja kush eshte Kadare " !

Ziko, c'kemi? Asiher s'i ke pas qejf citatet dhe ti. Ja nji per ty:

Neve na duhet te kemi nje ushtri te forte.

Sqaroj qe "neve" perdoret ngaqe eshte ne rasen dhanore: "kujt i duhet te kete nje ushtri te forte?" "Neve". Kallzorja do ishte "Ne", psh.

Natenemire. Deri neser me kismet smiley

 

 

Emo me kenaqe , megjithse ti nuk hyje fare ne ate percaktim smiley ...po une shembullin e kam pas " Ne na duhet nje kallep misri i ushqyshem " gje qe u be realitet pas emrimit te Emin Gjanes si Min i Bujqesise dhe Ushteqimit dhe me perparesi i zerit bujqesoro - shkencor z. Topi si kreu i Ushteqimit te Shqipetareve.

Biles po merr perhapje kjo teori pas emrimit si Minister i Ushteqimit Shpirteror bash te Ferdinand Xhaferrit me pelqyes tej e pertej kufirit qe nga sozija e tij i ushqyer me nje produkt po aq te vlere Ushteqimor si Fasulja smiley.

Nisur nga ai citimi për majën e letërsisë Emo, gjithnjë një gjë të vetme mendoj... Sikur të mos e kishim Kadarenë, maja do të ishte Lubonja and mësuesit evropianë të fshatit. Sa gjë e frikshme më duket kjo, nuk e ke idenë!!! Mankth, nightmare.

Mendo, do ndërrohej pllaka dhe mos o zot të binim në atë nivel të flisnim si Huri apo të bënim "kek" si ato çupat më sipër.

Po ca ke mer Jul, kush t'ka lon pa kek? Kaq i idhet qe me mjes, s'tbo mir per zemren lal.

Dhe sa per 'the world without Kadare', as une, per be, nuk po e imagjinoj dot smiley

Jul me jep nje pergjigje te thate te tipit Po ose Jo :

E lexove apo pe intervisten ?

Ne fakt desha nje Po ose Jo.

Gjithsesi une nuk do ta ndryshoj  mendimin e mire qe kam per ty.

Ki J. nuk beson fare ne ligjet e jetes. Ore J., vertet beson ne pavdekshmerine e njeriut ? Nuk eshte mire ta permend por ti me ngjan me Edmondin, nje shokun tim te futbollit, qe diten kur vdiq Enveri, mua me hanin kembet te lozja futboll, e ai me thoshte : jo, jo, sot s'ben te lozim, sepse do gezohemi kur bejme gol dhe s'eshte mire, sot jemi te merzitur. E une, megjithese nja ca vjeç, as e kisha idene e humbjes se madhe qe po pesonim. Per mua, Enveri kishte vdekur ashtu siç vdiq gjyshi im qe nganjehere ma rraste ndonje shpulle ngaqe e rrihja ne shah. Me nje fjale, s'me dhimbsej gje, as Enveri as gjyshi, diktatore ishin te dy, per mua.

Kurse ti vjen ketu dhe na nxjerr xhevahire : ç'do te beje njerezia sikur te mos kishim Kadarene. Llaf eshte ky more ?! Po s'do kishim Kadarene, do kishim Shuteriqin, ose Arapin, ose Agollin, ose ska rendesi tjeter. Regjimi do e nxirrte nje shkrimtar sa per te na perfaqesuar ne bote, e ç'rendesi ka nese quhej Ismail apo Dritero apo Dhimiter ?

Apo pastaj do thoshe : po te mos kishim Driteroin ? Eh mire, po te mos kishim Driteroin, do te kishim Kiço Blushin, come on nashti, pa nje Kiçi-Kiçi jalla s'do te na kishte lene bace Enveri.

Më thuaj sa nga fisi yt kanë mbaruar shkollën e lartë para teje? Jam i bindur se je i pari.

Ti e di shumë mirë që Kadare nuk është përkthyer nga regjimi. Më tepër, ai përfaqëson më shumë se regjim apo kundër regjim. Po këto nuk i nxë dot toçi jot.

 

Nga fisi im ?! Me habite me kete pyetje. Po mire, ende nuk e ke marre vesh se une jam kopil ? Se s'kam fis ? Jam rritur ne jetimore, o trim. Nuk njoh askend, as nene as babe, as moter as vella, jam fillikat ne kete bote. C'te te pergjigjem une tani ? Te te genjej kot ? Jetimorja ime quhej "Bota eshte e jotja", per nder te Migjenit, nje tjeter kopil dhe ky.

Kadare nuk eshte perkthyer nga regjimi ? Vertete e ke nashtina ? Kjo ishte per Halloween me duket, une e mora dozen time te tmerrit, me tmerrove fare.

Lere e mora vesh. Është sindroma e të parit të katundit ajo që ke ti. Prandaj të thonë shpesh katnar.

Jusuf Vrioni nuk e përktheu, vullnetarisht? Ti vetë nuk ke shkruar që duhet tia dijë atij për faleminderit Kadareja, që është bërë i njohur?

 

Ehe. Aty rrotull.

 Regjimi do e nxirrte nje shkrimtar sa per te na perfaqesuar ne bote, e ç'rendesi ka nese quhej Ismail apo Dritero apo Dhimiter ?

regjimi nxorri ne fakt, me te mirin (per me teper à son insu). gjithnje regjimi nxjerr me te mirin. puna behet çorbe kur ne fakt nuk ka me regjim e secili krijon ne qoshe te tij, si sot, gjera pa vlere qe i mban per origjinale e qe perfundimisht ngjajne me shume me krijimet e te tjereve te se njejtes kohe (nuk i quajme kot art kontemporan), sesa krijimet e atyre qe punojne ne te vetmen atelier (punishte).

per me teper ky ishte dhe kuptimi i asaj "Vdekja e artisteve" e Bodlerit tek ai diskutimi tjeter, te cilit ti ju shmange me lezet, sikur gjasme e harrove. smiley

 

Shkrimtaret ne asnje vend te Botes nuk i nxjerr Regjimi. Ata mundet ti perkare , ti lincoje ose ti denigroje nje Regjim . Minimalja e minimaleve qe ka vertetuar Historia me SHKRIMTARET  qofte edhe pas vdekjes . Por dihet qe mentalitetet e Hunjeve e kane jeten shume te shkurter ne raport me vepren e nje Shkrimtari . Dhe ketu e kam fjalen per Shkrimtar jo doracaker qe formojne fjali per pralla nga qe dine te lexojne germat e nje alfabeti cfaredo.

Ne raport me Kadarene tone me te madhin e me te medhejve Shqiptare deri tani , ne fushen e Letersise , eshte i vyer konkluzioni per Tolstoin ne raportet e Tolstoit me Carin e  Rusise . Sot nuk po lene me adoleshent te provuar shkencerisht qe ka frymezim e ben vjersha , pa e trajtuar sikur te ishte maja e Gjenise se Letersise ...por ah Regjimi Hoxhes smiley.

Turma llafazanesh , (qe mbajne neper goje Kadarene e Agollin e mjaft te tjere) qe nuk i njeh as Katuni i tyre biles jane edhe pjese humori e PPU , behen interpete te tyre me kahje ah si lexoj dot smiley...qe kuptohen si fraza pas ushqyerjes me ushqimin e tyre tradicionl FASULEN !

 

Kjo qe vijon eshte nje bukuri asimptotike e letersise shqipe. Eshte nga F. Reshpja. Kujt letersie nuk do i bente nder kjo?

 

Mos e mallko me ndarje kete nate

Mos e mallko me ndarje kete nate!
S'duhet te ndahemi ne kete peizazh me ere,
Nen keto re te qiellit rrenoje.
Argjendi i dhembshur i ketij peizazhi.
Ne shpirt si medalion do te te rendoje.

Se ne ditet me te trishtuara
Te kam mbrojtur nga pikellimi i qiejt me shi.
Dashuria ime mund te behej cati e tere botes.
E cdo vjeshte. E cdo stine.

Jam i trishtuar. Trendafilat e tu
Me mbeten ne duar si plage
Dhe perendimi rend pas molleve me pishtar
T'i vere flaken kesaj nate.

Strofen e fundit nuk e kam vene me vetedije. Nuk ka inkandeshencen e ketyre te trejave. Sa i MADH! Sa i paarritshem!

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).