A flet Baudelaire shqip?

Duke rrëmuar ca C-Drive të vjetra, gjeta një përpjekjen time diletante, rioshe, guximtare për të sjellë në shqip ca poezi të Charles Baudelaire. Mes tyre, "Vdekja e artistëve". Dhe duke ditur se peshqit i kanë qejf këto sfida, mendova t'ju ftoj të provoni ta shqipëroni, që të bëhen shumë variante shqip. Deri sa të kemi një, për të cilin mund të thuhet, se Baudelaire flet shqip.

 

Vdekja e artistëve

Sa herë do të duhet që zilkat të t'i shkund,
E të të puth në ballë, karikaturë nevrike?
Që ta godas në shenjë këtë natyrë mistike,
Sa shtiza më, kukura ime, do duhet që të humb?

Dhe shpirtin me dredhira do ta konsumojmë,
E tepër shpejtë do çajmë pazmoren ton',
Përpara se Krijesën e madhe ta kundrojmë,
Që botë e tërë, ta adhurojë lëngon.

Ka nga ata që Idhullin s'arritën dot ta hasin;
Skulptorë të humbur, me turpin të damkosur,
Që si çekanët ballë e gjoks po ta godasin,

Tash kam veç një shpresë, o kryeqendër e hijes!
Që vdekja si një diell i ri, të ngrihet e tu jap'
ngrohtësi, që lulet e mendjes, tu jetojnë prap'!

 

Origjinali:

La Mort des artistes

Combien faut-il de fois secouer mes grelots
Et baiser ton front bas, morne caricature?
Pour piquer dans le but, de mystique nature,
Combien, ô mon carquois, perdre de javelots?

Nous userons notre âme en de subtils complots,
Et nous démolirons mainte lourde armature,
Avant de contempler la grande Créature
Dont l'infernal désir nous remplit de sanglots!

Il en est qui jamais n'ont connu leur Idole,
Et ces sculpteurs damnés et marqués d'un affront,
Qui vont se martelant la poitrine et le front,

N'ont qu'un espoir, étrange et sombre Capitole!
C'est que la Mort, planant comme un soleil nouveau,
Fera s'épanouir les fleurs de leur cerveau!

Charles Baudelaire

66 Komente

po te dredhoj pak prej temes po meqe flitet per bodlerin...

 

zeri

karrigja ime eshte mbeshtete per biblioteke
kajde Babeli, ku romani shkenca fabula
e gjitha, hiri latin e pluhuri grek
perzihen. drejt si ne nje infolio rrija

dy zera me flisnin: njeri qe fort kembengul
thoshte: "toka eshte nje embelsire;
mundem ( e athere kenaqsia s'ka fund)
te te jap nje oreks te po asaj sasi"

e tjetri" hajde! oh! hajde udhetar ne endrra
pertej te mundshmes, pertej te njohures"
e te kendu si neper plazhe puhiza
fantazme endacake, ardhe prej askundes

qe veshin here ta ledhaton e here ta shkul
u pergjigja" po ze i embel." e qe athere
mundem fill ti gjej plages, kuku,
e fatalitetit tim. pas dekorve

te egzistencave te pafund, ne humneren
me te zeze, shoh qarte te vecanta bote.
e, viktime e vezhgimit tim te hazdisur,
terheq gjarperinj qe kembet mi kafshojne.

e prej atehere qe, ngjashem me profete,
neper festa qaj e ne morta qesh
i dua njelloj si shkretetire e si det;
e vera me e idhet e embel me vjen;

qe shume shpesh faktet rrene me duken,
e me syte ne qiell, neper gropa humbem,
por zeri me ngushellon e thote" ruaji endrrat;
te urtet s'jane aspak me te mire se te marret"

Na gjeni dhe nje variant italisht, pls. smiley

Ja nje nga dhjetra perkthimet ne italisht. Perkthimi eshte i G. Raboni-t.

 

La morte degli artisti

 

Quante volte dovrò agitare i miei sonagli

e baciare la tua fronte bassa, triste caricatura?

Per azzeccare il mistico bersaglio

quante frecce dovrò sprecare, o mia faretra?

 

Consumeremo il cuore in complotti sottili

e sfasceremo più d'una salda armatura

prima di contemplare la grande Creatura

la cui brama infernale nel pianto ci sprofonda!

 

E coloro cui l'Idolo resta per sempre ignoto,

scultori maledetti, segnati da un oltraggio,

sul petto e sulla fronte si daranno il martello,

 

con la sola speranza, oscuro e strano alloro!,

che la Morte, levandosi come un sole novello,

faccia sbocciare in loro i fiori del cervello!

Ia paska keputur ca ky Italiani. Baudelaire shkruate sonete dhe rima e nje soneti eshte e percaktuar. Ky i paska rene ca shkurt.

Une per vete s'do te sjell asgje sepse Baudelaire eshte humbje kohe ta perkthesh. Jo vetem qe ka rima, por ka dhe mendime te hallakatura qe truri im i vockel nuk i ndjek dot.

Une dua nje mesatare Prévert - Baudelaire. E qe mund te jete ndonje poet ketu i peshkut.

Eshte perkthimi i botuar ne Meridianin e Mondadori-t Hurbi. Si me thene solla perkthimin zyrtar... Qe s'do te thote qe eshte me i miri...

he Death of Artists

How many times must I shake my bauble and bells 
And kiss your low forehead, dismal caricature? 
To strike the target of mystic nature, 
How many javelins must I waste, O my quiver?

We shall wear out our souls in subtle schemes
And we shall demolish many an armature
Before contemplating the glorious Creature
For whom a tormenting desire makes our hearts grieve!

There are some who have never known their Idol
And those sculptors, damned and branded with shame,
Who are always hammering their brows and their breasts,

Have but one hope, bizarre and somber Capitol! 
It is that Death, soaring like a new sun, 
Will bring to bloom the flowers of their brains!

— William Aggeler, The Flowers of Evil (Fresno, CA: Academy Library Guild, 1954)

 

The Death of Artists

How often must I shake my bells, and kiss 
Your brow, sad Travesty? How many a dart, 
My quiver, shoot at Nature's mystic heart 
Before I hit the target that I miss?

We'll still consume our souls in subtle schemes, 
Demolishing tough harness, long before 
We see the giant Creature of our dreams 
Whom all the world is weeping to adore.

Some never knew their Idol, though they prayed:
And these doomed sculptors, with an insult branded,
Hammer your brows and bosom, heavy-handed,

In the one hope, O Capitol of shade! 
That Death like some new sun should rise and give 
Warmth to their wasted flowers, and make them live.

— Roy Campbell, Poems of Baudelaire (New York: Pantheon Books, 1952)

La Mort des artistes

how often must I shake my bells, and deign
to kiss thy brow debased, full travesty?
to pierce the mark, whose goal is mystery,
how oft, my quiver, waste thy darts in vain?

we shall exhaust our soul and subtle brain
and burst the bars of many a tyranny,
ere we shall glimpse the vast divinity
for which we burn and sob and burn again!

some too their idol never knew, and now,
flouted and branded with the brand of hell,
go beating fists of wrath on breast and brow;

one hope they know, strange, darkling citadel!
— can Death's new sunlight, streaming o'er the tomb,
lure the dead flower of their brain to bloom?

— Lewis Piaget Shanks, Flowers of Evil (New York: Ives Washburn, 1931)

 

Oh, faleminderit Pf. Po mendoja sakaq qe edhe nje variant ne anglisht s'do te kish qene keq. Tre variante, pastaj, jane edhe me mire..

Strofa e pare :

 

E sa here do me duhet zilkat e mia t'i tund 

Dhe te puth ballin tend, karikature e zymte ?

Per te qelluar ne shenje, me natyre te tymte,

O trasta ime ne shpine, sa shigjeta te humb ?

"Korrekt" ky katermbedhjeterrokeshi yt o Hurbi ...

Finisterre, kur kalohet nga gjuha ne gjuhe, ne poezi, sidomos ne poezite me strukture te percaktuar (metrike dhe rime), eshte e pamundur te arrijme diçka per te qene.

Ia kam harruar emrin si quhet ajo gjeja kur poetet mbushin vargjet e tyre thjesht per t'i krijuar rima.

Borges thote diku qe ne nje poezi te tille, vetem dy-tre vargje jane thelbi i poezise, pjesa tjeter eshte "mbushje", dmth thjesht per qellim estetik.

Andaj dhe une, ja ç'punova ne strofen e syte :

 

Ne kurthe tinzake shpirtin tone do te perdorim sot,

Dhe mburoja te renda papushim do te shkaterrojme,

Perpara se te madhen Krijese perballe ta kundrojme

Deshira sketerre e se ciles na mbush syte me lot !

Fjala "lot" s'e ka shumesin ne shqip. Po per ty aq me mire, se te vete me "sot"...

Dhe keshtu, me sot e me lot, po shkoj dhe une te fle... 

Pune te mbare me dy strofat e fundit!  

OK, une nuk besoj se perkthimi me lart eshte i Blendit. Mendoj me teper se eshte ndonje perkthim i dikujt (nje mik, mikeshe) qe e ka perkthyer dhe kerkon opinione mbi te.

OK, nje opinion eshte ky : poezia eshte keqkuptuar ne ca vende, dhe nuk na jep vertete idene qe leviz ne koken e Bodler gangos. Dy strofat qe kam perkthyer me lart jane me prane origjinalit, megjithese kam bere ca mballosje te vogla, por pa prekur ne thelb.

Kurse per strofat treshe, keto mund t'i perkthej kur te kem ngrene mire ca makarona te skuqura me vaj kikiriku, dhe pasi te kem pare emisionin e perrallave qe nuk e le asnje te shtune.

ps : nderkohe Blendi te vije e te na jape sqarime si qendron e verteta e ketij perkthimi. Ne e dime tashme, po treguat drejt, keni gjithmone lehtesira.

Jo, jo nuk ju kam genjyer. Une e kam perkthyer. Une Baudlaire e kam takuar ne amerike, ne Manhatan. Mbaj mend se ka qene nje paradite me diell pasi kisha ngrene per mengjes kek me banane dhe lajdhi dhe nje kafe te madhe. Ishte nje kafene ne rrugen Prince, me mure tulle, te lyer me te bardhe, tavolina druri pa klas por me shije. Shumica e njerezve lexonin aty, ose shkruanin ne laptop, qendronin me ore te tera ne rehat te tyre. Bodlerin ma prezantoi nje fare Roy Campbell, perkthyes me profesion. Madje i kishte mesuar anglisht. Charles qe xhentelman i vertete, aty per aty i kerkova te me recitonte ndonje varg ne frengjisht, dhe nuk pertoi.

 

O Blendo, sa Bodëlerë paska, se një që di unë, ka nja 150 vjet që ka vdek.

Ishte pergjigje ala hurbi pra. smiley Si per te thene qe e kam perkthyer nga anglishtja (Roy Campbel) ne Nueva York.

 

"tavolina druri pa klas por me shije".

"Mbaj mend se ka qene nje paradite me diell pasi kisha ngrene per mengjes kek me banane dhe lajdhi dhe nje kafe te madhe"

Në zyrën e objekteve të gjetura sapo arriti një sens humori. Kush e ka humbur të lajmërohet në 001345279.

 Shume e bukur kjo poezi.. vura re nje gabim  qe per mua eshte i rendesishem te pakten, strofa e fundit duhet patjeter te vijoje me veten e trete shumes.

 

 

 

Keshtu i shoh une strofat 3 dhe 4. Eshke, ç'mendon ti ?

Por Blendi te mos e marre per keq, une nuk i besova asnje fjale me lart. Dakort ato pershkrimet e kafenese, por ne lidhje me perkthimin, s'jam fare i bindur. Perkthimi i sjelle nga ai me duket perkthim nga dikush qe merret disi me perkthim poezish dhe qe e ka zakon t'i ngreje zgupthi fjalet, e te arnoje psh, me nje cope atlasi te kuq te vizllushem (Eshka do gajaset ketu) nje pale pantallona dhendrri, prej teritali te zi.

 

Ka nga ata qe idhullin e tyre kurre s'e kane njohur,

Dhe ata skulptore te mallkuar dhe te damkosur,

Qe shkojne duke rrahur gjoks dhe balle te rrudhosur,

 

Nje shprese ata kane, te erretin Kapitol te panjohur !

E kjo ngaqe Vdekja, si nje diell i ri duke fluturuar,

Lulet e trurit te tyre, do t'i beje per te lulezuar ! 

________

Ceci étant dit, il ne faut pas perdre son temps avec Baudelaire car lui, il n'est lisible qu'en français. Le reste, c'est du charabia. Salut.

 Ja nje variant i imi per strofen e pare

Dhe sa here te tjera zilkave do te duhet t’u bie

E ballin tend  ta puth, karikature e trishtuar

E kete natyre mistike, se fundi per ta shenjuar

Dhe sa te tjera shigjeta do me duhet te shtie

 Thanks Blendi. Lavderimi yt me beri qe te mundohem edhe per te dyten. smiley Po te me thone prape ndonje llaf te mire do te vazhdoj edhe me poshte. Puna eshte qe ngaqe frengjishten e kuptoj vetem nga italishtja, perkthimi im eshte supe e supes se lepurit. Po kam nje dashuri te vecante per kete dore poetesh. Kur isha ne gjimnaz nisa te perkthej poezite e A. Rembose nga frengjisht-italisht-anglishtja smiley por pastaj e lashe.  E vetmja gje e mire qe pata nga kjo perpjekje ishte se zura nje te dashur qe dinte frengjisht.

Mes kurthesh e dredhirash shpirti kot na u bjerr

E me shume se nje parzmore do kemi shkaterruar

Perpara se te madhen Krijese te kemi kundruar

Ate q'adhurojme teksa zemra na digjet ne ferr.

 perpara se te perkthehet nje poeme duhet kuptuar. sepse kam pershtypjen se shume pak (per te mos thene asnje) nga diskutantet e kane kuptuar domethenien e tekstit te bodlerit, te cilin nga perkthimi i keshtushem e nxjerrin pa kurrfare kuptimi.

per te arritur e analizuar nje poeme (fatkeqsisht vetem per frengjishtfolesit), shkarkoni dokumentin (powerpoint) qe ndodhet tek kjo lidhja : Comment analyser un poème

Interesant, kendveshtrimi yt, Hajdar. Do te isha kureshtar per nje perpjekje te re, tenden.

Them se nuk jam aq larg se vertetes. Nese "tymte" ka zevendesuar "mistike", kjo nuk eshte ndonje hata e madhe : ideja e Bodler grindavecit ka qene se artisti e ka shume te veshtire te kape nje shenje qe pothuaj nuk shihet, mistike, qe s'dihet mire ç'eshte dhe ku leviz. E une ia kam kercitur "tymte", nje shenje qe shihet turbull, ne tym. Siç kur themi ne shqip : "te gjuash ne tym".

Nejse. Bisede eshte kjo. Une kot, ti plot. Ose anasjelltas.

Je tire au hasard,

je chope un gaillard.

Un gaillard bavard,

au regard hagard.

 nashti une perkthim nuk po i bej dot, se nuku jam gje poet, por nje sqarim te vogel, kesaj poeme te bodlerit, vetem sa per te shpjeguar (dmth me ndihmu perkthysat e mundshem) se ça ka dash me thon mjeshtri.

fillimisht titulli "vdekja e artisteve" eshte alegorik. 

poema, ne vija te trasha, na paraqet nje SKULPTOR perpara maketit te tij (morne caricature), te trishtuar ose te hirte, pa jete, prej balte. perjpekjeve qe ben ky "i shkreti", per ti dhene JETE, nga e vetja (deri ne nje), diçkaje te pa jete. 

tek strofa e pare dhe dyte, tregon sesi per "ta mposhtur", ne fakt ta beje te tijen, la grande Créature, (me te cilen ai ne fakt simbolizon l'idéale figure, ose bukurine absolute, idealin kryesor te vepres se çdo artisti, ku me posht e cileson si Idolin e tyre) ai nuk kursehet te perdore jo vetem shigjetat por edhe zilkat per ta genjyer, ta afruar, ose lajkatuar. 

ndersa tek strofa e trete dhe e katert, ai na tregon sesi jo te gjithe artistet/skulptoret (edhe pse te gjithe vdesin) ja arrijne, Capitolit (nje ngja shtate kodrat e Romes antike, por ketu perdorur ne kuptim te Lavdise se perjetshme qe artisti kerkon te arrije)

nuku di sa kuptuat, por une e bera timen. smiley

Po, shume bukur. Dhe pse nuk dilkan keto gjera nga ç'kam perkthyer une ?

______

Poezia kulmon me dy vargjet e fundit, qe s'na i shpjegove. Sipas rradakes sime, jane dy vargjet me te bukura, e qe rradakja ime me thote keshtu :

Kur artisti i madh vdes, dmth artisti qe ia ka arritur te hyje ne Kapitol, atehere Vdekja ben qe fjalen tani ta kene veprat e tij, dhe kjo vdekje kthehet ne nje diell qe do te ndriçoje punimet e skulptorit te madh, punime te cilat jane lulet e trurit te skulptorit.

Apo jo ?

 Nashti ti Hajdar me kujtove nje histori.

Shkon njehere Mehmet Elezi asokohe Sekretar i Pergjithshem i Rinise per t'u bere nje sqarim politik Ansamblit Shteteror te Valleve qe do shkonte jashte shtetit per nje koncert. Edhe fillon ky me bla-bla-bla, kapitalizmi i maskuar me maske, spiunet e CIA ne koncert, feneri ndricues dhe diversantet e erresires per nja nje ore rresht. Ne fund, i drejtohet auditorit dhe i pyet nese kishin ndonje pyetje apo sqarim. Dhe aty ngrihet Panajot Kanaci, qe meqenese ishte pederast, nuk e cante menderen per njeri dhe i thote: Shoku Mehmet. Ju na moret nje ore nga provat, per te na rithene dicka qe ne e dinim fare mire qe me pare. Megjithate faleminderin per rikujtimin. Tani cuna dhe goca, vazhdojme aty ku e lame.

 

Kam frike se eshte ndryshe Hurbi... Te pakten mesa e kuptoj une thote se e vetmja shprese qe kane artistet qe s'e arrijne Kreatyren sublime (Artin me "a" te madhe) eshte vdekja...

Drejtim interesant por qe nuk shpjegon plotesisht dy vargjet e fundit. Duhen gjetur shpjegime per "lulet e trurit", per "vdekjen qe behet diell", dhe "lulezimin e luleve", si dhe per lidhezen "ngaqe" (c'est que - kjo eshte qe).

Por jam mirekuptues per çdo interpretim tjeter nga ç'dhashe me lart.

Ajo ua shperthen trute me nje diell tjeter... Estetike e dekompozimit... S'eshte shume e gezueshme, apo jo?

 Kam frike se eshte ndryshe Hurbi... Te pakten mesa e kuptoj une thote se e vetmja shprese qe kane artistet qe s'e arrijne Kreatyren sublime (Artin me "a" te madhe) eshte vdekja...

ne fakt eshte me thjesht se kaq. bodleri nuk eshte egoist as cinik. ai thote se ata qe nuk e arrijne suksesin gjate jetes ose ushtrimit te veprimtarise se tyre (se ka dhe nga ata qe e arrijne lavdine sa jane gjalle, pikaso, mozart, bethoven, balzak, etj  heee, ose siç eshte rasti i Kadarese  tone psh), munden perseri qe ta arrijne kete pas vdekjes, vetem me kusht qe te "ken kap" me artin e tyre, sublimen kreatyre dmth bukurine absolute.

keshtuqe perpjekjet e tyre, per ti dhene jete (per ta bere me te bukur) baltes ose ordineres, nuk ikin asnjehere kot.

 

Tek "Lulet e se keqes" ka tri poezi me titujt "Vdekja e dashnoreve", "Vdekja e te varferve" dhe "vdekja e artisteve". E, meqe italianet ka raste i bejne mire punet, botimi qe kam (dygjuhesh) permban edhe variantin e pare te poezise, qe eshte pak me i qarte.

Frengjishten e lexoj dhe "e nuhas". Per italishten mund te te flas mire, keshtuqe ndoshta kam njefare te drejte... 

Ah, se harrova, ketu s'thote qe duhet te vdesin mepatjeter...

Thote "Vdekja ... do t'ua cele lulet e truve". Ndoshta mjafton edhe Vdekja e figurshme... ! smiley

Problemi eshte qe dy poezite e tjera me vdekje flasin per vdekje fizike.

 per vdekjen fizike e ka fjalen dhe kjo poezi. 

Edhe une ashtu them, por thashe te lija te hapur edhe mundesine qe titulli "Vdekja e artisteve" te ishte alegorik. Keshtu me duket se thoshe me siper. Apo e kam keqkuptuar?

 thashe "titull alegorik" ngaqe vdekja e artisteve eshte ne fakt puna e tyre. 

niçja bile thosh : e kam paguar vepren time (ose madheshtine e perjetshme) me vdekje te vogla... lexoj vetem ata qe shkruajne me gjak (gjakun e tyre dmth) .. etj. pra duke dhene gjthçka (copa copa, sipas ritmit se punes e veprave qe ben) nga trupi i tij, nga energjia e tij, krijuesi nderton vepren e tij, sa me e madhe kjo aq me e madhe do te jet edhe jehona e saj.

psh tek  vargu : Combien, ô mon carquois, perdre de javelots ?  bodleri pyet ne menyre alegorike, trasten e vet te shigjetave, sesa shigjeta i duhen akoma per ta "goditur ne shenje" Creatyren e madhe, perpara tij. pra sa do ti ngele nga municioni i tij per me tej. dmth bodleri tregon sesi dyshon artisti tek kapaciteti i tij per te arritur objektivin qe i ka vene vetes por edhe sesi çarmatoset ai, pak nga pak, deri sa vdes duke ndjekur pa rreshtur son infernal désir (pasionin e tij krijues). 

 Hej. Ja dhe varianti i parafundit.

Dhe sa here te tjera zilkave do te duhet t'u bie

e ballin tend ta puth, karikature e trishtuar

e kete natyre mistike, se fundi per ta shenjuar

dhe sa shigjeta te tjera do me duhet te shtie


Mes kurthesh e dredhirash shpirti kot na u bjerr

e me shume se nje parzmore do kemi shkaterrua

perpara se te madhen Krijese te kemi kundruar

ate q'adhurojme teksa zemra na digjet ne ferr


E per ata qe me Idhullin e tyre kurre s'u pane

ne fytyre te damkosur, skulptore te mallkuar

qe gjokse e balle gdhendin pa pushuar


nje shprese te vetme si nje Kulle te erret ata kane!

Qe tek e mbramja, kur Vdekja si nje diell i ri t'i mbuloje

lulet e kalbura te trurit te tyre te mund t'i lulezoje.

Ndonje qibar i madh s'do linte pa thene qe dy rima jane foljore (strofa e dyte dhe dy vargjet e fundit). Mua vete me duket mjaft mire....

nje shprese te vetme si nje Kulle te erret ata kane!

Qe tek e mbramja, kur Vdekja si nje diell i ri t'i mbuloje

lulet e kalbura te trurit te tyre te mund t'i lulezoje.

 

 çfare mire moj,  me "lulet e trurit" bodleri e ka fjalen per veprimtarine artistike, ose me drejt proçesin krijues ndersa ky mi quan "lulet e kalbura te trurit".

bile kam deshire ta kuptoj se pse. 

PF i ka dhene drejtimin e vet poezise.. Me duket se interpretimet na perkojne (me fal PF se me duket sikur po marr merita qe s'i kam), ndaj une s'kam c'te kundershtoj...

Jo, vargu i pare i strofes se katert nuk eshte i sakte :

Shpresa e skulptoreve nuk eshte si nje kulle e erret.

Por ata kane vetem nje shprese : te hyjne ne Kapitol.

Dhe ne vargun e fundit eshte futur "e kalbur". Nuk e kuptoj pse. Kjo e shtremberon keq kuptimin : e perse do te ishte lule e kalbur punimi i nje skulptori ?

Do te me kishte pelqyer "Permendore" ne vend te Kulles (me duket sikur eshte me prane idese se autorit), por ndoshta duhet te flasesh me perkthyesin e jo te me kerkosh llogari mua... smiley

Bobo Hurbi, thashe mos ishte prape Hajdari dhe m'u duk sikur po beja avokatin... Me fal! smiley

@Hajdar mos me mbaj inat, une thjesht thashe c'mendoja mbi poezine. Perkthimi eshte i tjetrit...

 dicka qe ne e dinim fare mire qe me pare.

veç te lexoç perkthimin e blendit, tek strofa e fundit, e kupton qe nuk ka kuptuar gje prej gjeje. 

Kam veç një shpresë, o kryeqendër e hijes!
Që vdekja si një diell i ri, të ngrihet e tu jap'
ngrohtësi, që lulet e mendjes, të jetojnë prap'!

se qe dhe perkthimi fjale per fjale ruan diçka nga origjinali kjo dihet. puna eshte te marrim vesh se per ça flitet, jo te tymlloset me keq. 

megjithese ju "krijuesat e peshkut", tymllosjen e quni art te madh, kur ne fakt eshte e kunderta, artistet e medhenj jane te qarte si qelibari. 

 

S'po me kthen pergjigje : perkthimi qe kam sjelle une, en quoi n'est-elle pas lisible (ou comprehensible) ?

Aq me teper qe shpjegimi yt mbi dy vargjet e fundit eshte kryekeput shpjegimi qe dhashe une pak me lart.

Puna eshte ketu :

Poezi te tilla eshte teper e veshtire te perkthehen. Poezi me metrike dhe rime te rregullt, kjo nuk mund te behet aq lehte ne nje gjuhe tjeter. Sepse perkthyesi eshte i detyruar te fuse nje fjale tjeter "mbushje" (e harrova dreqin si quhen ne gjuhen letrare), dhe ketu duhet bere kujdes : duhen futur fjale qe ndihmojne rimen por qe jane neutrale ne kuptim, dmth te mos sjellin drejtime te paqena te kuptimit.

Me e mira, ne keto raste, eshte ta perkthesh fjale per fjale (pasi te kesh kapur kuptimin, kuptohet) dhe pastaj te nderhyhet me sinonime te buta, me nderrime vendesh (pa sjelle tronditje kuptimi), per te arritur rimat dhe metriken.

Megjithate, kjo eshte pothuaj diçka e paarritshme. Me e mira eshte te mesoni frengjishten.

 

 ti e ke gabim kur thua qe poezi te tilla eshte veshtire te perkthehen. 

fan noli ka treguar se "ka perkthyer"ose me drejt krijuar ne shqip me mire sesa vete origjinali. por duhet qe poetin qe perkthen ta pelqesh dhe vete, bile jo vetem kaq por ta kesh Idol.

ndryshe nuk ja arrin domosdo.

ps: dhe kur thashe qe morra vesh asgje, nga perkthimet tuaja, nuk e bera, prej inatit ose tjeter, por se vertet nuk morra vesh gje. kjo me shtyri te kerkoj ne googel me gjere rreth Bodlerit te cilin nuk e kam studiuar, e te gjej analisa te sakta. 

nderhyrja time s'ishte veç perkthim dmth i ketyre analizave. smiley ne fakt keto gjera mesohen ne shkolle. ose duhet pune individuale, dmth lexuar jo vetem bodleri ne komplet por edhe shume autore kontemporane te tij po ashtu dhe duhet lexuar e pare mbi ate kohe.  

per me teper shko shif tek kjo lidhja : http://www.sculfort.fr/articles/lyceeuniversite/baudelaire/mortartistes.html

Hajdar,

Nuk po me pergjigjesh. Pyetja eshte kjo :

Ne perkthimin tim, çfare ka qe nuk shkon e qe te ka penguar ta kuptosh poezine ?

Dmth, sqarimet tua te poezise, a dalin nga perkthimi im apo nuk dalin ?

____

Dhe nuk eshte puna qe po kembengul kokefortesisht, por mendova qe te di me qarte se ku ia kam mbeshtjelle si per pasneser.

____

Per Fan Nolin, histori e vjeter, kam diskutuar gjere e gjate per te, dhe s'kam ndermend te perseritem.

____

Bonne nuit.

o PF, s'ben keshtu perkthyesi smiley Na e le ketu kete perkthimin dhe u zhduke ... smiley

Finesterre! Ka jete edhe jashte Peshkut! smiley

OK, te kthehemi tek perkthimi.

E para njehere une ndertova nje karabina, sepse thashe qe nuk di frengjisht. Ornamentet jane te gjitha te diskutueshme.

Nje shprese te vetme si kulle te erret ata kane,

ne fakt paskam harruar ta korigjoj duhet te jete

nje shprese te vetme, si nje Kulle ne terr ata kane

une e konceptova kete (nga perkthimet) se ato kane vetem nje shprese qe ngrihet si capitol (lloj shtylle e gdhendur)ne errresire. Ky eshte kapitoli, ndertesa kulla e artit ku ato shpresojne nje dite te hyjne. Une e vura kulla, duke u nisur nga Kulla e Fildishte e Artit Per Art. Plus Kulla ka dicka prej guri te bardhe qe ngrihet si shtize drejt qiellit.

Lulet e kalbura, jane endrrat (veprat) artistike qe s'munden te lulezojne, qe truri i tyre s'mundi tu jape jete. Ato u thane, ose u kalben aty. Une e vura kalben, pasi kalbja behet ne vend pa drite, rrjedhimisht me lageshti, dhe nje diell i ri mund t'i zgjoje.

 

 

Kur artisti i madh vdes, dmth artisti qe ia ka arritur te hyje ne Kapitol, atehere Vdekja ben qe fjalen tani ta kene veprat e tij, dhe kjo vdekje kthehet ne nje diell qe do te ndriçoje punimet e skulptorit te madh, punime te cilat jane lulet e trurit te skulptorit.

Apo jo ?

Une them se jo. Ketu nuk behet fjale per vdekjen e Artistit te madh qe pas vdekjes hyn ne kapitol, por per artistet e vegjel qe nuk arrijne te hyjne ne boten e artit. Ato shpresojne si gjithe te pacmuarit, qe bota do ti kuptoje pas vdekjes, dhe veprat e tyre do kene nje lulezim qe nuk e paten per se gjalli.

Bodleri vetidentifikohet me ta, si poet i mallkuar, ndaj dhe i larteson ato poetikisht.

 

Ishte me shaka Pf! Ku ka me te rendesishme se jeta jashte Peshkut! smiley >>

Tani ja si e kuptoj une poezise. Ceci n'est pas une pipe! Dmth merre si nje nivel të pare perkthimi:>>

 >>

Vdekja e artistëve>>

Sa herë akoma do t'më duhet zilkat e mia t'i tund>>

Dhe të t'puth ballin e ulët, o karikaturë e trishtë?>>

Që tej-e-tej ta përshkoj shënjestrën mistike>>

Sa shigjeta do t'më duhet të humb o kukura ime? >>

 >>

Shpirtin do ta tresim në komplote të holla>>

Dhe do t’shkallmojmë më shumë se një mburojë>>

Përpara se Krijesën e madhe të mund ta kundrojmë, >>

Për të dëshira mëkatare na zhyt në ngashërime!>>

 >>

Për disa Idhulli mbetet përjetë i panjohur,>>

Skulptorë të mallkuar, prej turpit damkosur,>>

 Me çekiç do t'qëllojnë ballin e parzmin e tyre,>>

 >>

Me shpresën e vetme, oh ç'përmendore e çuditshme në hije,>>

Që Vdekja, tek ngrihet si diell i ri,>>

T'ua shpërthejë lulet e truve!>>

 >>

Kreatyra e madhe s’mund të jetë veçse Lavdia, ajo zyrtarja. Lavdia është Idhulli, Arti i zyrtarizuar, për të cilin artistët janë gati të shesin shpirtin. Dëshira per Idhullin kthehet në një nga mëkatet kapitale (Kujto: S’duhet t'u falesh Idhujve të rremë!), për të cilat dënimi është Ferri (ja pse “infernal désir&rdquosmiley.

Por ka nga ata që kurrë s’e pjekin Idhullin, sepse janë të mallkuar (nënkupto: prej vetes, prej asaj çfarë kanë zgjedhur të jenë. Ja pse “marqués d’un affront&rdquosmiley. Por prapë vazhdojnë të gdhendin veten, me shpresë. Që është edhe Lavdia e tyre e errët, e çuditshme (pra Shpresa është e vetmja Përmendore, Panteoni i çuditshëm që arrijnë në të gjall&eumlsmiley. >>

Shpresa është që Vdekja, duke u ngritur si diell i ri, t’ua çelë lulen e truve!>>

Vdekja mund të jetë:>>

1.       Vdekja etike, bjerraditja e shpirtit. Idhulli i pranon më në fund flitë dhe artisti zyrtarizohet. Lulet e krijimit mbijnë tashmë jo nga parzmi (zemra) dhe balli (kryeneçësia), por nga truri (që është ai që zakonisht llogarit). >>

2.       Vdekje fizike dhe Lavdi (si ajo e Baudelaire-it pas vdekjes).>>

3.       Vdekje fizike dhe estetikë e dekompozimit. Truri i artistit kthehet në lëndë të parë. Natyrës i kthehet çfarë ishte e natyrës (dheut – dheu, hiri – hirit) dhe lulet çelin mbi varrin e artistit të panjohur.>>

Etj, etj… Puna është, them unë, që gjatë përkthimit nivelet e interpretimit të lihen të hapura.>>

E kush do ta lexojë gjithë këtë çarçaf ?! J Po kështu është kur u qasesh poetëve si Baudelaire!

@ Pf, si përfundim: më pëlqen përkthimi yt smiley

 Faleminderet Finisterre. Padyshim qe nenkuptime e kendveshtrime te ndryshme mund te kete pafund. Zaten, ndaj eshte art i madh. E rendesishme eshte te biem dakort cfare lloj zogu eshte, pastaj per nuancen e puplave te gushes diskutojme sa te duash... smiley

 As une. smiley Desha te sjell llullen e Rene Magritte, por nuk e di pse nuk me dalin fotot. Varja!

Thua te na e censurojne dialogun per nuancen e puplave te gushes?

 Eh. Peshku eshte perjashtimi i fjales se urte "Fjalen e merr era, e shkruara mbetet." 

Une them eshte si ato shoqerite moraliste qe kane jeten publike (forumin per te gjithe) dhe ate private (mesazhet).

Ngrihen mbi idene qe shpesh dynjaja i ben gjerat qe t'ia shohin te tjeret.

Kastrim i deshires.... smiley

dje naten i dergova email nje njeriut mjaft te zgjuar, per t'i kerkuar nje mendje. pergjigja e tij nuk vonoi :

As une nuk kuptoj gje. Duhen lexu te tjera vjersha te Bodlerit te shkruajtura ne te njejten kohe, ose dhe artikuj kritike, per t'a vendos vjershen ne nje konteks te caktuar.

(sa i perket vete Bodlerit)

Sidoqofte, Bodleri mendonte qe individualizmi po e vriste origjinalitetin kolektiv. Lexo kete me poshte. Me "écoles" nenkupton rrymat pikturale jo shkollat e sotme. Dans les écoles, qui ne sont autre chose que la force d’invention organisée, les individus vraiment dignes de ce nom absorbent les faibles; et c’est justice, car une large production n’est qu’une pensée à mille bras.    Cette glorification de l’individu a nécessité la division infinie du territoire de l’art. La liberté absolue et divergente de chacun, la division des efforts et le fractionnement de la volonté humaine ont amené cette faiblesse, ce doute et cette pauvreté d’invention; quelques excentriques, sublimes et souffrants, compensent mal ce désordre fourmillant de médiocrités. L’individualité, – cette petite propriété, – a mangé l’originalité collective; et, comme il a été démontré dans un chapitre fameux d’un roman romantique, que le livre a tué le monument, on peut dire que pour le présent c’est le peintre qui a tué la peinture.

(sa i perket kesaj, poezise se tij) 

Kuptimi i titullit (qe eshte dhe ai i vjershes) eshte te dy vargjet e fundit. Kush eshte "La Mort, planant comme un soleil nouveau" per Bodlerin ?

Ky shpjegimi me duket pak a shume i drejte :La mort: elle est la dernière espérance de ceux qui ne peuvent s'accommoder à la médiocrité terrestre. Dans un autre monde, les amants connaîtront un amour libre sans interdits, les pauvres recevront le prix de leurs misères, les artistes torturés par leur idéal verront "s'épanouir les fleurs de leur cerveau".

Per pjesen e fundit te postimit tend, Hajdar. Megjithese ty s'po te çilet ajo e shkrete goje e te pohosh se interpretimi im i dy vargjeve te fundit eshte krejt i sakte dhe perputhet me çfare ke sjelle ti ne frengjisht, me duhet te them se per here te pare arrita te kuptoj diçka nga poetet, e nga çfare poeti se ! nga vete Bodua.

Nejse. Rendesi ka qe u kenaqem me muhabet, dhe se morem vesh kush ishte ky burri. Por ngelet ende mister perkthimi (i kujt ?) i sjelle nga Blendi, si dhe referenca : ne cilin perkthim anglisht eshte mbeshtetur ai ?

te gjitha perkthimet jane te hashem, ne nje fare menyre, aq me shume qe vete origjinali na duket i turbullt (perveç PF-se qe me duket e ka kuptuar gjene). une e kisha me teper te dija, duke mos mesuar gje prej perkthimeve tuaja dhe as vete poezise, se çfare ka dash me thone Bodleri. duke menduar se ai qe e perkthen patjeter qe edhe e kupton tekstin me mire se dikush tjeter.

do ta filloja pra kritiken, vetem kur te di se çfare kuptoni ju nga kjo vjersha.

ti pershembull si e kupton, a mund te ma shkruash poemen pa vargje me rime, por vetem per ta sqaruar ?

 

ps: per pergjigjen time duhet te presesh gjithashtu deri sa te me lirohen postimet, au fur et à mesure te kohes se tyre te postimit. per momentin nuk kam me mundesi. smiley

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).