Mjerimi i provincializmit (1)

Më 27 gusht 2009, Gazeta Shqiptare dhe gazeta Korrieri botuan reagimet e katër shkrimtarëve ndaj ligjëratës sime të mbajtur në Seminarin XXVII Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare, në Prishtinë. Përpos reagimeve të këtyre katër shkrimtarëve - Besnik Mustafaj, Diana Çuli, Ylljet Aliçkaj dhe Behar Gjoka, Gazeta Shqiptare i paralajmëroi, me fotografi, edhe reagimet e shkrimtarit Nasho Jorgaqi dhe të poetit e botuesit Bujar Hudhri, por reagimet e tyre në këtë numër të saj nuk i pamë. Reagimin e këtyre katër shkrimtarëve e botoi shpejt edhe gazeta e Prishtinës Koha ditore, por e botoi me një titull të falsifikuar. Mendimin e Besnik Mustafajt: në qoftë se është e vërtetë se Rexhep Qosja ka thënë se letërsia shqipe nuk e ka arritur nivelin e letërsisë evropiane "atëherë duket se ai ka kohë që nuk lexon letërsi shqiptare", gazeta Koha ditore e bëri mendim të të gjithë shkrimtarëve shqiptarë: "Shkrimtarët shqiptarë vlerësojnë se Qosja ka kohë që s'ka lexuar letërsi shqipe". Unë nuk besoj se falsifikimet e tilla përbëjnë moralin e gazetës Koha ditore, po të një gazetari që keqpërdor Kohën ditore për hesapet e veta. Reagimi i katër shkrimtarëve të përmendur, Besnik Mustafaj, Diana Çuli, Ylljet Aliçkaj dhe Behar Gjoka shkaktoi mandej baticë-kiç reagimesh në media dhe në forume të ndryshme. Si shembull të këtyre reagimeve dua të përmend reagimin e kallakanxhës së PDSH-së, e quajtur Miranda Haxhia, e cila me gjuhë të pistë e të shëmtuar, të ushtruar në klanet ku përket, shkruan për çka ia arrin dora, por nuk ia arrin mendja servile! U turrën patriotët e kafeneve ta mbrojnë letërsinë shqipe prej shkrimtarit dhe studiuesit të saj, i cili për të ka bërë më shumë se të gjithë ata së bashku me të gjithë paraardhësit e tyre, me të gjithë farefisin e tyre dhe me të gjithë punëdhënësit e tyre! Në rastet më të shpeshta këto janë reagime të rrogëtarëve të moçëm e të rinj të dy partive të të dy anëve; të rrogëtarëve të cilët për shkencën letrare shqipe shkruajnë pa e pasur asnjë sprovë për letërsinë shqipe; të cilët për letërsinë evropiane flasin pa dalë ende prej botës letrare të Zhyl Vernit e të Elin Pelinit; të cilët për servilët e neveritshëm të diktaturave gjykojnë si të ishin ende në fakultetin e Zhdanovit! Dhe, le të shkruajnë ashtu, le të flasin ashtu dhe le të gjykojnë ashtu: nuk do të mbeten të pashpërblyer prej padronëve.
Reagime befasuese
Reagimet e shkrimtarëve Besnik Mustafaj, Diana Çuli, Ylljet Aliçkaj dhe Behar Gjoka ishin për mua befasuese. Dhe, ishin befasuese për disa arsye. E para, unë kam mbajtur një ligjëratë dhe, siç thuhet në teoritë letrare dhe në retorikat klasike të letërsisë, ligjëratat u drejtohen atyre që i dëgjojnë, domethënë atyre që janë në sallë. E dyta, ajo ishte ligjëratë e folur, e pashkruar, prandaj të gjitha interpretimet e saj në gazeta, në radio, në televizion a në forume të ndryshme janë interpretime të gazetarëve. Ato nuk kanë autorizimin tim, të dëshmuar me nënshkrimin tim, prandaj nuk mund të merren si paraqitje e saktë e mendimeve të mia. Siç mund ta dinë reaguesit e përmendur ndaj ligjëratës sime, intervista që një vetje i jep një gazetari çmohet intervistë e tij, e pranuar prej tij, vetëm kur autorizohet, domethënë kur merr nënshkrimin e tij. E treta, Gazeta Shqiptare dhe gazeta Korrieri, prej informatave të pesë gazetave të Prishtinës për ligjëratën time morën vetëm informatën e gazetës Expres. Shkrimtarët Besnik Mustafaj, Diana Çuli, Ylljet Aliçkaj dhe Behar Gjoka pranuan të reagojnë ndaj ligjëratës sime duke marrë për bazë shkrimin e një gazetari, që artikullin e tij e fillonte me fyerje dhe me urrejtje për ligjëruesin! Sikur reagimi i tyre të ishte i nxitur prej motivesh parimore letrare dhe kulturore, atëherë fyerjet dhe urrejtja e gazetarit do të duhej t'i bënin të dyshonin në saktësinë e pohimeve të tij.
Zhvillimi atipik i letërsisë kombëtare
Siç shihet prej reagimeve të tyre, katër shkrimtarët e përmendur nuk kanë ndonjë dije për dukurinë historiko-letrare, që kam trajtuar në ligjëratën time. Ka mbi 50 vjet që për zhvillimin atipik të disa letërsive kombëtare në Evropë flasin historianë evropianë të letërsisë, midis të cilëve edhe komparatisti i lavdishëm, Pol Van Tigem. Për këtë dukuri janë botuar edhe vepra të veçanta historiko-letrare. Ata përdorin nocionet: zhvillim atipik, zhvillim i shpejtuar, zhvillim i ngadalësuar, zhvillim i veçantë, zhvillim i letërsive të popujve të pushtuar (në Perandorinë Otomane dhe në Perandorinë Austro-Hungareze), e disa nocione të tjera.
Çka do të thotë zhvillim atipik, zhvillim i shpejtuar i një letërsie kombëtare? Do të thotë se ajo letërsi, për shkaqe historike, për shkaqe se populli që e ka krijuar nuk ishte i lirë, nuk kishte zhvillim të lirë shoqëror, politik, kulturor, ekonomik, nuk do të arrijë t'i shprehë veçantitë themelore të letërsive që janë zhvilluar në kushte normale historike. Për këtë arsye brenda një periudhe letrare, fjala vjen brenda romantizmit a brenda realizmit, ajo do të nxitojë të shprehë veçantitë ideore dhe stilistike të rrymave, shkollave e formacioneve stilistike të ndryshme. Kështu, për shembull, në letërsinë tonë të Romantizmit gjejmë veçanti të Renesansës, të Klasicizmit, të Iluminizmit, të Realizmit; në letërsinë pasromantike, domethënë në letërsinë midis dy luftërave botërore, gjejmë veçanti të Realizmit, të Romantizmit të Klasicizmit, të Parnasizmit, të Simbolizmit, madje, edhe të Ekspresionizmit (te Migjeni). Është e qartë: letërsia shqipe, si edhe letërsitë e popujve të pushtuar, nxiton t'u afrohet dhe t'u shëmbëllejë letërsive të mëdha evropiane-franceze, italiane, gjermane, angleze, duke shprehur brenda një periudhe veçantitë e disa rrymave, shkollave, formacioneve stilistike, që në ato letërsi janë shprehur normalisht, në, si ta themi, kronologji brenda një formacioni. Dhe kështu ka ngjarë në letërsinë shqipe deri sot. Duke u përpjekur të shprehë përvojën krijuese evropiane, letërsia shqipe bën përpjekje që të arrijë edhe nivelin artistik të letërsisë evropiane e kur thuhet të letërsisë evropiane mendohet në letërsitë e mëdha evropiane: franceze, italiane, angleze, gjermane, spanjolle, ruse. Të mohosh rëndësinë shkencore të një krahasimi të këtillë në studimet historiko-letrare, siç bën njëri prej reaguesve, domethënë të mohosh një shkencë shumë të rëndësishme: letërsinë krahasimtare. E gjithë kjo që them, besoj, tregon qartë se ligjërata ime mbi zhvillimin atipik, domethënë të shpejtuar, të letërsisë shqipe bazohet në një koncept, që unë nuk ia kam imponuar letërsisë, por që e kam nxjerrë prej vetë veçantive të zhvillimit të saj. Dhe, ky koncept flet në favor të vetëdijes krijuese të krijuesve të kësaj letërsie: ata do të donin ta bëjnë letërsinë shqipe si letërsitë e mëdha evropiane jo vetëm për nga rrymat, shkollat, formacionet stilistike, por edhe për nga nivelit artistik. Por, nuk do të arrijnë. E kuptueshme. Thuhet se shekulli XVIII ishte një shekull i mjerë politik e shoqëror në historinë gjermane, por në atë shekull populli gjerman krijoi letërsi të madhe dhe filozofi të madhe. Mjerimi politik, shoqëror, ekonomik i gjermanëve në atë shekull ishte mjerim që nuk e pengonte krijimtarinë; mjerimi ynë politik, shoqëror, ekonomik deri në ditët tona ishte, ndërkaq, i veçantë dhe ishte pengues për krijimtarinë. Po shohim se, në një mënyrë, pengues është ky mjerim edhe sot. Siç shihet, në ligjëratën time unë kam folur jo për vlerat evropiane - se togfjalëshi vlera evropiane ka kuptime të ndryshme, por për nivelin evropian të letërsisë shqipe. Dhe, kam thënë: këtë nivel artistik, estetik, të letërsisë evropiane letërsia shqipe ende nuk e ka arritur. Pikërisht, ky pohim i ka nxitur katër shkrimtarët e sipërpërmendur të reagojnë bashkërisht kundër meje.
Mustafaj dhe krahasimi
mes Londrës e Librazhdit

Shkrimtarët Besnik Mustafaj, Diana Çuli, Ylljet Aliçkaj, Behar Gjoka pohojnë se letërsia shqipe ka arritur nivel artistik evropian. Besnik Mustafaj është aq zemërgjerë ndaj meje, saqë edhe romanin tim Vdekja më vjen prej syve të tillë e shpall roman të nivelit artistik evropian. Por, mua nuk më duhet ky kompliment i tij i pavërtetë. As romani Vdekja më vjen prej syve të tillë, as romanet e mi të tjerë, që vetë mendoj se janë më të mirë se ai, nuk kanë vlerë letrare artistike të nivelit evropian. Jo. Nivelet letrare artistike evropiane, nivelet shkencore dhe filozofike evropiane, besoj se i njoh pak a shumë. Gjithë jetën kam punuar që t'i njoh. Niveli letrar evropian, fjala vjen, është niveli, që kanë caktuar Eskili, Dante, Servantesi, Shekspiri, Monteskie, Volteri, Didroja, Rusoi, Rasini, Molieri, Gëteja, Shileri, Shatobriani, Manconi, Balzaku, Hygoja, Dikensi, Floberi, Bodleri, Tolstoji, Dostojevski, Prusti, Xhojsi, Kafka, Niçeja, Herman Brohu, Muzili. Niveli letrar evropian është njëkohësisht niveli që sot caktojnë Kamyja, Tomas Mani, Sartri, Margarit Jursenar, Gynter Grasi, Umberto Eko, Hoze Saramago, Salman Rushdi, Mishel Furnie, Zhan d'Ormeson... Kënaqësinë e jashtëzakonshme që më sjell leximi i veprave të tyre vazhdimisht ma përcjell një shqetësim i madh: sa modeste janë veprat e mia në krahasim me ato të tyre! Sa modeste është letërsia shqipe në krahasim me letërsinë që kanë krijuar dhe krijojnë ata! Njohësi i letërsive të mëdha evropiane dhe i letërsisë shqipe do të mund të thoshte: të krahasosh, për nga vëllimi dhe për nga cilësia letërsinë shqipe me letërsinë franceze, gjermane, angleze, italiane është si të krahasosh, për nga madhësia dhe për nga vlera arkitekturore, Librazhdin me Londrën, si të krahasosh Lipjanin me Parisin! Por, për Besnik Mustafajn, Diana Çulin, Ylljet Aliçkajn dhe Behar Gjokën nuk është ashtu. Prej reagimit të tyre del se për ta Librazhdi është si Londra, kurse Lipjani si Parisi. Dhe, le të kënaqen me të vërtetën e tyre: se Librazhdi dhe Lipjani janë si Londra dhe Parisi. Ajo është kënaqësia e tyre dhe ajo është shija e tyre.
Aliçkaj dhe diferenca
me shkrimtarët e Ballkanit

Si dëshmi se letërsia shqipe paska arritur nivelin artistik evropian, që kanë përcaktuar krijuesit e mëdhenj të popujve të mëdhenj të Evropës, si Eskili, Dante, Shekspiri, Gëte reaguesit ndaj ligjëratës sime marrin shembull përkthimet e Ismail Kadaresë, Dritëro Agollit, Fatos Kongolit, Bashkim Shehut dhe të dy poetëve. Dhe, kështu karshi nivelit të Eskilit, Dantes, Shekspirit dhe Gëtes qëndron niveli i Ismail Kadaresë, i Dritëro Agollit, i Bashkim Shehut dhe i Fatos Kongolit! Bukur! Prozatori dhe diplomati Ylljet Aliçkaj thotë se "shkrimtarët shqiptarë janë më të përkthyer e të pëlqyer se shkrimtarët maqedonas, serbë e boshnjakë, domethënë se shkrimtarët e Ballkanit në Francë, gjë të cilën unë e di mirë". Megjithëse, siç shihet, Ylljet Aliçkaj e zbret një çikë më poshtë nivelin e letërsisë shqipe, prapë nuk mund të thuhet se thotë gjithë të vërtetën. Ballkanin e përbëjnë edhe grekët, turqit, bullgarët, rumunët, malazeztë dhe kroatët, të cilët hidhërohen pa masë kur u thuhet se i takojnë Ballkanit! Po të dinte, vërtet, se kush përkthehet e kush lexohet në Francë dhe në Evropë nga shkrimtarët e Ballkanit, Ylljet Aliçkaj do të na jepte disa të dhëna të tjera. Dhe, do të na thoshte, fjala vjen, se letërsia greke, letërsia rumune, letërsia bullgare, letërsia serbe, letërsia kroate janë shumë shumë, më të përkthyera se letërsia shqipe në Evropë, ndonjëra prej tyre tridhjetë, ndonjëra njëqind e ndonjëra, ndoshta, treqind për qind më të përkthyera se letërsia shqipe. Le të kërkojë informata në internet! Do t'i gjejë. Dhe, pse të mos jenë më të përkthyera? Janë më të pasura, kanë tradita më të gjata, në përgjithësi janë më të zhvilluara se letërsia jonë. Në Serbi e në Kroaci sot ka shumë shkrimtarë të cilëve çdo roman që botojnë në gjuhën kombëtare u përkthehet shpejt në disa gjuhë evropiane. Drama të autorëve serbë e kroatë shfaqen në teatrot e Francës, të Austrisë, të Gjermanisë. Regjisorë serbë e kroatë, madje, edhe regjisore kroate, përgatisin shfaqje në teatrot e disa vendeve evropiane. Prania e letërsive serbe e kroate dhe e krijuesve serbë e kroatë në Evropë iu detyrohet jo vetëm lidhjeve të trashëguara e të reja të vetë krijuesve serbë e kroatë, po edhe shteteve të tyre. Kështu, për shembull, ambasada e Serbisë në Paris boton revistë mujore në gjuhën franceze me shkrime letrare e shkencore të autorëve serbë. Ministria e Kulturës e Serbisë ka komisionin e përbërë prej shkrimtarëve, studiuesve të letërsisë dhe historianëve të cilët bëjnë përzgjedhjen e veprave letrare e shkencore të cilat do të përkthehen në gjuhë të huaja, natyrisht të financuara prej asaj Ministrie. Ç'bëjnë ministritë tona të kulturës? Ministria e Kulturës e Kosovës financon botimin e kiçit zbavitës muzikor dhe festivalet e kiç miseve, por jo përkthimin e veprave letrare e shkencore që meritojnë të përkthehen!
Diana Çuli dhe harta e përkthimit
Nuk mund ta përfundoj këtë përgjigje në reagimet e Besnik Mustafajt, Diana Çulit, Ylljet Aliçkajt dhe të Behar Gjokës pa e cituar një mendim të Diana Çulit për kriteret "që diçka me vlerë letrare të quhet vlerë evropiane". Ja ç'thotë ajo: "Kriteri më i përhapur, më popullor dhe më i pranuar është ai i çmimeve prestigjioze që jepen nga juritë e ndryshme në Evropë, si dhe kriteri i përkthimeve në sa më shumë gjuhë që fliten në kontinentin evropian". Mos do të thotë kjo se përkthimet në gjuhët e popujve të Azisë dhe të Afrikës nuk mund ta përcaktojnë vlerën e veprave letrare! Nuk dua ta supozoj përgjigjen e Diana Çulit! Ç'thotë Diana Çuli më tej? Thotë: "Një vlerë tjetër e pranuar gjerësisht është kontributi që një letërsi e një vendi të caktuar i jep në përgjithësi zhvillimit kulturor të Evropës (si letërsia franceze, angleze etj.), që ngre ura komunikimi midis popujve, që shpie përpara procesin e integrimit kulturor, që shpalos ide të reja përparuese për njerëzimin". Po, t'i lëmë anash formulat socrealiste, që vazhdojnë të jetojnë edhe njëzet vjet pas rënies së komunizmit në kokën letrare dhe politike të koleges sime, Diana Çulit, dhe jo vetëm të Diana Çulit e të shohim ç'flasin për ne kriteret e saj.
Mjerimi i provincializmit
Prej këtyre kritere të Diana Çuli dhe të bashkëreaguesve të saj duhet të nxjerrim përfundimin se një vepër letrare, një vepër shkencore a një vepër filozofike, e shkruar në gjuhën shqipe, ka vlerë letrare, shkencore a filozofike kombëtare dhe evropiane vetëm në qoftë se të tjerët e çmojnë si vlerë, e përkthejnë dhe e shpërblejnë me çmime, medalje, dekorata, tituj të ndryshëm autorin e saj! Sipas kësaj logjike nuk është e rëndësishme çka mendon ti vetë për ato vepra dhe për krijuesit e tyre; e rëndësishme është çka mendojnë dhe çka thonë ata, të tjerët, ata prej të cilëve varet edhe shumëçka në shtetin tënd! Provincializmi nuk ka brirë! Mjerimi i provincializmit më së qarti tregohet e përcaktohet kur ti për veten mendon vetëm si mendojnë ata, të tjerët, për ty! Ti do të çmosh veten vetëm nëse do të çmojnë ata! Mjerimin e provincializmit e tregojnë po aq qartë edhe: lutjet për të marrë çmime; edhe këngët që shoqërojnë marrjen e këtyre çmimeve; edhe vajtimet kur nuk të jepen çmimet me gjithë lutjet. Dhe, kjo komedi po ndodh shpesh në jetën tonë! A ka nevojë të thuhet se ky provincializëm është tepër fyes për kulturën në të cilën ngjet kjo.
Historia i përgënjeshtron keq kriteret që kanë frymëzuar Diana Çulin, Besnik Mustafaj, Ylljet Aliçkajn dhe Behar Gjokën të reagojnë ndaj mendimit tim se letërsia shqipe nuk e ka arritur ende nivelin artistik të letërsisë evropiane. Historia e përgënjeshtron fort edhe pohimin e tyre se vlerat artistike janë përcaktuese të përkthimit të një letërsie në gjuhë të tjera. Autorët më të përkthyer e më të lexuar sot në botë janë autorët e romaneve pornografike, erotike, kriminalistike, politike, dhe të asaj që quhet letërsi triviale. Kush nuk e di tashmë se shkrimtarët e letërsive të vogla, kryesisht, nuk përkthehen në letërsitë e mëdha për shkak të vlerës së tyre artistike, por për arsye të tjera. Ato duan prej nesh vlera të tjera: "vlera" politike, "vlera" ideologjike; "vlera" fetare. Dhe, do "vlera" të tjera.
Pse përkthehet Ismail Kadare
Reaguesit ndaj ligjëratës sime, Besnik Mustafaj, Diana Çuli, Ylljet Aliçkaj dhe Behar Gjoka si shembull me të cilin do të donin të mohonin pohimin tim në ligjëratën e mbajtur përmendin Ismail Kadarenë. Unë nuk mund ta di a mendojnë ata, vërtet, ashtu siç flasin për arsyet e përkthimit të veprave të Ismail Kadaresë në disa gjuhë. Unë mund të them vetëm çka mua më obligojnë të them kriteret e mia letrare artistike dhe përgjegjësia ime shkencore dhe morale historiko-letrare. Dhe, e para që mund të them për këtë çështje është kjo: nuk është vlera artistike e veprave të Ismail Kadaresë arsyeja kryesore që përkthehen ato. Shumica e veprave të tij janë vepra me frymëzime politike dhe ideologjike, prandaj edhe me vlerë artistike shumë më modeste se ç'na është dukur dikur. Më tej: veprat e tij janë vepra të shkruara në mënyrë anakronike dhe i takojnë, si botëkuptim dhe teknikë krijuese, realizmit socialist - disa dhe realizmit tradicional - disa të tjera. Ato janë rrëfime për njerëz a ngjarje historike e jo vizion i botës dhe analizë e jetës - çka thuhet se është letërsia moderne. Domethënë: arsyeja fillestare dhe e vazhduar e përkthimit të veprave të tij ishte politike dhe ideologjike. Dhe, kjo arsye ishte e atyre që i botonin të përkthyera dhe i atyre që donin që të përktheheshin. Pse them kështu? (vazhdon neser)

110 Komente

Ja thua mo ja thua po kujt ja thua.....ne ne vend qe te bejme perpjekje te ngrihemi nga ana kulturore e te shkurtojme distancen e madhe qe kemi me vendet e zhvilluara, i mbushim menjen vetes qe jemi ne te njejtin nivel me  Evropin edhe ne shkallen e letersisie....Librazhd=Londer, edhe une keshtu them

Ky njeri e ben shume te merzitshme polemiken. Si forme nje here. Une kur shoh qe ky ka shkruar polemike, kam gjithnje ate castin bezdises para fillimit te leximit: "booo, kush rri e lexon Rexhepin tani!" Dhe e lexoj per shkak te autoreve me te cilet ben polemike, jo per gje tjeter.

Ketu me lart shkova deri tek Diana Culi, dhe pataj nje te kercyer e drejt e ne paragrafin e fundit, pasi e pashe sa binte ora.

Ky autor eshte fjaleshume ne polemike! Nuk ka sensin e mases. Qe ne gjerat me te vogla fare, te cilat ashtu si mushkonjat, edhe pse te vogla, te bezdisin. Psh, nuk e kupton rreziku qe permendja emer per emer e "katershes" ne cdo rast behet nje gje aq pa shije sa te bjerr vertet deshiren per lexim. Ose ai toni prej avokati drejtuar "katershes", ishte ligerate, pse s'moret firmen time! smiley

Nejse, pasi kaperceva deri ne paragraf te fundit (qe natyrisht, natyrisht, vijon neser), pasi i thashe "pse ia fut kot a derezi" ne fund te shume e shume fjalive, pashe ku "flinte lepuri" i kesaj pjese te pare. E prisja. E dija. S'duhej ndonje gje e madhe me e parashiku. E thjeshte fare; flinte ketu: "nuk është vlera artistike e veprave të Ismail Kadaresë arsyeja kryesore që përkthehen ato". Tani une s'do merrem me budalliqe te kesaj natyre, pasi ato merren mjaftueshem me veten e vet. Dua vetem t'i shpreh keqardhjen per luftrat shterpe ku e fut veten ky njeri, per sizifllekun e tij ne ndermarrjen e panderprere per tu paraqitur korife i letrave shqipe, ku ai ka nje vend te respektuar tashma si do qe te jete, por qe e con dem me orvatje te kesaj natyre, ku psh thote vete per veten e tij qe sa ka bere ai per letrat e ketij poplli, s'ka bere "katershja me gjithe rob c'i ma pragu shpis".

Gjynah, o njeri!

O Emigrant, a thua valle RQ ta kete bere kete ligjerate qe te fitoj dhembshurine tende? Mos beni kshtu burrash se s'ka lezet, se s'ka mbet RQ per te tu dhimbsur ty ose mua ose te tjereve. Eshte e qarte qe edhe nqs RQ e ka gabim.. une e ti nuk jemi ne pozicion ta gjykojme kete... se busulla jone eshte me inferiore se ajo e tij... ti mund te kesh empati per te, por nuk mund t'ja lejosh vetes te thuash "gjynah o njeri", se kjo eshte dukuri deliri. No hard feelings.

Ky artikull duhet lexuar mire. Paska ca gjera qe jane permendur lart e poshte por qe Qosja i paska permbledhur te gjitha. Mire qe s'qenka marre me ato punet e fese, se atje nuk di ç'behet.

Por per kete punen e letersise, i paska numeruar te gjitha. Sidomos pretendimi i Culit ne lidhje me letersine shqipe me nivel te njejte me ate europiane, me lejo te teshtij njehere. Ehe, ehe, thuajini Dianes, kur ishim te vegjel, une me ca katunare te tjere ia benim : "qiti nana pella". Mire Diana mire, mbeshtillja more mbeshtillja se ia mbeshtillke bukur.

Eshte vone dhe s'kapen dot te gjitha. Por neser dita do te dale perseri. E do t'ia sellojme nga e para.

E lexova edhe pjesen me Culin. Une nuk dua te besoj qe niveli i paraqitur nga autori te jete ai reali i tij.

"që diçka me vlerë letrare të quhet vlerë evropiane". ... thote Diana Culi: "Kriteri më i përhapur, më popullor dhe më i pranuar është ai i çmimeve prestigjioze që jepen nga juritë e ndryshme në Evropë, si dhe kriteri i përkthimeve në sa më shumë gjuhë që fliten në kontinentin evropian".

Tani flet Qosja: Mos do të thotë kjo se përkthimet në gjuhët e popujve të Azisë dhe të Afrikës nuk mund ta përcaktojnë vlerën e veprave letrare! Nuk dua ta supozoj përgjigjen e Diana Çulit!

Or zotni, po c'ke me Afriken ti? C'ne me lazem Afrika? A e lexon veten pasi shkruan? Pse flet brockulla mer, apo kujton se mbas emrit mund te trekset cdo pacavure? Ti nuk je Imam Hysejni!!!  Cfare shtyse te verber ke qe ben gafa te logjikes formale? Pse s'ke respekt per ne qe te dhurojme minutat e vemendjes??? Ja pra me thuaj, what in the world kerkon Afrika e Azia ne nje pyetje qe kufizohet me percaktimin "vlere evropiane"? A?

 

Forget you, Qosja! Forget you!

mua shkrimi i qoses me duket shprehje korrekte, dhe pa ndonje mllef (aq sa mund te shkruhet pa mllef), e mendimit te tij. Jam dakord me te ne shume prej gjerave.

Emigrant, edhe te puna "e afrikes" me duket se ka te drejte qosja. vlerat europiane nuk jane "vleresime europiane" apo "pelqime nga ana e europes". nocioni i "vleres" eshte krejt tjeter nga ai i "vleresimit" qe duket se nenkupton Diana Culi me ate cka kumton. dhe "vlerat", nese jane, patjeter qe nuk mund te evidentohen vetem e ekskluzivisht ne europe etj etj, madje pjesa me e madhe e evropianeve nuk ua kane haberin ketyre "vlerave". nejse, qosja e tepron me kadarene, ketu ke te drejte. por ama eshte skrupuloz dhe pedant ne me te madhen e asaj qe shkruan...

mos me detyro mer sol, se ti e di qe te kam te vleresum, pra mos me detyro t'i hyjme shkrimit fije per fije. Se do na njeli ne dore te dyve. Ore, qe ligesia dhe ambicja katunare ndaj kadarese eshte nje shtyse kryesore, kjo ja ben beli, ne nuk do merremi me ate aspekt tip "llafe grashe, c'jane keto fjale qe dalin nga fshati, s'jane te verteta, jane nga inati". Une nuk jam as baba as vllai, as i Qosejes, as i Ismailit. Pune per Qosjen. Ta kete inat gjithe diten mer, t'i duket sikur po te mos ekzistonte ai tjetri ky do ishte NJISHI i padiskutushem e ku di mo c't'tjera marrina. Cfare thame te terroda, pakenaqsia na con perpara.

Du vetem qe ta dije qe niveli i lexuesit shqiptar nuk eshte i tille qe te haje cdo gorrice te papjekme qe i jepet. Se meqense niveli i letersise qeka ku thrret qameti, ashtu belqim i bie edhe me lexuesin. Jo mer sol, jo; une jam gati te pranoj cdo lloj niveli te letersise shqipe qe do me mbushi mendjen, por jo me gafurrje koti prej te forti te lagjes si kjo gjeja ktu lart.

Me t'mira se nuk komentoj me ktu. Ceshtje alergjie!

PS Shkruni naj gjo (sidomos ne treshe), se jeni bo nder ishujt e paket ku gjen dicka per te qene. Ndryshe ke o Lubonje, o Qosje, o M. Nano... and Co.

Letersia shqipe akoma nuk eshte ngritur ne nivelin e letersise ballkanase, jo me ate evropiane. Atehere kur letersia shqipe te kete nje Ivo Andric, nje Miroslav Kerleza, nje Danilo Kish, nje Nikos Kazantzaqis, nje Jorgos Seferis, nje Mesha Selimovic e Odiseas Elitis, atehere do fillojme te flasim nese mund ta kapercejme Ballkanin.

Qosja politikan apo si ish i angazhur ne politike drejtperdrejt dhe tani me raste indirekt, eshte pavlere fare. I deshtuar, pa vizion dhe ekstremist me mendime te rrezikshme.

Qosja kritik, studijues i historise se letersise, duhet degjuar dhe lexuar me kujdes, megjithese nuk me pelqen menyra se si pergjigjet ne polemika te tilla.
Me aq sa e lexoj nga Qosja dhe e gjykoj ne mendjen time Qosja ka te drejte. E shtjellon mire. Ne kemi deshire qe letersia jone te kete arritur majat e vlerave artistike te letersise evropiane, por nuk eshte keshtu!

Emo ...Jane nivele "profesionistesh" qe e "njohin" njeri - tjetrin qe prej yhhhhhyha. . Me kete dua te them qe ti ke kapur vetem majen ( pakenaqesine ) por ti dhe kushdo ketu , nuk mund te kape dot ate qe fshihet poshte , ne kohe e ne buzeqeshje e shtrengim duarsh "miratimi' . Jane sulme e k/sulme profesionale  qe po te me pyesesh ne thellesi une anoj nga Qosja . Ai eshte kritik i THELLE dhe ndoshta i vetmi ( te pakten deri tani ) qe eshte cfaqur ne viset shqiptare per probleme te historise se Letersise dhe Letersine ne vecanti.

Por gjithsesi Ju edhe ftesa qe i ben Solit , si pena "idealiste" , per te hyre pa ndrojtje ne kete debat eshte e nje vlere te vecante , qe nuk duhet te kaloje vetem me perbetime....si psh ... "mos me detyro mer sol , se ti e di qe te kam te vleresum , pra mos me detyro t'i hyjme shkrimit fije per fije. Se do na njeli ne dore te dyve " Jane momente qe nuk duhen vleresuar per tu afirmuar. Ne rast se nuk guxoni tani kur do te guxoni ??? Dhe lexo me vemendje , asnje rresht perbuzes dhe ofendus jashte kritereve letrare , sic  faqosen mendimet shume te vyera te "profesoratit" te sotem letrar me burim ballkano - shqiptar ne Tufe , ose mendimet ultrarevolucionare te ...c'te ti permend me pare se i ke me tonelata tek PPU...sllavo komunistet e socrealistet  smiley

Vetem se kujdes!!!! Duhet shume profesionalizem dhe nuk mjaftojne vetem "citatet " e mija apo "tani po iki te ha i pjate grosh, neser dukem " smiley

Me c'ke shkruar me larte ..." Nga Japia duket mashalla , po te shohim brenda c 'ka ???????

Nuk eshte fair. Eshte ora 7:02 dhe po i hyme do mbesim ketu deri ne 10. Per cfare? Per Qosjen???

He pra, si thu? Ia kercasim japise, por ti te shket! Nuk e njef pozicionin e shpatllave pas murit. A me premton qe po te thyu logjika do thush qe i marr mbrapsht c'kam thene?

Rexhep Qosja e shkoqit fjalen shqipe koker me koker,dhe mendimet gjithashtu,mund te them per veten time,se eshte Babai i Kritikes per Letersine Shqipe,qe mbeshtet i gjithi me kembe ne toke!

Me pelqeu shume Qosja ne kete shkrim ,eshte nje nder i madh qe kemi njeres si Rexhep Qosja!

 I uroj Qoses jete sa me te gjate dhe shume te frytshme!

Ata qe kane fol kundra Qoses jane liliputa nga Librazhdi dhe Lipjani, provincial totatilsht, perpara Rexhepit!

Edhe per Ismail Kadarene ,e ka shkoqitur mire arsyen pse IK perkthhehet me shume! Me duket sa i ka ra pikes:

Shumica e veprave të tij janë vepra me frymëzime politike dhe ideologjike, prandaj edhe me vlerë artistike shumë më modeste se ç'na është dukur dikur. Më tej: veprat e tij janë vepra të shkruara në mënyrë anakronike dhe i takojnë, si botëkuptim dhe teknikë krijuese, realizmit socialist - disa dhe realizmit tradicional - disa të tjera. Ato janë rrëfime për njerëz a ngjarje historike e jo vizion i botës dhe analizë e jetës - çka thuhet se është letërsia moderne.

I nerumi Artian ! .... qe Qosja fsheh nje "pakenaqesi " kjo ben MUUUUU edhe ne kete percaktimin tuaj me lart . Psh libri "Gjenerali Ushtrise se Vdekur "  eshte  nje mesazh BOTEROR VIZIONAR per Paqen ne BOTE . Biles nga te rallet ose si teme e parrahur kurre ...Them se nuk duhen lexuar keto rreshta ne "pakenaqesi " e siper nga mendje me intelekt te zhvilluar . Do na mjaftonte nje pyetje vetevetes "perse e kathene Qosja kete " per te shmangur nje analize apo debat ne kete linje .

Kadare nuk hyn ketu ! Ketu hyn mendimi kritik per vleresimin e Qoses " ne mendojme se jemi Qendra e Ballkanit , Europes po se po , por edhe ne Rajon e me Gjere" smiley . Ne Tufe ne Memdhembje kane kete mendim , kur ne te vertete ai vend tashme nuk perfaqeson asnje Vecori apo Dallese nga vendi me i rendomte i botes . Nje vend e popull si dhe inteligjence qe "vegjeton" , e pret ti mbushe xhepat kur i jepet rasti si ndozot me ndonje botim tip mendimi TUFE!

Me shume respekt Idris!

Tek Gjenerali

eshte  nje mesazh BOTEROR VIZIONAR per Paqen ne BOTE

Te Gjenerali ky eshte mesazhi ,apo e nxore vete ti Idrizo? Eshte shume i mire per ne!Por jo per boten moderne!

Respekti im eshte per ty!

Emo ! Ktheju te gjitha kembimeve midis ...dhe do shohesh qe toreadori ke qene vetem TI smiley Ore po une nuk kam hallin  tim , as te Qoses , as te Kadarese. Tjeter kund me rreh mua. Mundet te me rrahe edhe gabim po mrap me ke! 

Une mendoj nga sa lexoj ne SHQIP qe ka njerez qe mund te bejne dicka te hajrit cilesore , jashte " sllavo - komunizmit " smiley

Lexon emra te nderuar ( fshiju inatin ballkanas dhe mendjengushtesine e qejfmbetjen  shqiptare ) pra si Lost , Ju , Pf , Huri , Monda , Edrus , Penar , As e ne tersi "Saktivista" qe s'po rreshtoj me ...dhe keta vetem tek PPU !!!! Ama rralle cilesor . Te gjithe "bombe e flamur" ????? E te perbetuar ! Po pse me Culin me Mustafane , me Alickat do perfaqesohemi ne ? Apo me nivele barinjsh te frymezuar si Ypi dhe me keqardhje nje nga penat me perspektive qe kam lexuar keto kohe , por e zhytur ne m...Tufa ?????

Lexon shkrime e debate nga pena te mrehura qofte edhe per "gerricje " si le rosse , Luliani , Tropi etj etj dhe asnje nuk "G U X O N " te hyje ne polemike C I L E S O R E ...Kur dhe perse ? Apo eshte thjesht nje fantazi imja me frymezim Peshkor ??????????????????

E pranoj qe jam i paragjykuar si fillim smiley

Nuk di per te tjeret, Ziko. Mos me ngaterro andej. Nuk te con askund ajo gje; cdo berr per kembesh te veta.

Di te them qe ne shkrimin lart ka nje djallezi shume te madhe. Dhe ja se ku: te thuash qe letersia shqipe ka arritur nivele evropiane NUK do te thote automatikisht te aplikosh letersi krahasuese. Asnje letersi e vendeve "te pafaNa" si ne, praktikisht 90% e globit, nuk do kishte asnje shanc. Qosja flet per volum (faqe/tituj) dhe rryma letrare te perfaqesuara; per histori mendimi. Por fjala nuk eshte aspak atje. Po te ishte atje, s'kishim nevoje per teori letersine, "ndeshja" ka mbaruar pa nisur dhe do vinte ora e fotove te Ver Llapes.

JO, i dashur. Kur thuhet qe letersia shqiptare ka arritur nivele evropiane, flitet 1) per krahasim majash perkatese; 2) krahasimi eshte ne rrafshe individuale, me emra individuale, me tituj krijimesh te vecante! Kur themi poezia moderne/postmoderne shqipe nuk kemi parasysh gazeten Drita! Jane nje dore e vogel fare autoresh. E vogel si diamanti. Ato krahasohen, Ziko. Jo tufat e shkrimtareve, jo mediokritetet qe nuk i qendrojne kohes. As edhe perfaqesimi i rrymave. As mendimi filozofik e kritik.

Djallezia qendron pra ne marrjen e dickaje aksiomatike, letersia "e vogelith" shqipe, e dale nga befotrofet e kohes, qe e ka humbjen e shenjuar ne balle, per ta vene si bazament logjik ne gjoja vertetimin e asaj qe individe te caktuar, majat pra, emrat e pervecem me te cialt behet ne te vertete krahasimi, jane natyrisht, si rrjedhoje e domosdo (sic) po aq te veckel e te pafaN, ne mexhlisin e republikes se letrave atje perjashta. Dhe pikerisht kjo nuk eshte e vertete. Dhe pikerisht kete kerkon me djallezi te arrije deri te kjo pjese e shkrimit Qosja.

me detyrove te ha llafin. te komentoj per ty.

I nerumi Artian!

Ne vitin 1963 nje student ( nxenes ) Durrsak 16-17 vjecar , i beri nje pyetje prof Kallullit gjate ores letrae " Sikur ketij Gjenerali ti ngjalleshin ushtaret dhe ti jepej URDHERI ! Sulm mbi  Shqiperine"...a do te sulmonte ai prape "  ?Te mos harrojme ne ate kohe ishte ne moto kundershtimi i teorise se Hrushovit mbi "Pacifizmin "  ose shpatat ti bejme parmend smiley

Pas disa koheve kjo u vleresua si principi themelor i vleresimit te vepres dhe na erdhi nje pergjigje qe ne u " Gezuam " smiley jashte mase , nga vete Kadare - keshtu thane !!!!!

"Po ! Ai do ta sulmoje ! Ai eshte Gjeneral , ndersa shkrimtaret japin mesazhin qe kjo eshte cmenduri . Dhe njerzimi kryesisht lexon e mendon me shkrimtaret "

Eshte e drejta jote te thuash qe ka luftra e gjenerale dhe pranime ne NATO  smiley.... por te mos harrojme vizionet e botes se perparuar jane per nje bote "pa arme e pa luftra" !!!!!!

Unë nuk e kuptoj dot këtë muabetin e vlerës europiane. Ky kategorizim provincial tregon së paku injorancë dhe zerim të letërsisë magjepsëse aziatike (iraniane, japoneze, irakiene, turke, tibetiane etj), afrikane, letërsisë amerikane-veriore dhe amerikane-jugore, prej nga kanë ardhur gjigandë të punës së të shkruarit. Nuk do them naj gjë të madhe: për mua letërsia ndahet në letërsi të mirë dhe letërsi të keqe. Kam patur edhe rast më parë ta them, se për mua letërsia e mirë është ajo që ia ndryshon robit gjendjen e mëparshme, ajo që i mëson atë që nuk e dinte më parë, ajo që e bën t'i shoh ca gjëra me sy tjetër, ajo që e bën ta pyesë veten mbi seqyshin e setekun.

Unë në letërsinë shqiptare kam vërejtur përpjekje spontane nga autorë të ndryshëm për të shkruar letërsi të mirë. Them përpjekje, pasi deri më tani nuk ngrihen në nivelin e ndonjë lëvizjeje letrare ose teorie letërsie. (meqë po flasim për letërsi, po bëj sikur realizmi socialist thjesht nuk ka ndodhur). Lëvizjet letrare krijojnë bërthama kondensimi, krijojnë minimalisht identitetin e një letërsie me tipare të veçanta. Po ashtu, provincializmin letërsisë shqiptare ja krijon edhe mungesa e traditës, moslëvrimi i kapaciteteve shprehëse të gjuhës dhe veçanërisht, një mangësi shumë e madhe e cila vazhdon edhe sot e kësaj dite:  moskomunikimi me letërsinë bashkëkohore, mosshkëmbimi, izolimi. en etj. Në kohën kur Diana Çuli lyente flokët me vajguri për parazitët, pararendësit e saj ishin Sartre, Pinter etj. Hulio Kortazar e shkruante "Blow-up and Other stories"- libri më i bukur me tregime që kam lexuar - në 1968, bash në kohën kur Kadareja shkruante Dasmën, e Sabato shkruante "Mbi heronjtë e varrezat". Kështu, kur ky lali thotë: Kënaqësinë e jashtëzakonshme që më sjell leximi i veprave të tyre vazhdimisht ma përcjell një shqetësim i madh: sa modeste janë veprat e mia në krahasim me ato të tyre! Sa modeste është letërsia shqipe në krahasim me letërsinë që kanë krijuar dhe krijojnë ata! më duket se flet tamam edhe për mua.

në 1968, bash në kohën kur Kadareja shkruante Dasmën, e Sabato shkruante "Mbi heronjtë e varrezat".

Jam dakort me gjithe komentin tend, por mund te kishe thene dhe vetem kete te fundit dhe i ke thene te tera.

Po nenshkruaj ketu si tifoz prej shume vitesh i Sabatos. Pershendetje dhe faleminderit qe solle ne kete koment perkutjtimin e trazimit qe sjell leximi i atij libri. Kur mbarova leximin e tij, lexova pasthenien e perkthyesit nga Kosova i cili thoshte se teksa e lexon, pa kuptuar vjen agu. Jo vetem "Tunelin" qe eshte i shkurter, por dhe "Mbi heronjte dhe varrezat" nuk munda ti heqe nga dora vetem pasi kisha lexuar brenda dites romanin me rreth 600 faqe. Edhe nje here, rrofsh. (Vras mendjen nese tifozet e Kadarese e kane lexuar Dasmen, jaaak)

Po emin, e kam lexuar une.

me vjen keq qe bashke na u mbyll debati te ajo tema tjeter.

Te rekomandoj te lexosh nje shkrim te fundit te xha-xhait, i cili eshte nje vend ku bukur mire mund t'i vazhdojme shtjellat tona.

Si eshte puna me romanin "Dasma"? E shkoqit dot qofte edhe shkurtazi? 

Kot me pyt emin, meqe jemi, po Pashalleqet e Medha, e ke lexu? A ke ndonje mendim?

E lexova shkrimin tek xha xhai dhe mendoj qe ishte shkrim i perkryer. U ndjeva dhe me mire se ai citonte aty dy tekste qe une i permenda (jo me ndonje lloj fryti) ne diskutimin me Hajdarin, Imagined Communities, dhe artikullin e Elsit.

Do me falesh qe nuk kam guzim ti hyje te flas gjate per nje liber qe kam gjate kohe qe e kam lexuar dhe nuk e kam prane per tu keshilluar dhe kjo per respekt ndaj tekstit. Por mund te kujtosh qe tema eshte ndertimi i socializmit i ndertuar ne tema paralele te ndertimit ne kantier me luften kunder paragjykimeve te se kaluares. Fabrika kthehet ne territorin ku behet clirimi i femres nga e kaluara, shkolla e emancipimit etj, etj, refreni i njohur i soc realizmit tip sovjetik. Per te qene totalisht i ndershem, kam pershtypjen te kem lexuar se dhe vete Kadareja shume me vone eshte ankuar se ja shpif ajo veper. Kjo edhe pse pati vlersime si vepra model e realizmit socialist. Ne mos gaboj, dhe serish te me falesh mungesen e literatures prane per tu konsultuar, besoj se ka qene tek Ftese ne studio ku flet per forma skandaloze letrare te vetat apo pasazhe si dialogjet me shokun Defrim tek Koncerti, dhe ne kete vazhd ka vetkritikuar Dasmen. Pashalleqet e medha nuk e kam lexuar.

Edhe nje here per Sabaton, mundohu ta kompletosh triologjine e te lexosh engjellin e vdekjes te cilin une me vesthiresi e kam gjetur ne anglisht dhe nuk di te jete perkthyer ne shqip. Ok, nuk eshte si mbi heronjte dhe varrezat, por eshte vazhdimi i historise se te njejteve personazhe.

 

Pergjithesisht nga kritiket shqiptare "Dasma" cilesohet si romani me i dobet i Kadarese.

Po. Ia ka shpif. Nje paradite me grip, e mori, e vuri mbi tryeze, dhe e masakroi.

A nuk te flet kjo dicka, emin?

Nuk ke lexuar Pashalleqet? Hmmm...

Me fal qe po vazhdoj me pytje icik pa takt, po i nis nga mosleximi i Pashalleqeve, po guxoj me pyt: po Prillin? Uren? Komisionin e Festes?

(I am crossing the fingers you'll not answer NO again)

Liroi gishtat se pergjigja eshte PO. Ama, muhabet eshte ky, keshtu qe clirohu se nuk behet muhabet duke investigu. Hem?

P.s. me fal qe te keqkuptova sikur kishe lexu sabaton, ne fakt kishe lexu dasmen 

 

Now I feel better. Kam zene frike, emin, qe nga nje rast kur dikush, qe paraqitej bindshem i lexuar, shkroi nje koment te gjate per IK dhe me pas doli qe prej tij kish lexuar heret nje apo dy tituj, qe nuk i kujtonte me cilet ishin. Thelbi i pyetjes sime ishte pse "Dasma" dhe vetem "Dasma"! Shpresoj n'mirkuptimn. Respekte.

PS Me duket se tuneli eshte shkruar kohe para dasmes, por kjo s'con peshe.

Ben shume mire dhe une do te vi mrapa. Po ta perseris ...dhe do ta perseris . Nuk na intereson Qosja tani per tani , as Kadareja . Ata jane ne Panteonin shqiptar te Letrave.

Na shqeteson pyetja ..deri ketu... Me kaq pak ???? Valle me keto shprehje dolen ne skene dhe u afirmuan keta kolose ? Di te them qe ne shkrimin lart ka nje djallezi shume te madhe.... Jo emo !

Jo dhe Jo zotnie smiley

 Kur themi poezia moderne/postmoderne shqipe nuk kemi parasysh gazeten Drita! Jane nje dore e vogel fare autoresh. E vogel si diamanti. Ato krahasohen, Ziko. Jo tufat e shkrimtareve, jo mediokritetet qe nuk i qendrojne kohes.''' Nga ato te nxirat largohu sa me pare se ato te nxijne. , te zhysin , te vetkenaqin dhe te bejne te mendosh se je i " modh mer jahu" Mbaju ketyre me germa te thjeshta . Kush pra ??? Zbertheji , dalloi ,. vecoi nga turma dhe shndrroi ne te krahasushem me majat !!! Filloje ketu dhe lerini percaktimet e pergjithesimet si "As mendimi filozofik e kritik ". Me mendim kritik e filosofik do arrish dicka , por do b... i dashur Em dhe eshte me komode te ndjekesh linjen e " copa -copa qe  pa qepur nuk behen rroba " smiley

S'te mora vesh dhe te paralajmerova per mos shkitje. smiley

Plus te thashe argument-kunderargument, jo harfe te nxira.

Po te them edhe nje here, me durim qe rrjedh prej konsiderates: ajo c'ka kihet parasysh kur thuhet qe letersia shqipe ka arritur nivele evropiane NUK eshte letersia e krahasuar, nuk eshte perfaqesimi i rrymave, dhe ajo "banda e katershes" (me Diana Culin si Cian Cin) nuk eshte aq fare sa t'ia mesoje Qosja kete gje. A do bejme muhabet tani apo "do behen gorricat se m'hahen muve". Kur thuhet qe letersia shqiptare ka arritur nivele europiane kidhen parasysh arritje individesh, tituj konkurrues, emra/tituj qe nqse zgjedh top-100 ose top-500 per kontinentin ne nje periudhe pak a shume te vone (te themi 50 vjetshin e fundit) i ke aty brenda pa frike fare. Kjo nuk i pelqen Qosjes me c'duket - zili njerezore supozoj - dhe fillon duke na bere akrobacira, duke i kerku hesap letersise shqipe pse s'prodhoi dadaizem!

Para ca ditesh u publikua ketu nje fjalim i nje cmimi dhene Kadarese. Cudi si sinkronizohen gjerat. Ziko, ajo teoria e perkthimit te kadarese nga komunistet "anej jasht" nuk te ben dot as me qesh mer burr i dheut.

 Emo, se po futem si pilaf mbase, por eshte tjeter gje te shuash letersia shqiptare eshte ne nivelin europian, dhe tjeter gje te thuash qe nje shkrimtar shqiptar eshte i pelqyer ne Europe e me gjere. Nje peme e vetme mund te jete nje monument i bukur natyror, por kurre nje pyll qe krijon mikroklima apo ndryshime te verteta klimaterike.

Kam pershtypjen qe ne pergjithesi, ato qe thote Qosja qendrojne.

Vetem doja te permendja qe, nese Qosja do te tregonte sadopak urtesi, te pakten ate qe kujton se po percon nepermjet kesaj replike, duhet te kish ndenjur urte, qete, dhe repliken nuk do te duhej ta kish bere fare.

Qosja keshtu po ben te shihet si ai i uluri ne banken e te akuzuarve, dhe kjo replike i ngjason me shume atij rrefimit qe ben i akuzuari, te titulluar "trego shoket, ndyresire!!!!"

Pra, edhe pse ka te drejte ne vija te gjera, Qosja nuk eshte ne nivelin e Mustafajt dhe Culit, prandaj te mos ulet ne replika te ketij niveli. Po te kishte ndonje fjale nga Agolli apo Kadareja, atehere do te doja te shihja Qosen ne "sulm", nese do t'i krijohej mundesia e sulmit. Por, qe te ngrihet gjithe ky lloj pluhuri nga nje gazetar injorant qe ndoshta nuk lexon as gazeten ku shkruan vete, per mua eshte te te skadojne qumeshti pa e mjelur akoma.

Pershtypja e krijuar eshte qe Qoses i duket vetja i lene ne harrese publike, ajo qe kaplon njerezit jashte mureve te forumerave ku ligjeron vete.

Keshtu behet i palexueshem.

 Une me thene te drejten kam nje respekt te jashtezakonshem per punen e Qoses. Nga fundi i viteve 70' kur u vendosen shkembimet me Universitetin e Prishtines nga Kosova filluan te hynin librat e pare te intekligjences kosovare. Pata fatin e madh mre rane ne dore jo nje por 4 libra te Qoses.

Morfologjia e nje fushate

Panteoni i rralluar

Antologjia e lirikes shqipe dhe 

Anatomia e kultures.

Tani pa i hyre nje e nga nje, por qe nga gjuha e perdorur, ndertimi i frazes, i mendimit dhe struktura e gjithe esese dhe e librit (librave) ishte nje dicka krejt e re dhe qe avullonte mbi trurin tim te eksituar si caji i derdhur mbi soben e nxehte. Asnje shkrimtar a profesor shqiptar jo vetem nuk shkruante ne ate menyre (mbase edhe per aresye objektive) por as nuk mendonte ne ate menyre. Nejse, qe t'i bie shkurt, Qosja eshte per mua pena me e sakte ne trajtimin e temave te letersise e gjuhesise. Tani, eshte edhe pak mistrec, dhe me Kadarene ka nje vendetta qe nuk e fsheh, por sic i thone ne Shqiperi, "plakut pordhet mos ia nigjo, por llafin nigjoja". Dhe kesaj analizes qe ka bere ketu une s'do t'i hiqja asnje germe, e me kenaqesi po pres te lexoj edhe pjesen tjeter.

tek gazeta shqiptare, ka nje interviste te dates 27 qershor. Vini re sensin e humorit kur perserit "po fitoi e djathta ne Shqiperi, dhe kjo dmth Sali Berisha e Jozefina Topalli" nja 20 here... hahaha... paste jeten e gjate.

Ec pf...aty e njohen veten ( njeri - tjetrin ) Kadare me Qosen . I pari Kadare ishte ne Shqipri dhe e trajtonte Shqiperine me ngjyrat e KOHES ( te pakten ne letersi) si burim i madh frymezimi. Qosja akoma nuk e kishte arritur kete. Ai banonte si shqiptar po ne Kosove . Qe aty e trajtonte Shqiperine me ngjyra te kohes por pak "ndryshe" nga Kadare. Dhe atehere Qosja u "bind" se Shqiperia ishte BOSHTI rreth se ciles duhet te mbeshtillen te gjithe per ceshtjen e madhe . Le te shohim si dallohen sot "majat" si Qose e Kadare m' vaktit ??? Ku jane ??? Te pakten po aq madheshtor ( jo me shume )se sa Qosja e Kadare!!!! 

Here pas here Qosja lexon  - tjeter Kadare  qe prej kohes kur B. Mustafaj grahte dhite e sqeperit ne bjeshke , qe ku Alickajt terhiqnin cepat e xhaketes se kostumit te Qoses , e deri ke Diana Culi qe  digjte  "therrijat" . Eshte dhe nje emer aty si Behar ! I kujt eshte ky nga Pekini ?

Kalimi i Qoses ne pozicionin Shqiptar ne ate kohe  , ishte nje Fitore e Jashtezakoneshme . Respekti  dhe ngrohtesia ndaj tij jane ceshtje karakteri te kurvave te kohes . Asgje private , por profesionalisht akoma s'po belbezon njeri ne " Menyre  Teresore" te pakten deri tek majat e Letersise pa le me per mediokrit .

Mediokrit qe sot jane aq shume sa e gjithe krijimtaria e tyre eshte shndruar ne nje lume permbytes ku s'dallon dot asnje maje . Eshte e kuptueshme qe kjo mase e madhe mediokriteti te kete perfshire edhe "ish medioker " te asaj kohe qe mjendojne se deti eshte bere kos...dhe o burra lugen . Per kete profesionalizem kisha mendimin jo per me te lehten " ai eshte nostalgjik i Enverit ...ai shiti dialektin Geg ..... ai eshte fondemantalist mazllems "...., etj etj nga kritikat e fytyregrijve Pd-iste , ne te cilen pa dashje si INISIATOR  e frymezues i mediokerve ne Tufe i "gericjes " u cqua IK . Por fjala nuk ka kete kuptim , ajo duhet te marre te pakten ngjyrat e fillimit te thenieve tuaja per ti lene rradhe shpalosjes  se kritikave profesionale e te mbara.

Po qe fole mire?

Nuk me pelqeve vetem kur permende Pekinin. Do te te versulen "trimat" e Saliut tani, e do te te bejne fertele mor komunist i poshter, i kuq, tien-ian-men-ist. smiley

PS: ndoshta e permende se je nostalgjik i Enverit, por kjo eshte ceshtje qe ende duhet pare, dhe s'mund te them gje he per he, se fjalen e fundit per te qendisur ne kete pike e kane "trimat". smiley

 

lajmi origjinal Në ligjëratën e tij me titull “Zhvillimi i shpejtuar i letërsisë shqipe”, të cilën e mbajti në kuadër të Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare, Qosja theksoi se letërsia shqipe ka pasur një zhvillim të shpejtuar, ndryshe nga letërsia evropiane. Zhvillimi i letërsisë shqipe ka ndodhur në mënyrë atipike. Ajo madje nuk ka as vlera evropiane. Kështu së paku mendon akademiku Rexhep Qosja, historian i letërsisë dhe ligjërues në Universitetin e Prishtinës. Në ligjëratën e tij me titull “Zhvillimi i shpejtuar i letërsisë shqipe”, të cilën e mbajti në kuadër të Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare, Qosja theksoi se letërsia shqipe ka pasur një zhvillim atipik apo të shpejtuar, ndryshe prej letërsive të mëdha evropiane. Ai fillimisht shtronte pyetje lidhur me këtë temë dhe menjëherë i jepte vetë përgjigjet. Megjithëse para vetës kishte deri diku një publik të përgatitur, midis të cilëve edhe profesorë dhe akademikë shqiptarë dhe të huaj, ligjërata e Qoses ngjasonte me një ligjëratë për nxënës të shkollave të mesme, pasi që shtjellonte terminologjitë e ndryshme dhe shpjegonte formacionet dhe shkollat letrare. Nganjëherë ai të krijonte përshtypjen e një gjyshi që u tregonte përralla nipërve dhe mbesave, meqenëse edhe heshtja me të cilën e përcillnin të pranishmit i ngjasonte heshtjes dhe kuriozitetit të fëmijëve për të dëgjuar përrallën deri në fund. Këtë heshtje, aty këtu, e trazonin disa cingërima irrituese të celularëve të disa personave të papërgjegjshëm, të cilët në vend që ta fiknin celularin vraponin për të dalë jashtë, duke krijuar rrëmujë, e gati sa nuk rrëzoheshin. “Çfarë do të thotë zhvillim atipik i një letërsie kombëtare?”, ishte pyetja e parë që ia shtroi vetës Qosja, ndërsa përgjigja e tij ishte: “Do të thotë zhvillim i veçantë që ndryshon pak a shumë prej zhvillimit të letërsive të tjera. Nuk është letërsia shqipe e vetmja letërsi në Evropë e cila ka shënuar një zhvillim atipik ose zhvillim të shpejtuar në historinë e saj”, tha ai. “Cilat janë këto letërsi në Evropë që kanë një zhvillim atipik në letërsinë e tyre?”, ishte pyetja e radhës që po ashtu ia shtroi ai vetes. “Studiuesit dhe historianët e letërsive të Evropës thonë se këto janë letërsi të popujve që kanë qenë të pushtuar prej Perandorisë Otomane dhe historitë e letërsisë të popujve që kanë qenë të pushtuar prej Perandorisë Austro-hungareze. Do të thotë se këto janë letërsia shqipe, greke, bullgare, serbe, rumune, malazeze, maqedonase, kroate, sllovene”, u përgjigj ai. Qosja shtoi se ka edhe të tjerë që thonë se secila letërsi kombëtare e ka historinë e zhvillimit të saj të veçantë. Ai tha se zhvillimin historik të letërsisë shqipe ne do ta kuptojmë më mirë kur e krahasojmë letërsinë shqipe me letërsinë franceze apo letërsinë italiane, të cilat letërsia shqipe i ka përcjellë më mirë gjatë historisë dhe prej të cilave ka marrë ndoshta më së shumti ndikime. “Për këtë arsye e themi se shikimi krahasues i këtyre letërsive të popujve të vegjël, në këtë mes i letërsisë shqipe, me letërsitë e mëdha të Evropës na bën të mundshme të kuptojmë letërsinë shqipe në pikëpamje të zhvillimit, të rrjedhës së rrymave letrare, shkollave, drejtimeve, formacioneve, ka pasur apo s’ka pasur shkolla, drejtime, apo formacione, cilat janë ato dhe si janë zhvilluar? Na bënë të mundshme krahasimi i letërsisë shqipe me këto letërsi të kuptojmë llojllojshmërinë e letërsisë shqipe, të kuptojmë tipologjinë e saj, të mësojmë sa e ka njohur letërsia shqipe, ta themi, letërsinë franceze dhe atë italiane, të kuptojmë sa janë përkthyer këto letërsi në letërsinë shqipe dhe sa kanë ndikuar ato përkthime në zhvillimin e letërsisë shqipe dhe si kanë ndikuar”, u shpreh Qosja. Ai shtoi gjithashtu se krahasimi na bën të mundshme dhe është i domosdoshëm për të krijuar një koncept të vlerave. Pyetjet e radhës që ia shtoi vetes ishin “cilat janë ato vlera, sa kanë arritur ato vlera artistike, kuptimore, estetike të letërsisë sonë, a janë ato vlera të nivelit të letërsisë evropiane apo janë vlera që edhe me tutje përpiqen të arrijnë vlera letrare, artistike të letërsive të mëdha të Evropës?” Për këtë arsye, ai tha se trajtimi historik i letërsisë sonë si një letërsi me zhvillim atipik të shpejtuar është i arsyeshëm. Sipas tij, për shkak se letërsia jonë është zhvilluar në historinë e saj në mënyrë atipike edhe periodizimet s’kanë mundur të bëhen siç janë bërë në letërsitë evropiane. Duke folur për periodizimin e letërsisë shqipe, ai filloi prej letërsisë së vjetër shqipe dhe vazhdoi kah periudhat e mëvonshme, duke u ndalur më shumë te romantizmi shqiptar, pasi që edhe në librat e tij ai është marrë më së shumti me këtë periudhë. Sa i përket kësaj periudhe, Qosja tha se romantizmi shqiptar në radhë të parë është ideologji kombëtare që lufton për krijimin e shtetit kombëtar. Sipas tij, letërsitë e mëdha të Evropës s’e kanë këtë problem, s’kanë nevojë të luftojnë për shtetin se e kanë atë, as për krijimin e kombit se e kanë të formuar atë. “Romantizmi shqiptar kthehet në histori por jo për motive për të cilat kthehet romantizmi evropian, jo për t’i ikur kohës së tashme por për të ndikuar në të. Evropianët ikin në histori, në mesjetë, në orient për të kërkuar ngushëllim atje nga koha e tyre, shoqëria e tyre, jeta bashkëkohore, ndërsa romantikët tanë ikin në histori për të marrë temat historike, për të madhëruar, glorifikuar, himnizuar historinë kombëtare, për t’i rikthyer figurat e mëdha historike, për të ngritur dinjitetin kombëtar. Romantikët evropianë kthehen në natyrë për të përsiatur në mënyrë filozofike për natyrën, për të lypur ngushëllim, paqe, qetësi në hapësirat, në bukuritë e natyrës, ndërsa romantikët tanë kthehen në natyrë për të glorifikuar atdheun”, tha Qosja. Si shembuj të kësaj ai i mori poezitë e Filip Shirokës, të Naimit, të Zef Serembes, të poetëve arbëreshë dhe të gjithë romantikëve tanë. “Si ta çelin gojën për natyrën ata flasin për atdheun, për Shqipërinë, për bukurinë, për bagëti e bujqësi, këtë kuptim e ka natyra, jo motiv meditimesh filozofike, por motiv për të folur për atdheun”, tha ai. Sipas tij, romantikët tanë nuk kthehen në orient, s’kanë nevojë për orientin se iu ka ardhur në fyt, janë të pushtuar prej Perandorisë Otomane. Ndërsa, romantizmi evropian di të jetë i paqartë, hermetik, sipas Qoses, romantizmi shqiptar është i qartë deri në fund. “Romantikët evropianë s’mendojnë a do t’i kuptojë apo mund t’i kuptojë lexuesi, ata duan të shprehen dhe shprehen sa më bukur, romantikët tanë duan t’i kuptojë lexuesi shqiptar, duan të ndikojnë në të, duan të bëjnë për vete se  flasin për çështje të mëdha”, shtoi ai. Duke folur për periudhat tjera, ai tha se në letërsinë mes dy luftërave botërore ne gjejmë elemente të realizmit, të romantizmit, të parnasizmit, të simbolizmit, të neoklasicizmit etj. Ndërsa sa i përket letërsisë së realizmit socialist, ai tha se proza në Shqipëri është prozë e realizmit socialist deri në vitet nëntëdhjetë. “Në Kosovë proza pak a shumë modernizohet, sjell një përvojë rreth viteve shtatëdhjetë, megjithatë mbetet mbizotëruese proza e realizmit të fshatit. Trajtohet kryesisht tema e fshatit në prozën tonë”, tha Qosja. Megjithëse ka shkrimtarë shqiptarë që janë përkthyer në shumë gjuhë të botës,  por studiuesi shtoi se nuk duhet krijuar iluzione se letërsia shqipe ka vlera evropiane. “Keni lexuar shkrime se letërsia shqipe është letërsi me vlera evropiane. Bukur është të ishte ashtu. Por nuk ka nevojë t’i krijojmë vetës iluzione”, tha Qosja. Ai tha në fund se letërsia bashkëkohore shqipe vazhdon të zhvillohet në mënyrë atipike, të shpejtuar, duke dëshmuar përpjekjet që të modernizohet.“Express”

E permenda se keshtu ka ndodhur realisht . Kur plaku im coi nje vizitor nga Kina ne shtepi e prezantoi me te jemen ( gjyshen time , rahmet pacin )

 Nga je ti te keqen nena - i tha  gjyshja

Nga Pekini - u pergjigj Kinezi

 I kujt je nga Pekini a te keqen ?- perseriti gjyshja .........qe i njifte njerzit e lumit te Vlores me far e fis ,  po kete Gjoka nga Pekini nuk e kishte lexuar ! smiley

Emo ..sikur te me shmangesh mua ose te me vleresosh si "lojtar rezerve " po gjithnje ne krahun  tat  ... A NUK DO QE ME MIRE ??? Une po ta perseris "nuk kam ndonje vlere as jam ndonje emer i cquar" por di te bej dallim dhe di ta bej ate SHUME MIRE , ndoshta me mire se shume e shume te tjere smiley  Perseris nuk kam ndonje vlere kushedi , por kam  deshire shume te madhe per disa emra qe ndiheni dhe DALLOHENI si "buksa" " Te flisni ! Jo me tangerlleqe te kohes " kush osht ai mer jahu" jo me sharje e fyerje   "me kupton ti muve apo jo " po thjesht me shtjellim ..... shtjellim .  PRA RREZOJE QOSEN NE THENIET E TIJ OSE SHTJELLOJE E PASUROJE ATE .

Ec pra  ajo c'ka kihet parasysh kur thuhet qe letersia shqipe ka arritur nivele evropiane NUK eshte letersia e krahasuar , nuk eshte perfaqesimi i rrymave ,( po cfare eshte ???? Me ke krahasohet ne shumes - LETERSI ) Kur thuhet qe letersia shqiptare ka arritur nivele europiane kihen parasysh arritje individesh , tituj konkurrues , emra/tituj qe nqs zgjedh top-100 ose top-500 per kontinentin ne nje periudhe pak a shume te vone (te themi 50 vjetshin e fundit) i ke aty brenda pa frike fare...( mujtsh me e ftillu pak kete fraze smiley jo thjesht si emra te nderuar shqiptaresh ne Letersi por si Letersi Shqiptare ne Europe !Me pak fjale jo si Enciklopedi por si Letersi me te gjith aksesoret qe ka nje liber ( botimin , shitjen , kritiken , blerjen etj ) pa hyre pastaj ne mendimin e Qoses qe vjen nga revista expres ( po ti heqesh ato komentet dhe paravolite tip Vlollca Vokshi ) merr vesh pak ashume disa teza se cfare eshte folur.

 E dallon apo jo si e kam mendimin . Jo me harfe te nxira meqe nuk i do po gjithsesi te CILESUARA smileyAto shprehjet e tjera qe te shoqerojne keto mendimet me siper  i hodha ne trash!!!!! Ec Bedrana smiley

Nata nuk ka qene vetem per kaloresit e Romantizmit burim frymezimi !!!!!

Tani sigurisht qe kemi lluksin te kemi nje shkrimtar te madh si Kadareja,por une mendoj se kemi lluksin, te kemi nje kritik, qe po i vjen hakut Kadarese...

Ky bashkebisedim, sigurisht ka profesionalizmin e vet dhe here here, mua me duket se keta i bejne bejte njeri-tjetrit...por instikti i te parit drejt gjurmimeve arkeologjike te hershme te perkthyera ne letersi, na jep nje shtytje drejt se kaluares se larget, ndoshta te imagjinueshme apo te deshirueshme.Ne te kundert, mua sinqerisht me pelqejne paruket e nje rryme moderne qe kerkon te vere Qosja ne koken e shqiptareve...

Pikerisht,mendoj une, ndoshta perralla e Ali-Babes me 40 hajdute eshte ne kendeveshtrimin real te te drejtes se besimit te vertetesise se saj .

Dhe kete shans na e jep Qosja i madh,i cili edhe 100-vjec eshte e vetmja polemike injektuese per sherimin tone pellazgjik.

...Se e hudhim nai llaf nuk bojme keq!Mundohemi me kondribu per t'mire ene me arrnu letersine si rrobat, kur kemi qene fukarenj,se helbete tashti kemi lluksin me vesh vetem Versace apo Dolce&Gabbana...

Kur lexojsha Xhepin,me zinte gjumi shpejt, se aq kuptojsha, por kur nigjova njonin, anej ka 'Naim Frasheri'qe Xhepi godet larg, nuk vuna gjume ne sy...

E kom llafin qe mu me ka pelqy shume 'Nate me hene"sepse kjo ka qene menyra e jetes time.Edhe kur me thojshin hiqe apo digje 'Nendorin' se do t'a hash,nuk nigjojsha nga ai vesh...nejse nuk me gjeti gjo shyqyr zotit...

Por 'Anatomia e kultures' osht si me u hudh me parashute dhe me shiju oksigjenin pa ra ne toke...thom une,nuk e di,qofsha i gabum...

Tani sigurisht qe kemi lluksin te kemi nje shkrimtar te madh si Kadareja , por une mendoj se kemi lluksin , te kemi nje kritik , .... me se fundi erdhi edhe nje Perle . Dhe pa ta henger HAKUN , s'ke pse i shef gjonat shqipshe qe " dikush duhet ti vije hakut Kadarese " Apo jo ? smiley

Kritiket jane nje nga pikat me te DOBTA te kesaj periudhe e cila po jargavitet pas te dhjerave qe lene Gjeneralet rrugevae pas betejave . Dhe dy gjeneralet po IMPONOHEN akoma sepse kritiket e Vlere jane kafexhijte dhe fytyre grijte e Pd-se , jane niveli i mediokerve qe shpallnin si fermane boitimet e tyre per Kohen . Jane dhe pjesa e dyte " e reja "qe kuptohet qe sapo fillon se cfare brumi do kete  PRURJA ..." se socrealizmi ...se brainwash...se zotrij e ke gabim se ju i keni pas thane shoke " ose pa frike mund ti cilesosh si filize skarco qe duhen ckulur per te mos mbire me kurre kjo lloj fare e ndyre me ndyre  qe nuk po le te lulezoje bimet e reja !!!!

e di qe kuptohemi mer jahu po mos me kthe pergjigje se kercet kosa ;kujtojne se jena pijshem gjithmone edhe kur me del pija neser ne mjes nuk i gjej dot dialogjet tona...tashti une pretendoj se e maj te pimen po ka here ene me rreshqet...Smile

Sinqerisht, pa i henger hakun asnjerit as tjetrit,nje veper e mire, eshte ajo qe ka kritike te mire dhe kjo eshte bazike,por fatqesia jone si komb eshte qe e percmojme shume kritiken.Prandaj sistemi jone nuk eshte drejt progresit por drejt regresit,pasi eshte i kushtezuar nga mentaliteti krahinor-bajraktar,per te mos thyer ligjin e te parit ,per te mos e cmitizuar ate,sepse mund te besh "gabim politik..."derisa i pari merr kot dhe thote 'o une o ska'dhe te tjeret i mbajne ison...kenge e perseritshme.?!

Dhe ne fund, ne gjykojme pas pilafit....

 O turo, kritika eshte e veshtire, or burre. Vecanerisht per karakterin shqiptar. Pahyre fare tek niveli akademik i njohurive, kritika shqiptare ndahet ne dy lloj kategorish. E para kur i vihesh "te kritikuarit" me sepate ne dore dhe i nxjerr binane duke e share qe nga gjyshi e deri tek brezat qe do vijne. Tjetri eshte ai qe kap nje detaj te krijimit te tjetrit dhe pastaj e perdor kete si nje pedane per te permendur dhjetra autore, thenie, libra e referenca per te treguar se sa Belul i zgjuar eshte. Dhe krijimi vazhdon te rrije aty ku ishte, me i paprekur se kurre...

Pa u lodhur fare i gjen te dy keta tipa edhe ketu tek Peshku, kuptohet gjithmone ne nje shkalle amatoreske. smiley

Kulmi i irracionalitetit, patosit, retorikes, si dhe i reductio ad katunarum qe kam lexuar ndonjehere. Behet fjale per letersi te krahasuar, rrjedhimisht per vlera te krahasuara europiane te letersise shqiptare, por kur Diana Culi ve ne dukje vleresimin e letersise shqiptare nga Europa, na del se Diana Culi qenka katunare provincale me komplekse inferioriteti. Nese flitet per vlera europiane te letersise shqiptare, si mund te konsiderohet kompleks inferioriteti gjykimi i ketyre vlerave ne raport me gjykimin europian mbi letersine shqiptare? 

Nje tjeter rrjedhje truri e lezetshme ka te beje me mospranimin e realizmit socialist si rryme legjitime artistike ne Shqiperi dhe vende te tjera te bllokut lindor. Qosja qahet se letersise shqiptare ne periudha te mevonshme nga zhvillimi normal i rrymave te caktuara i eshte dashur t'i kaloj keto rryma ne menyre te shpejte dhe jo organike. Pa marre parasysh faktin se rrymat letrare dhe artistike nuk jane te prera me thike, se realizmi eshte i perzier me klasicizem e romanticizem, e te gjithe izmat me njeri tjetrin gjate cdo periudhe dhe ne cdo vend, aq sa nuk mund te konsiderohet vec konvencion izmi i rradhes, duhet kujtuar se realizmi socialist vazhdon te mos konsiderohet si nje konvencion i tille, po aq organik sa pretendon Qosja se mund te kete qene romanticizmi ne fillim te shekullit 19.

Nejse, artikull dhe arsyetim shume i dobet. Nuk me mbeti paragraf pa zgurdulluar syte nga habia.

Fellas,

Argument i Qosjes:

Kënaqësinë e jashtëzakonshme që më sjell leximi i veprave të tyre vazhdimisht ma përcjell një shqetësim i madh: sa modeste janë veprat e mia në krahasim me ato të tyre! Sa modeste është letërsia shqipe në krahasim me letërsinë që kanë krijuar dhe krijojnë ata! Njohësi i letërsive të mëdha evropiane dhe i letërsisë shqipe do të mund të thoshte: të krahasosh, për nga vëllimi dhe për nga cilësia letërsinë shqipe me letërsinë franceze, gjermane, angleze, italiane është si të krahasosh, për nga madhësia dhe për nga vlera arkitekturore, Librazhdin me Londrën, si të krahasosh Lipjanin me Parisin! Por, për Besnik Mustafajn, Diana Çulin, Ylljet Aliçkajn dhe Behar Gjokën nuk është ashtu. Prej reagimit të tyre del se për ta Librazhdi është si Londra, kurse Lipjani si Parisi. Dhe, le të kënaqen me të vërtetën e tyre: se Librazhdi dhe Lipjani janë si Londra dhe Parisi. Ajo është kënaqësia e tyre dhe ajo është shija e tyre.

Cfare nxjerr dikush nga kjo? Si merr guximin ky njeri te fyeje inteligjencen e te tjereve ne kete menyre? Kush sekretar partie i donofroses apo havaleasit ka enderruar ndonjehere te vere ne pyetje krahasimin e letersise shqipe me te themi ate angleze! C'jane keto marrina? Kjo mode e venies ne gojen e kundershtarit ato qe do e zgjedh ti, eshte ne rastin me te mire, e turpshme. Dhe c'hyn ketu Panteoni i rralluar, Vdekja me vjen prej syve te tille dhe zhdervjelltesia e ndertimit te frazes ne librat e Qosjes, pra kredencialet e Qosjes nje here? A? Apo morrat e Dianes! Jo or jo, "schlicht und einfach" kjo eshte nje fyerje e turpshme prej "bace provincial te lenduar".

C'konkluzioni nxjerrim nga pjesa me Alickajn? Alickaj paska thene qe e di mire se "shkrimtarët shqiptarë janë më të përkthyer e të pëlqyer se shkrimtarët maqedonas, serbë e boshnjakë, domethënë se shkrimtarët e Ballkanit në Francë" Cfare sjell Qosja ketu per ta kundershtuar? Faktin qe edhe Hungaria ben pjese ne gadishullin tone? Mund fare mire qe Alickaj te jete duka ia keputur qorres, por as nga Qosja une nuk gjej nje gje me te mire se kjo. kerko kerko i thote, ne interent, si me qen Kadri Roshi: germo Alicka, germo...  Fjale ne ere per krahasimin e nivelit te Kadarese me Eskilin dhe Danten! Muhabete Austrie (ky Alicka vetem per Francen ka folur ne fakt) Dhe ca ministrira kulture tutje tehu. Ky eshte llafi i kritikut te madh? Come on! Kshu me luge te zbrazet une nuk bindem. Doja me degju edhe Alicken per deklaraten e vet, ne fakt.

Ate muhabetin me Diana Culin nuk po e diskutoj, sepse ajo eshte nje thagme ne llojin e vet. Eshte nje cic mic tipik dhe i shpifur. Mbiemri "evropian" eshte nje mbiemer aq neutral, aq lokal, aq i vertete qofte edhe ne kuptim gjeografik, pa lere me tej, saqe neqoftese nuk ka te tjera "meselera identitare", irritimin e Qosjes do e shikoja si nje lajthitje pa kuptim, gjithnje ne rastin me te mire.

Vazhdojme; Qosja thote:

Prej këtyre kritere të Diana Çuli dhe të bashkëreaguesve të saj duhet të nxjerrim përfundimin se një vepër letrare, një vepër shkencore a një vepër filozofike, e shkruar në gjuhën shqipe, ka vlerë letrare, shkencore a filozofike kombëtare dhe evropiane vetëm në qoftë se të tjerët e çmojnë si vlerë, e përkthejnë dhe e shpërblejnë me çmime, medalje, dekorata, tituj të ndryshëm autorin e saj!

Ehh, te dhembin mer përkthimet, shpërblimet, çmimet, medaljet, dekoratat, titujt e ndryshëm te tjetrit!!! Ai nuk ka faj qe ben "of"! Me dhembje, Qosje, me dhembje!!!

Qosja thote:

Sipas kësaj logjike nuk është e rëndësishme çka mendon ti vetë për ato vepra dhe për krijuesit e tyre; e rëndësishme është çka mendojnë dhe çka thonë ata, të tjerët, ata prej të cilëve varet edhe shumëçka në shtetin tënd! Provincializmi nuk ka brirë!

E kujt ia shet keto. A nuk do quhej gjithashtu sektarizem, pra nje provicializem i perhinjur, edhe e kunderta??? per gjera kaq te pamatshme si te pelqyerit e nje letersie dhe cilesia e saj, cfare propozon Qosja? Ndonje projekt SETI?

Kete ne vijim po e lej var, si pasterma, si thellesi e papare kritike:

Autorët më të përkthyer e më të lexuar sot në botë janë autorët e romaneve pornografike, erotike, kriminalistike, politike, dhe të asaj që quhet letërsi triviale. Kush nuk e di tashmë se shkrimtarët e letërsive të vogla, kryesisht, nuk përkthehen në letërsitë e mëdha për shkak të vlerës së tyre artistike, por për arsye të tjera. Ato duan prej nesh vlera të tjera: "vlera" politike, "vlera" ideologjike; "vlera" fetare. Dhe, do "vlera" të tjera.

Ketu vjen momenti te  them si Lenini per Mihajllovskin (Idrisi e ka lexu): Majft me! Mjaft!

Po bej "dy hapa prapa", po te pershendes duke heq kapellen; dikush me ka borxh dy birra. Heniken!

 

Cfare nxjerr dikush nga kjo? Si merr guximin ky njeri te fyeje inteligjencen e te tjereve ne kete menyre? Kush sekretar partie i donofroses apo havaleasit ka enderruar ndonjehere te vere ne pyetje krahasimin e letersise shqipe me te themi ate angleze!

Ndërsa më është dukur se fund e krye diskursit ti ke mbrojtur pikërisht  këtë tezën e "marrinës". Që, siç citoj në një vend tjatër të komenteve të të tua duhet folur për:

1) per krahasim majash perkatese; 2) krahasimi eshte ne rrafshe individuale, me emra individuale, me tituj krijimesh te vecante!

Pra ti thua: Nuk marrim përsipër të krahasojmë gjithë letërsinë tonë me letërsine bie fjala italiane po themi (meqë kriteri i vlerës është gjeografik).

Kjo në fakt, është punë e vështirë, dhe kryesisht e pabukë. Krahasimi i emrave nuk i kontribuon kulturës në përgjithësi, dhe absolutisht një emër nuk mund të jetë garant për cilësinë e letërsisë, pjesë e së cilës është.

Megjithatë po ta marrim përsipër këtë krahasim majash:

Personalisht më rezulton që askush nga shkrimtarët tanë të majës mund të qëndrojë pranë Italo Zvevos, Xhuzepe Ungaretit, Italo Kalvinos, Alberto Moravisë, Pier Paolo Pazolinit, Dino Buxatit. (Dhe e kemi fjalën vetëm për këtë shekull)

Kush prej tanëve mund të krahasohet me majat e letërsisë angleze: Henri Miller, Kurt Vonegut, Tomas Pinçon, Uilliam Borrous, Xhejms Xhojs?

Kush prej tyre me majat e letërsisë ruse, çeke, polake, greke (vetëm poezia greke ka 2 Nobelistë: Elitis, Seferis.

Të vazhdoj?

Jerusalem,

Me fal qe po nderhyj ne nje debat qe nuk eshte i imi, por meqe fusha e bardhe po me ndjell pak, po shkruaj keto :

Ti e ke drejt per emrat e medhenj europiane qe jane shume lart e qe ndoshta nuk mund te arrihen me. Nuk besoj se do te kete nje tjeter Proust apo Beckett. Letersia europiane ka nxjerre plot e plot dhe ne vetem nje. Kadare. OK, le ta pranojme.

Problemi eshte ca me i koklavitur po te fillojme te gjykojme letersine ne pergjithesi. Ne kete kendveshtrim, letersia jone nuk eshte e mire. Perjashtoj pak poezine qe ka vertete poete te mire. Merre si kompliment : nje poezi e jotja mbi nje te dashur qe i drejtohesh "ti me pyet sesi shkoj...", eshte shume e bukur, vertete shume e bukur, dhe s'mund te rrije kurrsesi me poshte poezive franceze qe kam lexuar, sidomos atyre te sotme. Shkurt, poezia shqiptare ka ca maja qe duhen pershendetur (pavaresisht qe nje pjese e mire e saj eshte ende e papjekur).

Po ne proze ? Ne proze, kam frike se ne nuk peshojme aspak. Nuk e di pse. Ndoshta mund te kem dyshime, por asgje te sakte.

Kadare eshte me i mire se treçereku i shkrimtareve te sotem franceze, mirepo kjo nuk e nxjerr letersine tone (prozen) nga halli. Me nje lule, s'vjen pranvera. Kadare neser iken, letrat shqipe s'kane me ç'te nxjerrin. Europa nuk do te dije me ç'mendojne shqiptaret, perveç nese s'ia mbeshtjellin me historira pallatesh ku Shaqiri shkon me Lumnijen dhe i shoqi i Lumnijes me Bedrijen.

Tradita jone aq e bukur e viteve 30, ka marre te tatepjeten dhe nuk e di ç'do te behet per me tej. Letersia shqiptare ne bote vazhdon te korre dividendet e veprave te Kadarese, te ribotuara e ribotuara, por pas sjelle asgje te re mbi kete kohe. Cmimi qe mori Kadare para ca muajsh eshte çmim karriere dhe jo vepre. Domosdo qe 73 vjeç do te fillosh te korresh frytet e punes tende : do marresh çmime, do jesh honoris causa, etj. Njefare Borges nuk e linin rehat as 85 vjeç duke e ftuar ne kater cepet e botes per ta bere doktor (qe s'mund te sheroje veten).

Ishin thjesht ca mendime, pa shtruar asnje ide per me tej.

Më gjen dakord ajo që thua për poezinë. Për mua në poezinë shqiptare do të veçoja Ndre Mjedën dhe Gjergj Fishtën si Imazhistë të përkryer dhe Migjenin (veçanërisht ato poezi që nuk i ka shumë popullore). Që do të thotë: kur i lexoj këta, nuk më duket sikur humba kohë, sikur mund ta kisha shfrytëzuar më mirë kohën e të lexoja ndonjë gjë tjetër. Ndërsa në prozë, jam vazhdimisht në përpëlitje e më duket gjithmonë se po humb kohë.

“Romantizmi shqiptar kthehet në histori por jo për motive për të cilat kthehet romantizmi evropian, jo për t’i ikur kohës së tashme por për të ndikuar në të. Evropianët ikin në histori, në mesjetë, në orient për të kërkuar ngushëllim atje nga koha e tyre, shoqëria e tyre, jeta bashkëkohore, ndërsa romantikët tanë ikin në histori për të marrë temat historike, për të madhëruar, glorifikuar, himnizuar historinë kombëtare, për t’i rikthyer figurat e mëdha historike, për të ngritur dinjitetin kombëtar. Romantikët evropianë kthehen në natyrë për të përsiatur në mënyrë filozofike për natyrën, për të lypur ngushëllim, paqe, qetësi në hapësirat, në bukuritë e natyrës, ndërsa romantikët tanë kthehen në natyrë për të glorifikuar atdheun”, tha Qosja.

T'a cilesosh romanticizmin europian thjesht si nje projekt arratises i realitetit, eshte per mendimin tim fundi i akademizmit dhe fillimi i perrallave te gjyshit per te cilat flet edhe artikulli qe solli fh. Romanticizmi quhet i tille jo sepse ka nje histori ekzotike dashurie te hedhur aty ketu, por sepse tenton te vere ne dukje madheshtine e harmonise sa individuale aq edhe shteterore, gjithsesi politike, te lulezimit Romak. Qosja gabon rende, pasi duke filluar qe nga Revolucioni francez, e deri tek revolucionet kombformuese te mevona, sidomos ai i 48es, ishin projekte me themele tipike romantike. Ne kete aspekt, hapesira kohore me e shkurter se gjysemshekullore mes romanticizmit europian dhe atij shqiptar, nuk mund te merret parasysh si atipike. Edhe sot e kesaj dite periudha e perkthimit te nje aturori nga gjuha origjinale ne nje gjuhe tjeter eshte tipike dhjete deri ne njezet vjet. Nuk qendron atipikja per te cilen flet Qosja, te pakten per sa i perket Romanticizmit. Aq me pak qendron ideja e letersise se shpejtuar per sa i perket periudhes mes dy luftrave boterore, ku nga nje krah fryma revolucionare ndjehej njesoj si anes Elbes dhe anes Bunes, dhe nga krahu tjeter alienizimi i individit shprehej si rreth keshtjelles ne maje te kodres prej Kafkes aq edhe me grushta malit prej Migjenit. Keshtu qe per sa i perket Romanticizmit shqiptar e ketej, mua kjo teze e Qoses me duket sa e "shpejtuar" aq dhe "atipike" per te dale nga mendja e nje akademiku.

 

Kodre,mos u bo qesharak te maresh persiper e ti japesh mend Rexhepit,ose te vihesh ne rolin e" kritikut" kundra Kritikut per Romanticizmin dhe per ndonje gje tjeter!

 

OU! Pse keshtu? Apo vetem se Xhepi eshte Xhepi u dashka me kafshu gjuhen kur e ka gabim? Nuk qendron mer vlla teza se Romanticizmi europian paska qene vetem eskapist, se nuk ishte historikisht shtet dhe komb formues, jo Xhepi t'a kete thone, por edhe baba e Xhepit edhe Zoti vete. Hap gjithe librat, gjithe fjaloret, kjo e Xhepit eshte ne mos teze trashanike te pakten te ben te dyshosh se ka rrjedh.

muhabete shqiptaresh, muhabete te botume ne gazeta dyqinlekshe.

hudh e prit neper gazeta, une thashe, ti the, une tu pergjigja, ti mu pergjigje, ai tha, ti i the, une i thashe, ai shau, une nuk shava, por pastaj shava....,mua me dogji por i dogji dhe asaj, neve na dogji, atyre ju, u bone ti, u bo ai ...etj etj

Ngjan nje cike me nje skec te devoles me ceken, qe jane te dy profesore me cante e syze dhe bejne sikur respektojne njeri tjetrin, secili qe ti lironte vendin tjetrit per tu ulur. Ooo profesor, ulu ti te lutem se kam respekt. Jo se dhe une kam respekt, te lutem profesor ulu. Jo sme lejon edukata, ulu ti. Pse une skam edukate une kshu, ulu ti te lutem shume e keshtu me radhe gjersa e mbyllin debatin me nje  : "ik mer pirdhu, bytha jote profesor"

Cer doli si perfundim nga keto debate? Si gjithmone deshton shqiptari i arsimuar ne diskutimet per njohjen dhe te pranuarin e vetes. Gjithmone ne mes te kater rrugeve pa ditur kurre ta klasifikojme veten sic duhet, ta pranojme, te paqtohemi e te zeme vendin qe meritojme.

Cer do debatojne kta rob, kur skane nje shesh profesional debati por i bejne neper gazeta qe shiten rrugeve? Pisllek fund e krye, dhe skam faj nese dyshoj fort qe motivi i debatit dhe formulimi i konkluzioneve sjane hic te paster dhe profesionale, por perkundrazi te nderthurur me interesa krejt te tjera.

Kta burra e gra, me mjekra te thinjura apo me vetlla te heqme holle, para se kapen per flokesh neper gazeta me 20 faqe me te cilat punetoret e ndertimit mbeshtjellin buken, te punojne per te ngritur e permiresuar institucionet e debatit shkencor e profesional e te vendosin ca rregulla aty.

Cer mesova une lexusi i rregullt dhe pa pretendime i gazetes qe smarr vesh fort nga letersia ? Asigjo !  Pervecse u deshperova per objektin per te cilin diskutojne sot "penat" qe i kemi si ujte e paket.

Debat i pavend !

Ndoshta i pavend dhe komenti im se smarr vesh nga kto pune, por desha me bo nai shkarravine sa per te me dale gjumi sot smiley

S'marr vesh, s'marr vesh, thote Bedrija! Desha me bo nai shkarravine sa per te me dale gjumi sot... (btw, paske po qef!!!)

E pastaj rri e rri e ja fut ne nji si kjo...

Cer do debatojne kta rob, kur skane nje shesh profesional debati por i bejne neper gazeta qe shiten rrugeve? Pisllek fund e krye, dhe skam faj nese dyshoj fort qe motivi i debatit dhe formulimi i konkluzioneve sjane hic te paster dhe profesionale, por perkundrazi te nderthurur me interesa krejt te tjera.

Jam shume dakort me kete shkarravinen tende, edhe pse eshte vetem maja e ajzbergut e duhen kuptuar mbi te gjitha arsyet perse keto copa letrash 200 lekeshe kane perfunduar ne kete pike.

___

OT: Dje ne nje teme qe s'po arrij ta gjej tani thoshe se "Nqs. behen leke nga lumi qe permbytet atehere cfare te keqe ka?!"

Ka te nje te keqe Bedrije. Sepse ai lumi kur permbytet vret njerez e shkaterron shtepia. Dhe leket nuk mund te behen keshtu. Nuk duhet te behen keshtu. Prandaj ne nje shoqeri bashkohore kanalizimi i rrjedhes se "lumit" eshte shume i nevojshem.

Per mendimin tim eshte shume e drejte replika e R.Q per arsye qe shume bukur i kane shpjeguar te tjert me lart ... ne vecanti Jerusalem.

Dhe duke vazhduar keshtu me kete fryme kundershtimi qe ndonjehere mendoj qe eshte edhe e qellimshme pikerisht per te mbajtur kete nivel mediokriteti qe kemi... se e gjithe ajo katershja e mesiperme e di shume mire se sa te arritur jane aritstikisht.... dhe kane frike ...kane shume frike , ne menyre te pandergjegjshme kuptohet (edhe pse nuk do cuditesha sikur ta kishin edhe te ndergjegjshme).

 

Të lexojsh se cfarë thone mbi Letersine, Diana Culi, Besnik Mustafaraj, etj.; eshte komplet humbje kohe. (Ju siguroj qe lexova vetem titullin). Vete librat e tyre jane pavlere. Ka aq shumë vepra letrare qe të japin një kenaqesi te vertete estetike, sa jeta jone nuk mjafton.

Nje nderhyrje te fundit dhe kaq :

"Vera pa kthim" e Besnik Mustafaj, mbetet sidoqofte nje roman i bukur, pavaresisht mendimeve te tij te shprehura ketu me lart. Nuk e kam ndjekur me tutje Besnikun, nuk e di nese ka qendruar ne te njejten linje.

Per Culin dhe te tjeret, "ni vu, ni connu

Qosja eshte Shqiptar, po nuk flet si i tille.

Qosja thote te verteten, ne i themi ti s'je "i yni".

Po ç'fare rendesie ka "nacionaliteti" i atij qe thote keto fjale?

Sa jane te verteta ato qe thote.?

Pse nuk pelqejme kritikat, pse ushqehemi me "bosh"?

Kur nje kritik Shqiptar mban nje ligjerat per letersin e vendit tij, dhe cileson letersi atapike, larg nivelit te letersis europiane, nuk demton letrat Shqipe,perkundrazi e ndihmon ne cilesimin se nuk jemi aq te "trashe" sa te mos dallojme diferencat e nje letersie te mire me ate atapike.

Qosja i ven ligjerates nje titull jo konfliktual.

Per Qosjen vetem zhvillimi i shpejte eshte shkaku i kesaj letersie, koha e shkurter per tu "rritur". Nuk fajson ideologjit, fen apo krahinizmin.

Pse Qosjes nuk i "pelqen" Kadareja, nuk do thote se eshte kritik i keq.

 

 

Mua edhe "Rekuiem" i D. Culit nuk me eshte dukur i keq, po ashtu mjaft libra te Kadarese mbeten te mire, pavaresisht folklorizmit.  Pare me thjesht, ne rast se di vetem dy gjuhe te huaja, eshte veshtire te lexosh mjaftueshem ne gjuhe te huaj dhe gjithesesi nje pjese e madhe e letersise se levruar te ngelet e panjohur.  Per mendimin tim ketu ne Shqiperi robt do benin me mire t'i hynin me themeli perkthimeve, qe te mund te lexojme ndonje gje te hajrit here pas here.....sorry per daljen nga tema.

jam i rezervuar per mendimin e Qoses kur kritikon ne menyre krejt pa doreza Kadarene si 'shkrimtar oborrtar' duke j'u shmang diskutimit per nivelin e padiskutushem artistik qe sjell vepra e Kadarese. Persa i takon temes qe ka ngrit ktu, eshte 100% i sakte. Vertet, ne mund te kemi nji sasi me t'madhe librash e numer me te madh shkrimtaresh por, deshira e mire dhe sasia nuk sjellin patjeter cilesi. Fakt eshte qe vec Kadarese, Agollit, Kongolit, Arapit ose ndonje tjetri qe kane punuar vepra (jo thjesht libra), cilesia mungon.

Bo sa larg i ka ra me thene qe letersite e mëpak-zhvilluara janë më pak të zhvilluara se ato të zhvilluarat (jose nuk po zhvillohen, te kuptohemi).

Ose që letersite e vogla janë më të vogla se të mëdhatë.

Grupi A: Kjo letersia jone e vogel nuk eshte si e madhja.

Grupi B: Jemi te barabarte.

Dhe mbushet gropa/kurthi me viktima.

 

Une nuk kuptoj as se çfare do te thote "letersi europiane"! A ma shpjego dot njeri mu kte?

Se bukur fort te perdoresh ca emra te pervetshem si Jean D'Ormesson (me qe ky me pelqe shume muve), po ai eshte anetar i Akademise Franceze. Kshu qe po te krahasojme Ylljetin me Jean-in, normale qe do i themi Ylljetit ik e luj me kopaca. (mora rastin e Ylljetit se e kom mik dhe me pelqe) Po ka shume mundesi qe edhe 80% te autorve te botime te tjera fronge t'i kapim me shpulla, nqs i krahasojme me Jean-in. Prandaj nuk kuptoj arsyen per debat une ketu. Se kjo me duket sikur te themi qe Bogdani nuk lu ne Serie A, se nuk ka nje nivel me Del Piero-n, Amauri-n apo Diego-n (jooo me nuk jom fare me Juven).

Ene i gjo tjeter, çar mund t'i krahasosh Buzzati-t me D'Ormesson? S'shof asnji lidhje midis te dyve. Jo per gjo po una menojsha deri tani se letersia nuk dahej me zona gjeografike po me stile. Ene "burre i mire" (lejini mer grate t'bojne pun't e shpise, ç'i duhet me shkrujt libra) o ai qe ka stilin e vet.

Pra una jom dakort me Cimin qe ky do me bo sherr kot pa asnje sebep, dhe nuk ka fare klas ne sherrberje!  

Kurse ti Jezu'n'Harlem, mos na shaj letersine shqiptare se te erdha aty e ta marova longun e manaferrave qe te ka bo mami! U boooone ti!

Si shembull të këtyre reagimeve dua të përmend reagimin e kallakanxhës së PDSH-së, e quajtur Miranda Haxhia, e cila me gjuhë të pistë e të shëmtuar, të ushtruar në klanet ku përket, shkruan për çka ia arrin dora, por nuk ia arrin mendja servile

Qe ketu mu mbush mendja qe Rexhep Qosja nuk ja ka fut kot, kur bohet dhe kjo fare debilje me fol per ate qe mendon Rexhep Qosja per letersine shqipe .... smiley 

3 pyetje tinez:

1. C'do te thote "kallakanxhe"?

2. Kush eshte Miranda Haxhia?

3. Kush e ka shkrujt'  komentin e mesiperm?

4. (Pyetje fakultative, per pike bonus) Kush eshte Behar Gjoka?

Hvala mnogu!

 

 mrroklle, kallakanxha, PDSH, klanet, gjuha e piset, servilizmi nuk jane fjalet kyce te asaj me siper. Celsi eshte "reagim nga miranda haxhia"  dhe per kollajllik bej nje search te faqja kryesore e peshkutpauje me keywords miranda haxhiaj dhe te dalin disa shkrime te kesaj zonjes, qe me se paku te sjellin zorret e barkut ne gryke. 

Komentin e mesiperm e ka shkrujt swed1. per detaje te metejshme kliko mbi user name, dergo koment privat, dhe zgjero pyetjen (emer, mbiemer, nr. tel, adrese, etj c'te duket e arsyeshme)

Dude, relax! Ule i' cike alltine!

Nuk kisha asi' pytje per ca ke shkrujt ti!

E pashe une qe e kishe shkrujt ti, po une dojsha me dit kush e ka shkrujt komentin qe ti citon, komentin brenda komentit tat, per me e lexu t'gjithin!

Fjalet mo siper mund t'mos jene fjalet kyce t'asi gjoje, po une per fjalen kallakanxha e kisha pytjen!

Cha do me thone? Po e dite, ndaje me mu', rrofsh! Nqs jo, vec pergjigjmu se kush e ka shkrujt ate komentin qe ke citu ti, t'pys ate!

 

Hallall Rexhep Qosja,

duhet vene ndonje pike mbi i here pas here.

 

Ashtu si "Baba Tomorr " smiley  dhe une deri tani kapa dy thenie vlere per faqe muri ...Te kuptohemi ato te fushes organizative qe kene vlera praktike per ndryshimin e gjendjes.

Njera i takon Bedrijes ..( qe vje ashtu kot se e ka lene pa buke kalin ):

Kta burra e gra, me mjekra te thinjura apo me vetlla te heqme holle, para se kapen per flokesh neper gazeta me 20 faqe me te cilat punetoret e ndertimit mbeshtjellin buken, te punojne per te ngritur e permiresuar institucionet e debatit shkencor e profesional e te vendosin ca rregulla aty... Si ma mpreh majen e lapsit mi Bedrane . Perdor pus per te kref leshte nuk shifesh ne pasqyre smiley. Kadare me duket se ka hapur edhe nje fondacion ne perkrahje te brezit te RI qe e gjen si te VYER dhe qe do perkarje... Le te persose format e organizimit dhe propogandimit te prurjeve te tyre , te shoqnueme me "introducte" e kritika ....

Ja dhe e dyta e plakut te Bjeshkeve smiley  kur nganjehere , si rralle ne te dendur kur clirohet nga paragjykimet " maloke" , thote llaf themeli :

Pse nuk pelqejme kritikat, pse ushqehemi me "bosh"?

Kur nje kritik Shqiptar mban nje ligjerat per letersin e vendit tij, dhe cileson letersi atipike, larg nivelit te letersis europiane, nuk demton letrat Shqipe , perkundrazi e ndihmon ne cilesimin se nuk jemi aq te "trashe" sa te mos dallojme diferencat e nje letersie te mire me ate atapike ..... Jemi prezent i luftes shume te thelle , te gjere e te forte qe ben Qosja ne rrafshe shkencore per te FTUAR nepermjet kritikes , brezin e ri te ngrihet nga trajtimet "kurverore " e "te modes politike" e per tu futur ne linja te "forta e te guximeshme " ( kujtojme psh trajtesat mbi Identitetin ). Jane shkolla te medha te cilat po ti mesojme pa veset shqiptare ( inatin , qejfmbetjen , megalomanine , venien e tjetrit perfund , prej te cileve rralle kane shpetuar edhe Gjeneralet tane etj ) gradualisht rrisin e perpunojne mendimin profesional te vecorishem SHQIPTAR si pjese dinjtoze e teresise Europiane . Dhe kjo nuk eshte HIPOTEZE .

Thellesisht shkencore dhe  teper produktive analiza e perfundimit ( jo te shumeanshem te Qoses) Atipizmi . Eshte nje Konklizion i prekshem qe shihet ne cdo FUSHE te Jetes Shqiptare. I shtrenguar si Popull ne shekuj te  te veshe Rroba te reja pa marre Masen e Trupit ...por shume vone . Te vjetrat i Flaku ..asnjehere nuk doli dikush t' ja justifikonte se mund te rrohej edhe me to deri ne gjetjen e mases . Keshtu me vlerat Morale , keshtu me Familjen , keshtu me Ekonomine , keshtu me Shtetin etj dhe patheter keshtu edhe me Letersine...

Ne Jemi ne NATO zotnie , ne Firmosem Marveshjen e Asocimimimimimit, ne Jemi ne prag te Be - se ,.....dhe me kete te fundit them se jemi ne prag te shperberjes pefundimtare si Letersi ..... ne se kjo Propogande Irreale behet moto e vertete e Jetes se Shqiptarit .

 

Per swed1 :

Nuk eshte gje e kendshme t'i thuash nje femre publikisht "debile". Nuk e njoh Miranda Haxhian, ç'kam pare pak ketu tek peshku, por sido qe te kete qene mendimi im mbi shkrimet e saj, fjala "debile" per nje femer, eshte goxha e rende, sepse mvesh ngjyresa te tjera (te shtresezuara prej shekujsh ne truret e races se te fuqishmeve).

 

 

 ok Hurbinek, e terheq dhe une pa merak fjalen "debile" po qe ajo ja fut kot me kot s'e lu as topi (jo bamiri)

Kalla kanxhe ...ndaje ne dy pjese qe kane kuptim .kall = fus ...kanxhe = si pune spirance qe po e fute ngel . Nga ana letrare e cpengon vete se ke cquarsi smiley

Kjo teoria e atipizmit ben sens. U bene me shume se 2 dekada dhe nuk po dalim dot nga vorbulla e interpretimit ideo-social te fenomeneve. Qosja eshte shume i sakte per mendimim tim, sado i paperceptueshem mund te duket per disa (aka Emo, ha, ha, ha). 

Unë, xhindi  i Partisë Demokratike apo Qose, Grindaveci i Zi i Vuthajt>>

Replikë

 

Si nuk mësova dot që ta pi kafen! E dini sa kam vuajtur për të mësuar kuptimin e fjalës - kallakanxhë? Mu desh të shkoja në një qebaptore me pronarë gjakovarë për të mësuar se cila ishte përkëdhelia që z.Qose kishte rezervuar si replikë për mua. E dini që më pëlqeu shumë? Pronari me origjinë nga Kosova më shpjegoi se fjala, kallakanxhë, sipas tij ishte Dreq, Xhind, Shtrigë. Pra, i bie që të jem Dreqi, Shtriga, Xhindi i Partisë Demokratike.

Ndjehem mjaft e përkëdhelur, sidomos kur kjo fjalë më thuhet nga një njeri që duke u marrë me zhvillimin e huqit të tij të të qënurit Grindavec, gati gati të duket si fjalë dashurie. E dini çfarë jam e gjitha unë, z.Qose? Një dashuri dhe shtatë xhinde! (jo “një dashuri dhe shtatë faje&rdquosmiley Një dashuri e madhe për letërsinë dhe shtatë xhinde për ta kuptuar, vlerësuar dhe dëshiruar  kulturën e vendit tim!

Dhe si kallakanxhë- Shtrigë që më ka pagëzuar Grindaveci i Zi i kësaj kohe, po shkruaj këtë reagim pa përfillur më tej leximin e nesërm të vijimit të grindjes Qose. Se duke u marrë shumë me grindavecë, bëhesh vet më shumë se ta. Zoti na ruajtë nga epidemia e tyre!

***

I dashur Qose, do doja shumë të isha Xhind i Rilindjes Demokratike, sepse do kisha fuqi të mbinatyrshme për të mbyllur gojën e një lloj tjetër dreqnaje që sillet mes kombit tonë, mes njerëzve tonë, mes gjakut tonë. Gjuha e përçmimit, gjuha e urrejtjes, gjuha e mllefit dhe gjuha e Katundarit që duke qëndruar gjatë përpara vitrinës së një pasticerie, kujton se është pronar i atyre ëmbëlsirave.

I dashur Qose, nuk mund t’i gëzoheni dot kënetës për shkak të zambakëve të ujit që e zbukurojnë sipërfaqen e saj, e të harroni gropat thithëse, kunupin, apo malarjen. Gjuha juaj e së ashtuquajturës analizë apo pikëvështrim i kulturave është gjuhë  shushunjash të cilat me gjasë se shërojnë ndonjë sëmundje, justifikojnë rëndësinë e kënetës.

Në këtë debat ju mësuat se ka disa shkrimtarë shqiptarë, njohët Besnik Mustafaj, Diana Çulin, Ylljet Aliçkën apo studiuesin Behar Gjoka. Dhe kaq. lace wsmileyt="on">Polace> grindja juaj do dorëzohet përpara se të arrini të lexoni ndokënd më tej. Ju njihni të Mëdhenjtë! Dhe kujtoni se jeni i madh!

Kuse unë, Xhindi, Dreqnia me emrin Miranda H., lexoj edhe Koço Kostën me ‘Absurdin” e tij  magjepsës, edhe Ben Blushin, me ‘Otellot” dhe “Ishujt” e tij,edhe Ervin Hatibin në Republikën e tij, edhe Agron Tufën në “Duelet”, edhe Diana Çulin në ‘Engjëjt e saj të armatosur”, edhe Besnik Mustafajn në “Boshin” e tij, edhe poezitë e pakta të Ilir Belliut që rrjedhin si lumenj të vegjël në kafkën time, edhe poezitë e shqetësuara të Ali Podrimjes; edhe rrëfimet e mrekullueshme të At Zef Pllumit; edhe ditarin e një postieri të zakonshëm; Po me aq dëshirë e lexoj, edhe një njeri krejt të panjohur që boton për herë të parë dhe kur më pëlqen shumë, e dua fort letërsinë e atij që e zhvillon atë, sipas mënyrës së tij. Por mbi të gjitha, do vdisja për një “Darkë” me Kadarenë, le të ishte qoftë edhe e gabuar!

Meqë jeni në kulmin e zhvillimit të dijeve tuaja, meqë përpiqeni të grindeni gjithmonë e më shumë, merruni më mirë me veten tuaj, silluni rreth veprës suaj. Nëse gjithë meraku juaj është se nuk po i keni librat fort të lexueshëm, ky është problemi i ‘ëngjëjve” tuaj që ju gënjejnë dhe ju bëjnë të besoni se keni autoritetin e duhur për të patur pushtet kulturor të padiskutueshëm në një kulturë, e cila është e krijuar në shekuj, i ka shërbyer një vendi në shekuj dhe do shërbejë me aq sa të mundet. Nuk është faji im që Qose nuk vlerëson Kadarenë!

Por nuk është faji im që Qose nuk ka mundur të lexojë edhe një novelë të vogël të një vajze të panjohur nga Lushnja me emrin Manjola, e cila, në vitin e hidhur ’97, provoi fatin të jetë personazh i një bande rrëmbyesish, dhe kur prindërit e gjetën, e mbyllën në shtëpi, një vit të tërë, e dini ju zoti Qose se çfarë bëri kjo vajzë që ishte vetëm 15 vjeç e mbyllur në shtëpinë e saj? Filloi të lexojë ato pak libra që kishte në shtëpi. Ishin libra të shkrimtarëve shqiptarë.  Aq sa ishin. Sepse ajo nuk ishte pasardhëse e bibliotekave shekullore. Dhe filloi të shkruajë. Botoi një histori magjepsëse. (Oh, do thoni ju duke u krruajtur, paska dalë edhe një shkrimtare e re!) Jo, nuk është ky qëllimi. Asaj i shërbeu letërsia e vendit të saj. Ajo u nginj me librat që gjeti nëpër raftet e shtëpisë së mbyllur, e izoluar mes një kulture që i erdhi krejt e copëzuar. Dhe ju siguroj se nuk kishte në shtëpinë e saj as libra voluminozë të emrave që ju i keni  studiuar tërë jetën, sepse prindërit i kishte të varfër e i blinin pak libra.

I shërbeu letërsia, i dashur Qose! Nuk u vetëhelmua! Nuk ra në dëshpërim për shkak të fatit të saj. Nuk e bëri shtëpinë burg. Por i shpërtheu muret e asaj shtëpie me librat që lexoi. Kuptoi se po aq sa një ushtri turke në faqet e letërsisë së Kadaresë nuk e mundi dot një Kështjelllë, ashtu edhe atë nuk do ta pushtonin dot dhe vinin përfund muret e përgojimit, të mbytjes dhe dëshpërimit. Gjeti një mënyrë për të dalë nga rrethimi i shoqërisë me paragjykime, gjeti një formë për tu çliruar nga skllavëria në të cilën e vunë për ta ruajtur më mirë prindërit.

Ju mund të pyesni veten i çuditur pas kësaj historie: po kjo dreqnajë e  Rilindjes Demokratike, kjo shtrigë e RD-së, kjo kallakanxhë e PD-së, përse më tregon një histori kaq të thjeshtë? Kur mund të flasim për Volterin apo Shekspirin?

Ua tregoj unë, nese do rrini pak minuta urtë, nëse nuk do grindeni kot më kot.

Sepse është një letërsi që i shërben jetës, i shërben njeriut të thjeshtë,  i shërben atyre që nuk shkojnë dot në auditoret tuaja, t’ju dëgjojnë dhe të krahasojnë. Ku ta gjente Manjola nga Lushnja letërsinë tuaj, i dashur Qose? A ka shpëtuar nga luftrat apo epidemitë e mjerimit ndokënd letërsia juaj, i dashur Qose? Përse silleni si ai djaloshi që kur mbërriti në qytet, i tha të atit:- bab’ mos më fol se këtu nuk është katund! Atje je baba im, se nuk kam ku të fus kokën, kurse këtu mos m’u afro, jam qytetar!

Më kujtohet se një herë e një kohë, kur nuk isha kaq shumë – kallakanxhë- kam botuar një shkrim me titull: “Unë nuk e dua Shqipërinë, por nuk duroj kur e shajnë atë!”

Tani po ju them me po atë përkëdheli me të cilën ju më nderuat në kujtesën tuaj prej grindaveci nga Vuthaj: - Edhe unë nuk e pëlqej të gjithë letërsinë që shkruhet në Shqipëri, por nuk duroj dot të më shajë njeri shkrimtarët e vendit tim.

Sepse ajo Manjola i shpëtoi Europës e nuk i shkoi me gomone,  por denjoi të ecte përmes kulturës, pavarësisht se deri ku e çoi mundësia e hapi. Doni apo nuk doni ju, ne po i shkojmë Europës, jo më me gomone, me drogë, me prostituta, por me kulturë, me dije, me demokraci dhe dinjitet.

Vendi im është Shqipëria. Le ta ketë edhe Shqipëria ime një Kallakanxhë! Ju keni kohë derisa të gjeni atdheun tuaj, sepse me këtë gjuhë që përpiqeni të bëni të rëndësishmin, jeni shumë larg një atdheu demokratik.

P.S. Me këtë rast, po përfitoj vërtet, e lus gazetën të më paguajë ndonjë honorar, se nuk thonë kot, më mirë syri se nami! Janë të tjerë njerëz që paguhen për shkrimet e tyre, i dashur Qose. Se po të paguhesha, do mësoja të pija edhe kafe, ndoshta të shikoja edhe filxhanë ku të dalloja fatin tuaj!

Miranda ,replika jote eshte e mjeruar,dhe jo vetem kaq por eshte shume shume e shemtuar. Ti permend Rexhepin ne ate lloje menyre qe nje rrugac rruge, nje idiot i semure do ta kishte zili fjalorin tend!

Kur lexon repliken tende, me vjen nje neveri qe mi sjell zorret tek goja,pale ta lexoje i nderuari RQ,le qe ai nuk ti hedh qyrret!

Refuzoj te besoj se kjo eshte Miranda Haxhia, kallakanxa dora vete. Jo se e njoh kush MH eshte, por s'e besoj te jete KAQ kallakanxe.

Le ta ketë edhe Shqipëria ime një Kallakanxhë!

So be it!!!..

Tashi, pa i rene gjate, qe letersia shqiptare ka probleme te medha dhe po noton ne llum, kjo s'do mend ta kuptosh. Qe hera heres gjate notit ne gjiriz e nxjerr koken siper per te marre fryme, edhe kjo po duket.

Letersia shiptare ka zhvillim qe nuk mund te quhet ndryshe vecse atipik, nje zhvillim pa kahe, pa ritem, pa kritike e pa institucione vleresuese, e c'eshte me e keqja, pa lexues.

Sa per punen e Kadarese, une e lexoj me qejf, po nuk mund te sherbej fare si etalon, pasi ka raste qe lexoj me qejf dhe librat e matematikes apo etiketat e shampove.

Problemi me Kadarene eshte qe eshte kthyer tashme ne klishe! Ai nuk diskutohet me, dhe shume e blejne, e lexojne, por nuk e brendesojne hic fare. Per mua kjo do te ishte vdekja e nje shkrimtari, te lexohet pa u kuptuar, pa u reflektuar.

Rastet e tjera (qe duhet thene, gjithsesi jane atipike), shiten shume me pak, dhe faktikisht lexohen edhe me pak. sa per t'i analizuar, kam pershtypjen qe te tjeret analizohn vetem nga ndonje juri qe u jep ndonje cmim (dhe jo gjithmone). Si deshmitar ne disa juri qe kane shperndare cmime letrash, di te them qe krysisht vleresohen parametra tregu, apo konjuktura politike.

Pra, perfundimisht, dum mund t'i jepte vetem institucionalizimi i kritikes (duket paradhoks se shpeshhere thuhet se kritika e vret artin, por ata qe e thone jane vetem kallakanxha).

"Letersia shiptare ka zhvillim qe nuk mund te quhet ndryshe vecse atipik, nje zhvillim pa kahe, pa ritem, pa kritike e pa institucione vleresuese, e c'eshte me e keqja, pa lexues."

Kot tashti, Sol, per muhabet, por mundsh me me thone kahun dhe ritmin e letersise ne pergjithesi, e mundsh me me bind se ky kah e ky ritem nuk eshte atipik, atehere te jap shume te drejte. Per mungese institucionesh dhe lexuesish nuk ke faj, por per mungese kahu, ritmi dhe kritike, du te ma shtjellosh i cik. Perndryshe krejt letersia, si krejt arti, zhvillohen ne forme atipike, e qe ku nuk thame asigjo kur thame qe letersia shqiptare ka zhvillim atipik.

Znj. Haxhia, ne trajtimin tuaj me lart, me gjase pa qene aspak qellimi juaj, mund te krijohet pershtypja qe letersia shqipe eshte nje lloj surrogati, nje lloj "kur s'kam pulen, ha sorren". Dua te theksoj qe nuk eshte ashtu. Letersia shqipe per nje lexues normal shqiptar eshte e pazevendesueshme ne kumt dhe vlere artistike.

Ka nje kontradite  me vetevten ketu.

Edhe pse eshte nje njohes i mire i artit shkruar, eshte nje esist i njohur, Qosja hidhet poshte se eshte grindavec.

Ndersa Kadarej edhe pse eshte bythlepires, nuk hidhet poshte se shkruan mire.

 

S'po kam durim ti lexoj se jane shkrime te gjata, po a mundet kush te na beje nje permbledhje te zanafilles dhe thelbit te grindjes midis Qoses dhe Kadarese? Zanafilla sidomos do kishte rendesi. smiley

 

C'dikush o xhib?  Thuj: emo, bej gati penen ene laj borxhet smiley.

PS: Kot thom une qe kur Qosja te behet kandidat per Nobel do harrohet edhe sherri edhe zanafilla e sherrit smiley.  Gjasat jane ama, qe sherri do vazhdoje ...

Sherri do vazhdoje??? Ai sherr ka mbi 30 vjet qe po zhvillohet! Nuk e ke pare ti, edhe Qosja, edhe Kadareja (por me shume Qosja) marrin buk' e djath' e domate me vete, sa here qe marrin pjese ne ndonje forum, - se "nuk i dihet sa zgjat sherri".

Xhib, kshu sa per hyrje, ky ismaili nuk po zihet fare (deri tani e kom llafin). Ai vetem se ka fitu i cmim se fundi, majti ene i fjale meqense ja dhen at cmimin, se kshu osht adeti. Tani, me nejt shtremet e me fol ndrejt, ene Qosja m'qejf te vet ishte, tuj dhon i leksion letersijet, ne auditorin e te cilit robt (= te pranishmit) folshin me celular dhe asnjoni s'kishte pytje smiley

Auditore icik te ndryshem, po c'boni. E mir, sec tha i gjo Qosja ne fund te fjales, qe letersia jone osht rrit si ato domotet e sforcume ne serra, se s'i kishte bo ditet tamom. Mire e ka, fusha vet e studimit, profesor i nerum tjetri. Pooor, shko e thot edhe qe jena larg europes n'pune letersie. OK prap. Menimi vet, i bazum n'studime. Ne ket kohe qe po folim, Isamili bente shetitje anej ka Trokaderoja dhe bleu nje kaush me fara luledilli. Mrekulli! Paqe dynjoja. Kur del nji bande katershe, shkrimtare e studionjes kto, e i versulen Qosjes. Kujt i thu ti qe letersia shqipe s'qeka ne nivel Evropian! Cin sha ka letersia ti, me i llaf. Tani Qosja, ne ven t'u permajte, iu kthehet ktyne. I thot i her qe kush jeni ju mer! Sa kom bo un per ket letersi, s'keni bo ju, babat tuj, nonat e c'iu ma pragu. And if this was not enough, i merr nji ka nji. Tek e tek. Ku te dhem e ku te gjeg. Krisem. U bote juuu.... E mir. Tani ku ishte Ismaili ne ket kohe do pysesh ti. Ka dy versione. I pari eshte qe Ismaili po flinte gjume neper vape aman aman, si cdo shqiptar etnik, dhe po aplikonte renien ne peshe nepermjet asaj qe quhet "djersitje passive". Versioni i dyte thote qe ismaili eshte pare ne nje fushe franceze me lavander duke kerkuar frymezim per nje skene te re te Mao Ce Dunit mes fushave me lulkuqe, me te cilat ia kish bere bene Evropes; flitej per nje fshat shqiptar me emer si emer shenjtori, ja Lazarus, ja Lazaras, qe ishte gati te hynte ne tratativa per ta ndihmuar ne nderrmarjen e tij droguese antiEurope... natyrisht, si gjithnje binte ai shiu i vjeter dhe kalldremet e monmartrit ndriconin dinakerisht. Kimerat e notre Dames dukej sikur po flisnin me vete smiley

Te vime te Qosja tani, sepse we got carried away. Qosja, pasi i perlau ate "te katershes", u kujtua qe dicka nuk ishte e plote.... dhe ne menyre te pavullnetshme, krejt padashur, nepermjet ca mekanizmash qe s'jane kuptuar kurre, per te cilat thuhet se jane ose mallkim i faraones nefertiti, ose vazhdim i mallkimit atrid, ose chips te vendosur prej UFOsh, u fokusua te ismaili, ndryshe i njohur ontre nu edhe si Moli. Ene ku te ha e ku te djeg. E beeeeri moooo.... fertele. Nderkaq ky, Isamili, thuhet qe i ndjente goditjet e Qosjes si prej gjelperave te nje magjie voodoo. Ka zera qe thone se nje kukull e tille vuduje qe i ngjan shume Molit ekziston... diku nga xhamajka... Pritet qe ismaili, sipas variantit pellazg te qasjes ndaj kritikes, te beje nje kundergoditje te befte, me polemike me tituj ne forme pyetje, tip "Cili jeni ju zoti Qosja" (reminishence e Sorges dhe per kohet kur e mbajne per disident dhe/ose shkrimtar oborri). Po ashtu mbeshtetes ka edhe pritshmeria tjeter, e qasjes iliro-thrakase ndaj kritikes, venia e perkrahesve te vegjel, te quajtur "lili-putanet" qe do i kerkojne Qosjes neper biografi kur ka hyre me bilete fallco kinemaje ne nje kino te prishtines ne rini, si dhe do i kerkojne hesap pse i detyron njerezit te heqin kepucet ku i vene per vizite ne oden kryesore, ndryshe e quajtur "dritoda", prej dijes se shumte qe rrezatohet prej andej.

E pra, jemi ne pritje xhib.

xhib, qe emoja smiley.

Emo, s'e ke lare tamom borxhin, se xhibi po kerkon zanafillen, gjenezen e sherrit ene ti po i flet per testamentet e reja smiley.

Po lili-putanet jane thrako-ilire apo minoritare? smiley

E lexova me kenaqsi. smiley Po vertet s'e di zanafillen e ferkimit te tyre, qe me vone eshte kthyer mesa duket ne debate me sponto, dhe mbase te drejtperdrejta. Di vetem pak mbi insistimin e secilit mbi evropa vs otomanizmit, dhe nje fare simpatie te theksuar te Kadarese per evropianizimin (though can't blame him too much for that, se fundja ne Evrope jemi) dhe nje simpati mbase te pashprehur te Qoses per otomanizmin/orientin dhe te qenit tone pjeserisht te tille (though edhe kete, can't blame him entirely, se 500 vjet dashje padashje na kane lene shume ndikime, diku deri ne identitet).

Mund te hidhet pak me shume drite, e kam llafin qe nga fillimi, pertej keti sherrit te fundit? smiley

Dhe e fundit, haibtem kur disa surprizohen shume per penat e medha apo njerzit e medhenj shqiptare. Po dhe ata shqiptare jane mer, te njejtat gene gjaknxehtesie, sherri dhe hakmarrje kane. smiley

A do edhe nji mbi inotin shqiptar, xhibo? Ket e kom shkrujt me pare, nuk eshte spontane. Eshte edhe e botume. Thjesht me kallxu qe si zihemi e bojm sherr ne smiley

Sille ta shfletojme. smiley

Po nese akoma i shmangesh zanafilles se sherrit Qose-Kadare, padashje do lesh pershtypjen qe dhe Kadareja do kete pasur ndonje faj. smiley

Sinqerisht, xhib, nuk e di ku e si iu osht prish qejfi. Thuhet qe Moli e ka ndihmu per tu njof; po ashtu thuhet qe eshte ene cmire/zili, dhe kjo meshohet natyrisht prej Molit, spese ne qofte e vertete, eshte Qosja qe duhet ta kete zili Ismailin dhe jo anasjelltas. Nuk di kur eshte bere publike perplasja e pare. Per ate muhabetin e identitetit qe bene llafe (se polemike nuk qe ajo) Qosja me ka lene nje pershtypje shume te hidhet dhe niveli i paraqitur prej te dyve kishte nje disparity shume te qarte.

Nejse, ja per qef tat edhe ket dhe ta myllim:

 

Biçikleta kineze, inati shqiptar

Tirana, millenovecentoottantanove.
Lomit i duhej një biçikletë se ashtu kishte një variant. Variant kishte, biçikletë jo. S’u bë një herë mbarë ta blente një. Por një shoku vet, Jari, e kishte një kineze. 28-she, për së mbari. E mbante mirë. Do dukej grup me atë biçikletë. Garip. Do u sorollaste para ca pallateve ku e kishte shtëpinë njona. Kur ajo të delte te ballkoni, Lomi do e ngiste pa duar. Xhinset ja kishte marrë borxh Metit; bën vaki do gjente dhe një palë atlete. Ajo goca dilte te ballkoni sa herë Lomi bubrronte nga lagjia e saj. U çate tu dalë në ballkon. Ajo mbase kishte punë, varte ndonjë lëvere a kapte ndonjë dru për zjarr, por Lomit ja kishte qejfi ti merrte gjërat në favor të vet. Gjithmonë. I dukej se ajo ballkonin e shihte vetëm kur ai kalonte aty. Si te ajo kënga, “Lagjes tate u ekspozova…”. U nis te Jari ti merrte biçikletën borxh për një gjysëm dite. Rrugës i lindi një dyshim. Po sikur të mos ja jepte biçikletën ai tjetri. A? Jo, mër jo, nuk e bo atë Jari. Ai nuk osht kalamo! Megjithse një herë ja pat prish qejfin. Po një herë ishte ajo. S’duhet përgjithsu. Robt edhe gabojnë. A? Po mirë, po sikur tu tregote prapë kalamo ai dhe ta rrete, tia dridhte, ti thoshte osht prish, osht shpu goma, osht thy shala, osht këput zinxhiri. Për rrena kollaj fare osht. Do i thoshte s’e kom në shpi biçikletën se ja kom dhon Ximit. Edhe aq osht puna. Mërdhifi. Se kot s’ia kishte prish qejfin ai atehere. Asgjo s’ndodh kot. Veç budallenjte menojnë që gjonat ndodhin kot. Për shembull, Jari do i thoshte që s’më le baba mu ta jap biçikletën. Se ashtu jon të gjithë si familje ata. Baba vet u ça tu vjedh çimento te ai pallati me punë vullnetare përballë. Nj’ashtuna. I dite mirë ai ç’mutër ishin. Jazik! Edipsizat. Kishin gjet rob me u tall ata, por jo me Lomin. Me Lomin, cing! Lomi të merrte gjak në vetëll. S’ishte bo Lomi për tu sorollat prej zorzopëve e gazephonave. Nje ta shifshin!
Pa kuptuar e i zhytur në atë mllef, arriti poshtë pallatit të Jarit. I thirri gjithë zemrim e karshillik: “O Jaro, o Jaro”!
Tjetri që doli te ballkoni s’e mori vesh kurrë pse një i revoltuar në kulm bubulliu nga poshtë: “Të kom dhi biçikletën, ty, edhe babën tat me gjithë ty, mër qelbanik, more vesht apo jo”!

Kete te bicikletes e pata lexuar, mu kujtua nga mesi, po per fat e kisha harruar si perfundon keshtu qe me pelqeu just the same. smiley

E di pse pyeta per zanafillen e sherrit? Pasi shpesh here (sidomos tek ne shqipot qe mbajne inat gjate dhe i marrim gjerat shume personalisht) thelbi i nje debati apo sherri eshte shume larg nga ato qe thuhen per momentin. smiley

Po dhe ai debati i identitetit s'me kujtohet aq mire pertej ca thashe.

Gjithsesi nga pak komente qe lexova, ishte ai i Tushes, qe si shume here i bie ne te. Gje e ulet te zihen neper gazeta e blogje dhe keta si puna jone. Mire thote Tusha, ta bejne njehere arenen dhe le te gladiatorosen aty sic i takon. smiley

Une pash nje enderr nje dite... isha ulur ne ca shkembinj anes detit dhe po sodisja dallget, papritur dallget u ulen dhe deti u be vaj... po aq papritur, deti ngriu i teri dhe une fillova te ecja ne kembe... ec e ec ec... arrita ne nje ishull... sa zbrita ne ishull deti shkriu prape dhe nje vajze filloi te me vishte me korale te ngrire.... 'Kto', me tha, 'do te bejne te pavdekshem, e ke per te jetuar pergjithmone, vecse kujdes... po shkrine ata do te ngulen si gjemba thelle e do te thyhen brenda mishit e ti do te kesh nje vdekje te dhimbshme'. Ne ate kohe prej detit doli Ismail Kadare ne trajten e nje kandili deti.... "Po mua", tha ai! Vajza buzeqeshi, dhe i tha... "ahh.. Zoti Kadare... ti s'ke nevoje.. ti je bere i pavdekshem qemoti".

Ne mengjesin e te nesermes, i tregova nje mikut tim per endrren. Atij nuk i besohej, ai kishte pare te njejten enderr.

ja po i shtoj edhe un nja dy qindarka.

nje kritik letersie duhet patjeter te jete mese i mire informuar. kritika e tij duhet te bazohet tek edukimi i tij i cili, nese merr rolin autoritar, nuk duhet te kete boshlleqe. nga kjo ane qosja me duket i armatosur.por un kam kete pyejtje: sa nga ato vepra jane lexuar e analizuar nga kater gazetaret e permendur?

pervec atyre pikecuditeseve qe i perdor pa vend (boll me keto pikecuditjet e tepruara aman, se na vijne si shigjeta ne zemer) nuk me duket sikur qosja ka shkuar shume larg ne argumentin e tij. nga njera ane edhe kontradikton veten disi, sepse teoria e tij mbi letresine shqiptare eshte e bazuar ne zhvillimin shoqeror, politik, kulturor dhe ekonomik. pa dyshim, keto elemente jane mese te rendesishme ne aktin e krijimtarise por nuk jane absolute, ne sensin, qe nuk mund te perdoren si vegla ne kritiken letrare. kjo analize vjen si rrjedhoje e teorise kritike klasike. kritika e re e shekullit te 20, perforcuar nga barthes, eliot, foucault etj, e sheh punen letrare si pune autonome, ndare nga pervoja e autorit dhe lexuesit, dhe ndare nga konteksti social. nje kritike e mprehte sheh me syrin objektiv dhe le menjane reagimet personale, qellimin e autorit, kontekstin shoqeror, historik dhe ideologjite. kjo lloj kritike letrare refuzon interpretimin qe del si pasoje e gjykimeve ekstreme te moralitetit, psikologjise dhe politikes.

jerusalem thote: "Krahasimi i emrave nuk i kontribuon kulturës në përgjithësi, dhe absolutisht një emër nuk mund të jetë garant për cilësinë e letërsisë, pjesë e së cilës është." krahasimi ne teorine letrare eshte perdorur qe nga coleridge deri tek harold bloom por argumentet e tyre, per mendimin tim, kane boshlleqe. njehere qe dicka shkruhet zeri individual humbet dhe nuk ka me aq shume rendesi sepse ne nja fare menyre zeri i autorit vdes dhe ajo qe mbetet eshte vepra qe merr jeten e formen e saj. po e njejta gje duhet te ndodhe edhe me lexuesin. identiteti shkrihet (ose duhet shkrire) ne momentin qe lexuesi/kritika zhytet ne punen e autorit dhe akti i te lexuarit/interpretimit mbetet tek puna letrare dhe jo tek autori. me fjale te tjera, puna flet vete.

teoria letrare e marksit flet per ideologjira dhe koncepte qe jane te krijuara nga shoqeria, nga nje lloj fuqie qe na tregon kush eshte "e verteta." E verteta eshte prodhim, thote marx, dhe ve presion mbi njerezit te veprojne/mendojne ne nje menyre apo tjetren.keto idera nuk jane fakte por krijime te rrenjosura ne arsye socio-ekonomike dhe nga nje kulture qe eshte, ne te vertete, nje sistem rregullash.

nga keto ide, rrenjosur ne kritiken letrare klasike lindi teoria formaliste (eliot) qe analizon traditen dhe individualitetin. lindi teoria bazuar ne reagimin e lexuesit (sartre dhe barthes). as feja, as autori, as shoqeria, as politika nuk kane rendesi ketu. e vetmja gje qe ka rendesi ne lidhje me kritiken eshte gjuha qe eshte perdorur. autori eshte katalisti dhe nepermjet tij rrjedh fjala. puna e nje poeti nuk eshte te gjej emocione te reja por te perdori ato qe jane ordinere. foucault observon rregullat e te kaluares dhe te se tashmes dhe nderkohe qe i kupton ato nuk i sheh si absolute sepse ato rregulla jane socially constructed - ajo qe mbetet eshte gjuha dhe objektiviteti me te cilin nje kritik sheh punen letrare.

shkurt muhabeti, un mendoj se ne duhet te edukohemi me mire mbi kete teme. dhe kur vjen puna tek kritika nese ajo behet ne menyre subjektive nuk eshte me kritike po eshte grricje se eshte turp te krahasosh dicka mediokre me nje pune te shkelqyer dhe ti nxjerresh ne nje nivel.

Allall, me pelqejne shume kto shkrimet e tua. Po mire psh, si i behet atehere kur na pelqen nje shkrim, dmth jo vetem atehere kur dallojme vlera artistike ose informative, pra objektive ne te, por kur na PELQEN, edhe nuk mundemi ta kuptojme se PSE na pelqen, ndoshta stili, ndoshta.. (???), a duhet te kemi kujdes edhe prej ktij subjektiviteti pozitiv? Se nqs dallojme xyz vlera objektive ne dy krijime, por njeri na 'pelqen' e tjetri jo, atehere si mundemi ti vleresojme te dy njelloj? A mund ti afrohesh 'stilit', ne menyre objektive? Apo jam duke ja fut kot fare une ktu e s'e di se ca po flas?

"ay there's the rub", tha ai i madhi fare, twintip smiley

ore, s'eshte e lehte te jesh kritik. shif si po e bombardojne ket lalin ktu qe me te vertete i ka bere detyrat e shtepise dhe di si te kritikoje. mendoj se duhet pyetur gjithmone vetja: pse me pelqen? nga e ka origjininen kritika ime? cfare e ben kete tekst origjinal? a jane themelet strong enough? puna e kritikut jo vetem qe nuk eshte e lehte por eshte edhe e rendesishme ne influencen qe ka mbi lexuesit qe varen nga nje kritike te mesojne nese xyz shkrim ben apo jo. po ne si lexues ama, nese kemi nje sy te trajnuar, e shohim si puna e asaj qe tha jerusalemi siper: letersia ndahet ne letersi te mire dhe letersi te mire dhe letersi te keqe. ajo e mira ka tendence "to run like a golden thread" ne cfaredo lloj shijesh.

 

po ky paska nxjerre pjesen e dyte. ja ta shofim c'ka thene.

E vetmja pyetje qe mund te shtrohet tani eshte :

A PIQET KUNGULLI NEN LAPEN E VET ?

_____________

Qukapik,

Nje pyetje per ty :

C'formim duhet te kete nje kritik letrar, formim shkencor apo letrar, apo te dy bashke ?

ca eshte kjo? rhetorical question?

Jo, qukapik, mendoj se kjo pyetje kerkon vertete nje pergjigje. Pyes sepse nuk jam shume i qarte, megjithese e kam nje ide.

_____________

Ne lidhje me "Shoqaten per mbrojtjen e Kadarese", nje here ne sa vjet i bejne zgjedhjet keta, sepse mua me duket se ne kete shoqate ka diktature... proletariati.

korrigjim: "me duket sikur qosja nuk ka shkuar shume larg."

jam dakord me te, te shumten e kohes. doja te thoja qe ata qe kritikojne nuk mund te kritikojne subjektivisht, ne baze te fese, politikes, principeve morale, ose jetes qe ata vete praktikojne. sigurisht qe nje formim letrar eshte mese i nevojshem.

nese nje kritik merr ne dore nje pune letrare qe ka te beje me, le te themi nje embrion human dhe kerkime shkencore, atehere si ai edhe autori duhet te jene te mire informuar ne ate teme. dhe ne fund te fundit, nje kritik letrar nuk do ti bente keq ti shihte gjerat me syrin e nje "scientific method" qofte edhe ne interpretim letrar, apo jo?

 

Nuk mendoj keshtu, Qukapik. Falemnderit per pergjigjen e sjellshme. Por une mendoj se nje kritik letrar nuk duhet te merret me besueshmerine reale te ngjarjeve te pershkruara ne liber, por me besueshmerine imagjinare, ose me mire te them : a eshte ftilluar bukur genjeshtra apo jo.

Me perjashtim te librave-dokumentare, te tjeret jane libra-genjeshtra. Ama libra-genjeshtra qe kane vertetesi me te madhe se ngjarjet e verteta.

Deshiron nje shembull ? Ana Karenina eshte shume me e vertete se fqinja ime qe s'me thote asnje dite "Bonjour". Kjo sepse Tolstoi ka punuar me bukur se vete Zoti. Zoti ka bere nje fqinje te deshtuar, e Tolstoi nje Ana te shkelqyer.

Megjithate, them se do te kemi rast per te biseduar. Falemnderit.

Ne radhe te pare ky shkrim replike i RQ,eshte per ata 4 Shkrimtare qe kane thene ca gjera qe per nje studiues,kritik letrar,shkrimtar qe nuk qendrojne,ose qe vijne era provincializem.

Ka te drejte RQ? Mua si lexues me duket po! Shtypi i mjeruar si ai i Koha Ditore.,ka pershkallzuar frazen e Besnik Mustafaj,ne nje fraze te tille:

"Shkrimtarët shqiptarë vlerësojnë se Qosja ka kohë që s'ka lexuar letërsi shqipe"

 

Pak a shume nje gje te tille e ka shprehur Besnik Mustafaj,por jo Shkrimtaret Shqiptare!!!

 Besnik Mustafaj pergjithson te gjithe shkrimtaret shqiptar?

A nuk eshte ky nje provincializem,nje pandeshmeri dhe falsifikim?

 

Per IK,Qosja ne kete shkrim replike,nuk po thote se nuk e ka qef IK,por po thote ,arsyen perse eshte me i perkthyer IK ne Europ,dhe pergjigjen me duket se e ka thene drejte.

E ka thene drejte Qosja kete punen e psese,per perkthimet e IK Qosja apo jo?

Ketu diskutoni dhe mos ja fusni kot,kur thoni Qosja ka inat IK!

Ai thjeshte ka nje mendim ,i cili fatkeqsisht eshte i vertete.,ne rastin kur eshte fjala per nje Letersi Moderne Europiane ne krijimet e IK!

 

sigurisht qe baza eshte formimi letrar, as nuk e ve ne dyshim. prandaj po shkoj prape tek pika kryesore: e rendesishme eshte gjuha.

 

Emo ...Jane nivele "profesionistesh" qe e "njohin" njeri - tjetrin qe prej yhhhhhyha. . Me kete dua te them qe ti ke kapur vetem majen ( pakenaqesine ) por ti dhe kushdo ketu , nuk mund te kape dot ate qe fshihet poshte , ne kohe e ne buzeqeshje e shtrengim duarsh "miratimi' .

Ec pf...aty e njohen veten ( njeri - tjetrin ) Kadare me Qosen . I pari Kadare ishte ne Shqipri dhe e trajtonte Shqiperine me ngjyrat e KOHES ( te pakten ne letersi) si burim i madh frymezimi. Qosja akoma nuk e kishte arritur kete. Ai banonte si shqiptar po ne Kosove . Qe aty e trajtonte Shqiperine me ngjyra te kohes por pak "ndryshe" nga Kadare. Dhe atehere Qosja u "bind" se Shqiperia ishte BOSHTI rreth se ciles duhet te mbeshtillen te gjithe per ceshtjen e madhe

Dhe pas ketyre se si jane "njohur " ndoshta duhej te kishe lexuar edhe shkakun themelor te "grindjes " PERSONALE te tyre.... Qose personalitet me  karakter " te ngurtesuar malesori " por gjithsesi nga bindje te qendrueshme te cilat Ju forcuan pas bisedave me Kadarene me Kadarene nje karakter labil ose "dona mobile" duke kapecyer edhe ato fije qe i mbanin lidhur e i vini ne sherbim te ceshtjes Kombetare . Sekush eshte ne te drejten e tij . Penat e tyre jane njesoj te VYERA per Shqiptaret . Per Europen dikur qe Qosja qe propogandonte Kadarene, tani eshte Kadare....

Here pas here Qosja lexon  - tjeter Kadare  qe prej kohes kur B. Mustafaj grahte dhite e sqeperit ne bjeshke , qe ku Alickajt terhiqnin cepat e xhaketes se kostumit te Qoses , e deri ke Diana Culi qe  digjte  "therrijat" . Eshte dhe nje emer aty si Behar !

Ziko, ne pjesen qe me drejtohesh mu, me duket se je bo konspiratist i madh. Ke lexu Don Braun e Umberto Eko me duket smiley

Po c'nivel-ziu, o pash Zotin! Po per ate po themi; un ku ta gjej te behet nji kritike per se mbari. Se une kur thuhet kritik, me ngrihet para statuja e Adriatik kallullit; kur themi estetike, ngrihet ajo e Fred Ucit. Pata nje moment aq te bukur nga nje nderhyrje e Lulian Kodres mbi ate muhabetin e Romanticizmit. Dallon profesionizmi.

Ja per rifreskim:

U turrën patriotët e kafeneve ta mbrojnë letërsinë shqipe prej shkrimtarit dhe studiuesit të saj, i cili për të ka bërë më shumë se të gjithë ata së bashku me të gjithë paraardhësit e tyre, me të gjithë farefisin e tyre dhe me të gjithë punëdhënësit e tyre!

Pse e pranon ti kete nivel fernetor?

Tha Flor Hida qe po e cojne punen ne muhabet komentesh. Pikerisht! Kur komentojme, bejme edhe muhabet!!! Edhe aty jo gjithmone. Kur marrim penen nuk ka muhabet! Sido ta kesh emrin.

Na per te miren tuej mundohna smiley.... Sikur te ishin aq te kollajta gjetja e "rrenjeve " do kishim shpjeguar shkencerisht edhe "pse mban ere kembet" smiley 

 Mo mu merzit pash zotin . Fh eshte pene e vyer por flet kapecyer smiley Eshte inatcor me buze ne gaz...nuk eshte kritik nga ata qe Kur marrim penen nuk ka muhabet! Sido ta kesh emrin. smiley  Me thone te drejten une nuk e humbas EMRIN kur marr penen . Ndryshe do me kishe k/ minister sot !!!!! smiley

Ene une po lodhem sepse duhet te pranoj edhe nderhyrjet e Speakerit te famshem apo te hurit neper labirintet e PPU. Po gjene mire se jane kompensim shendetesor per nje " mendje te shendoshe" . I falem administratoreve qe s'na lene pa prurjet e tyre !!!!!!! smiley

nuk ka gjo mo te dhi(mb)shme kur e fut veten te "elita" edhe pse je tutkall koke e kembe

Paska kërcitur diskutimi i gjatë këndej. Artikullin e Qoses e lexova, por s'mora vesh gjë konkrete. Kështu pa pasur të dhëna (që ai s'jep) mund edhe të jem dakord që letërsia jonë (proza sidomos) s'është në nivel të duhur, por që të më bindi s'tha gjë.

Ama unë kam një problem tjetër. Nuk ka kritikë letrare në nivel të duhur. Të paktën në Internet s'më kanë zënë sytë ndonjë rubrikë kritikash libri. Edhe një "book club" që u matën të nisin tek PPU duket se dështoi. Unë si lexuesh ku të shkoj për të marrë ca përshtypje rreth letërsisë shqiptare?

Qosja si akademik me njohuri të mira të letërsisë shqiptare do bënte më mirë të hapte ndonjë faqe në Internet e të na ndriçonte për veprat shqiptare se sa lodhet me debate të tilla të kota.

P.S. Sapo mbarova The White Tiger nga Aravind Adiga, libër i mirë më pëlqeu, a ka ndonjë novelë të tillë nga letërsia shqiptare e kohëve të fundit (pas 1990)? Fare mirë mund të kishte ndonjë dyzinë librash të tillë të flisnin për gjendjen e Shqipërisë dhe shqiptarëve gjatë "tranzicionit". Për të mos folur pastaj për ç'kemi hequr gjatë 'monizmit. Asgjë letrare s'ka dalë që t'ia vlejë nga tërë kjo vuatje?

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).