Keqkuptimet e besës

 Tjerrja false e fjalës së dhënë si veçori e shqiptarëve përcaktoi edhe shfaqjen e ditës së shtunë në Teatrin Kombëtar, me titull "Doruntina" nga një trupë e përzier aktorësh kosovarë e amerikanë.

 

Kuptohet lehtë se fjala shqipe besë ka një veçanti: ajo bën pjesë njëkohësisht në dy çerdhe fjalësh, në ato që lidhen me benë, betimin, pra fjalën e lidhur ose fjalën e dhënë dhe me ato që lidhen me të besuarit, besimin etj. pra fenë apo kredon e njeriut.


Me të drejtë Çabej vuri re se fjala besë nuk lidhej etimologjikisht me fjalën bind, bindje, sikurse mendonte Gustav Meyeri (pra jo me foljen binden të gjermanishtes, që do të thotë lidh) por me fjalët greke: pitho, pistome dhe latine për besimin: foedus e fides (Studime etimologjike II).


Një veçanti tjetër e besës është që ajo hyri në Kanunin tonë të maleve si një nej i veçantë. Përkufizimi i kuptimit të parë të besës sipas fjalorit të 1954-s thotë: "afat sigurimi që i jepte shtëpia e të vrarit dorasit, e meshkujve të familjes së tij, me zotim që brenda kësaj kohe nuk kërkonte gjak prej tyre".


Ky pra është kuptimi kryesor i besës dhe me këtë veçanti ajo hyri në disa gjuhë ballkanike, kështu deri dhe në turqishten ku do të thotë "armëpushim midis dy individësh ose palësh".


Në përdorimin jashtëkanunor besa hyri si një sinonim përforcues për "fjalë e dhënë". Vetë karakteristika e saj dyfishe, pra që kishte brenda edhe betimin edhe besimin, e krijonte natyrshëm këtë përforcim: pra, jap fjalën duke bërë be mbi të (plus brenda ngjyrimi që besoj në këtë betim).


Me sa duket këtu luajtën rol dy faktorë që e nxirrnin të dobët "fjalën, fjalën e dhënë". Në shqipe fjala "fjalë" është disi e lehtë, fjalë njeriu thotë shumë, "fjalët i merr era", "fjalën e mirë e gurin në trastë", shkurt, një fjale të thjeshtë nuk i zihej besë.


Rastet e shumta të pabesisë, thikat pas shpine, ndërrimet e shpeshta të kampeve, të besimit, bindja ndaj më të fortit, i shtynë mesa duket shqiptarët të kërkonin njëfarë rituali për t'i besuar fjalës së dhënë dhe ky ishte betimi mbi këtë fjalë, dmth. besa.


Në gjuhë të tjera ky përforcim nuk ekziston sepse mesa duket ka qenë i panevojshëm, kështu anglezi thotë "to give his word", gjermani "sein Wort geben", italiani "dare la parola" e kështu me radhë dhe kjo u mjafton.


Kaq e më shumë jo. Gjithë harlisjet e kohëve moderne për besën si një institucion besnikërie karakteristik për shqiptarët, për shqiptarët si njerëz që japin edhe jetën për të mbajtur fjalën etj. etj. janë thjesht krijime të fantazisë dhe nacionalizma.


Këtë na e vërtetojnë edhe shprehje boshe si "shqiptari kur jep fjalën ther djalën", dmth. natyrisht që nuk e bën por vetëm e thotë, e po kështu ndodh me besën.


Ndryshon puna me besën kanunore, fjala e dhënë që për një kohë të caktuar nuk ka me u derdhë gjak, kjo po është e rëndësishme se ka të bëjë me kokë njeriu, ky mund të quhet institucion i veçantë për malet e Shqipërisë. Por jo një institucion nga ato me të cilët mund të mburremi faqe botës.


Kurse me besën poetike vazhdojmë të mburremi, për shembull që kaq e fortë është kjo fjalë, saqë ajo e bën të vdekurin të ngrihet nga varri vetëm e vetëm që ta mbajë besën, sikurse ndodhi në rastin e Konstandin gjëmëmadhit që u ngrit nga balta për ta sjellë në shtëpi Doruntinën.


Krijohet përshtypja sikur vetëm shqiptarët e kanë këtë baladë, sepse vetëm ata e kanë besën. Në të vërtetë motivi i ngritjes së vëllait ose burrit nga varri është i përhapur në të gjithë popujt e Ballkanit dhe më tej.


Ndryshojnë vetëm nuanca, kështu p.sh. në variantin serb motiv kryesor është dashuria e motrës, kurse në variantet shqiptare, greke e bullgare është dashuria e nënës ajo që e bën vëllanë e vdekur të ngrihet nga varri.


Motivi i kalorësit të vdekur është p.sh. shumë i njohur edhe në Gjermani si Balada e Lenorës, falë poetit Gottfried August Buerger, autorit të "Baronit Mynhausen" dikur shumë popullor edhe te ne. Kudo, në gjithë vendet ballkanike e europiane ku është endur motivi, ndoshta edhe më tej, thelbi është që duhet çuar në vend fjala e dhënë.
Tjerrja false e fjalës së dhënë si veçori e shqiptarëve përcaktoi edhe shfaqjen e ditës së shtunë në Teatrin Kombëtar, me titull "Doruntina" nga një trupë e përzier aktorësh kosovarë e amerikanë.


Megjithë përpjekjen dhe lojën e pakursyer të aktorëve, përmbajtja e stërnjohur dhe boshe e subjektit që përmblidhet në fjalinë "Konstandini i dha besën nënës se do t'ia sjellë gjithëqysh vajzën e martuar larg dhe e bëri këtë gjë edhe i vdekur" solli që gjithë kohën të ripërtypej ky pohim.


Ai u kthye në të gjithë kollotumbat dhe kuajt e mundshëm, në shqip dhe në anglisht, me nga dy-tre Konstandinë dhe dy-tri Doruntina, ai ngriti në këmbë gjithë kabatë e Jugut të Shqipërisë dhe kur pa që s'mjaftonin futi brenda një kërcim pule-disko dhe aerobi amerikane.


Krejt vërtitjet dhe huptirihupet e aktorëve rreth fjalës së dhënë, kulmuan në fund te pohimet që "besa është feja e shqiptarëve" dhe, pasi që dy gratë - nënë e bijë - mbyllën sytë, bota do të dëgjonte për këtë vend ashtu siç kishte dashur Doruntina të ndodhte.


Tek shihja këtë karusel me karroca bese dhe dëgjoja anglishten e kulluar të aktorëve, mendoja, ah, kur vetë e paskemi kaq vështirë të bëjmë teatër, do të kemi ndonjëherë fatin ta dëgjojmë këtë gjuhë në Teatrin tonë ndoshta me një pjesë të Shekspirit? Do dëshiroja t'i merrja besën për këtë punë ministrit të ri të Kulturë

 

52 Komente

Balada e Lenores eshte shume e bukur. Me lejoni t'jua them shkurtimisht :

Diku ne Europe, po behet lufte e madhe. Gjermanet kane hyre diku nga Hungaria. Por lufta ka marre fund. Paqja eshte nenshkruar. Ushtaret kthehen ne shtepi, te pritur nga nenat, motrat, grate dhe te dashurat. Te gjithe gjejne shtepine e vet.

Por ja qe per Lenoren nuk ka asgje. Ajo pret te dashurin qe i pati dhene fjalen se nuk do ta harroje kurre. Lenora i sheh ushtaret nje nga nje dhe ai nuk eshte aty. Shembet perdhe, duke shkulur floket, gjoksin, e duke mallkuar Zotin per fatin e zi.

E ema shkon ta ngushelloje. Por ajo nuk degjon, per te nuk ka me dite te bardha. Dhe çirret si e çmendur. E ema i thote te besoje ne Zot, ai e di. Madje mundohet ta harlise duke i thene se mos i dashuri e ka harruar per ndonje hungareze. Por e bija nuk beson, Zoti i ka fajet.

Por nje nate, ja tek trokellin nje kale i zi ! Tëkëdëm, tëkëdëm tëkëdëm ! Ja tek vjen kaloresi, i dashuri, i shumeprituri i Lenores se vuajtur. I bie deres. Lenora e hap. Oh i dashur, e dija se do te vish, nuk me ke harruar, futu brenda, ben ftohte. Por i dashuri i thote qe eja me mua se s'kemi kohe.

Dhe ata nisen, nisen per te vajtur ne vendin e marteses. Vajza ka frike. C'jane keto hije, ç'eshte kjo hene ? Por kaloresi i pergjigjet se jane dasmoret, dhe se do te martohemi ne kenge e valle. Po shtrati yne, si do te jete ? e pyet Lenora. E ai i pergjigjet se shtrati do te jete i ngushte, gjashte derrasa, jo me shume, por do te jene bashke.

Dhe hijet afrohen, duke vallezuar. Por ja qe befas ! pelerina e kaloresit zhduket, ai kthehet ne nje kafke, dhe vdekja vallezon rreth Lenores. Dasma mbyllet me fjetjen ne shtratin bashkeshortor (ne varr) te Lenores dhe te dashurit.

______________

Kjo balade ka ca dallime me baladen tone te Konstandinit apo Palit. Sepse, balada gjermane flet per dike qe mban besen por ama per t'u varrosur bashke me te dashuren e gjalle. Dashuri ne varr.

Kurse balada jone eshte ngritje nga varri per te shpetuar te motren e martuar "keq" (a ka martese te mire ?) diku larg. Pali yne shpeton, kurse kaloresi gjerman merr ne varr.

Gjithsesi, ne te dyja rastet, behet fjale per nje fjale te dhene.

Dhe per ta kundershtuar Klosin, sigurisht qe te gjithe popujt kane diçka qe ngjan me fjalen e dhene. Por nuk jane te shumte ata qe kane shpikur nje fjale enkas. "Besa" eshte bese, dhe fjala e dhene eshte fjale e dhene. Ngarkesa emocionale nuk eshte e njejte.

Kur nje francez thote "parole donnée", atij nuk i rreqethet trupi siç kur shqiptari thote "bese". Keto gjera duhen dalluar sepse ne fakt, kjo eshte ajo çka ben qe popujt te jene te ndryshem.

Dhe besa ne shqip, pavaresisht se mund te kete marre udhe nga besimi fetar, dalengadale eshte larguar nga kjo dhe ka marre formen e nje institucioni mendor. Te ngrihesh sot dhe te luash ca si lehte me kete fjale, nuk eshte mire. Sepse kjo fjale eshte nje nder me enigmatiket ne traditen tone.

Nje histori te vertete : dikush, nje njeri trim dhe i beses, eshte pushkatuar nga komunistet e 1945-46 vetem e vetem sepse i kishte dhene besen nje tjetri. Ai s'kishte bere asgje kunder partizaneve, madje ishte me nuk e di sa plage ne trup ne lufte kunder Serbeve, por thjesht ngaqe i kishte dhene besen nje "armiku", ai eshte pushkatuar. Komunistet i kane thene : o mohoje ate mikun e eja me ne, o je i pushkatuar. Perfundimi : i pushkatuar, pa varr, sot e kesaj dite.

Tungjatjeta.

Nuk e di pse u nis per besen, shpjegimet e saj, koncepti per te ne vende te tjera dhe u mbyll me deshiren per te pare nje teater ne anglisht. M'u duk sikur s'kishte lidhje paragrafi i fundit me pjesen tjeter.

C'do te thone keto fjale:  gjitheqysh, kollotumbat, huptirihupet?

Me duket se Klosi vetem sa ka plotesuar normen me kete artikull, se ben dhe ai vete ca kollotumba pa lidhje qe te cudit. Ose ndoshta kur eshte hedhur teksti ketu tek peshku, jane ngaterruar paragrafet.

Sigurisht qe ne anglisht, sado e kulluar qofte ajo, nje shqiptari, "Doruntina" do t'i duket e zbehte, pa shije, sepse nuk te transmeton ate lloj emocioni dhe rreqethjeje qe te krijon ne shqip, sado mire te jete perkthyer.

Pastaj, aktoret si ishin? kush ishin?

Megjithë përpjekjen dhe lojën e pakursyer të aktorëve, përmbajtja e stërnjohur dhe boshe e subjektit që përmblidhet në fjalinë "Konstandini i dha besën nënës se do t'ia sjellë gjithëqysh vajzën e martuar larg dhe e bëri këtë gjë edhe i vdekur" solli që gjithë kohën të ripërtypej ky pohim.

Krejt vërtitjet dhe huptirihupet e aktorëve rreth fjalës së dhënë, kulmuan në fund te pohimet që "besa është feja e shqiptarëve" dhe, pasi që dy gratë - nënë e bijë - mbyllën sytë, bota do të dëgjonte për këtë vend ashtu siç kishte dashur Doruntina të ndodhte.

A mundet njeri te m'i shpjegoje ato rreshta qe kam theksuar, sepse nuk dua te arrij ne perfundime te nxituara, te cilat per respektin qe kam ndaj Klosit si perkthyes, nuk po i rreshtoj ketu.

 

Qe Klosi eshte kundra mitizimeve te sterfryra qe gjenden me bollek historine shqiptare, deri ketu nuk ka asgje te keqe, problemi im fillon me menyren se si ai e ben kete gje... e kam te pashmangshme nje shije te hidhur qe me le ne goje ky artikull edhe pse shume prej argumenteve qe sjell artikulli qendrojne...

Me të drejtë Çabej vuri re se fjala besë nuk lidhej etimologjikisht me fjalën bind, bindje, sikurse mendonte Gustav Meyeri (pra jo me foljen binden të gjermanishtes, që do të thotë lidh) por me fjalët greke: pitho, pistome dhe latine për besimin: foedus e fides (Studime etimologjike II).

Ne fakt edhe mua me beri  pershtypje direkt fakti qe BESE, PITHO DHE FOEDUS jane krejtesisht identike!!!

Eh te rente damllaja o Klos!

 

Në gjuhë të tjera ky përforcim nuk ekziston sepse mesa duket ka qenë i panevojshëm, kështu anglezi thotë "to give his word", gjermani "sein Wort geben", italiani "dare la parola" e kështu me radhë dhe kjo u mjafton. Kaq e më shumë jo.

Ti mund te dish gjermanisht o Kloso, por mos fol per anglishten... As mos e permend fare. Te pakten nese nuk do te tregosh sa injorant je.

Ne anglisht nuk eshte vetem "given word", por ka: promise, vow, pledge, oath, dhe ca te tjera... Per ne gjermanisht kerkoji vete...

Por jo një institucion nga ato me të cilët mund të mburremi faqe botës.

Ne sy te botes o derdimen, nuk mund te mburresh as me gjuhen, as me kulturen, as me historine, as me veshjet tradicionale; pra me asnje gje. Bile, ka nga ajo bote, qe nuk i intereson as fakti nese egziston apo jo populli shqiptar. Prandaj ti mbetesh nje injorant i pashprese. Me fal, idjot do ishte me e vendit.

do të kemi ndonjëherë fatin ta dëgjojmë këtë gjuhë në Teatrin tonë ndoshta me një pjesë të Shekspirit?

Eheh! Po dil pra direkt te kjo, se ketu e paske patur hallin. Cfare na tran capin me shpjegimin tend idjot te beses, me 2 faqe te vjella nga truri jot, kur hallin e paske patur gjetke?

Z. Klosi, a ka shkruar miku juaj, albanologu Oliver Schmidt, ndonje liber te ri, qe po i beni parathenien?  Tek "Arberia Venedikase" Schmidt sygjeron qe koncepti "besa" eshte "special form of blood revenge."  Artikulli nuk duket gje tjeter vecse tejzgjatje e kesaj ideje. 

Nuk jam kunder nje debati mbi cdo lloj "institucioni shqiptar", sic eshte dhe ai i "beses", por te pakten te behet ne nje shkalle me serioze (duke perfshire referenca) apo ne nje nivel pak me te larte se sa ky artikull qe duket muhabet kafeneje.  

Psh, krahasimi qe i behet fjales "bese" me "pistome" ne greqisht eshte pa vend.  Sepse greqishtja ka tjeter fjale qe i afrohet disi "beses".  Por edhe ne greqisht, nga influenca arvanitase ndoshta, por mbi te gjitha sepse "besa" eshte dicka me e forte se "betim" apo "fjale-dhenie" etj, edhe ne greqisht perdoret ashtu sic eshte: "aftos o anthropos den exi besa." 

Rastet e shumta të pabesisë, thikat pas shpine, ndërrimet e shpeshta të kampeve, të besimit, bindja ndaj më të fortit, i shtynë mesa duket shqiptarët të kërkonin njëfarë rituali për t'i besuar fjalës së dhënë dhe ky ishte betimi mbi këtë fjalë, dmth. besa.

Ashtu?  Sepse kombet e tjere apo historia nuk njeh shembuj te tille?  Nja dy qe me vijne menjehere ne mendje jane "Juda", apo "Efialtis." 

Z. Klosi, mund ta zhvishni "besen" nga romanticizmi apo cdo lloj ngjyrosjeje sentimentale qe mund t'i kete dhene populli, dhe ta lini thjesht me "kontrate verbale."  Me tej, nuk eshte zhveshje por gjymtyrim.

Jo mo emo, nuk u lodha smiley.  Po edhe sa here do hapet rruga?

Nuk ben dobi. Heren e fundit pyeta "kush e ka rradhen tani". Drejt me thene te Besa nuk me kishte shkuar mendja. Mungese fantazie. E vetmja menyre per t'u marre me skoten, eshte shperfillja. Peshku e ka bere detyre te veten te na vere medoemos te tilla zgjyrra ne balle te vendit qe ti shoqerojme me kafe.

nga influenca arvanitase ndoshta,

Ndoshta?

Po zgjohu dhe ti nga gjumi o dallend...grifshe, smiley se nuk i jep dot pergjigje tjetrit, sado injorant qofte si puna e Klosit, me "ndoshta"...

E kisha postim sefte per sot, me kafen e pare smiley

E lashe me "ndoshta" ngaqe edhe pse si ide mund/eshte e importuar nga arvanitasit, duke pasur parasysh pasurine e gjuhes greke, mund te kishin gjetur fjale qe pershtatej, pa qene e nevojshme te perdoret fjala "bese" edhe pse si nocion i huaj, i importuar. 

Monda!

Arvanitasit e kane marre llafin me vehte kur rane poshte ne Greqi!

Kjo vertetohet edhe nga forma: Pabesis! Forme shqipe e paster!

 

Mia gyneka mia pabesa

M'exi kapsi sti kardia!

Qyqja mer mroklle, me cudite me gjithe keto pikecuditese qe m'sabah smiley.  Me shume se artikulli i Klosit. 

Dakort dakort me te tjerat.

@ emo, pse mer xhan i merr kaq perzemer artikujt?  Une nuk shqetesohem fare fare, Klosi eshte i lire te hedh idete e tij, dhe ne jemi te lire t'i diskutojme, pa ngarkesa emocionale smiley.

@ zotrules, kaq e kisha dozen e replikave me ty per sot.  Déjà vu smiley.

duke pasur parasysh pasurine e gjuhes greke,

E, e dime qe kane leke ata...

PS: ndoshta nuk ka qene e nevojshme te gjenin fjale tjeter... ata qe e perdornin ishin... ty ta kam thene nje here.

Zoti Klosi duhet ta dijë më mirë se shumica e lexuesve të vet se legjendat janë ajo çka njeriu mendon se është mirë të jetë dhe jo detyrimisht ajo çka është. Pra njeriu e di se është mirë ta mbash fjalën, pavarësisht se s'e bën gjithmonë, qoftë ky shqiptar, gjerman apo antropologjist.

Dhe logjika sipas të cilës gjermani, inglezi dhe të tjerët nuk kanë nevojë për konceptin e besës,  sepse ata e mbajnë fjalën, më duket e pabazë. Një kundërshembull: në rusisht folja "jam" nuk ekziston. Domethënë kjo se rusët nuk e kanë ndier nevojën e të përdorurit të kësaj fjale sepse ata e dinin që ishin, ndërkohë që gjermanët, fjalavjen, nuk e dinë se janë dhe ndaj e përdorin akoma sot e kësaj dite?

Lidhja e medemek-kritikës së pjesës dhe autopallavrave antropologjike është shumë e dobët.

Më vjen keq që humba kohë me shkrimin. Më vjen keq dhe që humba kohën tuaj me komentin.

 

Këtë na e vërtetojnë edhe shprehje boshe si "shqiptari kur jep fjalën ther djalën", dmth. natyrisht që nuk e bën por vetëm e thotë, e po kështu ndodh me besën.

 

Me kete i ke vene kapakun  Z. Klosi. Domethene ti ne kete fraze injoron dhe vete historine e qyteterimit, kohen kur njehere e nje kohe beheshin sakrifice femijet  per tiu pergjigjur perendive. Tani normal qe ne shekullin e 21  nuk do te ndodhe keshtu  si thua ?!!!

 

P.s . pse eshte kaq ne mode te ngjallesh reagime vetem per ti ngjallur ato ?? Mos eshte dhe kjo nje shenje inferioriteti intelektual ??

Alidea,

Eshte nje histori e cifuteve te shpetuar ne Shqiperi gjate L2B. Ne nje fshat (nuk me kujtohet emri) ishte nje shtepi qe kishte strehuar nje familje cifutesh. Gjermanet ishin duke hyre ne fshat, dhe nuk kishte kohe qe keta shqiptaret t'i shperngulnin per t'i fshehur. Urdheri ishte qe te kerkohej cdo skute e fshatit dhe nese gjendeshin keta cifutet e strehuar, do digjej shtepia dhe do egzekutoheshin ata qe i strehonin.

I zoti i shtepise, i ve te fshihen ne tavan. Cifutet u frikesuan shume, dhe filluan t'i shpjegonin se do t'i gjejne, e do t'i vrasin, etj etj etj... I zoti i shtepise, mori djalin e tij dhe e futi me ta ne tavan. U tha qe, nese kontrollojne ne tavan, keni dhe tim bir aty, fati juaj eshte dhe fati i tij. Keshtu arriti t'i qetesoje... kuptohet, qe cifutet shpetuan te gjalle pavaresisht se shtepia u kontrollua.

Nuk ishin cifute shqiptare, dhe i zoti i shtepise as qe i njihte fare. Keta mbijetuan dhe e treguan historine e tyre te shpetimit.

Ndoshta eshte, ndoshta nuk eshte ilustrim i mire i asaj shprehjes "shqiptari kur jep fjalen, ther djalen". Nese nuk eshte, le te ngrihet Klosi dhe t'ja shpjegoje Harvey Sarnerit dhe cifuteve ne Izrael qe jane gjalle edhe sot e kesaj dite e qe deshmojne per kete histori.

E di zotrules, e di shume mire.  Biles e di kaq mire sepse shembullin e nje njeriu te tille te beses e kam pare dhe ne familjen time sidomos ate te babait tim pra ne rrethin e Hasit.

Me duket  se pertej shkrimeve akademike ajo qe antropologet e quajne si bazen e studimit te ture esht  " the field work" pra te jetosh me keta lloj njerezish nemenyre qe ti njohesh ate. Duket qarte se keto  shprehje te fjales Bese apo tjeter Klosi nuk mund ti haste as ne Tirane e as ne Berlin .. nuk studiohet antropologjia  shqiptare as ne Sheraton e as ne Rogner..

 

 

Me fal qe nderhyj; por dua ta sqaroj. Me bindje absolute, Klosi keto i di shume shume mire! Nuk e parafrazova me kot ate vargun popullor pak ma par: "ti turce dije, po s'doje".

Dinakeria eshte te fjala kyc "keqkuptime". Dhe ja ku vjen skota (se nuk eshte vetem ky)  me mirkutpim ne trajse. To throw us a bone here, you know...

E di pa lidhje por ju pershendes me kete  kenge  smiley

 

paralajmerim ky koment do te fshihet se shpejti  smiley looool

Ne cdo vend te botes , cilido qe merr vot - besimin ( vini re VOTE- BESEN&nbspsmiley per te qene i pare , ai betohet te pakten per dy gjera per te cilat mba PERGJEGJESI

Kushtetuten

Llloin e besimit ( allahun a zotin ,  buden a kushedi ).

Nje vijimesi kuptimplote qe nga Lashtesia e percjelle nepermjet miteve apo Legjendave. C'i ka kape keta te fandaksur per veti qe nuk kane te njetin kuptim ne kohe te ndryshme, por te tjetersuara mbi objekte e simbole qe  ruajne Besimin ne Popull !?

Nuk kane asnje shpjegim tjeter pervecse asaj qe z. Klosi i doli i "pabese" Partise se Punes , se vet ajo ishte "e pabese " smiley

Si tema them se mund te interpetohen per origjinen e tyre dhe shprehi e vecori ne permbajtje .

Por ajo qe eshte me kryesorja mendoj se Mitet apo Legjendat shprehin nje trashegimi shpirterore te shtresezuar psikologjikisht ne popuj ne shekuj , qe ndikojne per nje normalitet e bashkejetese ne vlera morale te perbashketa . Koha vetevetiu shuan ato qe jane pengese e regres ...dhe te kuptohemi as SHMIDI as KLOSI ! 

Pervec stilit " Ciftja Bam , Zagari hum - ham " nuk lexova gje interesante te prurja e z. Klosi !

Mitet apo Legjendat shprehin nje trashegimi shpirterore te shtresezuar psikologjikisht ne popuj ne shekuj , qe ndikojne per nje normalitet e bashkejetese ne vlera morale te perbashketa .

Jane nje menyre me vete per pervetimin e realitetit. Qe nuk arrihet nga menyra te tjera. Jane kohe e dendesuar, si drita e diellit ne nje lente. Jane nderfaqe e aspirates me realitetin.

Skota nuk eshte se s'di, por s'do!

Emigrant ! Nuk qeke shume vigjilent kur pi kafe . Tek Peshku kete prurje ne forme tjeter e prune dhe me pare por per kafe Ballkani jo Amerikane smiley

Në gjuhë të tjera ky përforcim nuk ekziston sepse mesa duket ka qenë i panevojshëm, kështu anglezi thotë "to give his word", gjermani "sein Wort geben", italiani "dare la parola" e kështu me radhë dhe kjo u mjafton.

Ah, sa dobet, sa dobet! Krahasime te tilla koke-me-koke nuk i lejohen nje njeriu qe e nxjerr buken e femijeve me gjuhesi!

Megjithese, une qe kur kam mesuar se Zoja Shamku qenkerka gjuhetare amatore, ia kam heq vizen ketyre botimeve rembythezi te medias shqiptare per sa i perket gjuhesise!

Desserta Dardanensis tha ai miku pellazg me banim te perhershem ne Rome, me duket?

Qe te nxjerresh nje konkluzion per institucionin e "beses" ose "fjales se dhene", ose kontrates verbale ne dachi,  ne boten jashte Shqiperise, nisur vetem nga ekuivalentet semantike qe banuesit e SOTSHEM te ketyre vendeve perdorin per te shprehur ne gjuhen e perditshme nje nocion jo-gjuhesor, eshte mungese integriteti intelektual, me e pakta!!!

Anglishtja ka versionin formal "under oath" qe shqip perkthehet "nen Betim- me bese formale"! Kjo forme ne Shqiperine e Veriut, eshte beja e gurit, dhe beja ne Libra t'Shejta!  Po Klosi nuk degjon nga ai vesh! Klosi i do me t'shkrujtme ke kancelari, ose te noteri publik! Mundesisht Noter Venedikas!

P.S.

On/in a lighter note, populli i Shqipnise se Mesme duke qene popull me "easygoing" se ata te Pjerrsines, edhe besen e kishin me pak formale, sic vertetohet edhe nga kenga:

Hajt ta lidhim besen,

Me nje fije kashte!

smiley

m'ka zon vorri, o me bese t'dhane!

Kupton? Jo me malarje, kolere, leper, a grip thije...

Varja Mrrok! Une jam te faza e peshtirosjes, qe pasohet nga meshira. Po s'ka arrit ende te kjo e fundit. Duhen edhe ca artikuj. What's next?

Emo, v'reje i' cike ate bythqimllikun intelektual kur thote qe nuk lidhet me gjermanishten ( a thu se ishte noi here ceshtje kjo) por lidhet me latinishten dhe greqishten!

Nuk thote qe vjen etimologjikisht nga latinishtja (sic vjen "feja&quotsmiley ose greqishtja, por, duke cituar Cabejn pa shpjegimin e nevojshem, le tek lexuesi i palechitur ne gjuhesi, pershtypjen qe edhe kjo fjale, "besa" eshte fjale e huazuar! 

Nje studiues me integritet nuk duhet ta beje kete! 

Or is it too much to ask from Mr. Klosi?!  

"...Nuk ta pata borxh, o Safa Ymeri!" alias Adrian Klosi!

Ardian Klosi, ke shume 'nerve' (ne shqip nuk e di nese ka fjale per kete, por 'guxim' i afrohet, mgjths kjo nuk i pershtatet tamam konceptit te "having the nerve", te anglishtes), pra ke shume 'nerve', te besh deklarime kaq serioze, thjesht sepse s'te pelqeu nje shfaqje.. leqe.. ti pikerisht per kete ke vajtur ne shfaqje.. ke vajtur me axhenden tende personale, sic shkon dikush ne supermarket me listen ushqimore qe i ka dhene e shoqja. Dhe ja, i paske zgjedhur ingredientet e na paske gatuar dicka per trurin tone gelqere.

 

Oh, i plotmeshirshmi Dian' Klos Van-mit-armik,

ta pacim borxh per Misionin fisnik,

te nxjerresh ne drite neve qe s'shohim,

e pasqyra na solle, veten ta njohim.

Se di pse shfryrjet e klosit dhe morali qe na ben ne me kujtojne nji barcalete , noshta sepse me duket sikur kloserat presin nje reagim analog nga ne  smiley 

"Del nje katunar ne treg dhe duke shetitur e sheh nje pasqyre por nuk e di se ca eshte ajo.
Dhe e pyet shitesin ca eshte kjo?
Ai i tregon eshte pasqyre mundesh me pa veten aty kur te rruhesh e ashtu edhe e blen nje pasqyre te vogel dhe e fut ne xhep,
Kur shkon ne shtepi ja fut gruja duart ne xhep dhe e gjen pasqyren por nuk e di ca eshte ajo sepse nuk kishin pare kurre.
E mer e kthen nga vetja dhe thote: Shikoje kete foto me cfar kurve po me tradhtoka burri.
E kap vjehrra paqyren dhe thote: Lere qe qenka kurve por qenka edhe plake"

ups twintip, e paske permend dhe ti pasqyren smiley,

me i menje pra

Kaq e më shumë jo. Gjithë harlisjet e kohëve moderne për besën si një institucion besnikërie karakteristik për shqiptarët, për shqiptarët si njerëz që japin edhe jetën për të mbajtur fjalën etj. etj. janë thjesht krijime të fantazisë dhe nacionalizma.

Ne fakt kam kohe qe dyshoj se kjo ceshtja e beses se shqiptareve eshte nje lloj legjende metropolitane tej mase e konsumuar.

Klosi ka spikatur nje pike teper nevralgjike te karakterit shqiptar dhe e falenderoj qe ka marre guximin per te shkruajtur rreth saj.

Mendoj se jo vetem ne Shqiperi por edhe ne pjesen me te madhe te Ballkanit, ne mungese te nje sistemi vlerash te konsoliduara, ashtu sic eshte ne Evropen perendimore - qe persa me perket une e lidh me rrenjet katolike te saj - banoret kane krijuar nje sistem vlerash fallco, jete-shkurtra apo te pa praktikueshme te cilat natyrisht pa nje skalitje te mire ne karakterin e popullates dhe pa nje institucion qe te predikoje dhe ne nje fare menyre t'i garantoje ato, vlejne vetem per te krijuar legjenda, ne rastin me te mire, apo per te krijuar konflikte, ne rastin me te keq.

Me nje shikim te pare keto lloj analizash mund te duken teper shkaterrimtare e dashakeqase, por mendoj se ne te vertete sherbejne per hequr lentet e deformuara nepermjet te cilave ne shikojme veten, per te kuptuar se cfare jemi me te vertete, qe se fundi te perballemi ne menyre me realiste me te ardhmen dhe me boten qe na rrethon.

Olsib

 Kam patur fatin qe te studioj si lende Antropologjine. Ne fakt profesor Albert Doja  si shpjegim ndaj vlerave te tilla si Besa e me radhe do te jepte shpjegimin se keto vlera injektoheshin me ane te legjendave ne kenge ne  pergjigje ndaj vete shoqerise. Pra si nje lloj  serumi per ta sheruar ate. A do te thote  kjo se shqiptaret ishin te pabese ? Besoj se vete vlerat morale jane krijuar si ligje te pashkruara me qellim mbrojtjen e shoqerise, apo te njeriut  politik  nga primitiviteti e deri ne kohet moderne. Me pas keto vlera jane trupezuar  ne vete ate.  Por shpjegimet qe jep Klosi kane nje mungese esence te theksuar  te pakten ne menyren se si e trajton " Besen".

Francezet thone mos ngaterro fjalen shpejtesi me nxitim, un do thoja mos ngaterrojme fjalen guxim me cilesi ...

 

 

Mendoj se jo vetem ne Shqiperi por edhe ne pjesen me te madhe te Ballkanit, ne mungese te nje sistemi vlerash te konsoliduara, ashtu sic eshte ne Evropen perendimore - qe persa me perket une e lidh me rrenjet katolike te saj - banoret kane krijuar nje sistem vlerash fallco, jete-shkurtra apo te pa praktikueshme te cilat natyrisht pa nje skalitje te mire ne karakterin e popullates dhe pa nje institucion qe te predikoje dhe ne nje fare menyre t'i garantoje ato, vlejne vetem per te krijuar legjenda, ne rastin me te mire, apo per te krijuar konflikte, ne rastin me te keq.

Nuk e di Ols nese ke lexuar "Kush e solli Doruntinen" te Kadarese. Aty ai ben nje reflektim interesant mbi institucionalizmin e beses duke e lidhur me faktin qe shqiptari perballe mesymjes turke gjen nje rrugedalje tek besa per ruajtjen e identitetit te tij.

Sa e drejte eshte pastaj "qe shqiptari e ka perdorur fene si gune per tu mbrojtur nga ererat" (duke cituar Godon pak a sh) kekon nje analize sh me komplekse, dhe natyrisht jo nga njerez me mllef si Klosi me shoke.

p.s. ah, me fal, edhe nje gje: pse pak konflikte ka krijuar feja katolike?

 

@olsib: jam kureshtar me dit nese ekzistenca e konceptit "bese shqiptare" ka ndikuar te ju qe t'i shihni shqiptaret e sotem si nje grup njerezish me fytyra te dliro-qeshura e shpirtra llagar, te cilet nuk t'a kane kurre "me hile" e "me te futme", qe nuk "e hane fjalen", "qe nuk te hane ne peshe" te dyqoni te selvija, qe nuk "t'a shkojne ujet nen rrogoz" etj etj (ver re qe perdora ca shprehje qe gjithashtu populli i beses i ka krijuar). Natyrisht qe nuk eshte ashtu. Ka nje qasje poshtersisht te zeze nga "skota" ndaj gjithe kesaj problematike, dhe kjo formeson pikerisht komente si i juaji me siper. Qasja e poshter eshte si vijon: krijohet nje realitet qe nuk eshte i vertete, si hipoteze dhe pastaj eshte shume e thjeshte per ta bere cope e cike ate hipoteze, duke marre edhe dafinat per te ne formen e "Klosi ka spikatur nje pike teper nevralgjike te karakterit shqiptar dhe e falenderoj qe ka marre guximin per te shkruajtur rreth saj." smiley

Kloserve iu duhet thene qe askush nuk sugjestionohet nga kjo. NUK eshte e vertete qe shqiptari hipotetik merret si nje lloj Lej Feni legjedaro mitik, qe ka nje "arke xhevahiresh" brenda, me lloj lloj bullonash te ndryshketa qe i nxjerr sa here qe ka nevoje dhe rregullon cdo situate. Pse e beni me pahir leshko lexuesin??? Kush tha qe shqiptari hipotetik, komshiu next door, na paska gati per cdo rast dado e bullona lejfeniane te tipit "besa", "atdhedashuria", "liridashja", qe shqiptari ashtu si Halili i Jutbines i quan te gjitha femnat e Shqipnise si motra dhe shkon me "kap" vetem gra Krajlie? Ke doni me tall mer? Po pse mer, s'e dime ne qe poplli popll eshte, qe shqiptari nuk ka lindur as Mic Sokol as Selam Musa dhe as Matrazov? Pse s'e dime ne qe shqiptari mund te jete serial killer apo tutor krejt njesoj si "kolegu" italo-franko-gjermano-anglo-amerikan? Po pse mer, me femije kopshti pa dreke keni te beni qe merrni mundimin me sqaru qe shiko, nuk eshte e vertete qe shqiptarin e ka lind huta prej carkut, por lokja prej barkut? Madje te na sqaroni qe nqse nuk ka qene operacion cezarian, as ai muhabeti i barkut nuk eshte i vertete? Skotes eshte per t'i thene qe honoraret e shkrimeve t'i gezoje, te haje ndonje pice apo te bleje pllaka majolike me perfundu shpite,  por mjaft bete intelektualet qe duan t'a blejne njohjen (recognition) ne dyqane 99-centesh. Sepse jo cdo lexues eshte 99 centsh!

 

 qe shqiptari eshte i pabese, ka te drejte klosi, vetem se duhet te kuptoje qe prandaj dhe koncepti "bese" nuk ka si te mos jete shqiptar. 

eshte si puna drites (se diellit, asaj elektrike, ose te qiriut, etj), ekziston ngaqe ka nate. ndryshe nuk do kishte kuptim. edhe besa lindi aty ku kish me shume pabesi. normal.

ketu tani lidhet çeshtja thelle, aq thelle sa ne ne fakt PABESIA na ben EUROPIANE. ne europe ligji, kombi, shteti e zhduku besen si koncept (ne fakt vetem e ka mbulu), duke e lon vetem neper libra. tek Homeri, tek Shekspiri, e dostojevska e kompani, ne qender te gjitha historive eshte pabesia. ti e merr mik n'shpi e miku t'q.... grun (rasti Paridit tek Iliada), çuni qe vret baben, baba qe vret çunat, etj, tek te gjitha tragjedite e Shekspirit, etj. 

diferencen europiani tek ky aspekt e ben dhe me civilizimet e tjera, te cilat ngrihen mbi unitetin (familjar, fisnor, ose racor). 400 milion arabe ne miliona kilometra katrore, e qujn vellezer njoni tjetrin, ndersa tek ne nga fshati me fshat 10 metra larg, ndryshojne me rroba, me zakone me folklor me te gjitha. normal qe ka pabesi e duhet besa me pas here pas here qetesi, per me mbijetu.

klosi eshte studius i imet, veçse kalit i ka hyp mbrapsh. vjen verdalle neper terr pa nxjerr ne drite gje te madhe, kur me zellin qe ka po te ish pak me i zgjut mund te bente çudina.

 

Gov, apo dhe Soc 101: "Why do people stop at the red light" smiley.

@Alidea

Olsib

Kam patur fatin qe te studioj si lende Antropologjine. Ne fakt profesor Albert Doja  si shpjegim ndaj vlerave te tilla si Besa e me radhe do te jepte shpjegimin se keto vlera injektoheshin me ane te legjendave ne kenge ne  pergjigje ndaj vete shoqerise. Pra si nje lloj  serumi per ta sheruar ate. A do te thote  kjo se shqiptaret ishin te pabese ? Besoj se vete vlerat morale jane krijuar si ligje te pashkruara me qellim mbrojtjen e shoqerise, apo te njeriut  politik  nga primitiviteti e deri ne kohet moderne. Me pas keto vlera jane trupezuar  ne vete ate.  Por shpjegimet qe jep Klosi kane nje mungese esence te theksuar  te pakten ne menyren se si e trajton " Besen".Francezet thone mos ngaterro fjalen shpejtesi me nxitim, un do thoja mos ngaterrojme fjalen guxim me cilesi ...

Alidea, interpretimi yt (per mendimin tim) eshte gjithashtu i drejte. Dhe... mendoj se eshte nje nga ato te verteta qe une preferoj te besoj.

Me saktesisht: Shqiptaret katolike dhe feudale, te gjendur perpara mesymjes otomane, keta, te inatosur vecanerisht me katoliket shqiptare sepse 1) ishin katolike dhe otomanet synonin Romen dhe 2) sepse ishin shqiptare (flisnin te njejten gjuhe te Gjergj Kastriot Skenderbeut) ... po keta shqiptare, ne te njejten kohe, te rrethuar ne nje trysni te dyfishte, otomane dhe ortodokse...

... ne dorezim e siper brendesojne gojedhenat biblike  dhe i transformojne ne gojedhena folklorike!!!

Shembull:

Nuk kam pse te shkoj deri tek besa. Mjafton te permend nje shprehje qe gjyshja ime prej malesise se jugut, por ndoshta me prejardhje te larget (shekullore) mirditore permendte kur inatosej...

Ajo thoshte: "E mori ferra uraten!"

Kjo shprehje eshte me prejardhje teresisht bilbike (e ndoshta pellazge smiley). Me saktesisht behet fjale per paragrafet Mateu 21, 18-21 (kliko mbi linkun) ku vlen te permendet paragrafi 21:

21 Jezusi u përgjigj:

“Për të vërtetë po ju them: në paçit fe dhe në mos dyshofshit, do të bëni jo vetëm sa iu bë fikut, por edhe nëse i thoni këtij mali: çohu e hidhu në det, do të bëhet ashtu. 22 Dhe nëse besoni, do të fitoni gjithçka të kërkoni me lutje.”

Nuk ka shume lidhje me temen ky paragraf (apo ndoshta ka?!), por kisha deshire ta permendja.

Pra, ne konkuzion, besoj se eshte shume e vertete perifrazimi i profesor Albert Dojes qe ti permend, por besoj se eshte vetem nje pjese e pazellit.

...

Shume e drejte gjithashtu qe nxitimi dhe cilesia nuk duhen ngaterruar. Por... ne fund te fundit... Alidea... keta studjues kemi... nga ana tjeter nuk duhet mohuar se ata perballen me nje ushtri skeptikesh... qe nuk e di se sa mund te ndihmoje realisht ne rritjen e cilesise se te menduarit dhe te formuluarit te mendimit.

 

 

@nejse

Nuk e di Ols nese ke lexuar "Kush e solli Doruntinen" te Kadarese. Aty ai ben nje reflektim interesant mbi institucionalizmin e beses duke e lidhur me faktin qe shqiptari perballe mesymjes turke gjen nje rrugedalje tek besa per ruajtjen e identitetit te tij.

Sa e drejte eshte pastaj "qe shqiptari e ka perdorur fene si gune per tu mbrojtur nga ererat" (duke cituar Godon pak a sh) kekon nje analize sh me komplekse, dhe natyrisht jo nga njerez me mllef si Klosi me shoke.

p.s. ah, me fal, edhe nje gje: pse pak konflikte ka krijuar feja katolike?

E kam lexuar kur isha i vogel, i vogel... por tani kam vetem hije qe me vijne ne mendje. Shume dakort me ate qe shkruan. Lexo pergjigjen time per Alidean. Ndryshimi midis kendveshtrimeve tona eshte se ti shikon shqiptarin perballe turqeve, ndersa une shikoj shqiptarin katolik perballe turqeve.

E vertete! Klosi ka mllef! Kush e di pse?! Mbase eshte ceshtje seksi apo kush dreqin e di... por kjo s'do te thote se ne fjalet e nje njeriu me mllef nuk ka 2 gram kthjelltesi.

Persa i perket "ps"-se... Pikesepari, cdo produkt njerezor, sado i mire, permban nje hapesire difekti. Mendoj se nje gjykim i drejte mund te jepet nqs. anet pozitive dhe negative vihen ne nje peshore. Vetem atehere mund te japim konsiderime. Persa me perket, feja katolike me shume i ka dhene botes, se sa ka marre prej saj!

 

 

@emigrant

@olsib: jam kureshtar me dit nese ekzistenca e konceptit "bese shqiptare" ka ndikuar te ju qe t'i shihni shqiptaret e sotem si nje grup njerezish me fytyra te dliro-qeshura e shpirtra llagar, te cilet nuk t'a kane kurre "me hile" e "me te futme", qe nuk "e hane fjalen", "qe nuk te hane ne peshe" te dyqoni te selvija, qe nuk "t'a shkojne ujet nen rrogoz" etj etj (ver re qe perdora ca shprehje qe gjithashtu populli i beses i ka krijuar). Natyrisht qe nuk eshte ashtu. Ka nje qasje poshtersisht te zeze nga "skota" ndaj gjithe kesaj problematike, dhe kjo formeson pikerisht komente si i juaji me siper. Qasja e poshter eshte si vijon: krijohet nje realitet qe nuk eshte i vertete, si hipoteze dhe pastaj eshte shume e thjeshte per ta bere cope e cike ate hipoteze, duke marre edhe dafinat per te ne formen e "Klosi ka spikatur nje pike teper nevralgjike te karakterit shqiptar dhe e falenderoj qe ka marre guximin per te shkruajtur rreth saj." Tongue

Duhet te them emigrant, se nga te gjitha replikat, e jotja me mori me teper kohe per ta kuptuar. Natyrisht qe une nuk jam gjeni, por edhe ti mund te evitoje te shkruaje si Idrizi... Do te na beje nje favor ne injoranteve smiley

emigrant, mendoj se ti e idealizon shume racen tende. Kjo natyrisht ka anet e saj pozitive, por nga ana tjeter ka pasoja negative... te tipit... qe nuk meson nga gabimet.

Nuk eshte nje qasje poshtersisht e zeze... mbase ekstremisht kritike! Por pse jo?! Nqs ti Zoti Shqiptar je kaq perfekt sa c'perrallis... pse dreqin je ne kete gjendje?! Just, think about it!

Mund te jete qe ai realiteti te mos jete i vertete! ...e ashtu qofte!!!

Por... sikur realiteti te mos kishte vetem nje ngjyre... por te ishte nje pazell i komplikuar???!!! Por atehere???!!!

Une mendoj se realiteti eshte nje mozaik ekuacionesh te zhdrejta dhe... une... me mendjen time primitive prej "Commodore 64"... kaq di te analizoj.

Por eshte bukur kur disa mendime prej ekuacionesh te drejta i perqasen nje problemi. Ndodh... qe te dali ndonje rezultante prej ekuacionesh te zhdrejta... dhe qe kushedi mbase i afrohet me teper realitetit.

 

Modestisht, sinqerisht dhe me shume... shume... dashuri per vellezerit e mij!

 

"Dhe nëse besoni, do të fitoni gjithçka të kërkoni me lutje."

 

Prape @alidea...

Quel giorno, quando Gesù andò sicuro per prendere il frutto, doveva avvenire, un miracolo; ma sembra che qualcuno, lo abbia impedito. Certamente Gesù, sapeva che quel tempo, non era la stagione dei fichi, quindi partendo dal punto fermo che Gesù che chiede il frutto, sapeva esattamente quello che voleva, (poiché, Gesù è la Verit&agravesmiley, cerchiamo di capire quali furono i motivi che spinsero il fico a non dare il frutto.
Per esempio non poteva mai essere che il frutto fosse rimasto dall’anno precedente, perché anche se ciò poteva accadere, non sarebbe stato buono a mangiare. E poi, se resistettero gli apostoli per la fame come non avrebbe resistito Gesù?
Ma nel cernere le ipotesi, lo Spirito di Dio ci porta a considerare una verità sorprendente. Come sappiamo, satana seguiva Gesù in tutti i suoi movimenti, e non sto qui ad elencare quali essi erano. Si ricordi per esempio una circostanza; quando Pietro disse a Gesù che egli non avrebbe permesso mai che Gesù fosse ucciso, e Gesù rispose:” Lungi da me satana”, così allo stesso modo, quando Gesù si avvicinò al fico, esso doveva dare al Creatore il più bel frutto che avesse mai fatto, sebbene fosse stato fuori stagione, ma satana disturbò il fico, e come Eva si lasciò coinvolgere da satana, il fico si lasciò convincere allo stesso modo da lui, e così, non dette il frutto a Gesù.
Gesù seguì questo boicottaggio ed indispettitosi che il fico ascoltò a satana e non a Lui, lo seccò all’istante senza pietà.
 

... dhe keshtu... ferra mori uraten! smiley

link: http://www.laparola.net/studi/studi.php?s=1237

Olsib, ja "idealizimi im" per ne shqiptaret (ne te njejtin koment):

Po pse mer, s'e dime ne qe poplli popll eshte, qe shqiptari nuk ka lindur as Mic Sokol as Selam Musa dhe as Matrazov? Pse s'e dime ne qe shqiptari mund te jete serial killer apo tutor krejt njesoj si "kolegu" italo-franko-gjermano-anglo-amerikan? Po pse mer, me femije kopshti pa dreke keni te beni qe merrni mundimin me sqaru qe shiko, nuk eshte e vertete qe shqiptarin e ka lind huta prej carkut, por lokja prej barkut? Madje te na sqaroni qe nqse nuk ka qene operacion cezarian, as ai muhabeti i barkut nuk eshte i vertete?

Konceptet e "beses" dhe institucioni i saj (ver re qe e para nuk eshte e njejte me te dyten dhe qe e para eshte shumes ndersa e dyta njejes) nuk jane nje trill dhe shpikje. Jane te arsyeshme, prandaj ekzistojne! Kane nje qellim dhe jane shprehje e dickaje ne dukje latente. Qellimin dhe shprehjen eshte detyre e intelektualeve prej verteti (Klosi nuk eshte i tille!) qe ta hulumtojne. Te na thuash nje e dy qe jemi njerez/popull i pabese, prandaj mos u ngrefosni kot pas mitit te beses, eshte padiskutim njeherazi e poshter dhe perpjekie per populizem dhe per honorar te kollajshem pllakash majolike. Miti i beses ekziston si nje realitet i pavarur. Cmitizuesi me i madh, i pari qe une njoh ne vargun e penave te medha shqiptare ka qene Migjeni qe i solli zanat ne qytet dhe i vuri te benin seks me pare. Ja keshtu! Po e beri me art, i zhvirgjeroi ne "qytetin e molepsur" duke i lene cuditerisht vezulluese atje lart. E ke menduar ndonjehere si? Ky eshte dekonstruktim racional i mitit. Jo te bertasesh me te madhe qe grate shqiptare nuk jane zana mali sepse ato po popullojne distriktet e kuqe metropolitane te perendimit. Zanat te lugjet e verdha (qe jane po aq reale e logjike sa bjeshket e namuna) dhe prostit te trotuari ne realitetin e vet te trishte jane dy universe paralele qe nuk kemi asnje te drejte ti dhunojme. Pra le te mendojme ne menyre jo-lineare dhe ne hapsira te rangjeve te larta te Hilbertit.

 e ke moral shkrimin, larg te vertetes. pse ti e vendos se kush eshte intelektual prej verteti ose prej koti ? 

intelektualet prej verteti çfare presin te sqarojne, qe te mos merremi ne te tjeret me fjale boshe bllogjesh ?

kush i ndalon te punojne ?

 

Thuhet se popujt vendosin rregulla morale per dicka qe eshte e rendesishmeper ta dhe qe ju mungon nemoralin e tyre.

Fakti qe besen ne e kishim ne kanun dhe me pasoje te renda po te mos e zbatoje, te krijon nje mendim jo te mire

Por qe perfocohet me shume tek humbja e beses tek ne  menjehere sapo kanuni u shfuqizua dhe roli i beses nuk u zevendesua me ndonje norme tjeter morale. 

Mendoj se forca e kanunit per besen duhet kthyer prape qe te kemi bese

Miti i beses ekziston si nje realitet i pavarur. Cmitizuesi me i madh, i pari qe une njoh ne vargun e penave te medha shqiptare ka qene Migjeni qe i solli zanat ne qytet dhe i vuri te benin seks me pare. Ja keshtu! Po e beri me art, i zhvirgjeroi ne "qytetin e molepsur" duke i lene cuditerisht vezulluese atje lart. E ke menduar ndonjehere si? Ky eshte dekonstruktim racional i mitit. Jo te bertasesh me te madhe qe grate shqiptare nuk jane zana mali sepse ato po popullojne distriktet e kuqe metropolitane te perendimit. Zanat te lugjet e verdha (qe jane po aq reale e logjike sa bjeshket e namuna) dhe prostit te trotuari ne realitetin e vet te trishte jane dy universe paralele qe nuk kemi asnje te drejte ti dhunojme.

Na vjen keq... nuk kemi me Migjena!

Nje gote Klosi e shoqeruar me pak raki???!!!

Si thua?! Mund te shtyhet, derisa te vijne Migjenat.

E shesim me gjysem cmimi!

 

Pse nuk provon ti vete. Po, po, ti vete... qe te behesh nje Migjen?!

 

Tani per tani kemi vetem nje ushtri skeptikesh qe gjykojne e paragjykojne nje trup teatrale prej kllounesh.

Por ne kete pike... une preferoj kllounet edhe pse ne fund te fundit... ma shpifin!

Ore Olsib, po mua ore, pse s'me ke cituar ? c'eshte gjithe kjo shperfillje ? Shkon tjetri dhe citon "te murrme e te currme", dhe mua me harron.

OK, me te njejten monedhe : as qe do te te lexoj me. Jo po ta marrim vesh.

ne gjermanisht ne fakt them se do i shkonte me shume "sein Ehrenwort geben" als "sein Wort geben" Kur je shqiptar zakonisht e ben dallimin ndermjet ketyre me siper, kur je klos e interpreton si te duash. jepi klos se te kane dale perpara ca miq te tute me shkrime c'mitizimi, vrapo te kapesh kohen dhe parate e humbura 

Lene mo!!!

Bohet lek i modh duke shkrujt neper gazeta!

Te lutem, mjaft me keto mitizime... smiley

sorry olso,  ja po i cmitizojme ne sekonde dhe gazetat, tek nxorrem skendo beun sllav e fjalen bese atavizem, koco kokedhimen & co i hedhim ne plehra pa merak fare smiley

Hajt thuj ti po deshe qe Whisper-i ja ka pas fut kot!BESA NË SKENË

Një trupë e përzier aktorësh shqiptarë dhe amerikanë sjellin në skenë, në Teatrin Kombëtar, një shfaqje me titullin “Doruntina”, pas gjase të mbështetur në legjendën e njohur, ose në leximin modern të kësaj legjende nga Ismail Kadare.

Në një artikull të vetin në “Shekulli”, Ardian Klosi analizon jo aq shfaqjen sesa kultin ose mitin e besës në kulturën kombëtare shqiptare moderne, për të treguar tingëllimin anakronik të kultit në rrethanat e sotme sociale.

Siç mund të pritej, ky dekonstruktim i shpejtë i besës “shqiptare” u prit me rezerva të mëdha nga një pjesë e publikut, e cila edhe herë të tjera ka treguar alergji ndaj çdo lloj përpjekjeje, legjitime ose provokuese, për t’ia vënë në diskutim aksiomatikën kombëtariste.

Këtu nuk dua të diskutoj për temën e mitit, sepse e kemi rrahur gjetiu; por më tepër të tërheq vëmendjen për një çështje tjetër – që ka të bëjë me raportin e mitit me artin.

Kaq të vështirë e paskemi, vallë, që të shijojmë ose të analizojmë një vepër arti,pa e lidhur doemos me simbolikën, ikonografinë, ose totemistikën kombëtare dhe kombëtariste?

Vallë do të ishte më pak prekëse legjenda e Konstandinit dhe e Doruntinës sikur të ishte krijuar prej inkasve, laponëve, pashtunëve ose filipinove? A nuk synon arti të na afrojë me thelbin njerëzor të përjetimeve?

Me këtë dua të them se ta cilësosh kultin e besës (ose të fjalës së dhën&eumlsmiley si “shqiptar” nuk i shton asgjë potencialit estetik të një narrative e cila, në të vërtetë, qarkullon jo vetëm në popuj të tjerë në Ballkan, por edhe është pranuar tashmë në letërsinë dhe kulturën europiane, falë një vepre të njohur poetike në gjermanishte.

Diskutimi për origjinën e kësaj legjende, edhe pse jo pa interes në vetvete, nuk më duket se ngre peshë në kontekstin estetik; sepse një legjendë nuk ka nevojë të jetë “jona” për të na prekur e për të na rrëmbyer në botën e vet tragjike; madje, përkundrazi, bëhet sakaq “jona” në momentin që arrin të na rrëmbejë e të na tronditë, në skenë të teatrit, në faqe të romanit, ose në tingujt e këngës.

Do të më thonë që një legjendë “shqiptare” vetvetiu i përshtatet përjetimit të thellë nga ana e publikut shqiptar; dhe kjo është pa dyshim e vërtetë. Megjithatë, dhe pavarësisht nëse ka apo jo kuptim të quash shqiptare një legjendë të përhapur në krejt Ballkanin (pavarësisht nga origjina), duhet shtuar edhe se leitmotivi i kësaj legjende, ose besa e shumëpërfolur, nuk ngre ndonjë farë peshe në jetën sociale të sotme ndër shqiptarët si të tillë; as si institucion i Kanunit, as si parim etik i fjalës së dhënë.

Më duket pa kuptim që vepra arti, të vjetra e të reja, të interpretohen gjithnjë nga këndvështrimi antropologjik; thua se ky duhet pranuar vetvetiu, sa herë që është fjala për kultura të vogla si jona. Ky është këndvështrim në thelbekzotizues dhe orientalist (prej tregtari qilimash), që bie ndesh me maninë e madhështisë nga e cila vuajnë, zakonisht interpretuesit.

Shoqerite njerezore apo bashkesite e ndryshme kane disa simbole, mite, etj. te cilat kane nje kuptim te caktuar, nje moral, eshte nje dicka qe ju sherben atyre per te qene bashke apo te lidhur, percillet nje kumt.

Tani Kloset dhe sivellezrit e tij cmontues te miteve dhe jo vetem, kane nje fare aksioni keshtu per te brockullisur herepashere medemek se po cmitizojme apo cmontojme, por problemi eshte qe a ka kufizim ne kete. Sot flitet per besen, neser mund te flitet per familjen, pasneser do te cmontojme kulturen e te mbuluarit te trupit me rroba, pasi eshte me "natyrale" te dalim lakuriq, sic i pelqen Klosit qe ka per zemer dhe praktikon "naturismin gjerman".

Per te gjykuar per cilesite dhe karakteristikat e shqiptareve dhe gjerat qe jane institucione nder shqiptare, po themi, si besa, mikpritja etj., duhet referuar antropologeve. Por besa me te gjitha ato qe mbart kjo, me kumtin qe percjell dhe baladat qe ja u percjellin kete shqiptareve., nuk ka shume rendesi nese ngjajne me nje te tille ne Gjermani apo Serbi, e rendesishme eshte kumti qe percjellin.

Lexojeni me vemendje kumtin qe percjell kenga e Ago Ymerit:

Aga Ymeri na u martue
Sall nji nate na ndej me grue
I ra lota per me shkue
Per me i shkue mbretit ne’ushtri
Po thote vasha vi me ty
Nuk asht rruge me ardhe me mue
Por sa kohe me prêt ti grue?
Une te pres-o per nande dit
T’u thafte goja! Shka po flet?
Se s’asht rrug-o per nande dite
Por asht rruge-o per nande vjet
A m’ep besen sa po me prêt?
Eh nande vjet, tha, un te pritsha
E fat vedit mos i qitsha
At’here Aga u nis me shkue
Sa ka ra n’at luften e pare
Ja kan vram nji 'at te bardhe
Sa e kan xane ne burg po e shtijn
Mire po han edhe po pin
Mir-o tamers (tambura) po na i bjen
Kuer jane mbushun te nande vjetet
Nuk po han as nuk po pin
Tamers ma-o s'po na i bjen
Bija e krajlit po e pvete
C’ke ti Age qi s’han as s’pin?
C’’ke qe tamers ma s’po i bjen?
S’kam si ha as s’kam si pi
As tamers s’kam si i bi
Nji anderr te keqe kam pa per shpi
Si e ke pa ti Age at anderr?
Pash’ sarajet kalbe e rrzue
Kam pa nanen qe kish’ verbue
Kam pa vashen t’u nise me shkue;
A s’po i hine mbretit me me leshue?
Un po t’leshoj por do nande qese
Un nande qese ku me i marre
Tash nande vjet-o rob i xane
A asht besa se me vjen prape?
Po t’qes-o nji dorzane;
Po t’qes-o zotin, qe me ka dhane
Zgjidh e merr dorin ma te mirin
Per tri dit ta kapsh Ulqinin!
Per tri dite e per tri net
Mbrini Aga ne vend te vet
E kur shkoi ke kroni i ngri
Po gjene t’amen vneshtet tuj shbi:
Puna e mbare o moj nane
T’mbar pac, more rob i xane!
Ku m’njef se jam rob i xane?
Po te njoh floket-o qi ke lane
Kahe po vjen or djali i ri?
Prej se zezes qasaje Spaje
Ka ndo’i fjale per Aga Ymerin?
Aga Ymerin e kan vra
E merr vaji nanen e shkon tuj kja
C’jan keta krushq qe po shkojen rrashit?
Krushqt e qenit Veli Pashe
Te kujen nuse kjene me marre?
Nuse zezen e Aga Ymerit
Aga Ymeri theke dorin
Me mezi e xu krush’in
Mire se u gjej or krushq darsmore!
Mire se vjen ti rob i xane!
Kah po vjen ti rob i xane?
Prej te zezes qasaje Spaje
Aga Ymerin a na ke pa?
Aga Ymerin e kane vra
Ka tri dit me ta s’jam pa
Krushqt u qeshen, u hallaka’n
Nji amanet qi m’a ka lane
Sall tri fjale kesaje vashe me i thane!
Per tri fjale e per sa te duesh
Burrin tand a mund e njofsh?
Ku t’a njof e ku t’a dij
Sall’i nate e kam pase ne shpi
Por m’ka pase thane e zeza nane
Se ka pase nji shej ne llane
Ku e ka pa’ngrane gjogu ne dhambe!
Shpervoi lla’n, kallxoi nisha’n
Zdrypi vasha prej kocis
Kcej e ra ne vithe te doris
Udha e mbare, ju krushq darsmore!
Veli Pashes m’i coni fjale
Veli Pashes fale me shndet
Erdh’i zoti me gja te vet!
Mos me i mbete sarajet shkret
Mos me mbete nana pa djale
Prej shpiet vasha mos me dale

@swed

Thjesht per kenaqesine e debatit...

Perkundrazi Koco Kokedhimen nuk e hedhim ne plehra, por dalim rrugeve te bllokut dhe bejme xhiro me te... mbase duke i treguar "copes se katnarit qe ma ka koken si patate" se c'pune te dobet ka bere me rruget e Tiranes dhe se c'provider i deshtuar eshte Abbissnet-i.

Ka ndodhur me te vertete! Vetem nje jave me pare! Nderkohe qe nje Jozi patetike festonte tek vila e idhullit te saj te pakapshem, Hoxhes, riemerimin ne krye te Kuvendit.

 

...

Nuk ka asgje te keqe me cmitizimet! Perulja eshte dinjitoze!

Te shohesh realitetin ashtu sic eshte nuk ka cmim!

... pastaj le te rifillojne mitizimet! Behen material per konsum per ekonomine e tregut... Me teper para ne xhepat tane.

 Fakti qe besen ne e kishim ne kanun dhe me pasoje te renda po te mos e zbatoje, te krijon nje mendim jo te mire

ne kanun flitet (nder te tjera) per pritjen e mikut, per mikpritjen dmth, jo per besen vete. miku kur te vinte ne shtepi nuk dorrezohej, se pritej ne bese. pranej qe perpara se te thirshe dike per vizite duhet ta paramendoje rrezikun qe merrje. 

kjo te evitonte te thirrje rob qe ishin ne gjak me te tjere, hajdute, armiq te vendit, njerez qe ndiqeshin, etj. keshtu nga frika e pergjegjesise pra ti thirshe vetem burra te mire e pa probleme. 

ligji eshte evident moralist po s'ka lidhje me besen e as eshte bo me mbrojt besen. besa eshte ligji dhe perdoret me mbrojt shoqerine te paster. 

 

Kjo qe do te them me poshte eshte thjesht eksperience personale, nuk eshte nje studim sociologjik apo dicka tjeter, keshtu qe mund ta merrni si te doni, te kufizuar, me te pergjithshem, ta kaluar ne kohe etj.

Nisem vone pasdite per Kukes me nje shok dhe dy-tre te huaj qe ishin me ne, ne fakt ne do t'i conim deri ne Kukes, pastaj pacin fat, se nuk kishim lidhje me to. Gjejme nje furgon, ku pervec nesh kishte edhe kuksiane qe ktheheshin ne shtepite e tyre, disa burra, nje studente me te fejuarin e saj etj. Ishte dimer dhe bora binte per shtate pale qejfe. Kaluam zonat me te veshtira qe ende nuk ishin bllokuar por kur arritem ne mos gaboj diku aty afer Shemrise, rruga nuk kalohej, ishte zene nga bora pasi nuk pushonte se reni. U ndal furgoni dhe te gjithe ishim te shqetesuar se si do te mund ta kalonim naten ne acar, ne dy gishta vend aty ne furgon etj., kur nuk kaloi shume kohe dhe aty kaloi nje fshatar i zones qe kur e pa qe s'behej fjale qe te leviznim ate nate, na mori ne shtepine e tij te gjitheve. Respekt deri ne maksimum, bile duke ju nxjerre edhe per te pire raki me bollek atyre qe e pelqenin.

Pra dua te them qe eshte nga rastet qe me ka bere te ndjehem krenar qe jam shqiptar. Po. Aty kam pare qe mikpritja e shqiptarit, nuk eshte zhdukur, por ekziston.

E moj Trop.... qe sa here matem per keta me pordhe te medha ( me llafe  te fryme ose fjale te mufatme) me kujtohesh ti ....dhe them se mos te lendoj po te shkruj ndonje gje !  Prandaj hesht dhe lexoj ko@elleqet hajdariane  te OmelLS - ume si analiza "ne instance te fundit" smiley , per sot e per mot , deri ne ameshim. Levduem qofshin Jesuset qe e falen tradhetarin e pabese !!

Sa per humor Emo mbase dhe e di po le ta them i here

Besa ne lashtesi :

Dilte njoni dhe therriste : Burra ka dal hasmi . Cdo shtepi sa me shume luftetare

Besa ne mesjete :

Dilte njoni dhe therriste : Burra ka dale hasmi .Mblidhuni ne kuvend !

Besa ne kohe te qyteteruar :

Jepet kushtrim me te gjithe mjetet e informacionit : Burra ka dale hasmi Mblidhuni  ne Kuvend. Hidhni nga nje firme ketu .

Te shkeputesh konceptin e BESES nga origjina , gjendjet  qe ka kaluar shoqeria njerezore deri ne Koalicione Diametralisht te kunderta si formacionet e LII Boterore te Lidhura me BESE !!!!!, dhe te merresh me cikla -mikla , e lagu apo nuk e lagu Doruntina dhe Populli veshderr Shqiptar, eshte me shume se INJORANCE .

Kete radhe Klosi vertet  guxoi por theu qafen ..dhe kur thyen qafen thone qe je i marre . Dhe ne kete rast ai ka thyer qafen . Patjeter qe do kete qe edhe do e vleresojne "marrezine e tij "  smiley Keshtu tha Idrisi  e nerume Trop!

Besa sot ... S'po e them se eshte vetem NATO smiley . S'ka hasem !

.... I nerum Olsi b . Me beri pershtypje nje konstatim i juaji modern por njekohesisht do t'jua vertetoj me fjale popullore qe ju e keni "mufatur" kot se koti kuptimin e kesaj shprehje.

Pikesepari, cdo produkt njerezor, sado i mire, permban nje hapesire difekti......-keshtu shkruan !

Pa ju lexuar me kete nik tek PPU , kam prure njekonstatim te pabesise tek NJERIU ne te gjithe rruzullin Toksor te bere nga gjyshja ime . Textualisht pa llafe te fryme e fjale te mufatme thonte :

Njeriu me i mire ne Bote ka nje kile e gjysem mut ne bark...keshtu thonte 

Me duket i njejte me konstatimin tuaj vetem se Ju e shikoni problemin ne hapsire ndersa ajo e shikonte ne brendesi smiley

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).