A mjafton vetëm rritja ekonomike?

Rritja ekonomike dhe përqindjet e saj janë vazhdimisht “kali i betejës” së debatit politik e ekonomik në Shqipëri. Çdo sukses apo kritikë në lidhje me efeciencën e politikave ekonomike apo financiare certifikohet pothuajse vetëm nëpërmjet treguesit të rritjes ekonomike.  Për çdo qeveri e kryeministër ka mjaftuar një shifër pozitive e rritjes së prodhimit të brendshëm bruto (PBB) për të deklaruar menjëherë se “ekonomia është e shëndoshë”, se “zhvillimi është i qëndrueshëm”, se “varfëria po reduktohet”, “se kriza nuk na prek”, etj. Ndërkohë që edhe kritikat më të ashpra për mungesën e eficiencës së qeverisë adresohen tek komentet mbi përqindjen e PBB duke insistuar se “rritja ekonomike është e ulët”, se “rritja e saj nuk garanton reduktim të varfërisë”, etj.
Natyrisht, që PBB dhe rritja vjetore e tij është indikator themelor dhe prej tij burojnë në vijim mjaft tregues të tjerë të rëndësishëm makroekonomikë që i bëjnë “skanerin” dhe shprehin stabilitetin e ekonomisë dhe financave të vendit. Por, a mjafton vetëm ky tregues për të sintetizuar plotësisht shëndetin e një ekonomie, cilësinë e jetës dhe shërbimeve për popullsinë apo dhe efektin e politikave ekonomike e sociale të ndërmarra? A ka limite ky tregues kur identifikohet si “shkopi magjik” i performancës ekonomike dhe progresit social? Pra, fjala nuk është aspak për ta suprimuar apo shkurorëzuar treguesin e PBB, por për të pasuruar instrumentet dhe treguesit e shprehjes dhe matjes së progresit ekonomik e social të shoqërisë.
Në shumë vende të botës ka kohë që është hapur një debat politik, ekonomik e akademik mbi këtë çështje. Thelbi i gjithë debateve përmblidhet në faktin se “në vetvete PBB dhe rritja ekonomike nuk ka asgjë të gabuar, por është përdorimi i tij politik e vendimmarrës ai që mund të devijojë apo fshehë dukuri të shumta”. I njëjti debat mendoj se duhet hapur e lancuar sa më shpejt edhe në Shqipëri. Rezultati final i tij duhet të jetë një rivlerësim i diapazonit të këtij treguesi për tu identifikuar me suksesin apo dështimin e politikave ekonomike, financiare e sociale, duhet të jetë “shoqërimi” i tij publik e transparent me një sërë treguesish të tjerë të cilët japin realisht pamjen apo profilin e zhvillimit, mirëqenies, pasurimit, diferencimit, shpejtësisë së ndryshimit, etj., si të individëve dhe familjeve shqiptare në veçanti ashtu dhe ato të vendit në tërësi.
Një grup ekonomistësh të shquar, ndërmjet tyre dhe pesë novelistë të ekonomisë, të tillë si Amartya Sen, Joseph Stiglitz, Kenneth Arrow, Daniel Kahneman dhe James Heckam, bazuar dhe në ndjeshmërinë e madhe ndërkombëtare për këtë çështje, kanë paraqitur së fundi një studim fondamental me mjaft refleksione, analiza e propozime për të zhvilluar instrumente e indikatorë të rinj, që matin e evidentojnë saktë zhvillimin social-ekonomik dhe pasurimin e çdo vendi apo individi.
Ideja themelore e tyre është se tashmë ka ardhur plotësisht koha që “statistikat dhe politikat ekonomike duhet ta venë theksin gjithnjë e më shumë te treguesit e mirëqenies së popullsisë dhe jo thjesht e vetëm te prodhimi dhe rritja e tij”. Rritja ekonomike nuk duhet të barazohet kurrë me nocionin e mirëqenies dhe zhvillimit të qëndrueshëm. Si shembull tipik për të provuar këtë argumentim, jepet rasti i rritjes së konsumit të karburanteve si pasojë e komplikimit dhe vështirësisë së qarkullimit, fenomen që ndikon “pozitivisht” në treguesin e PBB, ndërkohë që ndikon negativisht në koston, cilësinë dhe lehtësinë e jetës së përditshme të individëve. Sipas autorëve të mësipërm, këto lloj influencash në madhësinë e PBB mund të çojnë në marrjen e vendimeve të gabuara në politikat ekonomike, ose në një “lexim” jorealist të realitetit të përditshëm nga vendim-marrësit.
Për të vlerësuar më mirë mirëqenien, përveç prodhimit vëmendja duhet përqendruar tek të ardhurat dhe sidomos niveli dhe cilësia e konsumit. Ato që sot po kërkohen më fort për të luajtur rolin e “përshkruesit dhe analizuesit më të mirë të realitetit ekonomik e social” të çdo vendi mund të përmblidhen në tre drejtime kryesore.
Së pari, vendosja e individit në qendër të çdo treguesi e analize. Nëse nuk shprehet statistikisht “nga brenda” dhe në detaje situata reale e individëve dhe familjeve (pasuria, mirëqenia, gjendja shëndetësore, struktura e shpenzimeve, etj.), dhe jo thjesht mesataret statistikore të tyre apo llogaritje të pjesshme një herë në disa vjet, vendim-marrësit “rrezikojnë të jenë si pilotët pa busull”. Nga ky kënd-vështrim, nocioni i “cilësisë së jetës” është indikatori kryesor i suksesit dhe eficencës së politikave ekonomike. Shumë vende të botës kanë filluar tashmë që krahas treguesit të “rritjes ekonomike” të llogarisin rregullisht e të bazohen edhe tek treguesi i “kënaqësisë së brendshme bruto” i cili llogaritet dhe evidentohet çdo vit nga shërbimet dhe strukturat statistikore kompetente.
Së dyti, statistikat duhet që të evidentojnë më qartë shumën e transfertave apo investimeve publike tek familjet dhe individët dhe bashkë me këtë edhe “efektet që ato japin tek njerëzit”. Kështu për shembull, shpenzimet për shëndetësinë, arsimin, sigurinë publike, ujin e pijshëm, kanalizimet, etj., në rutinën e përditshme statistikore evidentohen përgjithësisht në vlerë absolute, dmth, numri i mjekëve, shpenzimet për arsimin apo shëndetësinë në total apo sipas zonave e llojeve të shërbimeve. Por, tashmë ka ardhur koha që të investohet më shumë në sistemin statistikor për të kaluar në një nivel më të avancuar treguesish të tillë si : indeksi i shëndetit publik, cilësia e përvetësimit të dijes në shkolla, niveli i kënaqësisë për sigurinë, etj. Natyrisht që në disa raste, duke bërë llogaritje mbas llogaritjesh apo anketa të pjesshme të thelluara dhe një herë në çdo 3 apo 4 vjet siç është rasti i LSMS apo disa vrojtimeve të tjera, edhe mund të arrihet që të kihen tregues të tillë, por tendencat moderne po kërkojnë që ato të jenë pjesë e statistikave bazë e lehtësisht të aksesueshme në mënyrë që të bëhen pjesë e analizave dhe vendimmarrjes së përditshme. Një shembull tjetër në këtë drejtim është për shembull llogaritja e efekteve të inflacionit në përputhje me ndikimin në fuqinë blerëse të kategorive të ndryshme sociale e grup-moshash apo profesionesh.
Së treti, llogaritja më e mirë e efekteve të rritjes ekonomike ndaj mjedisit dhe në këtë kuadër matja e një lloj indeksi mbi ndikimet që ka mjedisi mbi shëndetin publik, cilësinë e jetës apo dhe strukturën e shpenzimeve të individëve dhe familjeve. Të thuash thjesht se “po përmirësohet mjedisi”, “po përmirësohet cilësia e ajrit apo ujit” është diçka mjaft e përgjithshme. Përkundrazi, të llogaritësh se sa ndikon në jetëgjatësinë e secilit ajri i ndotur, se si ndryshon indeksi i shëndetit publik si pasojë e kësaj, se si ndryshon struktura e shpenzimeve dhe kostot familjare nën efektet negative apo pozitive të ndryshimeve mjedisore, se sa kufizohen apo lehtësohen kushtet fizike të individëve nën efektet e ndotjeve mjedisore, atëherë mund të jesh më konkret në objektivat dhe masat politike e ekonomike që duhet të ndërmerren.
Pra, parë në thelbin e tij, problemi nuk është thjesht mundësi apo pamundësi financiare apo institucionale e statistikave për ta pasqyruar sa më qartë realitetin, por mbi të gjitha kërkohet ndryshimi i mentalitetit dhe “syzeve” për vlerësimin e realitetit, kërkohet që në qendër të vëmendjes krahas prodhimit dhe rritjes ekonomike të jetë njeriu dhe plotësimi i kërkesave të tij. Një vend si Shqipëria, që ka akoma rrugë të gjatë deri në eliminimin e varfërisë, zhvillimin e ekuilibruar rajonal, zbutjen e diferencimit social, përmirësimin e situatës mjedisore, ndryshimin e përshpejtuar të situatës shëndetësore e shërbimeve mjekësore, ngritjen e cilësisë së arsimit,etj., përtej rritjes ekonomike dhe Prodhimit të Brendshëm Bruto, që natyrisht mbeten tregues thelbësorë, duhet të “shikojë” shumë më përtej tyre. Rritja ekonomike duhet të shndërrohet gjerësisht në zhvillim të qëndrueshëm dhe progres social në të gjitha dimensionet e tij. Dhe për këtë, mbështetja apo “strehimi” vetëm tek PBB nuk është i mjaftueshëm. Objektivat tona të zhvillimit dhe “përkthimi” i përditshëm i tyre në politika ekonomike e financiare duhet të “sofistikohen” pak më shumë duke përdorur sa më tepër nga indikatorët që masin cilësinë e jetës dhe progresin social.

36 Komente

Kur te arrijme ne ate pike, qe te lindin nevoja per pyetje aq te larta e te komplikuara si " A mjafton rritja ekonomike", Shqiperia nuk do te kete me nevoje per analista te gjithdijshem.

Sot eshte shume heret per keto çeshtje; nuk eshte ky prioriteti.

 Plotesisht dakort me ty Hunter. 

Problemi ne Shqiperi eshte se NUK KA RRITJE REALE EKONOMIKE.

Ka vetem statistika qe gatuan INSTAT dhe inflacion te nenvleresuar.

Nje vend me rritje ekonomike identifikohet lehte: gjeneron eksporte te fuqishme dhe prodhim industrial ne rritje te fuqishme. 

Boll me genjeshtra, a duam te ecim apo te genjejme vetveten? Kemi nevoje per nje shkundje te forte.

Sa radikal qe qenke ti mo vlla!

Nje vend me rritje ekonomike eshte edhe nje vend qe ka prodhuar 2 thase miell sivjet, ndersa vjet prodhoi vetem 1, dhe ka rritje 100%. Aman me, ngele duke nxjerre vrer.

Duket sikur Civici ka lexuar artikullin e peshkut mbi debatin e PBB.

Gjithsesi edhe une mendoj qe ky debat eshte i rendesishem per shtete te zhvilluara, post-industrialiste. Eshte i rendesishem per te debatuar nese eshte me i mire modeli i Suedise e Danimarkes (vendi me i "lumtur" ne bote) apo modeli amerikan.

Po vendi yne ka akoma shume kohe rruge per te bere derisa te shkoj ne ate pike. Per aq kohe sa te ardhurat tona per fryme jane akoma me pak se 20% e mesatares se BE veshtire ta konsiderojme veten as ta pasur e as te "lutmur".

@Peterpan

Se si matet PBB ne Shqiperi e di mire. Te dhenat operative jane bloze. Stafi i INSTAT-it eshte bloze (me perjashtim te Gjergjit).

Nje tregues me vlere jane vetem taksat sidomos TVSH. Konkluzionin nxirre vete.

Sidoqofte ja te dhenat reale zotrote (kam ndermend te hap nje tip shadowstats per Shqiperine meqe ra fjala):

2005    3.7%

2006    4.2%

2007    7.1%

2008    2.8%

2009    -4.4% (deri 6 mujore i pare)

 

P.S. A mos ishe ai ti qe keshillove

me fal,

2005    3.7%

2006    4.2%

2007    7.1%

2008    2.8%

2009    -4.4% (deri 6 mujore i pare)

kjo eshte trend i te ardhurave nga TVSH ne krahasim me vitin perpara?

Zoti Civici,

Jam shume dakort me shqetesimin qe ngrini qe vetem PPB-ja nuk mund te sherbeje si indikator i zhvillimit apo renimit te nje vendi. Mirpo tek ne edhe ky tregues gjithmone eshte i debatueshem per vertetesine e tij. Une deri me sot nuk kam hasur te shoh se si llogaritet PPB-ja zyrtare ne menyre analitike, ne menyre qe te shpreh edhe opinionin tim per vertetesine e ketij treguesi baze per shume vendimarrje te qeverise.

Por meqe ra llafi per transparencen dhe informimin, do te isha shume mirenjohes sikur ju me atributet e anetarit te bordit te Bankes se Shqiperise  te na informoni per nje tregues shume domethenes, por qe nuk e gjej dot ne te gjitha fjalimet "transparente" apo raportet periodike te Governatorit te BSH. E kam fjalen per nderhyrjen e bankes se shqiperise ne tregun primar te blerjeve te bonove te thesarit, apo sic quhet ndryshe te kreditimit te perkohshem te deficitit buxhetor te qeverise. Konkretisht kerkoj te informohem se:

1.   Sa eshte aktualisht (20 Shtator 2009) teprica (outstanding) e kredise se BSH ndaj qeverise se RSH

2. Sa ka qene kjo teprice ne te njejten periudhe te nje viti me pare.

Kam pershtypjen se keta 2 tregues shume te thjeshte per tu raportuar, por qe nuk raportohen asnjehere, jane mjaft domethenes per te matur performancen e qeverise, sigurisht krahas PPB nese llogaritet ne menyre te sakte.

 

 Hunter ky eshte REAL GDP Growth in Albania.

Problemi eshte faktkeqesisht qe GNP growth duhet te jete goxha me e vogel (nuk jam lodhur ta mas), dhe kjo mund te duket e parendesishme ne pamje te pare por duke pare trendin e riatdhesimit te fitimeve te investimeve te huaja ne Shqiperi mendoj se eshte shume shqetesuese. Ironikisht ky fakt do te jete shume problematik per ne ne te ardhmen dhe kjo eshte nje nga te keqijat e investimeve te huaja tek ne. Dhe me e keqja--sado absurde te duket-eshte se FDI ne Shqiperi ruan rol negativ ne GDP growth, po po pikerisht keshtu! Ka nje studim fantastik per kete, kush eshte i interesuar per literaturen ekonomike ne Shqiperi duhet ta kete lexuar.

 

Gent,

o nuk merremi vesh, ndoshta per faj timi, ose po gabon ti.

2005    3.7%

2006    4.2%

2007    7.1%

2008    2.8%

2009    -4.4% (deri 6 mujore i pare)

Ti po me thua qe "ky eshte REAL GDP Growth in Albania" ?

Po Instat nuk ka publikuar akoma 3 mujorin e dyte te 2009. Nga del qe 6 mujori i pare eshte -4.4% ?!

Instat ka publikuar te dhenat vetem tremujorin e pare te 2009 ku thote qe "Ekonomia në tremujorin e parë të vitit 2009 u rrit me 6.0 përqind kundrejt tremujorit të parë të vitit 2008"

Edhe per 2008, te thuash qe rritja e GDP ne krahasim me 2007, eshte 2.8% eshte e pasakte.

Instat ka publikuar te dhenat per tremujorin e katert te 2008, ku thote se "Rritja vjetore 2008 bazuar në të dhënat tremujore është +8.0 % krahasuar me vitin 2007"  Ate +2.8% e 2008, mos ndoshta e ngaterron me +2.5% e tremujorit te katert te 2008 krahasuar me tremujorin parardhes (tremujori i trete i 2008)

 

 Prisonbreak shiko balance sheet te BSH. Korrik 08-09 eshte 38.2% rritje e parase ne qarkullim, kete e kam shkruar dikund me pare. Kuptohet qe nga korriku trendi po vete keq e me keq.

Ne nentor 2008 bera thirrje te shitet leku me stopbreak ne 130.

Ne shtator kur leku ishte 132.4 bera thirrje qe te shitet serish leku, stopbreak eshte 150

Kush nuk me degjoi me pare humbi ca leke, tani kush nuk degjon do te humbe serisht, sorry sorry dont u worry smiley

 

Per artikullin e Adrianit, nuk kam ç'te shtoj dhe as te heq. Qendronin. Mendoj se duke menduar ne menyr dialektike/rrjedhimore, (nga trafiku ka shum shitje karburanti por dhe shum CO2 e nga kjo ka shum te semure, gje qe favorizon shitjen e ilaçeve, pra rrit PBB te industrise farmaceutike, etj. etj.) , statistikat do te behen/dalin me te sakta, dhe do te dihet me mire se ku duhet investuar, ndonse kjo gje merret me mend ne menyre te pergjitheshme. 

Hunter, po merret si rritja e te ardhurave nga taksat si 'proxy' e rritjes te PBB(GDP), pasi shifrat mbi PBB qe jep INSTAT-i qenkan te dyshimta.

Taksat per proxy i rritjes GDP, se s'ka tjeter shpjegim. As me pastrimin e rritjes GDP nga inflacioni nuk eshte mundur ato shifra (+6% GDP tremujori I e inflacioni vjetor +2.2% ne gusht 2009 nuk ka se si ta nxjerresh -4.4%; +8% GDP ne 2008 e inflacioni vjetor +2.2% nuk si ta nxjerresh +2.8%  )

Ama te marresh taksat si indikator me te sigurte per parashikimin e rritjes te GDP te vertete (ku, si, ne ç'menyre?), kur vete GDP llogarit edhe ekonomine e zeze, nderkohe qe taksat llogariten mbi ate te deklaruar, kjo me mungonte. Bah

O hunter me shkrive gazit me shprehjen "vete GDP llogarit edhe ekonomine e zeze". hahahahahahahaha pranej shoku Sul thote qe kemi rritje 10 apo 15% sepse asnjoni nuk mund ta kundershtoje, pasi futet edhe ekonomia e zeze. Dhe kjo nuk ka si matet, se po u mat dmth nuk eshte e zeze, por thjesht qeveria e di, por taksa nuk i merr sepse punojne per ta. hahahahahahaha 

çar ka per te qeshur, budalla?!

Normativa komunitare SEC95 detyron gjithe Institutet Kombetare te Statistikave te marrin parasysh ekonomine e zeze kur llogarisin GDP sipas metodologjive te caktuara dhe Instituti Europian i Statistikave (Eurostat) vigjilon e certifikon vertetesine e ketyre te dhenave. 

Hunter, se po keqkuptohemi

1. Une e llogaris vete GDP dhe nuk marr parasysh fare ca te dhena te INSTAT.

INSTAT ka probleme serioze ne perllogaritjen e inflacionit dhe te perllogaritjes se prodhimit bujqesor ne modelin e tij.

2. Te dhenat e taksave jane nje proxy i mire por vetem nje proxy per trendin natyrisht kryesore jane te dhenat per TVSH por pasi i ben ca modifikime, duhet marre per baze vetem TVSH e papaguar parapagim ne dogane si proxy me i mire.

3.  Ekonomia e zeze perllogaritet ne GDP-ne qe llogarit INSTAT sipas modelit te tij por pjeserisht

 

Ne Shqiperi nuk ka rritje ekonomike. Ekonomia ne Shqiperi eshte fiktive, jo reale.

Civici eshte shume i paperqendruar ne shkrimin e vet; ndoshta eshte "shqipja" e sakatuar qe perdor ai qe e ben te palexueshem shkrimin, por qe gjithsesi, i ngjan nje vorbulle te turbullt ku i vetmi detaj i dukshem eshte vrima ku shkon uji; pra, titulli i artikullit.

Nuk mund te besh gjithe ate demagogji, duke perdorur 2-3 shembuj krejt te padetajuar...

Se pari, nese do ishte nje analize ekonomike e kuptueshme, e qendrueshme dhe qe synon te arrije dicka, do te duhej te rreshtonte ca shifra, ca paragrafe sqarues dhe mbeshtetes. Ai nuk e ben kete. Po ndoshta eshte "shqipja" e masakruar qe ka perdorur ky "profesor" "shqiptar" qe nuk di te perdore gjuhen e vet, qe e ben te paqarte... ndoshta jo...

Nje studim ekonomik i qarte qe do ja vlente te debatohej, do te ishte i formes:

Sa eshte PBB per 2009(deri me tani, ose nje parashikim i perafert duke u bazuar ne keto 3 tremujoret e pare)

Sa jane te ardhurat nga taksat, dhe cilat taksa merren parasysh. (TVSH-ja vetem nuk eshte aspak tregues... madje, eshte tregues sa c'mund te jete RTSH-ja)

Cfare ka eksportuar Shqiperia, dhe ne cfare mase;

Cfare ka importuar, dhe ne cfare mase...

........

Kur vjen fjala te taksat pastaj, duhet shpjeguar mire, nese me rritje ekonomike nenkuptohet gjendja ne arken e shtetit, apo me sakte, buxhetin e nje viti, apo per rritje reale ekonomike... Sepse nuk eshte e pavend te mendosh qe nje evadues fiskal i ben nje dem ndoshta te pallogaritshem arkes se shtetit, por nje "favor" ekonomik/financiar vetvetes dhe ndoshta nje numri te tere njerezish qe perfitojne nga ky. Meqe te tille duhet te kete plot, edhe humbjet ne arke duhet marrin seriozitet tjeter... Por qe duhen shpjeguar me qarte, dhe jo te flasesh kuturu.

.........

Te gjithe ne e dime, qe ne Shqiperi tregetohen mallra importi qe shume kollaj prodhohen dhe ne vend. Duke filluar nga fruta-perimet, e deri tek balta, tulla, tjegulla e pllaka... E kur vjen fjala per gjera kaq te thjeshta qe Shqiperia i importon, atehere me vjen keq, po cdo lloj mesimi apo leksioni per nje Ekonomi Ne Rritje, me duket mungese totale serioziteti. Dhe ne nuk jemi as vend si Anglia qe ka nje sistem bankar qe prodhon nje ton raki nga 10 kile rrush... Ne dhe bankat i kemi te huaja, dhe kapitalin e kane te huaj, dhe edhe remitancat shqiptare ne deget shqiptare reflektohen ne vende te huaja... keshtuqe situata eshte edhe me alarmante sesa duan ta pasqyrojne disa...

Duke mos folur me arithmetike te thjeshte pastaj, qe dakord, ne nje ekonomi qe rritet me 8% ne vit, brenda 9 vjetesh me rregull arithmetik ekonomia eshte dyfishuar; dhe sado dramatike qe te duket kjo rritje, perseri me nje rregull arithmetik te thjeshte, kupton qe dyfishimi  i nje ekonomie qe vlen 20 miljarde dollare ne vit, pas 9 vjetesh behet 40 miljarde, nderkohe qe popullsia rritet me ritme me te larta sesa rritja e te ardhurave per fryme popullsie ne nje shtet me ekonomi te tille, ku, te mos harrojme, leku i madh shkon ne vetem disa duar te pervecme...

Nese nuk po behet fjale per nje rast tragjik dhe katastrofik, qenkam une nuk e marr vesh anekdoten atehere, dhe prandaj nuk me vika per te qeshur.

Si gjithmone, Civici nuk do te jete ekonomist, do te jete opinionist ...

GentBlack & Prisonbreak..

Pas diskutimeve tuaja e kam ndjekur me me vemendje kursin e valutes... kryesisht dollarin te them te drejten...

shikoje 3-mujorin: http://finance.yahoo.com/q/bc?s=USDALL=X...

aty matet sa leke paguhet per nje dollar. Ulje e vleres dmth qe leku po forcohet dhe nje dollar e blejme me me pak leke. Une po shikoj qe ne shtator leku eshte forcuar.

Te mos keqkuptohemi, nuk po ju kundershtoj per ato qe thoni per Banken Qendrore, une nuk kam ndonje informacion. Thjesht me duket sikur borxhi nuk po i shqeteson tregjet. Interpretimi eshte qe gjate veres leku pati luhatje per shkak te situates te paqarte politike. Sipas ketij grafiku duket se sapo u krijua qeveria (megjithese qeveri .uti) leku po normalizohet.

C'lidhje ka "situata e paqarte" (per ty ndoshta, e paqarte) politike me luhatjet e lekut? Mos harrove gje te shohesh pak me me guzim realitetin ne sy, dhe te konsiderosh faktin qe:

1. Luhatjet u theksuan se tepermi me fillimin dhe gjate sezonit turistik. ku,

a. turistet e ardhur nga Kosova nuk perdornin leke por Euro, dhe fakti qe jane masa me e madhe e turisteve qe vizitojne Shqiperine, edhe diktojne valuten e tregut.

b. shqiptaret (refugjatet) e kthyer per sezonin turistik sollen me vete valuten e huaj, dhe tregun e gjeten gati per ta perdorur me Euro, pa i hyre fare dhimbjeve te kokes per te gjetur nje kambist, per te gjetur nje te dyte me kurs me te mire, e per te gjetur nje te trete pastaj qe ta shnderrosh perseri lekun e sapokonvertuar ne Euro sepse dhomat e hoteleve paguheshin me kollaj me Euro.

2. Biznesi ne Shqiperi funksionon me euro, sepse "partneret" kryesore te biznesit ne Shqiperi jane vende te eurozones; perkatesisht, Italia, Greqia dhe Gjermania. E nese do fusesh Kosoven, MiZ apo Felliqesidonine Shkupjane, edhe andej punohet me Euro.

a. Importet jane shume te larta, dhe behen vetem me Euro, (99% e rasteve) duke shkaktuar keshtu "firimin" e valutes Euro nga vendi yne duke krijuar keshtu nje mungese ne "eurostock" ne vend. Kjo sjell rritjen e cmimit te Euros dhe eshte sigurisht nje nga faktoret kryesore te inflacionit.

b. Te fitosh pike kundrejt dollarit ne kete stad, eshte gje e natyrshme, sepse nuk varet fare as nga ekonomia jote, as nga inflacioni, as nga shkambimet tregetare Shqiperi-Shba; varet vetem nga ekonomia dhe politika fiskale Evropiane qe kontrollon Euron. Nese Euro fitonte pike kundrejt dollarit ne Eurozone, te njejten gje mund te bente dhe leku ne Shqiperi, duke ruajtur te pakten parametrat e shkembimit Euro-USD. Nese kjo balance nuk do ruhej dot, atehere Shqiperia do te falimentonte financiarisht brenda nje dite te vetme.

Pra, situata, ne rradhe te pare, nuk ishte e paqarte, sepse nuk kish rendesi kush do fitonte, - Shqiperia konsiderohej dhe vazhdon te konsiderohet si nje shtet solid qe thjesht inkurajohet te reformoje institucionet dhe te luftoje dukurite antiligjore. Kaq. Por nuk ka asnje paqartesi aty, te pakten ne perkufizim politik.

Vitin tjeter, ne varesi te fluksit te turisteve dhe ne varesi te politikes se ruajtjes se cmimeve te produkteve dhe sherbimeve (qe mungon theksuar ne shqiperi); nese do kemi te njejtin fluks turistesh si sivjet, apo me te madh; atehere Leku falimenton perfundimisht. Megjithese nuk do ishte e pavend te thoshim qe ka falimentuar tashme, kur qeveria jone vete, kur flet per investime, flet gjithmone me valute te huaj; te pakten kur merren borxhe nga jashte... Leku falimenton sepse falimenton qeveria. Dhe po falimentoi leku, ka falimentuar ekonomia shqiptare, qe ne 80% te saj eshte ekonomi informale, fiktive, ne hije, ne te zeze.

Te pakten une keshtu arrij ta shoh.

zotrules,

po behet vone, po kete llogjiken e falimentimit te lekut e ke pak gabim. Nese Euro pranohet per shkembime tregtare thjesht dmth qe jo e gjithe Euro qe hyn ne vend kthehet ne leke, por perseri ka efekte. Thesht nese leku do forcohej 10%, me kete funksionim te ekonomise forcohet vetem 5%.

Me paqartesi nenkuptoj situaten politike. Ti bere zgjedhje ne qershor dhe deri ne fillim te shtatorit nuk dihej asnje gje per qeverine. Votat u ndane 50 e 50 dhe dije vetem se dy vete qe kishin qene kundershtare deri diten e zgjedhjeve do te formonin kualicion. Aty do te kete nje pikepyetje te madhe per vleren e lekut gjate gjithe 4 viteve te ardhshme, por te pakten per momentin shteti solid, sic e quan ti, po ecen, nuk ka ngelur ne vend.

Sot paradite pikat e exchange-it e blinin Euron me 135 leke dhe e shisnin me 135.7 - 136 leke. Sic duket erdhi momenti qe leku te ortekesohet. Ajo qe nuk dihet eshte distanca qe do te pershkoje orteku. Me siguri qe BSH do te vazhdoje te beje levizjen e gabuar te radhes duke shitur Euro ne kembim te lekeve. Kjo sdo te beje gje tjeter vecse do te zgjase ne kohe (te themi jo me shume se 1 muaj) ankthin e renjes se ortekut, duke rritur ndjeshmerine ndaj fatalitetit. 

Sic duket, sistemi bankar (bankat er nivelit te dyte) pritet te kolapsohet  shpejt dhe kjo jo per shkak te krizes ekonomike boterore apo te menaxhimit te keq te tyre, por thjesht per keqmenaxhim te kopetencave nga BSH-ja, qe vazhdon te mbeshtese financiarisht nje qeveri te papergjegjeshme. 

 Gre, ne lidhje me LEK/USD nuk ke aspak te drejte pasi USD nuk eshte monedha dominuese as shkembimet tregtare te vendit, as ne kursimet, as ne kredite dhe as ne rezerven valutore. Ti e di mire qe dominon rendshem euro ne masen 80%. Dhe de facto Leku sillet sikur te jete pegged me Euron prandaj krahasimet behen ne Euro. Une kur kam folur per parashikim kursi kembimi e kam bere kete gje me euron.

Sot Euro ka fixing 136.23 nga BSH dhe ne treg valutor te lire kuotimet jane edhe me larte.

Thyerja e breakpoint 136.2 e veshtireson jashtezakonisht poziten e lekut, kurse psychological breakpoint eshte 140 sidoqofte po procedohet sipas dinamikes qe parashikova. Kam frike gjithsesi se nqs 140 Leke thyhet me shpejt se nentori, Leku do te vihet ne pozite jashtezakonisht te veshtire madje te frikshme...

Prisonbreak nuk jam dakort me ty ne lidhje me solvencen e bankave shqiptare. Gjendja nuk eshte aq alarmante. Mos harro qe ilikuid nuk do te thote insolvent por keqmenazhimi i likuiditetit nga BSH mund te sjelle veshtiresi po jo pasojat qe the ti. Fatmiresisht gjendja e bankave meme ne permiresim si Raiffeisen International, Intesa Sanpaolo, Socgen dhe bankave greke mendoj se eshte nje faktor shume i forte sepse ne rastin me te keq do te kete ndonje emergency loan. Sa per BKT kjo me eshte dukur banka me e cuditshme dhe nuk do te jepja kurre garanci per kete dhe duhet pasur kujdes se mos na jep ndonje goditje te rende duke qene se eshte edhe banke sistemike...

Kemi nje guvernator qe ka mbaruar universitetin e Kamzes dhe nje minister financash qe ka mbaruar po ate universitet te famshem te Kamzes...mos po kerkojme pak si teper nga keta te dy?

 

 

 

 

 

 

 

Gent, Fullani ka mbaruar per finance ne fakultetin ekonomik te univeristetit shteteror Tirane ne 1977. Megjithate edhe sikur te kishte mbaruar ILB-ne ne vitin 1977, eksperienca e punes dhe deshira per te mesuar jane me shume se nje universitet. Politiken monetare ne BSH nuk e ben vetem Guvernatori, kjo i eshte besuar bordit te mbikqyrjes qe perbehet nga 9 persona, ku midis tyre eshte dhe Civici. Vendimet merren mne menyre kolegjiale dhe me shumice te thjeshte votash. Pak me siper, une i kerkova Civicit te me jepte vetem 2 shifra, te cilat megjithese ligjerisht duhet te ishin bere tashme publike, po fshihen.

Duket qarte qe me vendimet e saj Bordi i Mbikqyrjes ka shkelur rende ligjin per Banken e Shqiperise dhe vecanerisht nenin 30 te tij. Dhe ky nuk eshte gabim, por faj. Ashtu si me rastin e rruges se kombit, ku qeveria mbrohet se vendimet kane qene kolegjiale, edhe ketu nese prokuroria do te hetoje, te njejtin fenomen do te hase. Megjithate, kam pershtypjen se jo te gjithe antaret e bordit kane firmosur per vendimet qe jane ne  kundershtim te hapur me ligjin ne fjale. E njeri nga keta mund te jete dhe Fullani, apo Civici.

GentBlack; ".... duke qene se eshte edhe banke sistemike..." 

 

ç'eshte kjo ; sistemike. Mund te na i sqarosh, te lutem. 

Gent,

ne rradhe te pare jam dakort me ty dhe kunder prisonbreak per sistemin bankar. Gjithashtu perkrah mendimin qe Banka duhet te nderhyje dhe te japi sinjale qe synon ta mbroje lekun.

Ajo qe dua te them eshte qe ju po fokusoheni shume tek efekti i veprimeve te Bankes Qendrore ne borxhet dhe po harroni faktore te tjere qe ndikojne kursin e kembimit.

Sot kishte dhe nje artikull ne Balkanweb qe perdorte gjuhe si "Euro arriti piken me te larte kete vitin e fundit". Kjo lloj gjuhe nese kthehet ne mendim te pergjithshem mund ta realizoje qellimin edhe pa dashje.

shikoje dhe Euron: http://finance.yahoo.com/q/bc?s=EURALL=X...

grafiku eshte per dy vitet e fundit. Megjithese kriza e goditi gjithe boten ne vere te 2008'es, leku filloi te zhvleresohej ndjeshem vetem ne fillim te 2009'e kur filloi te trashej retorika e zgjedhjeve. U duk pak permiresim ditet e zgjedhjeve (qe gjithashtu pati nje flux emigrantesh), por zgjatja e krijimit te qeverise gjithashtu pati efekt.

une e shoh qe ka tre muaj qe po rritet Euro dhe ti e interpreton kete si "crawling peg", po une po them qe kjo mund te jete edhe per shkak te pasigurise qe ka egzistuar keto 6 muaj. Me formimin e qeverise pati nje permiresim qofte per dollarin qofte per Euron, por kete jave filloi keq. Ja disa arsye pse leku po vazhdon te zhvleresohet me gjithe faktin qe tani kemi nje qeveri:

1. Qeveria e krijuar nuk po jep ndonje sinjal qe e merr seriozisht stabilitetin makroekonomik. (asnje gje per borxhin, degjojme vetem statistikat e INSTAT)

2. Ke akoma nje opozite qe nuk ka hyre ne parlament.

3. Ministri i Financave sapo deklaroi ne fillim te kesaj jave qe te ardhurat kane rene ndjeshem.

4. Vendi dhe gjithe bota eshte akoma ne krize ekonomike

ndoshta duhet te konsiderosh edhe keto para se te flasim per Banken Qendrore

dhe dicka tjeter.... te mos e bejme si kjo thenia me poshte:

If I say every year: there will be war; there will be an asset market crash; there will be a recession; there will be famine; we will run out of oil - eventually I'll be right.


eee, sot neper gazeta qarkullon xhevahiri me i fundit i qeverise se xhevahireve, Bode deklaron "nuk eshte dobesuar leku, eshte forcuar Euro"

 

GSH, Fullani: Leku i qëndrueshëm. Mos ushtroni presion në treg

» Dërguar më: 24/09/2009 - 13:45    

• 

Në tregun valutor Euroja ka patur një forcim me 2,8 pikë brenda një dite dhe me 4,3 pikë gjatë javës së fundit. Guvernatori i Bankës së Shqipërisë u ka bërë apel agjentëve ekonomikë që ta lënë lekun të ndikohet vetëm nga kërkesë-oferta e tregut.

TIRANE- Guvernatori i Bankës së Shqipërisë, Ardian Fullani u ka bërë apel agjentëve ekonomikë që të mos ushtrojnë presione në kursin e këmbimit dhe ta lënë lekut të ndikohet vetëm nga kërkesë-oferta e tregut. Sipas kreut të Bankës Qendrore, monedha kombëtare është e sigurt dhe e qëndrueshme dhe do të përdoret deri sa Shqipëria të integrohet në Bashkimin Europian.

"Ta lëmë kursin e këmbimit të qetë. Cdo lëvizje e qetë e kursit të këmbimit do të jetë padiskutim me mjaft interes për ekonominë shqiptare dhe në favor. Të gjitha reagimet afatshkurtra, sic është demonstruar disa herë dhe më së fundi ditët e para të javës, kanë një kosto financiare individuale për ata që e ndërmarrin dhe njëkohësisht një kosto financiare për ekonominë shqiptare. I ftoj të gjithë axhentët ekonomikë të gjykojnë me ftohtësi mbi përfitimet e monedhës kombëtare si instrumenti më i mirë afatgjatë për ruajtjen e kursimeve të tyre dhe si zbutësi më i madh i luhatjes së vlerës së pasurisë. Leku për Shqipërinë ka qenë, është dhe do të mbetet një monedhë e suksesshme. Kjo monedhë shërben si ankorë për të gjitha iniciativat tona europiane. Ne aty kemi lidhur suksesin afatgjatë të ekonomisë. Në 17 vitet e fundit leku ka ditur t’i bëjë ballë presioneve inflacioniste dhe presioneve të tregut të huaj. Leku duhet lënë i qetë. Ai do të na shërbejë deri në portat europiane.
Ndërkonë në tregun valutor monedha evropiane, euro, vazhdon të forcohet kundrejt monedhës shqiptare, lekut, edhe në krahasim me një ditë më parë, kur kishte arritur kuotën më të lartë të vitit në këmbimet valutore." - deklaroi Fullani

Sot një euro është blerë në tregun valutor mesatarisht me 137,3 lekë dhe është shitur me 138,5 lekë, ndërsa një ditë më parë një euro blihej mesatarisht me 134,5 lekë dhe shitej me 135,1 lekë, duke patur një forcim me 2,8 pikë brenda një dite dhe me 4,3 pikë gjatë javës së fundit.

Ndërkohë, në të njëjtën ditë të vitit të kaluar, një euro është blerë në tregun e këmbimeve valutore mesatarisht me 123,7 lekë dhe është shitur me 124,2 lekë, duke patur një forcim prej 13,6 pikësh.

Në fillim të këtij viti, një euro blihej me 123,3 lekë dhe shitej me 123,8, ndërsa gjatë vitit të kaluar, euro e kishte kuotën më të lartë të këmbimit ndaj lekut në muajin mars, kur blihej me 125,3 lekë.
(s.g/BalkanWeb)

Gre, ne fakt nuk eshte si thua ti.

Ne breakpoint 1.472 kam thene te shitet Euro, dhe ne fakt dolllari do ta coje euron poshte 1.4 se shpejti.

Kurse per lekun pika e rezistences 138 u thye sot, dhe keshtu tregu do te precipitoje tek 140 qe eshte psychological breakpoint.

I vetmi mjete efektiv eshte cuarja e baserate menjehere ne 8% dhe bonot e thesarit mbi 10% (ne kete menyre afrohet baserate me bonot e thesarit qe kane nje spread aq te madh se e bejne efektivitetin e BSH te duket qesharak)

Gjithashtu garanci 100% per depozitat. Vetem kjo stabilizon lekun tek 140 euro qe mendoj se eshte kursi me i pershtatshem per momentin.

Nderkohe qe USD ne 100 leke mendoj se do te jete se shpejti dhe kjo do te jete po ashtu e pershtatshme.

 

 

Sipas kreut të Bankës Qendrore, monedha kombëtare është e sigurt dhe e qëndrueshme dhe do të përdoret deri sa Shqipëria të integrohet në Bashkimin Europian.

 

  Pse ben kete deklarate?

Ka aludime se leku do hiqet me perpara nga qarkullimi?

Sa me afer hyrjes ne BE aq me shume do shvlersohet leku, prandaj nuk eshte ide e keqe te rritet perdorimi i euros sa me shume.

Sepse pati nje deklarate para ca ditesh nga Berisha po per kete gje. Te zevendesohej leku me euron.

Puna eshte, se per ekonomine qe kemi ne, shtetit tone do t'i duhet te grumbulloje rreth 20 miljarde euro qe te filloje zevendesimin. Duhet te pakten nje GDP ta kesh me Euro. Kuptohet, do te heqesh shpenzimet dhe duhet te kesh edhe nje fare depozite. Nuk mund te presesh qe qe vitin e pare zevendesimi te kete efekt "pozitiv". Viti i dyte duhet te jete me i veshtiri, dhe i treti, normalizimi. Per kete ama, duhet te kesh siguruar me pare te ardhura te mjaftueshme cdo vit, dhe keto te jene ne valuten euro. Perndryshe, do te kthehemi ne nje vend si puna e Malit te Zi qe ka 1000 pronare. Me nje fjale, po nuk pati prodhim te brendshem; po nuk kalove shpenzimet e importit me te ardhurat e eksportit, eshte nje aventure qe nuk duhet cuar ne mend. Dhe per sa kohe qe Shqiperia te jete vend qe importon domate, kastraveca, duhan!!!, mish, peshk, nga te gjitha frutat dhe perimet, madje edhe pijet dhe uje te pijshem!!!, atehere nuk ke ekonomi te mjaftueshme per te perballuar zevendesimin e lekut me euro.

Plus, dyshoj qe do te gjendej nje shtet ne BE qe do te mbeshteste Shqiperine ne ate pike sa te ofronte emetimin e nje shifre eurosh vetem per te krijuar nje buxhet stabel te Shqiperise, sepse nuk ka rendesi per cfare shume behet fjale, eshte nje mase negative per inflacionin e euros ne gjithe eurozonen.

sa per te qene serioz ne kete pike.

PS: duhet te kesh edhe qeveri serioze, e jo langaraqer te paafte...

Mbaj mend qe Pangoja deklaronte nje dite(kur ishte ende ne detyre) te ardhurat nga turizmi ishin aq e kaq, mirepo, sic thoshte ai, Shqiperise nga ana tjeter ne nje vit, po nga turizmi, qe shqiptaret kishin preferuar ta benin jashte shtetit, i kishin ikur diku te 700 000 000 euro. (shtateqind miljon)

Me nje llogari te thjeshte arithmetike i takonte qe turiste jashte shtetit per nje vit, nga Shqiperia te kishin ikur 70 000 veta, dhe secili prej tyre te kishte shpenzuar te pakten 10 000 euro.

As turistet amerikane nuk shpenzojne aq, as Greqia nuk pret qe nje turist i huaj te shpenzoje aq leke ne Greqi, as ne Amerike nuk i shpenzon aq leke, madje as ne Tokio apo Moske!

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).