A e ka pasuruar letërsinë europiane letërsia shqipe?

Ç'kuptojmë me vlera europiane? Objektivisht, letërsia shqipe bën pjesë në atë tërësi që quhet letërsi europiane, sepse gjeografikisht Shqipëria i përket Europës. Për të gjykuar nëse letërsia shqipe ka apo nuk ka vlera europiane, në këtë shkrim nuk do të nisemi nga pikëpamja gjeografike, por nga pikëpamja estetike. Dihet se tekstet letrare që botohen në Europë, u përkasin disa niveleve: ka tekste të dobëta, tekste mediokre, tekste mesatare dhe tekste me cilësi të lartë. Vlerat e vërteta letrare europiane nuk përfaqësohen nga librat e dobët, mediokër dhe mesatarë të shkrimtarëve francezë, anglezë, gjermanë, italianë, spanjollë, portugezë, grekë etj., por nga veprat letrare që me prurjet e reja substanciale dhe formale, me cilësinë e tyre të lartë e pasurojnë kulturën e kontinentit tonë. Objektiviteti shkencor na detyron të themi se letërsisë shqipe i kanë munguar autorë madhorë, me vepra tejet origjinale dhe me karakter universal si Dantja, Shekspiri, Servantesi, Gëtja, Balzaku, Floberi, Bajroni, Bretoni, Sen-Xhon Persi…
Nuk mund të thuhet se kanë medoemos vlera letrare të larta të gjitha librat që botohen në Europë, që mund të shiten me miliona kopje nëpër libraritë e Europës, siç është rasti i romaneve të belges Amelie Nothomb, të brazilianit Paolo Coelho, të amerikanes Danielle Steel etj. Në trashëgiminë letrare të kontinentit tonë përfshihen vetëm ato vepra që çelin shtigje të reja në zhvillimet estetike europiane dhe bëhen pjesë e debatit letrar europian. Nga informacioni i derisotëm, nuk del se kjo gjë ka ndodhur me shkrimtarët shqiptarë. Në një studim të tij të kohëve të fundit për letërsinë e Europës Juglindore, kritiku i njohur amerikan, Harold Blum veçonte si shkrimtarë të shquar serbët: Ivo Andriç, Danilo Kish, Vasko Popa dhe grekët: Kavafi, Seferis, Elitis, Kazanzaqis. Me keqardhje vura re se ai nuk zinte ngoje ndonjë shqiptar. Besoj se dalzotësit e letërsisë shqipe nuk mund ta akuzojnë Blumin si filoserb, si filogrek apo si antishqiptar! Si kriter përcaktues të vlerave europiane të letërsisë shqipe, dikush përmend çmimet letrare që ka marrë ndonjë autor. Është folur e përfolur se si funksionon sistemi i dhënies së çmimeve letrare, për rolin që luajnë interesat komerciale të botuesve në dhënien e këtyre çmimeve. Pa u zgjatur më tej me këtë çështje, atyre që tundin triumfalisht flamurin e çmimeve letrare, dua t'u kujtoj se katër shkrimtarët më të mëdhenj të shekullit XX: Proust, Joyce, Kafka, Borges (sipas Hector Bianciotti-t) nuk kanë marrë Çmimin Nobel!
Ata që flasin për vlerat europiane të letërsisë shqipe, duhet të jenë të vetëdijshëm se nuk janë bërë përpjekjet e domosdoshme për t'u dhënë mundësi publikut dhe estetëve europianë t'i njohin veprat më të mira të autorëve shqiptarë përmes përkthimesh cilësore dhe studimesh krahasimtare. Mendoj se vlerat e njëmendta të letërsisë shqipe nuk mund të mbrohen duke u frymëzuar nga "patriotizmi letrar", nga albanocentrizmi apo nga megalomania, të cilën e kemi trashëguar si atavizëm qoftë nga e kaluara e largët, qoftë nga periudha e monizmit, por duke u nisur nga sensi kritik, nga objektiviteti shkencor. Të thuash se veprat e Naimit, të Fishtës, të Mjedës, të Poradecit nuk radhiten midis vlerave më të larta të letërsisë europiane, nuk do të thotë aspak të mohosh rëndësinë e tyre, rolin e tyre të pazëvendësueshëm në rrafshin kombëtar. Çdo studiues apo njohës i letërsisë shqipe e di se poetët tanë romantikë, të kushtëzuar nga rrethanat historike dhe kulturore të vendit, të cilët i përkisnin apo të vendit ku jetuan, nuk e pasuruan dot me vlera të reja dhe origjinale romantizmin europian. Balada "Lugati" e Ndue Bytyçit, për të cilën kam botuar një studim të veçantë, është shkruar rreth njëqind vjet pas botimit të baladës "Mbreti i pyllit" të Goethe-s, me të cilën ka ngjashmëri. Pavarësisht se si tekst në vetvete balada "Lugati" ka vlera letrare të mirëfillta, nuk mund të themi se ajo e pasuron letërsinë europiane. Shembuj të përafërt mund të sjellim edhe nga letërsia e re shqipe. Ndonëse teksti "Ura me tri harqe" ishte një risi për letërsinë tonë, pasi ke lexuar romanin "Ura mbi Drin" të Ivo Andriçit, të botuar dhjetëra vjet para veprës së Kadaresë, bindesh se autori shqiptar nuk e ka pasuruar letërsinë europiane me ndonjë prurje origjinale. Një nga shkaqet kryesore që ka penguar integrimin e vlerave të letërsisë shqipe në tërësinë e vlerave të letërsisë europiane, ka qenë prapambetja estetike e shkrimtarëve shqiptarë. Edhe autorë madhorë si Fishta, Mjeda, Poradeci apo Noli në pikëpamje estetike qenë rreth pesëdhjetë apo njëqind vjet prapa kolegëve të tyre europianë. Megjithëse dinin disa gjuhë të huaja, në tekstet e tyre letrare apo publicistike nuk ka referenca për futurizmin, për kubizmin, për dadaizmin, për surealizmin…
Pak a shumë e njëjta gjë ka ndodhur edhe me autorët e mëvonshëm të shekullit XX. Madje, edhe pas heqjes së pengesave politike dhe ideologjike në vitet nëntëdhjetë të shekullit të kaluar, tek autorët e rinj u vu re prirja për të imituar lëvizje letrare të tejkaluara prej kohësh si dadaizmi, surealizmi etj. Prapambetja estetike në Shqipëri është kaq e madhe sa edhe sot e kësaj dite ka shkrimtarë e studiues që nuk i kanë të qarta koncepte të tilla si letërsi moderne, letërsi moderniste dhe letërsi postmoderniste…
Meqenëse shkrimtarët shqiptarë nuk morën pjesë në lëvizjet letrare europiane, siç ndodhi me rumunët, të cilët krijuan grupe të fuqishme surealiste, nuk mund të bëhet fjalë për themelimin e ndonjë lëvizjeje letrare në Shqipëri. Ndryshe ndodhi në Serbi ku në vitet njëzet të shekullit të kaluar u themelua lëvizja letrare e quajtur zenitizëm (Drazhen Katunari&ccedilsmiley. Megjithëse përfaqësuesit e zenitizmit kishin pikëpamje nacionaliste dhe i kundërviheshin qytetërimit perëndimor, ata botuan disa manifeste letrare. Me këta shembuj që përmenda më sipër, desha të theksoja se pa një veprimtari estetike origjinale dhe të larmishme, është e vështirë ta pasurosh kulturën europiane me vlera letrare.
Përse nuk kemi
vlera europiane?
Nuk kemi dhe nuk do të kemi vlera letrare europiane për sa kohë që nuk do të ketë konkurrencë të vërtetë në shkallë kombëtare. Edhe në shekullin XXI, letërsia shqipe mbetet e parcelizuar, letërsi principatash: letërsia e Shqipërisë (së 1913), letërsia e Kosovës, letërsia e shqiptarëve të Maqedonisë etj. Midis shkrimtarëve të trojeve shqiptare mungon një komunikim intensiv, i institucionalizuar, i organizuar.
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që në Tiranë dhe në Prishtinë do të zhvillohen simpoziume dhe seminare me nivel të ulët shkencor, sa për të kaluar radhën, të cilat rrallëherë i trazojnë ujërat e konformizmit dhe u japin një shtysë të re proceseve letrare.
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që shkrimtarët nuk do të quhen të tillë për shkak të kontributeve të vërteta letrare, po për shkak të pompimeve, të reklamimeve dhe të glorifikimeve të ndonjë fletushke bulevardeske, për sa kohë që në ekranet televizive dhe në valët e radios do të luajnë rolin e studiuesit të letërsisë individë jokompetentë, analistë që merren me fushatat zgjedhore, me krizat financiare etj.
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që nuk do të veprojnë mekanizmat e përzgjedhjes e të vlerësimit real të letërsisë; për sa kohë që do të ketë juri letrare të instrumentalizuara e të politizuara, të përbëra nga mercenarë, të cilët pa iu dridhur dora do t'u japin çmime autorëve apo librave mediokër. Ndër rastet e shumta skandaloze, po përmend rastin kur një libri me kujtime (memorialistik&eumlsmiley iu dhe çmimi i romanit!
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që pushtetarët do të ndërhyjnë në jetën letrare, do të dhunojnë kufirin e Republikës së Letërsisë ku nuk shtrihet pushteti i tyre. Ndërhyrja e pushtetarëve merr edhe përmasa komike kur ata orvaten të inskenojnë tablonë mitologjike "Kurorëzimi i Homerit nga muzat", duke përdorur praktika që të kujtojnë regjimet totalitare.
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që shteti do t'i keqtrajtojë shkrimtarët, siç është rasti i përfaqësuesit të tij më tipik, Ylli Pangos, i cili, në emër të një qeverie që pretendon se do të integrohet në Europë, kusaroi në mes të ditës selinë e shoqatës së shkrimtarëve. Qeveria bën mirë kur përpiqet t'i pajisë me kompjuter e me internet edhe nxënësit e shkollave të fshatit, por është e pafalshme mospërfillja e saj e plotë ndaj shkrimtarëve, mosinteresimi për t'iu siguruar disa kushte të domosdoshme që do të favorizonin krijimtarinë e tyre.
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që shkrimtarët e Shqipërisë nuk do të botojnë dot një organ letrar, dukuri që mund të haset rrallë edhe në vendet më të pazhvilluara të botës. Shteti e ka për detyrë të subvencionojë botimin e autorëve të shquar të traditës së gjallë dhe të autorëve bashkëkohorë, t'u japë bursa shkrimtarëve më të talentuar, të mbështetë fondacionet që do të ndihmonin për zhvillimin e letërsisë, të organizojë sistemin e mecenatizmit.
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që tekstet shkollore për letërsinë do të lihen në dorë të "ustallarëve" që nuk kanë kompetencë shkencore, që nisen vetëm e vetëm nga interesa fitimprurëse.
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që në fakultetet e letërsisë do të japin mësim edhe pedagogë të rëndomtë, të cilët nuk janë shquar as si shkrimtarë, as si studiues, që nuk kanë përvojë, që janë emëruar në këtë apo atë post me të mbaruar studimet thjesht për shkak të militantizmit partiak.
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që do të mbizotërojë mendimi se shkrimtar mund të bëhet kushdo, pa talent, pa kulturë, pa punë të stërmundimshme, pa përvojë, mjafton që të nxijë letër dhe të ketë para me thes; për sa kohë që shkrimtarët tanë provincialë nuk do të çlirohen nga marrëzia e madhështisë, nuk do ta kuptojnë se vlerat virtuale nuk janë vlera reale. Në kafenetë e Tiranës, shpeshherë mund të dëgjosh autorë shqiptarë që mburren se i kanë tejkaluar Alain Robbe-Grillet-në e Nathalie Sarraute-in, se librat e tyre kanë nivelin e nobelistëve!
Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që në vend të një kritike letrare profesionale, të çliruar nga skemat, nga udhëzimet e partisë në pushtet dhe nga idhujtaria, do të mbizotërojë një kritikë klienteliste; për sa kohë që dikush do të ketë guxim të shkruajë se ca romane diletantësh apo provincialësh i bëjnë nder letërsisë kombëtare; për sa kohë që dikush nuk do të ketë turp të deklarojë publikisht se e pasurojnë letërsinë botërore disa autorë që janë të zakonshëm edhe në Shqipëri! Një megalomani e tillë të kujton mendësinë e shqiptarëve të paditur, të cilët pandehnin se një pushkë e shtënë në një humbëtirë nga një bashkëfshatar i tyre, kishte bërë jehonë deri në Paris, siç e dëshmon kënga e mëposhtme: "Pushka jote, o Mete, krisi,/ U dëgjua te Parisi!…"
Megjithëse kam rreth një gjysmë shekulli që lexoj letërsi, nuk mund të them se shkrimtarët shqiptarë e kanë pasuruar letërsinë europiane me ndonjë problematikë, me ndonjë temë, me ndonjë ide, me ndonjë personazh, me ndonjë strukturë apo teknikë të shkruari të panjohur prej saj. Edhe në arritjet e tyre më të mira, shkrimtarët shqiptarë kanë ndjekur (shpeshherë me vonesë të madhe) zhvillimet letrare europiane, kanë imituar modelet letrare europiane.
Sot, në një kohë kur flitet shumë për integrimin rajonal në rrafshin politik e ekonomik, mendoj se do të ishte e udhës të flitej edhe për integrimin rajonal në rrafshin kulturor, përkatësisht letrar. Duke u integruar në rrjedhat letrare ballkanike, do ta kishim më të lehtë të integroheshim në rrjedhat letrare europiane. Vetëm pasi të kemi krijuar vlera letrare që do të imponohen në kuadër të letërsisë ballkanike, mund të mëtojmë të krijojmë vlera të tilla të larta edhe në kuadër të letërsisë europiane.
Problemin që trajton akademik Rexhep Qosja në ligjëratën e tij "Zhvillimi i shpejtuar i letërsisë shqipe", e ka shpalosur në shtyp disa kohë më parë edhe shkrimtari Moikom Zeqo, i cili ka theksuar se letërsia shqipe është estetikisht e prapambetur, është një letërsi provinciale. Pa u shkëputur nga provincializmi, as që mund të bëhet fjalë që letërsia shqipe të ketë vlera europiane…
Ndaj përfundimeve që nxjerr R. Qosja në studimin e tij, kohët e fundit, në shtypin e përditshëm janë botuar reagimet e disa autorëve shqiptarë. Në këto reagime, të bie në sy sidomos gatishmëria për t'iu kundërvënë pa medituar, pa pritur të kristalizohen mendimet. Nxitimi për të mbrojtur e për të vënë në vend nderin e marrun të "letratyrës shqype", të kujton malësorët e kanunit që rrëmbenin armët për të ndëshkuar atë që i kishte prekur në "namuz"!
Studiuesit europianë na mësojnë se hagjiografia është shërbimi më i keq që mund t'i bëhet një autori. Ëitgenstein-i ka vënë në dukje domosdoshmërinë e zotërimit të një kulture të gjerë gjatë procesit të vlerësimit estetik të një vepre apo të një letërsie të caktuar.
Vetëm ata shkrimtarë dhe studiues shqiptarë që kanë aftësinë ta shohin të vërtetën në sy, që janë të prirë t'i vlerësojnë objektivisht vlerat tona të njëmendta, janë në gjendje ta sheshojnë rrugën për të arritur atje ku dëshirojmë, në mënyrë që edhe letërsia jonë të ketë vepra origjinale, të cilat do ta pasurojnë letërsinë europiane dhe do të qëndrojnë përkrah vlerave më të mira të saj. Po të kemi parasysh se, sipas historianit të letërsisë shqipe Dhimitër S. Shuteriqit, letërsia është pararoja e kulturës shqiptare, problemi që ka trajtuar R. Qosja ka rëndësi shumë më të madhe sesa ajo që mund të duket në shikim të parë. Meqenëse "eksporti ynë kulturor" përbëhet kryesisht nga veprat letrare, do të ishte e natyrshme, por edhe e domosdoshme që shteti shqiptar me organizmat dhe mekanizmat e tij ashtu siç bëjnë të gjitha shtetet europiane, t'i jepte përparësi mbështetjes ndaj letërsisë cilësore, sidomos përmes projekteve që do të bënin të mundur përkthimin e veprave të autorëve shqiptarë, të cilat estetikisht qëndrojnë më lart.

108 Komente

Eeehhh... po dihej mer. Shum u vonu. Bast qe per ket muhabetin e "vlerave europiane" do dalin 24 kumtesa dhe 46 artikuj gazetash, pa permendur te ashtuqujtmet "sprova". Fjala "vlere" do behet irrituese e lekures dhe syve, me efekte anesore edhe mbi aparatin tretes, sic u be fjala "identitet" ca kohe me pare. E bukura eshte se ne Enverin e kritikojme qe pse donte me hap "shtigje te reja, te pashkelme". Letersine po e bejme helaq pikerisht pse nuk ka bere kete. Nejse mo. This is no news. Te kesh bisht, t'a presin; te mos kesh, t'a vene. Show must go on!

Borhesin dhe Xhojsin nuk i ka bere te madh fakti qe njihnin dadaizmin apo surealizmin. Ashtu si Ivo Andric ne Serbi nuk duket se ne te famshmin "Ura mbi Drin" ka ndonje gjurme te modernizmit apo postmodernizmit. Fakti qe shkrimtaret shqiptare nuk njihnin apo nuk permendnin keto rryma letrare nuk justifikon asgje. Gjithashtu mungesa e nje letersie kombetare dhe jo te parcializuar nuk mund te quhet justifikim. Pastaj nuk kemi pse ankohemi shume. Gjithe shekulli i XX-te ne Evrope nxorri 6-7 emra qe do lexohen dhe pas 3-4 shekujsh dhe ne gjithe historine ato emra shkojne ne 10 apo 20. Veshtire qe nje popull i vogel dhe per shume kohe i pazhvilluar te nxjerre 1 emer te madh ne letersi.

Emo.

Nje nga huqet e Shqiptarit ( me e keqja) nuk eshte ajo qe nuk nderron mendim, sepse gjithkush eshte i lire te kete idet e veta, po huqi te mos lodhet se sa eshte e drejte ajo qe thuhet.

Ne nje antologji Italiane e viteve '70, ne pjesen qe fliste per historin  letersis se Ballkanit, vendi yne "perfaqsohej" me librin "Pse?" te S.Spases.

 Kishte nje koment mbi temen qe paraqet libri, plus kesaj shtonte edhe ate qe shkrimtaret Shqiptare (ato pak qe kishim) ishin te dhene mbas shkrimeve mbi njohjen e jetes, dhe psikologjise sipas menyers se tyre, diçka origjinale.

Ndersa letersia e realizmit soc, eshte nje letersi oborri, pa vlera te veçanta.

 

 

Ne nje antologji Italiane e viteve '70, ne pjesen qe fliste per historin  letersis se Ballkanit, vendi yne "perfaqsohej" me librin "Pse?" te S.Spases.

Kjo eshte shume infernale. Ket as Hygoi nuk do e pershkrute dot tamam, aq mizerabel eshte si fakt.  smiley

PS T'kishin marre te pakten "Lulja e Kujtimit" te F. postolit.

T'kishin marre te pakten "Lulja e Kujtimit" te F. postolit.

Pyt i cun qe kom ktu njit:

A eshte ky ai libri qe lexon Yllka Mujo tek "I Teti ne Bronx"?

Qe e kishin vene "the film makers" si shenje te ambiguitetit te kesaj familje; hem me Levizjen, por edhe me disa mbeturina mikro-borgjeze ne koke, se helbete baben doktor e kishte kjo goca, qe ishte fejuar me nje italofil! smiley

 

Me rrespekt

Vorrabomsi nga Broksi! smiley

 

 

T'u rrit nera!

Ky kafsha e paska @i kongen e paska bo si konge "minoritetesh te paintegruara dhe pa nje adrese te sakte"!

Sidomos tekstin i' here, qe une e kam fiksim tek kenget shqiptare! 

Ej, ate dite une e solla kete kengen per ate A-ne qe fusin tironsit neper fjale dhe qe e kishte permen edhe Emo!

Axhak, Aborr, Baekon etj! smiley

Po administrata e pa t'arsyeshme me e hjek dialogun tone!  

P.S.

M'a kape i' cike televizionin e ri qe ishte licensu n'Shqipni!

TJTVBC! Tata Junior TV i Bajram Currit! smiley

Televizion per robt qe jane bo baballare ne moshe te re, kryesisht ne Malsine e Gjakoves, dhe Rrafshin e Dukagjinit! smiley

Shqiperia Po Ndryshon per Zotin, Shqiperia Po Ndryshon!

i nerum,

kenge jevgjish jane bo te gjitha, por i ka qit tekstin ne drite, te pakten e msojne brezat e rinj. Xhanem as une plaka se dija ket kange smiley

Qe shqiperia po ndryshon, ky eshte i vetmi fakt i pakundershtueshem i diteve tona !

se qysh po ndryshon pastaj, ka shume teza smiley

por une besoj se shqipria ne ndryshim konstant ka qene perhere, pergjersa ne asihere se kemi mbledh menjen se ca jemi e ku jemi. 

kjo do te thote qe jemi popull moBILE smiley smiley

n'levizje t'pashterrshme smiley

kjo do te thote qe jemi popull moBILE

moBILE nuk ka vallaj! smiley

 

Xhanem as une plaka se dija ket kange

Ndoshta s'e ke dit' me kete tekst por jam i sigurte qe versionin PG e ke degjuar! smiley

E ka kenduar Meliha Doda me ate grupin e lezetshem te Vlores!

Vargjet ishin...

Dilni shihni ju thellezat-o

Qe e marrin vallen shtruar-o

Fatkeqesisht, une kete versionin vlonjat e kam vetem ne audio-kasete, dhe nuk mund ta hedh ne Internet!

 

I respektum je. Premtimin e ma. Me fakte/vepra, jo llogje pazari.

E ke bo hak ket qe vje (nqse s'e kishe pa ma par; otherwise, ma bo kabull):  smiley


Vijnë pampurat, mi none
Bregut detit.
O dilni shifni, mi none,
Asqert e mretit!
Djemt e ri o mi none
Qy po i çojshin.
O gjysa qajshin, mi none,
Gjysa knojshin.
Gjysa qajshin mi none,
Gjysa knojshin
O nga nji letër mi none
Me lot e çojshin!
O në mos ardhshim, mi none
Për shtat vjet-e
O le t’i marrin mi none
Burrat pleq-e!
O burrat pleq o mi none
Pleq të vjetër.
O ishalla vjen o mi none
N’aj devër tjetër!

Emo! smiley

Jo, s'm'duket se e kam nigju! Kush, qysh tek?

 

O se rrafin telat o more neper kru

O se nji Li' Gjinonin more e kane rrethu

O se Li' Gjinonin e pac besu

O, e pac besu more per byrazer

e kam nigju dhe tek thellenxa me shkoi menja ...duhet te jete dhe ne youtube me kto versionet e reja

Tushe, po e kerkoja si dhurate per mrokllen, se te pakten Aurora ka nje version modhern te kesaj kenge, po s'gjeta gje smiley.

btw, i love this song smiley.

sa kot ti monda smiley

very simple, e perdor "ë"-në ti apo lesh ???

type thëllëzat ne  google (jo n'jutub se sado osht adoptu nga guglli ka mbet budalla smiley) dhe first result eshte ajo qe doje, dhe joo largqofte, ca aurore moj, ke variantin e bute smiley

http://www.youtube.com/watch?v=iDNu4Lvs1-o

ja ene per Emon qe e do me F se osht burre zamoni

http://www.youtube.com/watch?v=dhKc7t4m3Lc

pse moj une do ju mbaj me linqe juve ?  smiley

hika une tashti se maroi vidjokonferenca qe po bojsha me pertej atlantikun ene qeka bo shume vone, ju 10sha time zonen smiley

 

nji kryevarg qi thot sa 1000 t'zakonshem:

Fergellon fellonxa n'uje.

Mrrok efendi, pres kofirmimin tuj per ket (po the qe s'vlen si varg, nuk t'morr haset; thjesht do munohem me t'kallxu vlerat dhe morine e pambarimt te kumteve) smiley

 

Fergellon fellonxa n'uje.

Sa (t)e pa deti me vale

Tha "sikur te isha dallge"

Lere aman, emo, aman, c'e deshe qe na i kujton ...

Per se e kam problem, mund te thuash se edhe bejtet e Haxhis ishte zgjedhja me e mire. S'jam i sigurt se ta sillte Muçi do jepje te njejten pergjigje.

Te matesh intelektin perberes te nje anatalogjie, me duket se ne Amerik eshte duke perenduar, mendon se hijen e ke ne Shqiperi.

Vdes per kesi temash. Por do ta lexoj me vone. Dhe do te merrem me teper me shkruesit ketu se me Antonin atje.

Sepse ka ca kohe qe budalliqet jane shtuar se tepermi. Ja psh :

Postuesi numer dy thote se jane vetem 6-7 shkrimtare qe do te lexohen pas 300 vjetesh. Kjo eshte e sakte. Por ajo qe eshte e pasakte, eshte kjo qe Levi apo Leva nenkupton se letersia shqipe po kerkon nje nga keto koka.

Jo zoteri apo zonje apo zonjushe, askush nuk e ka ngarkuar letersine shqipe te nxjerre nje Proust apo Joyce. Asaj i eshte kerkuar thjesht qe te nxjerre shkrimtare. Te thjeshte. Pa pretendime. Qe lexohen. E qe shkruajne shqip. E qe dine ca gjera si shkruhet. E qe dine ca gjera ç'te thuhet. E qe dine ç'eshte lexuesi.

Ja kaq kerkojme nga letersia shqipe (brenda dhe jashte vendit). Sepse, ç'eshte e verteta, sot ka shume shkrimtues por jo shkrimtare. Psh, jo me larg se ne faqet e peshkutpauje, kam pare plot nga kjo raca e shkrimtuesve, plot plot. Dhe ne njefare menyre, na kane kthyer ne pertypes me nofulla te trasha nga sterlodhja e fjalive. Por nejse, do t'iu rikthehemi ketyre gjerave.

Shkrimtare qe shkruajne ka pase dhe vazhdon te kete plot Shqiperia dhe ndonje prej tyre ka dhe vlera plot, por une fola per ata 6-7 apo 20 emra sepse sa here flitet per letersi europiane keta kritiket letrare rreshtojne Servantesin, Balzakun, Tolstojin e te tjere. Domethene i fillojne llogarite nga keto emra, ne kete menyre nuk eshte cudi qe nuk ju dalin llogarite. Prandaj duhet ta saktesojne qe ne fillim se cfare nenkuptojne me letersi europiane, e kane fjalen per Tolstoj e Balzak apo per Pamuk e Le Klezio sepse keta te fundit nuk eshte ndonje gje e madhe t'i arrish pse jo dhe t'i kemi arritur. Keshtu qe nuk eshte faji im, por ai i kritikeve letrare qe bejne llogarite gabim.

Shkrimtare qe shkruajne ka pase dhe vazhdon te kete plot Shqiperia dhe ndonje prej tyre ka dhe vlera plot

 

Si per shembull...

A deshironi ju qe t'ju sjell ketu pasazhe qesharake nga krijimet e anetareve te peshkut ?

Qesharake ne kuptimin qe te qeshesh, e kuptoni vete. Jo te tallesh, por te qeshesh, qofte dhe me nje dore ne brinje.

Kam per borxh qe t'ju vertetoj me 1+1=2 qe proza shqiptare ka ngordhur qe ne vitet 30-40.

Ato pak perjashtime qe mund te ekzistojne, jane fare pak per te mos denoncuar dukurine e shterpezimit te kesaj letersie.

Me thoni nese deshironi, qe mos te dukem se flas kot.

Me trego mua me pak fjale cilat jane  pasazhe qesharake qe te mos e gjykoj veten si deri tani ( me duket se po u bie me qafe me shume se sa duhet i them nje her ene vit vetes )  kur them qe peshku eshte i mbush me shkronjetare sharlatane qe kujtojne se bejne letersi.

Ja ejvalla ne advance !

nigjo lalin tat Kotho, shko te

Seksione, pastaj shtyp Letersi edhe aty i ke, te pakten 4/5 jane si i pershkruan Hurbi, apo...ok ok, edhe me keq.,

Koth,

Pergjigje e terthorte (te drejtperdrejten ndoshta me vone) :

Eshte nje shkrimtar ketu ne France, ka shitur me miliona libra, eshte pasuruar dhe ka bere prokopi te madhe. Eshte perkthyer neper gjuhera te huaja, dhe ja ç'shkruan ai ne nje roman te tij :

"Green Street eshte nje rruge e bukur e rrethuar me peme dhe shtepi".

(Normalisht, ti duhet te qeshesh ketu.)

Me vone, Koth, me vone...

 Por nejse, do t'iu rikthehemi ketyre gjerave.... Xhevos i ra te fiket nga historite e pambarimta dhe kthimit here pas here tek pershkrimet e zgjuarsise e maces se shtepise se Llonit . Urgjenca beri punen e saj...dhe ne kohen qe Xhevua po "ringjallej " Lloni Ju afrua tek koka dhe.....

Macja ate dite .... Mos Ju rikthe pash nerin !!!!!!

mirë e kishim atë tregimin me kalë që e hoqen për të vënë kët.

cna u desh mër cna u desh smiley

 

E keqja me keta qe shkruajne keto diskurse majasëlli (e drejta e tyre xhanëm) eshte se sa duket gjithmone e pine kafen ne klube ku nuk shkel kembe femre ose dritaret nuk shohin nga rruga. Kur pi kafe e çfare pin me nge, ka lezet kur diversifikohet muhabeti, psh pak sport, thashetheme, afganistani, a e ka pasuru mendimi politik shqiptar ate evropian, prap sport e keshtu me rradhe. Se ndryshe po te flasesh çfare te bie nder mend per te njejten teme, eshte e sigurte se mbas gjysem ore fillon te kundershtosh veten me po ato argumenta qe perdor ne fillim. Fati e do qe bashkebiseduesi tund koken dhe me respektin me te madh per ty e me te voglin per veten nuk i bo wutin tavolines...

Shiko, sot pata mendimin e vyer se letersise shqiptare, jemi qe jemi edhe kultures shqiptare, i mungon estetika..Jo, jo me porosit vetem nje gote, se ujin, gazin dhe limonin ia shtoj vete.

Edhe nje gjo te fundit; kush permend Lasgushin, eshte mire te shtoje "rahmet pastë" se nuk e latë që nuk e latë rehat...

Ndoshta jashte teme, por sot ne Genova hyra ne nje librari tip supermarketi, dhe fillova ta pyes per autore shqiptare dhe te vetmin liber qe kishin ishte: Ornela Vorpsi "IL PAESE DOVE NON SI MUORE MAI". Sa ta zej gjumi gocen do t'i hy ku i dhemb e ku i djeg se ma keni bo kaptinen daulle ktu ke peshku per ket liber.

Me kuaj i do tregimet ti smiley Me kuaj kooperative , nga ata qe bejne te qeshesh . Sepse ti do qe mos te kete shprehje per kalorsin " I shtrengoj frenat  kalit " ...Pa le c"metode ke shpikur ti rrethosh Haurin  kalit smiley . Mbase edhe  shtepite nuk is heh dot ne ane te rrugeve me gjelberim . I do si Kulla e TORES ( se eshte dhe moda tani , me tore) smiley

po per t'qesh or, pse per ca tjeter, per tu zymtu, per tu ther e per tu vra ? smiley

zymtohena boll knej ka bota reale, te pakten t'qeshim i cik ke kjo virtualja, se demek duhet me qene mo e lehte, megjithse mut qeka dhe kjo smiley

...Ju siguroj se si një njeri pa smirë dhe paanësi që këndoj veprat e Mjedës dhe me akull të mendjes, siç doni ju që të jem, nuk arrij kurrë të kuptoj vlerën e lartë që u caktoni ju veprave të autorit të "Scodra-s". Në vend që të mburrem duke menduar se edhe Shqipëria jonë e vogël të ketë fatbardhësinë të ruajë në gjirin e saj të varfër një Himalaja të topografisë letrare, më vjen të qesh kur kërkoni ta krahasoni me gjenitë e panumërt të kësaj bote, emrat e të cilëve nuk ma bën zemra t‘i zë me gojë se më vjen keq për Mjedën dhe për letërsinë time.

Keni dashur ta ngrini në qiell Mjedën. Dhe përse? Ç‘nevojë kishte Mjeda për lavdërimin e pakufishëm, për kurorën që keni gërshetuar me çfarëdo lule dhe ia keni plasur mbi kokë? Secili autor, në ka një vlerë, e ka në veprat e tij. Lëvdatat dhe kritikat as e ngrenë dhe as e ulin, Një panegjirik i kotë dhe pa vend nuk është veçse një humbje kohe.

 

V.K.

Eh shyqyr qe jam lexuese pa shume, po hic fare pretendime, apo lexuese katnare sic mund te thoje me dashamiresi Tushja.  Lexova te pllazha nje roman te Teodor Lacos "Vrasja e buzeqeshjes".  S'kishte burre/grua nene qe me fuste ne det pa e mbaruar. 

Nuk e di ne pasuroi gje ai liber, por derisa hengri inat dhe fitoi me dëtin, sipas mendjes sime, gjithesesi katnare, ishte m'rregull.

Monda, lidhja shkrimtar - lexues eshte goxha e nderlikuar.

Ngjarje e vertete nga jeta ime : kam pare tani shpejt nje lexuese qe qante ne prani te shkrimtarit te saj te preferuar. I kam bere dy fotografi, qe t'i kishte kujtim per tere jeten. Dhe shkrimtari ne fjale shkruan ca gjera qe, po te hyj t'i hulumtoj, do habitesh jo me te, por me lexuesen me lotin sa grushti.

Eshte shume e nderlikuar kjo pune, O Monda ime madheshtore !

Hurb, as po i hyj meseles, apo love-hate rilejshenshipit midis lexuesit dhe shkrimtarit.  

Une hyra te Toema, bleva ca libra historie, dhe kapa dhe kete romanin sa per thyerje zakoni (te blerjes se librave non-fiction.)  Bile kisha harru fare qe Laco ka shkrujt "Shi te Pllazha".  Se po ta kisha mbajt mend, do ia kisha blere edhe librat e tjere smiley

Besoj qe kotherja me mbeshtet se kur ne Evrope lexohej bie fjala, Joyce, Beckett dhe Borges, ne Shqiperi shkrimtaret si puna e asaj qe ju pergjigj Qoses per vlerat e medha evropiane te letersise shqiptare, si punen e saj me te madhe kishin recensionet politike per koleget e saj te letrave, qe conin keta te fundit drejt pushkatimit.

Pra eshte disnivel i madh. Une nuk di kush dreqin ka genjyer disa ketu tek PPU per vlerat evropiane te letersise shqiptare.

sa gallate e madhe.

Gazeta shqipater qe krijoi nje vrime ne uje artificiale duke marre ne interviste Qosen dhe kater musketjeret qe mbronin Kadarene:Mustafaj, Culi, alicka e dikush tjetr qe nuk me kujtohet emri.

por eshte qesharake edhe ky shkrimi i tyre retorik...

vlerat evropiane mund te gjenden ne librazhd po ashtu ne londer nese shqiptaret shkruajne fiction intrigant, me vlera te larta njerezore dhe mizore.

nuk jane gazetaret ato qe cilesojne letersine e madhe evropiane apo oksidentale. keta te GSH kujtojne per letersi evropiane e boterore DAN BROWN dhe jo kadarene...

po nejse kur jane shqiptaret qe masturbohet intelektualisht nese jane evropane ne letersi dhe nuk as shkruajne letersi lokale..vaj medet cfare do te komentojme ne!!!!!!!!!

 

Anton Papleka nga nje krah argumenton mungesen e risise estetike te letersise shqiptare, pompimin artificial te vlerave te kesaj letersie, ndersa nga ana tjeter pret qe keto vlera te rriten me ane te mbeshtetjes shteterore. Nderkohe qe eshte krejt pesimist per vlerat historike te kesaj letersie, sepse ne keto vlera i kane futur hundet faktore jashte letersise, faktore komb apo shtet formues, mbetet krejt pesimist per faktin qe shteti nuk po i fut hundet ne letersine e sotshme. Pervec kesaj, vej re nje lloj dembelizmi ne arsyetim, ku vlerat e letersise shqiptare merren si te mireqena se jane mosekzistente. Perdoren terma te cilat jane arbitrare, si surrealizmi, modernizmi, post-modernizmi, etj, pa u diskutuar ne fakt se cdo te thone keto terma, pa u marre parasysh qe nuk ka nje konsensus edhe sot e kesaj dite mbi domethenien dhe perkufizimin e modernizmit, le me te post-modernizmit. Kjo i jep nje cektesi autoritare krejt diskursit te risive shqiptare ne kuadrin e ketyre rrymave. Por edhe nese i marrim per te mireqena ndarjet kohore qe i perkasin nje rryme te caktuar, ku realizmi magjik, psh, ka nje fillim te dallueshem qarte, nje zhvillim po aq te qarte, dhe nje ezaurim po aq te qarte, nuk me del se letersia shqiptare nuk ka ofruar kontribut ne kete rryme, te pakten ne vepren e Kadarese, ku gjenden te gjitha elementet e kesaj rryme, qe nga fillimi e deri ne ezaurim. (Vec mos dalte kush te me thote se realizmi magjik nuk eshte vlere europiane ne letersi). Ckisha per te thene per romanticizmin, e thashe tek Qosja, dua te perseris sidoqofte qe romanticizmi ishte ne thelb nje levizje me ndergjegjesim nje liri idilike mes individit dhe shoqerise, te shprehur me se miri ne Bageti e Bujqesi, bie llafi.

Lulian, shume eshte folur nga mesonjes letersie gjimnazesh edhe per "realizmin kritik" - natyrisht nen korraca te plumbta ideologjike - si pararendes te soc realizmit. Migjeni mendohej se pothuaj e ciku kete te fundit si ne loje e ka kush e ka me vargun e famshem "ndjej nga dielli (alegorik) valen" etj etj. Por natyrisht pa permendur kurre shkollat e realizmit kritik, pa folur kurre per Bertrand Russellin dhe agnosticizmin.

Sa per nje perspektive kjo. Do me interesonte shume-shume mendimi jot ne kete pike, pra per ate qe quhej dikur "realizmi kritik" (shoqeria Migjeni, Spasse, Bulka, Stermilli and Co.).

PARATHANIA E PARATHANIEVE

Përditë përndojnë zotat

dhe rrëshqasin trajtat e tyne

mbi vjet dhe shekuj

dhe tash s’po dihet ma kush asht zot e kush njeri.

Ndër tru të njerzimit zoti galuc ka ndejun.

Vetvetes me gisht tamthat I ka biruemun

Në shej të pendimit

dhe bërtet në kulm të hidhnimit:

çka, çka krijove?

- E njeriu nuk e di:

a asht zoti pjella e tij.

Por shef se asht kot i kotit

me mendue mbi një idhull

që nuk përgjegj.

Dhe tash s’po dihet ma kush zot e kush njeri.

Ka ardh një kohë,

në të cilën njerzit po kuptohen fare mirë

për me ndërute Kullën e Babilonit,-

dhe në majë të Kullës, në majë të majës së fronit

ka me hypë njeriu

dhe ka me thirrë:

Perëndi! Ku je?

 

 

Emo, une nuk i njoh keta qe me numerove krah Migjenit, e them me shume keqardhje kete. Megjithate, di te them per Migjenin qe i ka kenduar absurditetit te jetes para se Beckett te priste per Godone, dhe me nje ze aq origjinal dhe te fuqishem sa gjithe bashkekohesit e vete Europian. Kur hidhet teza e letersise se vonuar, atipike, apo provinciale shqiptare per sa i perket shekullit 20, per mua mjafton te kujtohen Vargjet e Lira dhe kjo teze shkon per lesh. Ke aty gjithe formimin shpirteror te shekullit. Ke aty letersi burgjesh perpara se te shkruhej letersia e burgjeve. Ke tek kjo poezia me larte estetike ekzistencialiste perpara se Heideger arriti te kuptonte se si lexohet Holderlini. Ke aty nje pershkrim te mjerimit, pafuqise, subjektivizimit, poshterimit, shpreses, aq origjinal sa qe nuk gjen as edhe nje autor me te cilin ta krahasosh. Gjen aty nje kritike te shoqerise moderne, kushteve te jetes, dhe karaktere te te njejtit rang dhe po aq te vecante sa mund te gjesh vetem ne autore moderne si Baudliere, Dostojevski, apo D.H. Lawrence. Une nuk i kuptoj gjithe keta qe hidhen e thone se letersia shqiptare nuk ka nxjerre letersi si ky e ay i madh boteror. Mua me mjafton te lexoj Migjenin dhe une aty gjej letersi te madhe. Eshte detyra e kritikeve qe kete letersi t'a fusin atje ku meriton, ne kanonin e letersise boterore. Por ai dembelizmi ne arsyetim qe po thosha, ai dembelizmi qe per hir te te cilit me kollaj thuhet "ne nuk kemi art" nuk po i le keta kritke te punojne. Letersia artistike shqiptare ka aq vlera te vecanta, sa qe do te ishte humbje per vlerat e letersise europiane te mos e njihte kete letersi; problemi i vertete, dhe ku duhet te fillojne e punojne keta, eshte qe kritika shqiptare eshte aq nihiliste, sa qe eshte kjo ajo qe i mungojne vlerat eurpiane. Shif sa e balancume eshte kjo adashja ime ne krahasim me keta dy dinosauret nihilist qe lexuam kete jave:

http://letersia.zemrashqiptare.net/artic...

 

Askush nuk e ka hedhur poshte Migjenin dhe ne nje postim timin kam thene se letersia jone ka vdekur ne vitet 30-40. Ne nuk kemi njohur periudhe me te arte se ate kohe. Sidomos ne Shkoder, letersia shqiptare ka faqet e saj me te bukura. Duhet te lexosh shkrimet e asaj kohe dhe te kuptosh pastaj çfare mjerimi pason me vone. Problemi eshte se letersia jone nuk po arrin ta lidhe fillin me ate kohe por rri robereshe e perrallave te realizmit socialist. Siç duket, zakonet jane ngulitur mire ne koken tone.

Shikoni ruset e sotem, ku jane ata ? Ku jane Tolstonjte e rinj, Turgenievet, Cehovet, Dostojevsket, ku jane keta sot ? Kurrkund. Letersia ruse eshte katandisur ne nje letersi periferike pa kurrfare peshe ne letersine boterore. 70 vjet komunizem, domosdo qe ta shpartallojne trurin.

Shkurt, t'i leme himnizimet e budalliqeve te kesaj kohe te mjere, dhe ose te lidhemi me shkrimtaret tane te 30-es, ose te kapem trenin e letersise boterore qe po na iken me shpejtesi.

Hurbinek, e ke lexu ndonjehere Hatibin? Po Kadarene, para dhe pas viteve 90, e ke lexu? Po Kongolin, du me dit, e ke lexu ndonjehere krah per krah me Philip Roth? Provoje kete leximin krah per krah qe po te them. Pastaj mos u qaj aq shume per letersine ruse se pat humbur me realizmin socialist. Pse humbi letersia franceze du me dit, qe nuk kishte hic realizem socialist? Me thuj nje autor me vlera te letersise franceze qe nga Camus. Beje mire llogarine, vec Hollerbeque gjen shyqyr zotit pas 40 e ca vjetesh. Edhe boll e bete gogol realizmin socialist se late nam. Letersia perendimore pesoi te njejten tronditje ideologjike gjate luftes se ftohte sa edhe ajo e lindjes. Nuk te duket cudi qe ishte pikerisht ne kete periudhe qe shkelqeu letersia e Amerikes latine?

Gje e bukur kjo. Ja ku dolem ne territorin francez. OK, po te njoftoj qe vetem ne 25 vitet e fundit, letersia franceze ka nxjerre dy nobeliste : Claude Simon dhe Le Clézio.

Houellebecq sot ? Sigurisht, eshte me i miri. Por kjo nuk do te thote qe nuk ka te tjere, ndonese jo ne lartesine e tij.

Franca ka dhe George Bataille, ka dhe Mauriac (nobelist dhe ky), ka dhe Gide (nobelist dhe ky), ka dhe rrymen e "nouveau roman", ka dhe Georges Perec, ka dhe Sarraute, ka dhe Sartre, ka dhe Boris Vian, ka dhe Romain Gary.

Meqe ra fjala, e ke lexuar kete te fundit ? Dhe te lutem, mos mbaj liber tjeter anash. Lexo "Clair de femme".

Lexo gjithashtu Raymond Queneau. Lexo "Zazie ne metro". Ja keto gjera shiko ti dhe eja pastaj me thuaj qe letersia franceze ka ngordhur. Sigurisht qe sot mungon nje Balzac i çmendur, apo nje Proust jo me pak i çmendur, por ketu flasim per gjeni dhe gjenite lindin nje here ne 100 vjet. Shqiperise nuk po i kerkohen gjeni, thjesht shkrimtare, si puna e ketyre qe permenda me lart.

Ja keshtu.

Anton Papleka eshte ne vazhden e Qoses,nje studius i letersise dhe shkrimtar njekohesisht,dhe pak a shume ai thote,se letersise shqipe i mungon estetika,kritika,dhe shume gjera te tjeraq,se ajo mbetet akoma e instrumentalizuar nga politika dhe mercenaret e saj...por nuk thote se, letersia nuk ben pjese ne letersine europiane,eshte pak ashume njesoje me ate,"jemi ne europe,por pa standarte"!

Sardelet jane te shijshme,edhe haen,por cfare ti besh Kandilit te Detit....

Nji sec: a mos eshte ky ai qe njihej si Ndoc Papleka dikur, apo eshte tjeter?

thu t'jet martu smiley

a mos eshte ky ai qe njihej si Ndoc Papleka dikur, apo eshte tjeter?

Ai eshte.

 

Artikulli i Anton Paplekes eshte mese i sakte. Por disi i paplote. Mendoj se duhet te ndaleshim pak mbi arsyet pse nje proze shqipe eshte mediokre.

Nga ç'kam vene re, disa arsye jane :

1 - Shqiptaret vuajne nga nje mungese e tmerrshme e spiritualitetit qe, ne pjesen me te madhe, i detyrohet edukates se pakte filozofike-fetare.

Shkrimtaret shqiptare nuk e kane as idene me te vogel te transhendences, te metafizikes, dhe po t'i shohesh nga afer, te duket sikur ata jane ne nje bote te zhveshur fizike, lendore, pa kurrfare permase shpirterore. Po t'i lexosh shkrimet e tyre, nuk gjen asnje lloj nenkuptimi metafizik. Gjen thjesht llomotitje mbi gjera te kota si viçat e Selimit dhe zboret e Shefqetit. Se ku djallin shkohet duke shkruar budalliqe te tilla, nje zot e di. Kurrfare meditimi mbi kuptimin e jetes, mbi jeten si nje hapje kllapash ne perjetesine, per vdekjen, per tmerrin e saj, per hiçin, per angeshtine, per semundjen, per pafuqine e njeriut. Dhe kjo vjen ngaqe edukata filozofike e Shqiptareve eshte ZERO. Te brymosur heret me perrallat e bazes dhe superstruktures, me materien dhe ndergjegjen socialiste, keta lloj Shqiptaresh jane pak a shume Shqiptare rifugjo, ose per prevede.

Spiritualiteti qe mund te vinte nga nje studim i fese nepermjet filozofise, eshte, tek Shqiptaret, ne nivelin shtazor. Feja, ne Shqiperi, ose bastardohet ne ate forme sa te formojme idiote te pagdhendur tip popesh dhe imamesh, ose hidhet poshte duke u leshuar ne nje lloj ateizmi pa kurrfare morali. E pamundur pastaj te dalin shkrimtaret e ardhshem, ata s'dalin nga hiçi.

2. Shkrimtaret shqiptare vuajne nga nje formim i cunguar ne shkencat shoqerore : kurrfare ideje si mund te diskutohet mbi shoqerine, kurrfare ideje si mund te pergatitet nje studim, kurrfare ideje mbi artin e polemikes, retorikes, estetikes. Perveç nje "bjeri t'i biem", nuk vihet re tjeter gje. Diskutimet tona jane te mbrujtura ende me ca morale te dyshimta te tipit "rrasja nje anekdote dhe shfaqu burre i mire para shokeve", morale te qelbura mbi njeriun, mbi gruan, mbi jeten, mbi miqesine, mbi shoqerine, mbi gjithçka. E pamundur pastaj te krijohet vlera kur rrenjet jane ne antivlere.

3. Shkrimtaret shqiptare vuajne nga nje skamje e tmerrshme ne sferen e logjikes. Nuk gjen dot dy vete te hajrit qe te thurin tre fjali me kuptim. Logjika e tyre eshte "hop ketu e hop atje", pa kurrfare lidhje, e bazuar me teper ne gallata shokesh dhe barcaleta hallouinash.

4. Shkrimtaret shqiptare vuajne nga nje njohje e paket e gjuhes shqipe. Gjuha shqipe eshte katandisur ne nje gardhim te frikshem : nuk kam pare ende nje shkrimtar jugor qe te rrase ne librin e vet fjale veriore, apo anasjelltas. Te gjithe ne llogoren e vet. Askush s'e nxjerr koken per te pare ç'behet tek fqinji. Shto ketu dhe nje njohje te varfer te rregullave te shkrimit : sintakse, morfologji, drejtshkrim, dhe pasqyra plotesohet me se miri.

5. Shkrimtaret shqiptare vuajne nga nje mjerim i vertete ne njohjen e letersise boterore. Shumica kane ngelur ende tek "Lamtumire Arme" dhe tek "Harku i Triumfit". Kurrfare ecje perpara. Teknika e tyre e shkrimit, po t'i vesh re, eshte ndalur me dekada prapa. Shpesh here, gjate leximit te tregimeve neper internet, me ngjan se kete apo ate tregim e kam lexuar qindra here. Nje kallep te gjithe. Jane ca "shkrimtare" qe i shoh ne Internet, ne Amerike, Kanada me shume, qe o zot ! thua me vete keta duhet te jene te mbyllur ne ndonje ground zero se ndryshe ska mundesi. Edhe qorra te kishin qene, te pakten do te kishin degjuar dy fjale ne ndonje emision letrar ne radio.

Ma merr mendja se kaq mjaftojne. Por ka dhe me. E po pres ndonje te vemendshem qe te me ndihmoje ndopak. 

Feja, ne Shqiperi, ose bastardohet ne ate forme sa te formojme idiote te pagdhendur tip popesh dhe imamesh, ose hidhet poshte duke u leshuar ne nje lloj ateizmi pa kurrfare morali.

Si ishte kjo lidhja e ateizmit me moralin se më duket se s'e mora vesh?

Me aq sa kam lexuar me duket se edhe letersia Yiddish vuan nga nje mungese por qe mua s'me duket e tmerrshme, spiritualiteti apo transhendetale e metafizike. Edhe ne te gjen nje realitet tokesor e fizik (megjithese eshte e mbushur me xhinde e ku di une po nga ana tjeter edhe prallat jane plote me te tille dhe s'jane fare transhendetale) po eshte fantastike. Mendoj se gjithmone e me shume do shtohen shkrime te tilla. Jo se shqiptaret u cane tu shkrujt gjera te tilla po kronike ne gure dhe arka e djallit pak mi kujtuan keto veprat yiddish. Te tjeret vertet qe s'jane gje. Po edhe ti qe e vlerson shume letersine evropiane mendoj se becket qe e permend shpesh me shume veshtiresi e lexon sidomos romanet. P.sh. Murphy-in. Keshtu qe perpara se te kerkojme shkrimtare te nivelit evropian mendoj se duhet kerkuar qe te ndalohet me ligj remarku me shpresen qe me ne fund do kujtohen se ekzistojne dhe shkrimtare te tjere.

Hurbo, ja ke fut kot., po kot fare ama. Por do flasim me gjate nga e hena, kur te kem pak kohe pas fundjaves.

Keto qe thua ti jane te gjitha konstatime te pergjithshme, jo po shkrimtaret s'kane formim, jo po s'kane principe, jo po vuajne. Te thashe konstatime te pergjithshme qe i ben nga ditarja kur rruga eshte me shi dhe perveç autobuzve nuk kalon njeri i gjalle.. Absolutisht asnje fakt. Vetem parrulla dhe pershtypje kartolinash.

Tung.

Si zakonisht, une ia kepus kot dhe shkrimtaret tane te medhenj plot. Kjo eshte e ditur tashme. Por shkrimtaret tane te nderuar nuk e dine se une jam mbreti i kesaj pune, dhe jo ata. Jam une si lexues ai qe vendos per piedestalin e tij. Sepse nuk mjafton t'i ngresh nje permendore vetes, por duhet ende qe te kete njerez te te vizitojne.

Sa per verejtjet e pergjithshme, sigurisht qe jane te pergjithshme, e kam thene dhe vete kete, kjo duket nga pikat 1, 2, 3,... Kur diskutohet me pika, nenkuptojme se kemi tipizuar, klasuar dhe renditur. Nuk mund te rri une ketu e ta marr me rradhe ushtrine e shkrimtuesve, se jane aq shume sa do te ma sosnin firomen.

Madje, thjesht per ndihme, fillova te gjej ca tekste te "bukura" shume qe keni postuar ju ketu, por qeveria e naltmadhnishme e fshiu postimin. Nderkohe qe le ne kembe postimet e "tufes se sardeleve" me "a ke pi ujte e Tepelenes se osh mo i mire se ujte e Shishtufines". Ja keshtu.

Le te m'i lene te qeta postimet dhe une do te sillja ketu shembuj flagrante te budalliqeve qe shkruhen kendej : proze, poezi, ese, gjithçka.

Por mos u ngut, merre shtruar, e kur te kesh nge, qelloja dhe ti dhe hidhi poshte, me... fakte, verejtjet e mia. Qysh tani e ndjej fergellimin e atyre çasteve kur do te lexoj ketu faqet me te bukura te letersise boterore. 

Hurbinek, problemi jot eshte qe ti nuk ke mjetet e duhura per te bere kritike. Kritika ka mjete te holla, tip bisturi kirurgesh, nderkohe qe ti i hyn kesaj pune me ekskavator mer jahu.

Lulian,

Une di qe bisturia perdoret ne gjera te imta dhe delikate, ku ka vertete nevoje per nuanca : mos valle ngjyra tulle shkon me mire se ngjyra e kuqerremte, etj.

Por kur kemi te bejme me material te pagdhendur, aty jo sepata por siç thua ti, edhe ekskavatori nuk ben pune.

Kritikat e holla ua kam lene kritikeve dhe e kemi pare fort mire ç'na kane ndritur. Dhe po e shohim dita-dites. Kritike letrare qe s'kane lexuar as dy libra. Profesore letersie qe kane lexuar me pak se studentet. Te gjitha keto i kemi pare.

Eja dhe lexo analiza veprash te ndryshme te bera nga nje lexues i zellshem francez dhe krahasomi pak me kritikat e kritikeve tane te pacenueshem. Dhe do te shohesh se ç'do te thote te kesh kryet mbi shpatulla. Nuk te mjafton titulli qe ke marre, as diploma, as dy kurse letersie qe mund te kesh marre, por kjo pune do rrahje te perhershme te kudhres, eshte si puna e mjekesise : merre sa te duash ti diplomen e mjekut, po nuk ndoqe te rejat e shkences ne fushen tende, nje cope kasap je, asgje me teper.

eshte nje fragment prej ktij filozofit te fashizmit Heidegerit edhe, ky thot se... te dy, si skulptori si muratori perdorin gur.. mirepo jo te dy e perdorin njelloj. Pastaj ky vazhdon, se ajo qe ndodh me gurin ndodh edhe me fjalen.

Interesante.

O Idris flm qe mu drejtove ne emer (nick). Edhe mos u merzit se nuk ndalet e pashmanshmja, kujto Madheshtia e Njerzve.

Qofsh mire! smiley

Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që shkrimtarët nuk do të quhen të tillë për shkak të kontributeve të vërteta letrare, po për shkak të pompimeve, të reklamimeve dhe të glorifikimeve të ndonjë fletushke bulevardeske, për sa kohë që në ekranet televizive dhe në valët e radios do të luajnë rolin e studiuesit të letërsisë individë jokompetentë, analistë që merren me fushatat zgjedhore, me krizat financiare etj.
 

Nuk kemi ....

Nuk kemi....

Nuk kemi....

Sigurisht qe nuk kemi, sepse letersia eshte art dhe arti ka shume kohe qe nuk paguhet ne Shqiperi, ose me sakte me artin e letersise nuk paguan dot as faturen e dritave.Atehere lind nevoja e honorareve ,pas dy tre perlave te para premtuese te cdo shkrimtari ,te papaguara kurre,ndihet detyrimisht nevoja e nderfutjes te misionareve politike, si personazhe kryesore romanesh apo esesh.Keshtu behen vepra tragjiko-komike nga jo profesioniste.

 

Pa u shkëputur nga provincializmi, as që mund të bëhet fjalë që letërsia shqipe të ketë vlera europiane…
 

 

Me se e vertete; duke e lidhur kete, me c'ka the me siper mos eshte kjo ajo qe jo vetem lexuesi  shqiptar, por dhe analisti pelqen me teper...?!

 

Ndaj përfundimeve që nxjerr R. Qosja në studimin e tij, kohët e fundit, në shtypin e përditshëm janë botuar reagimet e disa autorëve shqiptarë. Në këto reagime, të bie në sy sidomos gatishmëria për t'iu kundërvënë pa medituar, pa pritur të kristalizohen mendimet. Nxitimi për të mbrojtur e për të vënë në vend nderin e marrun të "letratyrës shqype", të kujton malësorët e kanunit që rrëmbenin armët për të ndëshkuar atë që i kishte prekur në "namuz"!
 

 

Mos do te thuash qe "namuzi" eshte nje semundje trasheguese e shoqerise tone nder vite,qe hiqet moderne ne shoqeri dhe kanunore ne familje?!Ndoshta kjo eshte largesia e vertete midis Librazdit dhe Londres.

 

Falenderime per analizen korrekte

B: c'mund te na thoni per konceptimin, si proces, te se drejtes e lirise ne blogun tuaj?

A: jo-ekzistent.

"ligjet e fizikës nuk janë të njëjtë për grimcat dhe për antigrimcat"   - konstaton Stefan Hawkingun .

 

Paradoksi i binjakëve është një fenomen shoqëror që ndodh, por inekzistentja formulon nje koncept krejt te ndryshem nga ekzistentja, panvaresisisht  qe rrenja e fjales eshte  absolutisht e e njejte....ose me sakte; ineksistenca eshte nje krijimtari e nevojshme shpirterore, per te mos jetuar varferisht me ekzistencen mizerabel...

Problemi, apo oservimi ( si i thone ne shqip? ) i mprehte i Hurbit per mua qendron.

 

Ne Shqiperi ose kemi shkrimtare qe nuk lexojne ( pyet ke te duash meqe sot po flasim per Wallace, pyeti e ne 10 " shkrimtare" nese e njohin 2 une pres koken...e Hurbinekutt :&nbspsmiley

ose lexues te mire qe nuk shkruajne.

 

Kemi aq lexues qe nuk lexojne saqe sjellin ketu, ne kete teme ndonje Gaqo Bushaka a ku e di une me provu qe kemi letersi evropiane. Gjepura miq, gjepura. 

po talentin e harove ?

nje i patalentuar le te lexoje sa te doje kete wallace, nese nuk ia thote nuk ia thote.

 

O Njish, une s'po futesha fare te te tjerat, teknike, talent, pune, mundesi, shtrese sociale, kujdesi ndaj letersise ne Shqiperi ( ha ha ha ha ha ) po po...

 

Nga ana tjeter, edhe nje i patalentuar me lexime te gjere prape kete timin mund te shkruaje.

O Hurbinek, je nje paradoks i vertete, ktej thua se shkrimtaret nuk ja kane idene fare prej shkencave shoqerore, por deshton ta mbeshtesesh kete pohim a deklarim, qe eshte pikerisht ajo qe dallon shkencat shoqerore prej dogmave fetare a ideologjike.

Ta ka permendur edhe ai mesiper, nuk ke asnje lloj reference ne ato qe flet, pra je teper dogmatik, edhe nuk e di per shkrimtaret shqiptare, por per lexuesit, si vete i tille, te them se nuk ka vend ne mendjen e tij per dogma.

Ose sic thot nje shprehje angleze: "Can I have some evidence with the soup?" (Mund te kem ca evidenca me supen / letyren?)

Fillo me perkufizimet e termave te perdorura.

... je nje paradoks i vertete...

Ashtu si vete jeta, mon cher ami.

 ndersa une pyetjen do ta beja pak ndryshe : a mund te kete letersi te zhvilluar nje vend pa ekonomi ose kulture te zhvilluar ?

sepse dihet se : qe te jete e AFTE te pasuroje, letersia duhet te jete patjeter e zhvilluar. nje letersi e dobet nuk ka çfare te pasuroje.

Shqiptaret e kane dasht,e duan dhe do ta duan letersine dhe artin.Qe para qindra vitesh i ka njohur edhe bota, duke filluar qe te Barleti,De Rada,vellezrit Frasheri, apo aktori i madh qe magjepsi boten A Moisiu,etj.etj.

Fatkeqesia e letresise dhe e artit tone u be diktatura 50 vjecare komuniste,

qe si cdo gjeje edhe letersise i vu censuren ,fjales se lire i vu prangat.

monda thote :

Eh shyqyr qe jam lexuese pa shume, po hic fare pretendime, apo lexuese katnare sic mund te thoje me dashamiresi Tushja.  Lexova te pllazha nje roman te Teodor Lacos "Vrasja e buzeqeshjes".  S'kishte burre/grua nene qe me fuste ne det pa e mbaruar. 

Nuk e di ne pasuroi gje ai liber, por derisa hengri inat dhe fitoi me dëtin, sipas mendjes sime, gjithesesi katnare, ishte m'rregull.

t'lepij nje akullore me ndalon dhe mu te futem ne det. po pastaj ? dhe pas kesaj pyetje koti, nis aresyetimi i vertete. 

psh sikur ne det ne ate moment te ish duke u lare tom kruiz i cili te hedh nje shikim ftus qe "ec dhe ti" mnjf, a do rezistoje me leximit ?

se normal qe librin ta vleresosh me shume nga detin, e para je vlonjate dhe detin aty  te turit e ke gjith jetes, e dyta librin e ke blere, ne det shkon pa pare, per librin ke paragjykime me shume gjithashtu, te jesh e ditur, sot, ke me interes se te jesh notare, etj. 

do me thene, eshte mesa normale qe libri te ta bllokonte detin.

problemi eshte tashti, ta shohesh kete problem jashte ketyre cakeve, detit dhe librit. nga cila fiton me shume. mu psh do te me pelqente me shume nje goce qe e vogel ka notuar, sesa ka lexuar shume. ngaqe fare thjesht ajo ka trup me te bukur, ne femrat per trupin e bukur me pelqejne me shume, sepse me ofrojne dhe me shume.

dhe puna e VLERAVE te letersise shqiptare, duhen pare ne lidhje me interesat tane te ngushte personale. sepse ndryshe eshte e kote dha pa sens (dmth s'ka kuptim) ti krahasojme me europen.

ne jemi shqiptare, si shqiptare kush na jep me shume letersia shqiptare apo ajo europiane. a mund te mbetemi shqiptare duke lexuar e pelqyer vetem europianet ? a behemi me te mire duke lexuar europianet ? pra thjesht per cilin kemi me nevoje. 

kadareja psh e quan pa vlere letersine rilindase, ose te fishtes, me permbatje patriotike. problemi eshte qe per kete letersi ne paten me shume nevoje dhe kjo na beri shqiptare. pra i krijoi dhe kushtet kadarese te shkruante te veten. 

keshtuqe mund te them se europa ka nevoje per nje kadare, qe i sjell asaj kendveshtrimin shqiptar ne gjuhe te kuptushme per te. ndersa kadareja vete ka nevoje per nje letersi shqiptare dhe pse arkaike ose pa vlera te mirefilta artistike, sepse aty e gjen mbeshtetjen ose kacaviret per tu ngrit vete lart. ndersa ne te tjeret, lexuesat, kemi nevoja sipas rastit ku ndodhet secili prej nesh. 

 

Ligjet e letersise ne Shqiperi vazhdojne te artikulohet mbi baza shume te  te cuditshme...dhe unike.Sic e thote dhe ky Antoni me lart, ate muhabetin e kristalizim-mendimit...

Ne kete konteks ekziston maHnia e percmimit, ndaj lexuesit apo si i thone ne shqip, kritikut te "ri", i cili kerkon te dale nga korniza e Akadamese se Shkencave te RPSSH, duke perdorur ide "budallaqe"?!

Perkufizimi nr-1;

Budallai jeton i lumtur lart dhe i mencuri i thote nga poshte:

-Si mund te vij atje lart tek ty?

Nuk e di -i thote budallai.

Pasi, kur i mencuri vret mendjen i thote -a i fut nje tegel sh.... te kapem pas saj, per te ardhur tek ty,se une kam qene alpinist i mire...?!

Perkufizimi nr-2:

Hudh nje budalla nje gur ne pellg dhe ....njeqind te mencur perpiqen ta nxjerrin...

Ne kete konteks e shoh une letersine shqipe sot....pothuajse ne ekstaze gjynahqare,duke u nisur paradoksalisht,nga venlindja e Antonit (Lekebibaj)

ps. soRRy) mendim personal

 turi, ty duhet me ta heq te drejten e postimit tek temat me nivel. 

Z. Hajdar, me te vertete?  Dmth u kape verbatim me ate post?  Se po te qe per verbatim, mund te kacafyteshim edhe pune "turinjsh". 

Mire, ne ate linje zhvillimi: une nuk e kam para fytyres detin, ka shume vite.  Per kete arsye, dhe per shume te tjera analogjite me te nuk jane dhe aq te hiperbolizuara.  Meqe permende Kadarene, x dite ne plazh u shtyne me x-novele te tij, qe per zhgenjimin tim gjithesesi, s'perbente dhe aq konkurrence te forte me detin.  Pale pastaj, ta zeme, Otello i Blushit.  Ndodhi qe ai roman i Lacos nuk me shqitej nga duart, dhe ne pergjithesi e kam zakon t'i bie ne qafe dhe gjumit per te mbaruar nje liber qe me pelqen brenda 24, qameti 48 oreve.  Kaq. 

ndersa ne te tjeret, lexuesat, kemi nevoja sipas rastit ku ndodhet secili prej nesh.

Ti ke te drejten tende te shkruash per cfare te duash, bile dhe te futesh me akullore ne det (mjafton qe letren ta kesh hedh ne kosh, dhe ta hash deri ne fund qe te mos ndotet deti.)  Por mund t'i kishe rene dhe shkurt, dmth, me kete fjaline e fundit. 

Mirembetsh.

 akulloret i haj me kaush une motra, se nuk i blej ne supermarche ku shiten me letra po ne dyqan prej verteti, keshtuqe nuk ngel gjo me hudh ne kosh smiley

gjithashtu fakti qe kur lexon Lacon, nuk te behet me per det, nuk e ben ate, shkrimtar me vlere, bile as leximin me te mire ose me më vlera kurative nga deti. 

duhen sakrifica me te medha se kaq. psh duhet qe nje shkrimtar tjeter europian te filloje me mesu shqipen per te lexu edhe ai Lacon ne origjinal. 

ketu ta kisha fjalen mike, dhe posti tend (jo ti vete) me sherbeu vetem me shpalos kete ide gjeniale timen smiley

po vras mendjen se kur te mos jem une, kush do t'ju bej drite juve ? smiley

 

i dashur Hurbinek,

te ndjek ne aresye-hetimet e tuaja, por me duhet te them se Simon er Le clezio nuk jane pershebull ne lartesine e Philip Roth. por Akademia suedeze simbas kritikut Pietro Citati ka zgjedhur Le clezio per faktin qe ai nuk esjte pjese e kultures dominante dhe t'i besoj e di mire cdo te thote kulture dominante.

shkrimin e Paplekes nuk e pelqeva per vete faktin qe citon Harold Bloom, qe une e njoh mire, edhe personalisht, pasi me ka thene se letersine shqipatere nuk e njeh mire. E kam takuar para disa vitesh ne Rome gjate nje konference dhe e njoh mire bazen mbi te cilen ai mbeshtete/ antoni po te kete lexuar, sic une i kam lexuar verprat e tij madhore si "il genio" nje liber plot 1500 faqe dhe "la saggezza dei libri", ku flet per mitete e dhjates se vjeter do te kuptonte se letersia shqiptare me kadarene perfaqesohet denjesisht. ura me tri harqe eshte shume me mire se ura mbi drin e Ivos..

sinqerisht

Arsye-hetuesi,

Ti e ke shume mire kur thua se Le Clézio dhe Claude Simon nuk jane ne lartesine e Philip Roth. Edhe une, keshtu mendoj. Por puna eshte se ata te dy jane Nobeliste. Do thoni ju : çmimi ska te beje. Nuk jam aq dakort. Sepse kjo ide eshte tejet e turbullt. Dihet shume mire se sot ka rreth 100 shkrimtare qe e meritojne plotesisht çmimin Nobel. Dmth, kufinjte jane fashitur disi. Nuk ka nje Proust apo Joyce apo nje Woolf qe t'ua thyeje hundet te gjitheve.

Ketu futet dhe Kadareja yne. Por kam frike se Kadare eshte thjesht nje "cache-misère". Per te kuptuar kete cache-misère, perfytyro nje person qe merr nje cullufe flokesh nga maje e kokes per te mbuluar tullen perpara. Bukuri. Por mjafton nje puhize dhe tulla shndrin me bukur se asnjehere. E njejta gje me Kadare. Paralelet hiqi vete.

Nuk ka lidhje me Harold Bloom, madje as me duhet kush eshte ky. Rendesi ka qe artikulli prek ca gjera qe dhembin. E qe jam munduar te sjell njefare hamendesimi pse.

Ti do te thuash ndoshta se Europa nuk na lexon shume, mungojne perkthimet nga shqipja ne gjuhe te huaj. OK. Ashtu qofte. Po fakti qe keto shkrime te letersise sone nuk arrijne as te kenaqin tregun e brendshem ? As vete Shqiptaret ?

Me thuaj qofte dhe nje roman te madh shqiptar qe flet per ngjarjet e 97-es.

Me thuaj qofte dhe nje roman te madh shqiptar qe flet per luftrat ballkanike.

Me thuaj qofte dhe nje roman te madh shqiptar qe flet per shpernguljen masive te Shqiptareve jashte vendit dhe copetimin e madh qe ka ndodhur ne mendjet, zemrat dhe shpirtrat e tyre.

Me thuaj qofte dhe nje roman te madh shqiptar qe flet per veshtiresite e tmerrshme te nje shqiptari ne mergim, per t'u integruar apo dhe qofte jetuar normalisht ne nje vend europian.

Me thuaj qofte dhe nje roman te madh shqiptar qe flet per dashurine e zjarrte te nje shqiptari qe te kete te gjitha tiparet e dashurive te medha boterore.

Me thuaj nje teknike te re rrefimi.

Me thuaj nje ngjarje qe s'te shqitet nga mendja.

_______

Por ne vend te kesaj, ne vazhdojme te llomotisim mbi Laron e Bales dhe Gomarin e Llanos, apo per buken me sheqer e uje te viteve te lavdishme, apo dhe per grindjet ne oborrin e shkolles dhe heqjen e karrikes mesueses.

Te behemi realist. Kane kaluar 20 vjet nga komunizmi dhe ne ende ne inerci.

Ja keshtu.

Hurbinek,

me fal se qe nuk di te shkruaj aq mire shqip sa ty. kam qejf t'i marr gjerat me radhe.

- Le Clezio dhe Simon kane fituar nobelin per merita te tjera

- Philip Roth ben nje letersi tjeter jam dakord.

- nobeli eshte tregua tiranik me dia shkrimtar qe e kane mertitar, mund te kishin shitur me shume sesa Le Clezio apo Lessing me "taccuino d'oro" te saj nuk e di me cfare emri eshte perkthyer ne shqip, me fal.

- kadareja eshte shkrimtar dhe kur them shkrimtar them per pak veta, se ky ermerzues eshte inflacionuar aq shume...

-Harold Bloom nese merresh me letersi dua qe t'i ta njohesh, pastaj flasim me mire.

teknika rrefimi jane te veshtira per t'u krijuar. i fundit qe e ka provuar eshte Skender sherifi qe t'i njeh mire ka nje teknike poetike rrefimi publicitare etj.

- sa per 97 eshte nje truame shume e madhe per memorien shqiptare. as nje talent si A. Tufa nuk ka shkuar me larg se nje shkrim. nuk jan te gjithe si Don DeLillo "njeriu qe bie" falling Man, qe flet per nje histori qe lind nga 11 shtatori 2001. amerikanen ka letersi te bazuar ne trauma shih Heminguej, Falkuener, Vonnegut etj.

 

- per lufterat ballkanike eshte tabula rasa.

 - per dashurine ne letersi kemi ngelur ne romanticizem.

  -20 vjet nga komunizmi nuk jane asgje sepse jemi ne fazen e dizintonsikimit. ndoshta duhet nje gjenerate tjeter te filloje dicka te re...

 

te pershendes se m' qepen syte

per lufterat ballkanike eshte tabula rasa.

Fabula Rasa, do të thuash?

Mire, arsye-hetuesi. Pak a shume e kemi lexuar njeri-tjetrin. Nuk shoh ç'mund te shtoj tjeter. Konvergjenca ka vajtur ne ate pike sa ne rrezikojme te shkembejme ca te puthura.

Te pershendes dhe une se m'u shqepen syte.

( o hurb, po prit o prit ku do ikesh ti )

 

 

Po pse e kapni me letersine miq te dashur kur letersia pak a shume i bindet rregullave te kesaj demokracie. Kur ne Shqiperi ti nuk ke nje shtepi botuese serioze, ça dreq shkimtaresh do nxjerresh?

 

Edhe kjo ka nje fare rendesie, s'duhet nenvleresuar. Eshte shtepia botuese apo edhe agjenti letrar ajo qe merr nje talent, e inkurajon, e sprovon, pse jo e udheheq.

Hur & arsyeja ( i lutem admineve ta heqin mbiemrin e arsyes se me fut tmerrin, shkon per bukuri arsyeja - prokurorit).

Pse nuk merreni me titullin e artikullit, njohes te letrave boterore, mos u hapni ne hapsire kohe te letrarve botrore, mblidhuni grusht sa eshte i vogel vendi yne dhe mundesisht nje pergjigje pyetjes " A e ka pasuruar letersin europiane letersia Shqiptare?"

Sikur te njifej si duhet Fishta e veprat me ne za te rilindasve e françeskanet po!Kjo ska ndodh ateher JO!

Kam ndjek komentet per shkrimin e Qoses dhe kto ne vazhdim. A eshte letersia shqiptare e nivelit europian ??- me duket pyetje e formuluar keq. Cfare eshte letersia europiane? CILAT JANE VLERAT EUROPIANE TE LETERSISE ? PYETJA ESHTE: Cfare vlera ka sjelle ky perroi yne i letersise ne lumin e madh te letersise europiane?   Papleka e ka shtruar pyetjen qe ne fillim por s pashe ndonje pergjigje bindese, te argumentuar.

Di qe ka letersi frenge, italiane, gjermane, angleze etj. Po letersia kroate, serbe, greke, bullgare etj. a ka sjelle vlera europiane ? Mbi c kritere ndertohet arsyetimi/vleresimi qe prurjet letrare te x vendi te marrin statusin e letersise europiane? Teknika e te shkruarit, tematika ( 97, emigracioni, luftrat ballkanike, absurdi shqiptar ...!!) risite ne strukture, ide, mesazhe ??

Balzaku dhe Prusti te dy jane te medhenj por ndersa i pari eshte sociologjik i dyte eshte perfaqsues i letersise se perroit psiqik. Pra krijimi vlerave letrare nuk eshte vetem nje ceshtje e tematikes por para se gjithash e talentit.

Pa dyshim qe kemi nje letersi , pra si shkruarje dhe shtypje e librave artistike, ndoshta jo dhe aq  shume per tu krenuar krahasimisht per pasurine  historike dhe prurjet e saj ( nga Buzuku te Bejtexhinjte-pervec letersise orale-nje boshllek total)

Dikush thote qe edhe me kete letersi modeste ne u mekuam te njohim dhe kuptojme veten dhe boten.OK, ne bote mund te kete lumenj madheshtore por ah, nuk ka si perroi fshatit tim,  me besoni. Nen shushurimen e tij kam fjet  ma embel se ne sarajet me madheshtore. Me ksi gjykimesh nuk shkojme larg. Letersine do ta vleresojme me kritere patriotike, sociologjike, jashte letrare apo do kerkojme tek ajo dhe krahasojme vlerat letrare/estetike me ate qe quhet letersi europiane?

Migjeni hem, vertet nje maje e letersise ne vitet 30 , modern per nga stili dhe estetika e te shkruarit edhe kur e lexon sot. Nje risi per letersine shqipe por a eshte i tille per hapsiren europiane.? Kjo eshte ceshtja.

Nje vend  bie fjala si Cekia apo Kolumbia mund te kene me dhjetra shkrimtare qe mund te jene te kendshem dhe pertypshem kur i lexon por si vlere e kultures europiane dhe asaj boterore kane nje apo dy emra.

Lumidrin,

Ne fakt, pyetja shtron ca probleme. Folja e perdorur ne fjaline pyetese eshte ne kohen e kryer (ka pasuruar). Nese duam nje pergjigje te sakte, duhet pyetur vete pyetja : ç'deshiron te pyese kjo pyetje ? Ku shtrihet hapesira e saj ?

Koha e kryer nenkupton nje kohe te shkuar e cila nuk eshte nje pike kohore e percaktuar, e ngurte, e palevizshme (si koha e kryer e thjeshte - pasuroi), por nje kohe te shkuar qe eshte nje interval i cili shtrihet deri sot.

Ne kete kendveshtrim, une mendoj se po ! Letersia shqiptare e ka pasuruar letersine europiane. Pa hyre ne patriotizma, duam apo s'duam ne, Kadare eshte sot per sot shkrimtari shqiptar me i njohur ne Europe. Dhe me sa di une, ai e ka pasuruar kete letersi europiane.

Problemi permbyset katerciperisht nese shtrojme pyetjen "A po e pasuron letersia shqiptare letersine europiane ?" duke u zhvendosur keshtu ne te tashmen. Dhe pergjigja qe kemi ketu eshte nje JO e madhe.

Ketu duhen nxjerre ca shkaqe, nese duam te dalim nga kjo. Une i thashe ca fjale me lart, ashtu siç m'u duken mua. Nje, dy, tre, kater, pese. E kam gabim ? OK, hidhini poshte dhe jepni shkaqet tuaja.

_________

Desaparacidos,

Ke shume te drejte ne lidhje me botimin. Eshte me te vertete e veshtire per nje shkrimtar qe t'i ndihet zeri ne nje vend ku botimi eshte tejet i çorganizuar. Ne disa shtepi botuese, qe me ka rene rasti t'i shoh vete, e qe jane shtepi te medha botuese, qe botojne shkrimtaret tane me te medhenj, veprohet keshtu : botuesi nuk e ka idene e letersise. Ai eshte nje tregtar i thjesht domatesh roskoveci apo patatesh shishtaveci. Kalemin e plumbit pas veshit, ai thjesht ben ca udhetime jashte vendit per te takuar Kadarene ne Paris, bere ca foto dhe pastaj rrefyer keto histori ne restorante te bukura.

Nese nje shkrimtari i duhet te poshterohet ne ate forme nga botuesit (me syte e mi kam pare qe botuesi, ndersa shkrimtari apo perkthyesi i flet per projektet e tij, ai lexon horoskopin ne nje gazete, pas tavolines), atehere sinqerisht nuk te behet per te shkruar. Ndoshta ka shkrimtare shqiptare qe kane shkruar ne heshtje, qe kane mbushur faqe te tera, por qe ende nuk i dime. Uroj te jete keshtu, ndoshta nje dite do te botohen te gjitha dhe lexuesit do te kenaqen.

Me nje fjale, gjerat jane te lidhura dhe duhen marre ne teresi se ndryshe une s'di ç'behet e me mire t'ia kepus gjumit.

 

Papleka:

"Nuk kemi dhe nuk do të kemi letërsi me vlera europiane për sa kohë që në fakultetet e letërsisë do të japin mësim edhe pedagogë të rëndomtë, të cilët nuk janë shquar as si shkrimtarë, as si studiues, që nuk kanë përvojë, që janë emëruar në këtë apo atë post me të mbaruar studimet thjesht për shkak të militantizmit partiak.."

 

Ju e kuptoni tani,se nuk eshte vetem kjo arsyeja,jane 1001 arsye te tjera qe letersia jone nuk kap dot vlerat europiane!

Nuk mund te ec letersia,kur  calon drejtesia...c`fare ka ec perpara ne Shqiperi ??

Me numuroni nje ..!

 

Hurbinek !

Shume e sakte pergjigjia jote.

Pyetja nuk eshte e veshtire, vullnetin per loje fjalesh nuk ta heq njeri.

Ne ç'fare koncepti e mbron tezen se letersia Shqiptare e pasuron ate europiane.

Nuk mund te quhet e pasur,  biblioteka e nje europiani ne qoftese mungojne veprat e Kadares?

Hapu, na jep edhe neve njohuri pse letersia e jone ka vlera.

Ne qoftese ti nisesh me iden se Kadareja eshte pretendent per çmimin Nobel, duke lexuar Pamukun, ideja se çmimi Nobel u jepet atyre qe shkruajne "vlera" une jam larg shume.

 

Lumidrin,

Nuk thashe qe letersia shqiptare E PASURON letersine europiane. Asgje nuk eshte duke pasuruar letersia shqiptare, madje as mendjet e lexuesve.

Thashe qe letersia shqiptare E KA PASURUAR letersine europiane. Kam ketu parasysh Ismail Kadarene. Ne morine e veprave te tij, gjejme gjithçka. Vepra te mira, vepra te dobeta, vepra shume te mira, dhe vepra per ne mbeturina.

Puna eshte qe disa vepra te tij kane mundur te çajne ne Europe. Dhe pasurimi i letersise europiane eshte i thjeshte : kjo letersi eshte njohur me ne fund me nje vend qe quhet Shqiperi. Po ta qerojme letersine e Kadarese nga budalliqet e komunizmit, atehere besoj se do te ngelet diçka per te paraqitur shqiptarin pa etikete. Dhe kjo eshte nje pasurim i letersise europiane.

Te mendojme qe ska Kadare. A do te mundej letersia jone t'iu bashkohej motrave te tjera per ta pasuruar grupin ? Nuk besoj.

Nuk jam duke himnizuar Kadarene, larg kesaj, madje ne shume gjera me duket goxha i neveritshem. Jam duke thene qe, duam apo s'duam ne, keshtu eshte, nese ne Europe ka njerez qe dine diçka per Shqiperine, atehere kete e dine permes romaneve te Kadarese.

E kam permendur dhe here tjeter, po e perseris :

Ne vitin 1999, ne France u organizua nje ankete mbi 100 romanet e shekullit. Dhe per habine time (e ruaj ende sot fletushken e listes), romani "Gjenerali i ushtrise se vdekur" figuron i 74-ti. Mendoj se nuk eshte pak. Sepse ne ate liste kishte plot vende qe nuk figuronin fare.

Por kjo historia e Kadarese ka kohe qe ka mbaruar. Tunde sa te duash shamine me emrin e tij, nuk frikeson kend. Bota nderkohe ecen, shkruan, kurse ne e kemi kapur ca me pertaci.

Te them te drejten, mua me duket se jemi pertace te medhenj. Sidomos ne pune te shkruari. Ama jemi mjaft te zellshem ne pune botimi. Sapo t'i perfundojme shkarravinat tona, me vrap e ne shtypshkronje. Nuk e di perse. Per ndonje CV ? Ndonje koktejl ne ministrine e Kultures ? Ndonje krekosje emigranti kur te kthehet ne atdhe ? Nuk e di.

Ka qene nje shkrimtar amerikan, shkroi nje roman, e lexoi ne fund, iu duk muterishte dhe ç'beri ? Ia keputi pisqolle vetes, 31 vjeç. La letren ne tavoline "jam shkrimtar deshtak". U çua e ema e shkrete, i mblodhi letrat, ia tregoi nje shtepie botuese, botuesi u mahnit, u botua, u shiten si simite, u perkthye ne plot gjuhe.

Nuk di nese ne kemi kesi tipash. Qe vrasin veten ngaqe iu duket vetja shkrimtare te mbaruar. Kam pershtypjen se ne e kemi me teper te vrasim te tjeret po na thane se jemi shkrimtare te mbaruar. Ceshtje kendveshtrimi.

"Nuk di nese ne kemi kesi tipash. Qe vrasin veten ngaqe iu duket vetja shkrimtare te mbaruar."

Bujrum zotrote. Do qesh nje jave te tere pa pushim, dhe pastaj prape me te madhe sa here te me kujtohesh.

p.s. Lexo "Nga Porta e Shen Pjetrit". Eshte me i fuqishem se Gjenerali. Pike.

Falemnderit. Shume e sjellshme oferta jote. Do ta shoh me gjakftohtesi. Por nderkohe nuk ke thene asgje perveç ca fjalive te thella shume qe, si gjithmone, jane tejet te veshtira per ne, bashkesine e te vdekshmeve.

Shiko mos lexon dhe "Après vous, Monsieur", shkruar nga Jeanfoutre Rouletabille, eshte shume me i bukur se Koloneli.

Mos u justifiko, jo e thashe jo nuk e thashe.

Nuk te kritikon asnjeri se je keshtu apo ashtu, secili ka shijet e ndjenjat e veta.

Shkoj shpesh ne bibliotek, nje dite kerkova Kadaren, nuk e gjeta, pyeta personelin, nuk e njihnin, duke qene i huaj me afruan shkrimtar Kroat, i them shkrimtari qe kerkoj eshte Shqiptar, asgje.

Njeri nga keto e njihte Kadaren, u justifikua me ate qe kjo bibliotek ka numerin e librave te kufizuara, me keshilloj te kerkoj tek disa me te medha.

Po ne qoftese se don te besh nje kerkim per çdo shkrimtar te huaj e gjen, nga Ballkani i kishe te gjithe, deri edhe Rugoven e gjen, Shqiptar jo, ops Rugova eshte Shqiptar, gabim.

Ore, une nuk besoj se mund te flitet mbi faktin qe s'po e pasurojme, kjo eshte e thjeshte e e pranojme te gjithe. E kemi pasuruar, po, me nje shkrimtarm, me Kadarene, keto 40 vitet e fundit...mire.

 

Arsyet tani :

1-mungese talentesh

2-mungese strukturash ( ca do ishte Brown pa agjentin e tij ) se kjo puna eshte edhe pune reklame,

3-mungese interesi

Tashti eshte apo nuk eshte letersi europiane kjo e jona,Qosja beri mire qe na ndau perseri ne dy krahe. Dhe per mendimin tim ketu qendron vlera e tij si Babai i Kombit.Them beri mire pasi ne shqiptaret, shpesh kemi nevoje per nje STOP,per te shmangur idene bezdisese per te tjeret, Qe Shqiperia eshte qendra e gravitetit te tokes.

Se dyti ku i dihet,ne kete moment Letersia Europiane mud te jete ne krize dhe ajo shqiptare,duke parashikuar aktin e dyte,mund t'ja kaloje dhe Letersise Europiane?! Keshtu duke i nervozuar te tjeret(te huaj) me brockulla, mund ti detyrojme qe te na i delete dhe ato pak gjera te mira qe kemi.,Qosja nderhyn drejte dhe me argumet,ne kohen e duhur percjell mesazhe te pastra,duke na ulur me kembe ne toke.Them keshtu, se ne per pak, po fluturonim duke menduar se kishim prodhuar avione,si europi.Prandaj me pelqen Gjyshi, se hedh ndonje llaf, jo per te na vrare, por per te na shpetuar si komb.

Tani nese ky Robert Else qe ka marre persiper te ndricoje boten me Letersine Mahnitese shqiptare,por akoma te panjohur deri tani(nuk thote te paperfillshme),sic thote ai,(albanolog,perkthyes i letrave shqipe tjetri),

nuk ka pse te na vije keq. Nuk na vjen hic,por dhe e lavderojme dhe e permendim ne cdo moment, megjithese eshte i huaj.Kurse Gjyshin, pse na e quajne te pjerdhur apo provincial?!

 

Sikur te kesh frena o HU , me gjithmend qe mund te lexohesh. . Po je aq sfarcato sa edhe ndonje shkendije intelekti tek -tuk , e mbyt ne fraezologjine  e konkluzioneve idiote qe vijne parreshtur ...

Nuk jam duke himnizuar Kadarene, larg kesaj, madje ne shume gjera me duket goxha i neveritshem......

Ne vitin 1999, ne France u organizua nje ankete mbi 100 romanet e shekullit. Dhe per habine time (e ruaj ende sot fletushken e listes), romani "Gjenerali i ushtrise se vdekur" figuron i 74-ti. Mendoj se nuk eshte pak.

Po te lesh vetem infon pa ate habine tende qe te habit vetem ty smiley besoj e kupton dhe vet se ku e ke vleren. Ndersa po te te ballafaqosh me ate me siper kuptohet qe vetem mendime normale nuk mund te kesh . Prandaj te drejtohem shkurt HU !!!!!!

Ja dhe per pjesen qe te duket shume e "mencur" pasi na e ke renditur me pika ..se pari ose NJE ..se dyti ose DY  nuk ka .... po ka se Treti etj . Megjithse z.twintip te eshte drejtuar per te te futur ne rrjedhe ti s'kupton e s'kupton..... Po hajd mo le te "shtrydhim ato te tuat .

Po ti shtrydhesh nga i gjith uji i teprt mbetet : - Ne kemi nje Popull injorant e te pakulture , afetar dhe pa filososfi . Keshtu qe nuk mund te kemi shkrimtare !!!!! dhe ...kur si popull s'kemi vlera e pamundur qe te krijeohet prej antivleres ....

Dhe se treti e se katerti vertet nuk thua ndonje gje vetem vazhdon per inerci , por ama na le me shprese se do kemi se shtati ( se pesti dhe se gjashti s'ka ).... dhe ne kete se shtati lumi i marrezive te cquan me te vertete ne vlerat reale si HU...ose me mire si shkopi qorrit dhe hajdari beqarit nuk dine ku ngulen .

 Po ne qoftese se don te besh nje kerkim per çdo shkrimtar te huaj e gjen, nga Ballkani i kishe te gjithe, deri edhe Rugoven e gjen, Shqiptar jo, ops Rugova eshte Shqiptar, gabim.

kjo vjen jo se Rugova ka vlera me shume nga Kadareja si shkrimtar, por se fatmiresisht per ta shperdare neper bote ate, kujdesej administrata jugosllave, shume me komplete e kompetente se tona, per te promovuar librat e shkrimtareve te saj. nuk do ti gjurmojne librat shqiptare bibliotekaret e huaj, por duhet te jemi ne qe t'u a propozojme. panairet nderkombetare te librave kane ne fakt kete qellim.

Qosja gjithashtu kur flet e analizon letersine shqiptare harron pikerisht kete hendek qe na ndante me ta, pra shqiptaret e krahut tjeter te kufirit, sa i perket promovimit te librit ne bote. sa i perket gjithashtu kontaktit te shkrimtareve vendas me letersine e huaj bashkekohore, me shkrimtaret ne mode ose ata aktuale. ne shqiperi ishin te ndaluar shkrimtaret (piktoret po ashtu, etj) qe cilesoheshin dekadente ose reaksionare si Dostojevski, Kafka, Sartri, Kamyja, e plot te tjere, ose me drejt te gjithe shkrimtaret kontemporane, nderkohe qe ne kosove keta botoheshin te perkthyer te gjithe. 

por kjo e keqe pati dhe te miren e saj, se nxorri shkrimtare me te mire se kosova, duke mbeshtetur tezen time qe shkrimtaret e ne pergjithesi artet i zhvillon me shume diktatura se demokracia. 

ndersa sa i perket pyetjes qe ngren ky artikull ti (ne kundershtim me t'gjithe te tjeret diskutante ketu) e kape zgjidhjen e saj si duhet : mjafton te shihen raftet e bibliotekave ose librarive europiane sesa prezente eshte letersia shqiptare. 

ne france, tek dyqanet me te medhenj te librit, letersia shqiptare permblidhet bashke me ate te vendeve te tjera te europes lindore. ndersa Kadareja ka nje stand te tijin me vete, pra ai ndodhet i vendosur ne vitrine.

por edhe tek keto dyqane, i duhet shtetit shqiptar ose organizmave te tjera private ta shperndajne e reklamojne letersine shqiptare. te huajt nuk munden ta bejne me efikasitet sepse ata merrem me gjithe boten.

kam vene re qe ruset ose polaket ne frengjisht shtypen prej botuesve te tyre, prandaj dhe i gjen me shumice neper librari e biblioteka. flas sigurisht per shkrimtaret e tyre te rinj e te panjohur nga bota.

Qellimisht kam permendur Rugoven.

D'Alema, behet mbeshtetes i Rugoves, pse ka lexuar librat e tij, ku ka gjetur nje veshtrim te ri mbi te qenurit komunist, po pakice, mbi te qenurit atdhetar e internacionalist, ne nje shtet shumekombesh.

Kjo thote ate, qe Rugova ka shkruar diçka te re, e pelqyshme apo jo per te gjithe nuk ka rendesi, rendesi ka idet e reja, te pashkelura nga te tjeret.

Kjo mungon ne letersin Shqiptare.

 Kjo mungon ne letersin Shqiptare.

po nuk mungon pra, perderisa rugova eshte shkrues shqiptar. ajo qe mungon eshte promovimi i TIJ, pra  mundesia qe ta lexojme te gjithe ne, pavaresisht se ku ndodhemi, se ça ka thene rugova. 

sepse perderisa ne nuk do te mund ta marrim vesh, ta lexojme, rugova nuk do te jete pasuri per ne.

pastaj, nuk jane rruget e pashkelura gje pasuri. duhet qe ajo qe shkruhet te jete dhe E BUKUR, se floririn e mbajme ne banke jo bronzin. megjithese ka plot qe e pelqejne dhe e perdorin si pasuri kur nuk njohin floririn ose kur nuk e kapin dot kete. por ka dhe miope qe çdo gje prej bronzi e marrin sikur te jete prej floriri.

kjo vjen jo se Rugova ka vlera me shume nga Kadareja si shkrimtar, por se fatmiresisht per ta shperdare neper bote ate, kujdesej administrata jugosllave, shume me komplete e kompetente se tona, per te promovuar librat e shkrimtareve te saj.

A e di qe ketu ke thone nje gje te qut fort  ...dhe ke kap kycin e muhabetit,komplimente sinqerisht.(megjithese eshte hera e pare qe te pergjigjem dhe shpresoj te mos jete e vetmja)

Kushdo mund te ishte me i mire se Kadaraeja, por ai ishte i perzgjedhuri i sistemit, qe e ngriti ate aq lart...duke bere nje pyetje kaq te thjeshtesmileyi ka mundesi qe administrata jugosllave, kaq kopetente, muk arriti ne nivelin e administrates fshatareske shqiptare, ne promovimin e shkrimtareve te saj...?!Mos nuk ishte vetem administrata shqiptare, por dikush tjeter prapa saj ,qe kishte mbjelle faren per ta korrur kur i donte qejfi me vone...

A thua, qe ne mund apo duhet te behemi kaq naive, sa te referohemi ne frazeologji letrare kadareske,qe eshte zberthimi naiv i nje vepre "klasike",

apo duhet te kapercejme naivitetin duke shkuar me larg?!

Me duket se debati Qose -Kadare, nuk eshte kollaj per tu lexuar nga te gjithe,perfshi mua,ndoshta nuk ka te beje hic me letersine...

Qe Qosja eshte gjenial, kjo nuk diskutohet, por medyshja ime  fundit eshte se nga kush eshte perzgjedhur ai....?!Do te isha i lumtur sikur te ishte i joni.

Eh pati thene: O popull,sa gjera behen ne emrin tend!

 

E ku e kishim muhabetin,ah po, tek letersia,kemi apo nuk kemi,varja....mu me pelqejne me shume libra me histori spiunazhi...jane me te thjeshta dhe me te kapshme.Duke shkuar me lart ne analize, them se njerzit i hyjne rruges amatoreske  te analizes dhe kujtojne se dine,ndersa une e them thjeshte qe nuk di...

 

 po shkrime ne lidhje me çfare diskutohet di te besh? 

po a e lexove ti apo jo:une me ate e mylla qe nuk di?!

Une shofer "Zuku" kom qene tek nermarja "Sherbim Komunale ....",shperndajsha latat e druve, kur nuk e kishte menjen njeri....kom ene dekorata po t'dush....si "mik i vogel i librit"

Tung,

Hajt t'majt e jotja!

 po shkrime ne lidhje me çfare diskutohet di te besh? 

Me c'kuptova une, letersine ndihmon ta shohesh si teoria e Evolucionit te Darvinit. Dhe sic funksionon evolucioni, sic ecen para nepermjet mekanizmit te mutacionit gjenetik, letersia ecen para nepermjet mekanizmit te RRYMAVE TE REJA. Pra kto rryma te reja, jane ato te cilave u referoht me "Vlera Evropiane", dhe rrymat e reja jane mutacione gjenetike, (a eshte e drejte kjo analogji?) Dhe letersia shqipe, nuk ka patur mutacion per... ndoshta nuk ka patur asnje here. Pra behet fjale per mutacion gjenetik, te cilin me pas e gjithe specia e adopton per arsye risie (normal flasim per mutacion pozitiv, ndryshe specia e tere, [dmth letersia evropiane], nuk e perfill dhe individi me mutacionin gjenetik nuk riprodhon).

 Ne letersine europiane e kemi ndihmuar me pleh organik te cilesise se pare. smiley Hajdeni ne mendje mor cuna. Autoret tone s'po i lexojme dot ne dhe jo Europa. Te futesh ne nje botim antologjik me letersi nga Lindja, apo te te botohen disa libra terheqes te nje shkrimtari, kjo nuk e ben pjese ndikuese nje letersi te nje vendi. Kur te futet ne tekstet universitare te EU-se qofte edhe nje shkrimtar shqiptar qe te studiohet me detyrim nga studentet, atehere ulemi dhe diskutojme.

Apo eshte futur ndonje dhe une nuk e di?

Amon PF, se me nis reumatizma kur shof qe te perfshi edhe ty vala pergjigjeve popullore ndaj pytjeve "sherr-budalle" si kjo. Pjesa "sherr" vjen nga djallezia e pytjes. Se nuk besoj qe ti e merr te vertete marakun e modh dhe te paprit qe na zu per vlerat europiane apo shqiptare te letersise. Ky marak, maraku i shkrete nuk ia linte zemren e qete vetem nja dy ta apasionuarve mbas letersise ne qytetin e vogel N dikur, ne fakt. Ata mbinin te libraria e qytezes qe me nate. Njerezia shkonin per qumesht, per te vene ndonje gur si deshmi per zenie rradhe, kurse keta te dy shkonin para librashitesit dhe prisnin te dera me pyetjen: he a erdhi furnizim nga Tirana? "Ankora no", i thoshte shitesi i vrenjtur si mengjesi sapo mberrinte, ndersa hapte deren e dyqanit te librave, kycur me dy celesa , tutius dhe elzett. Asnje titull i ri sot. Dy te apasionuarit kthehshin gjithe po aq te vranum ne klubin e vetem te qytetit ku banakieri nuk i pyeste fare per porosine, sepse ajo dihej tashme: dy dopjo fernet. Te cilat silleshin te shoqeruara me preokupimin e rastit prej banakierit: "As sot nuk pati gje? As sot nuk arritem t'i shtojme ndonje vlere asaj... europianes?". Fytyrat e murretyera te dy apasionanteve benin te tepert cdo pergjigje te shkoqur. Ehhh... jo byrazer, as sot. As sot. Ishte nje mundim sizifi, shumevjecar ky, i ushqyer nga shpresa te marra sapo nga Tirana, nga botonjesit e atbotshem "Naim Frashri" apo "8 nentori", ia behte ndonje titull. Ekzaltimi kish qene i madh psh kur mberriti titulli "Kthesa te forta" i Razi Brahimit. Kjo po, tingullonte shum premtuese; pyten "evlatet" perkates qe i kishin ne klase te 6 tetvjecare dhe kishin filluar inglishten qe ne te pesten: si ngjan anglisht kjo? Gjuhe e pare ne Evrope, si skele e Vlores, jo per gje. Djemte moren fjalorin 20 mije fjalsh, u munduan dhe e perkthyen: Strong kurvs. Aty iu ra ngazellimi te dyve. Me kurva s'kemi gje ne vije thane. Po keshtu ekzaltues ishte edhe titulli i ri i Ndoc Paplekes "Njatjeta diell" qe u interpretua me "vlere te shtuar" ne TV nga Anastas Kristofori me nje patos (theksi te o-ja, natyrisht) qe eshte endemik vetem per Vunoin. He, i shtuam gje asaj... mavrise? Librashitesi si gjithnje, orakull i pameshirshem qe vetem te kumtonte zi dinte, iu tha si gjithnje "Ankora no". Italishten nuk e dinte librashitesi, por ndiqte shume ndeshjet e sportit ne TVSH me transmetim nga Lad Grillo, i cili fliste si miza ne qyp nje here ne 20 minuta duke lene qarte te degjohej zerin e folesit italian ne sfond. Ankora no, Zeqo dhe Faslli (keshtu quheshin dy apasionantet e letersise). Dhe per te mos harruar pak meterologji, frynte ere, ishte terren i veshtire dhe vazhdimisht bente mot i keq.

Frynte ere, ishte terren i veshtire dhe vazhdimisht bente mot i keq.

Ku i ke kockat, Gjeneral?! Kockat!

-Ankora no! 

Dje kam lexuar nje proze te dikujt. Te them te drejten, me pelqeu. Dhe uroj qe te botohet dhe te lexohet. Problemi eshte, siç e tha dhe desaparacidos, qe puna e shkrimtareve shkon bashke me vargun tjeter : botues, lexues, shperndares, TV, gazeta, revista.

Eshte e pamundur te njihemi me shkrimtaret tane te rinj nese nuk kemi biseda letrare ne TV, te shpeshta, çdo TV te kete emisionin e vet, te drejtuar nga njerez te pergatitur e me njohuri, dhe ku te flitet vertete per letersi. Nga nje ane, shkrimtaret shqiptare jane te panjohur sepse askush s'i afron. Botuesi nuk ua lexon fare doreshkrimet, kritika letrare eshte ohoho sa qejf ne plazh !, e televizionet jane te zena me tulet e kafazisteve.

Po nuk u çane TV e gazeta duke folur per letersi, eshte e kote. Dhe sidomos, lufte e papajtueshme ndaj pseudo-kokave. Keta mbajne peng mjaft gjera. Kam pare nja dy here ne TV shqiptar, nje emision "letrar" ku ishin te ftuar XH.LL. dhe S.C (ç - çekiçi).

Emisioni ishte ne nje gjendje te mjere sa s'behet. I vetmi qe e ndiqte me vemendje ishte nje tip i vjeter qe banonte nen te njejtin kulm me mua, ka mundesi im ate. Dhe te mendosh se tipi ska lexuar ndonje gje te hajrit deri tani, por thjesht po priste t'i skuqeshin qepet.

Ne nje çast te dhene, z. C (me ç - çekiçi) ia kercet me çekiç : "Ne Europe, sot po bejne buje te madhe biografite, po lexohen nga i madh e i vogel" Mos more ! kerceva une nga divani. C'nuk ben vaki, i thashe tipit te qepeve, por deri para nje jave nuk ishte keshtu.

Eh mire, LL. kembengulte se nje monografi mbi Rustem Kumbull Zerdeline na ishte nje veper madhore qe duhej te shndrise bibliotekat e çdo shqiptari. Hodha syte nga biblioteka e tipit te qepeve, dhe pashe nje perzierje Kadaresh me Cing Lei Fenin me romanin e tij "4 brezat".

Biseda drejtohej nga nje vajze simpatike nga Zoti por te shemtuar nga ai burri qe rri pas perdeve me furçe ne dore, e cila bente ca buzeqeshje te tipit : "Ka mundesi qe te jem me e bukura e Tirones, te pakten sonte".

Ne fund, biseda u mbyll me nga nje citat per secilin :

LL : "Libri eshte gje e çmuar, libri duhet lexuar, libri duhet vleresuar".

C (me ç - çekiçi) : "Blini biografi, ato na mesojne si te madherohemi dhe madheshtohemi" (ky çekiçin nuk e leshonte nga dora, gjithe kohes).

Qepet u skuqen, por nuk e di me ç'u perzien, por di qe nje gote raki eshte pire ne shendet te LL dhe C (me ç - çekiçi, always).

 

pas 90' lokali i lidhjes se shkrimtareve u bo si tip mejhone,biles ene dasma fillun te bohen aty ...nuk e di ca bohet tani?!Por maj men qe mromjeve filloi nje lloj ahengu i cuditshem, qe vetem Per Lidhje shkrimtaresh nuk ta mushte menjen ai ven.

Vjen nje dite Driteroi aty me pi nje kafe e nje teke dhe pasi i pershnet te gjithe ulet me nje ven, anej ka funi lulishtes.Masnej nez cigaren, por ene aty nuk gje rehat se vje kamarieri tu i ndrru tavllen pa pas gjo mrena...

gjoja per respekt.Te gjithe kuptun se kamarieri dote me liru venin, se e dite qe nuk do te gjente na i hajer prej tij (bakshish e kom fjalen)

Cohet ene iken i merzit, por i thote njoni -pse po iken zoti Dritero?

-po iki ta pi kafen me mire te PS me kambistat- thote- se ketu u bo muhabeti boze...pa fol fare.(nuk tha qe kamareiri na cau meneren)

  Kur te futet ne tekstet universitare te EU-se qofte edhe nje shkrimtar shqiptar qe te studiohet me detyrim nga studentet, atehere ulemi dhe diskutojme.

per tu kuptuar koncepti i pasurise, duhet ndare ne perberat e tij. tek pasuria jone hyjne te gjitha gjerat qe ne i ruajme edhe pse nuk i perdorim, ose nuk i kemi te perdorimit imediat, te perditshem. deri sa mos ta hedhim diçka si te pavlere ajo quhet pasuri.

tani tek pasuria leviz puna. kur jemi ne dyqan per te blere, na nevojitet, blloku i çeqeve ose karta bankare. kur na ka marre etja, asnjigje nuk e zevendeson nje gote uje, kjo merr rendesi ose prioritet te dores se pare, e tejkalon pra ne vlere edhe Xhakonden te varur ne mur po ta kesh. 

keshtu eshte dhe me librat. libri merr rendesi atehere kur te duhet, kur ti vije rasti. 

prandaj deri sa bibliotekat e huaja te kene libra shqiptare, qofte dhe prej nje shkrimtari te vetem, pasuri quhet per biblioteken. nuk eshte e thene qe ato te jene tek tekstet e shkollave. aq me teper qe letersia shqiptare, eshte si me thene dege e veçante, specifike, sepse lidhet me ne me shume, kadareja shkrun per gjerat qe ndodhin ne shqiperi se shqiptar eshte. pse duhet ta kene tektet e shkollave, megjithate asnjegje nuk e pengon nje pedagog per ta bere mesimin interesant te perdori libra te Kadarese sikur psh shqiperia te jete ne qender te vemendjes ne ate moment (ka ndodh ndonje termet, plas diçka, etj) 

se me thone te drejten vendeve te medhaja ju del e tepron vetvetja. po letersia shqipe e gjuha shqipe jane padyshim pasuri per ate europiane ose boterore. 

psh, nje regjizor brazilian e ka bere film Prilli i Thyer, me duket, te Kadarese. pra per ate Kadareja eshte pasuri.

pra si perfundim, gjerat qe perbejne pasurine tone  jane ato qe nuk i hudhim, sepse mendojme se nje dite mund te na hyjne ne pune.

 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).