Neritan ceka: Ne po shesim identitetin tonë

Në një kohë kur arkeologjia jonë po trafikohet, ajo që dëshmon lashtësinë dhe jetën e paraardhësve tanë në këto toka, ne ‘bëjmë sehir’. Ky është pak a shumë konkluzioni në të cilin ka arritur arkeologu dhe politikani Neritan Ceka. Lashtësia jonë po trafikohet, ndërkohë që ne jemi patriotë vetëm nëpër ndeshje futbolli ose nëpër sherre. Jemi ne që e shesim atë. Pikërisht ne shqiptarët që shkruajmë, botojmë libra për të dëshmuar se jemi ndër më të vjetrit në këto troje. Jemi ne që e duam dhe ne që e shesim. Ne që e mbrojmë dhe ne që e ‘mohojmë’, ne që na nevojitet, ne e shesim për para duke i mohuar vetes atë që është e jona. I shqetësuar dhe i revoltuar nga mungesa e zbatimit të ligjit për mbrojtjen e pasurive kulturore, Neritan Ceka vë në dukje problemet me të cilat përballet sot kultura jonë. Një pushtet i shpërndarë në dy ministri e në disa institucione, e përgjegjësi që humbin. Teksa ne merremi me fjalë, thesarkërkuesit e thesarshitësit, vazhdojnë të bëjnë ‘punën’ e tyre duke iu mohuar bashkëkombësve të vet, atë që historia iu dha. Arkeologu flet për trafikimin e objekteve arkeologjike, për lejet e ndërtimit që jepen edhe aty ku janë zona arkeologjike, kërkimet me detektorë dhe gërmimet me buldozerë për ditë të tëra në sy të mbrojtësve të saiteve, për objektet e ekspozuara e të paregjistruara, për zhdukjen e pasurive nga muzetë lokale pas viteve ’90, kur këto të fundit kaluan nën administrimin e bashkive. Ai na jep neve një panoramë mjeruese të asaj që duhet të ishte krenaria jonë, e që në fakt në një farë mënyre është turpi jonë, sepse ne nuk e mbrojmë atë. Pasi evidenton problemet, Neritan Ceka, i cili para se të jetë politikan, është një arkeolog dhe këtë e dëshmon herë pas here, jep edhe zgjidhjen. ‘Shteti duhet të mbrojë pasurinë e vet, e po ashtu qytetarët. Shembulli i mbrojtjes është përballë, është në Itali. Ne duhet vetëm ta marrim atë’, - shprehet ai. Më tej gjatë intervistës ai shtron probleme e zgjidhje, të cilat mendon se duhen marrë parasysh.

Ka zëra që thonë se ekziston një rrjet trafikimi objektesh arkeologjike, një rrjet i cili pasi i zbulon saitet arkeologjike, i nxjerr për t’i shitur jashtë Shqipërisë. A jeni në dijeni të këtij fakti?
Ky fakt njihet prej kohësh, por ne deri sot nuk kemi arritur të ndërtojmë antirrjetin apo antitrafikun. Problemet kryesore për policinë dhe prokurorinë shqiptare kanë qenë çështjet që lidhen me trafikun e qenieve njerëzore, drogës, etj. Në këtë mënyrë është lënë pas dore çështja e trafikimit dhe vjedhjes së objekteve të kulturës. Kjo, ka sjellë dëme të pariparueshme. Kur unë kam punuar në Ministrinë e Brendshme kam ndërtuar një grup për antitrafikun e vlerave kulturore i cili nuk ka mbijetuar dhe është përfshirë në kuadrin e zyrave të tjera e që lidhen me detyra që kanë të bëjnë me lloje të tjera trafiqesh. Në një bisedë të fundit që kam pasur me Drejtorin e Përgjithshëm të Policisë së Shtetit, kam gjetur një mbështetje më të gjerë në këtë drejtim dhe shpresoj që të organizohet puna edhe në marrëdhënie të ngushta me policinë italiane, veçanërisht me karabinierinë. Ata kanë një traditë shumë të mirë në luftën kundër trafikut të vlerave kulturore. Besoj se është koha e duhur për ta luftuar qoftë rrjetin që është krijuar i cili pjesërisht është edhe ligjor, rrjet me shoqata që mbajnë emra të qartë që nuk kanë të bëjnë me ligjin, por janë miratuar nga gjykata shqiptare. Unë mendoj se shoqata të tilla iu duhet kufizuar aktiviteti.

Çfarë dhe kush janë ‘Thesarkërkuesit’? Ku iu lejohet të kërkojnë thesare dhe çfarë thesaresh?
Thesarkërkuesit ekzistojnë në të gjithë botën. Ata janë profesionistë që kërkojnë thesare. Sipas informacioneve që unë kam, disa janë familjare e disa shtetërore ose të ligjshme në një farë mase, por në mënyrë absolute është e ndaluar që kërkimet e thesareve të shtrihen në saitet arkeologjike, në pasuritë kulturore. Ligji e përcakton në mënyrë taksative ndalimin e ushtrimit të aktivitetit të tyre pranë qendrave arkeologjike. Për fat të keq, pushteti vendor që duhet të merret me mbrojtjen e pasurive arkeologjike brenda territorit, por edhe atyre natyrore e ujore e kështu me radhë, e kanë konsideruar ligjin për mbrojtjen e tyre si një mbeturinë të komunizmit. Ky është një mentalitet shumë i gabuar dhe i rrezikshëm, por edhe kompromentues për pushtetin vendor. Janë qindra raste, ku në sytë e kryetarëve të komunave dhe të autoriteteve vendore zhvillohen kërkime. Këto kërkime bëhen me detektorë, pastaj bëhen edhe gropa. Kjo ndodh për ditë të tëra e aty përdoret edhe buldozeri.

Një rast i tillë ka ndodhur edhe në komunën e Cakranit të Fierit, ku në ekspeditën e bërë nga Instituti i Arkeologjisë u vunë re vjedhje e dëmtime të zonës arkeologjike aty...
Cakrani është një shembull i tillë në të kaluarën. Tani ka një ndryshim 100% të pushtetit vendor. Aty është pikërisht pushteti vendor që sponsorizoi gërmimet e fundit arkeologjike aty, e një shembull të tillë e ka dhënë më përpara vetëm Elbasani. Për fat të keq këtë nuk e bën Durrësi, që është një bashki e pasur, por që është armiqësore ndaj objekteve kulturore. Është një bashki që është e dhënë vetëm pas ndërtimeve dhe nuk e kupton që pasuri më e madhe e këtij qyteti është nën tokë. Për fat të keq, si kjo ka edhe bashki e komuna të tjera. Ata nuk e kanë parë se ç’bëhet në Bari apo në Romë me objektet kulturore, e ç’bëhet në Brindisi, e Venecia ku këto pasuri janë kthyer në shanse të mëdha për qytetin, sepse janë qendra turistike.

Le të mbetemi tek lejet e ndërtimit. Sipas ligjit, kur merret një leje ndërtimi në vendin e dhënë, duhet të shkojë një arkeolog që duhet të japë okein që në atë zonë nuk ka objekte arkeologjike. Kjo nuk ndodh gjithmonë e shpesh, janë hasur mure të vjetra në trojet ku kanë hedhur shtat ndërtime moderne...
Kjo është pjesë e ligjit, sipas të cilit çdo leje ndërtimi duhet të ketë firmën e përfaqësuesit të Institutit të Monumenteve. Por këtu ka një problem më të madh se ai që thashë unë. Është problemi i përgjegjësive lokale por edhe i atyre qendrore, sepse nuk është koordinuar reforma që është bërë në drejtim të kërkimeve arkeologjike. Pas kësaj reforme nuk ka një Këshill koordinues dhe as një logjikë koordinuese e cila mund ta disiplinonte çështjen e monumenteve. Edhe ata që kanë përgjegjësitë, janë të shpërndarë në 5 ose 6 institucione. Për shembull, arkeologët e parqeve arkeologjike, e muzeve arkeologjikë dhe të Institutit të Monumenteve varen direkt nga Ministria e Kulturës, në Shërbimin Arkeologjik Shqiptar, varen nga sërish nga ajo e Kulturës, në universitete varen nga Ministria e Arsimit, dhe së fundi në Institutin Arkeologjik që është pjesë e Qendrës së Studimeve Albanologjike, varen nga Ministria e Arsimit. Natyrisht është një kaos i vërtetë dhe rezultati është i qartë, njëri i bie gozhdës e tjetri patkoit. Pra, vazhdon shkatërrimi masiv i monumenteve të Kulturës, asnjeri nuk mban përgjegjësi, asnjeri nuk është në vendin e në kohën e duhur. Kjo çështje ka nevojë për një model.

Cili do të ishte ky model dhe si do të funksiononte?
Modeli është në Greqi dhe në Itali. Në këto vende ka institucione që e mbikëqyrin të gjithë aktivitetin e varen nga Ministri i Kulturës. Në një linjë të vetme e në një organizim, i cili duhet bërë edhe në Shqipëri. Nuk është e nevojshme që ne të kemi 12 drejtori rajonale të kulturës kombëtare, të kemi 8 parqe arkeologjike dhe disa muze arkeologjike secili më vete. Kishat dhe manastiret janë në një gjendje të keqe, pikturat e tyre po shkatërrohen dhe kjo ndodh edhe me qendrat historike siç është Gjirokastra dhe Berati. Duhet të kemi më shumë zona të mbrojtura. Duhet të jetë një institucion i vetëm që varet nga ministri e që kontrollon të gjithë sistemin. Në këtë mënyrë është ai që jep lejen, edhe për gërmime arkeologjike, ai e mbikëqyr qendrën arkeologjike dhe është ai që jep lejet e ndërtimit e bën restaurimet. Ne modelin e kemi përballë, duhet vetëm ta marrim.

Në shumë muze privatë e shtetërorë ekspozohen objekte arkeologjike. Disa i kanë pa certifikatën e regjistrimit të tyre ...
Në përgjithësi, në muzetë shtetërorë janë të regjistruar. Katastrofa ka ndodhur në vitin 1992-1993, kur muzetë iu dhanë bashkive. Që nga ajo kohë e deri më sot nuk është bërë asnjë inventar i tyre. Pra, ne nuk dimë se çfarë ka ndodhur me objektet që ishin në Muzeun e Elbasanit, në atë të Fierit, etj. Asnjeri nuk ka shkuar që të verifikojë se çfarë bëjnë punonjësit e emëruar nga bashkia. Këta janë njerëz që ndryshojnë sa herë ndryshon kryetari i bashkisë por edhe më shumë se kaq. Janë mijëra objekte që janë zhdukur e kanë marrë rrugën e tregjeve. Problemi tjetër është ai i muzeve privatë. Ka një ligj që i lejon këto muze. Lejohen tregtia e objekteve arkeologjike që janë pjesë e koleksioneve private, duke marrë modele të përparuara. U bë kjo me mendimin që ky liberalizim do të sillte kufizimin e trafikut të paligjshëm por kjo nuk ka ndodhur sepse nuk ka një organ që ti kontrollojë dhe nuk ka shërbim të orientuar drejt goditjes së këtij trafiku kur është i paligjshëm. Nuk ka asnjë të dënuar nga organet tona gjyqësore për trafik të objekteve kulturore. Ndërkohë që në muzetë tona ka 20 vite që nuk futet më asnjë objekt i gjetur rastësisht siç ndodhte më përpara. Nuk gjendet më objekte në sheshe ndërtimi, as në toka bujqësore, por të gjitha ato që gjenden marrin rrugën e kurbetit. Në këtë mënyrë objektet humbin përgjithmonë identitetin, sepse nuk regjistrohen. Ne po humbim vlerat kulturore. Këtu tek ne ndodhin gjëra të çuditshme. Nga njëra anë ne kemi patriotizëm që shprehet në fusha futbolli, e në sherre. Ka 10-15 libra të botuar ku ne mundohemi të vërtetojmë që shqiptarët janë populli më i vjetër në Mesdhe, dhe duam të themi që e gjithë mitologjia greke e ka origjinën nga mitologjia ilire, etj, e nga ana tjetër, objektet që mund të na japin shpjegime në këtë drejtim e mund të sqarojnë çështje të rëndësishme, po këta patriotë të mëdhenj i marrin dhe i shesin ku të munden, pa asnjë brejtje ndërgjegjeje. Kjo mund të kufizohet vetëm me masa drastike. Ka ardhur koha të jemi të rreptë e të pamëshirshëm tek kushdo që prek identitetin e kombit tonë. Ne kemi debate pa fund për identitetin, e nga ana tjetër po këta ‘patriotë’ s’e kanë për gjë të shesin pjesë të identitetit tonë që janë mbishkrime, që janë vazo, s’e kanë për gjë të fusin buldozerin e të prishin qendra të tëra arkeologjike, s’e kanë për gjë të japin leje ndërtimi mbi mozaikë edhe mbi monumente, apo të heqin nga lista e monumenteve disa qendra vetëm për të favorizuar njerëz.

Në shumë ambiente private gjenden amfora të vjetra, mbase të gjetura nën ujë... Si mund të mënjanohet ky problem dhe si mund të zgjidhet?
Kjo ka ndodhur për faktin se kërkimet arkeologjike nënujore nuk janë të disiplinuara, sepse këto kërkime janë një e drejtë ekskluzive e shtetit. Çdo kërkim nënujor dhe jo vetëm arkeologjik por edhe çdo pasuri tjetër, mund ta bëjë vetëm shteti. Pjesa arkeologjike është vënë në ligjin e pasurive shtetërore dhe parashikohen edhe ndëshkimet përkatëse, të cilat nuk zbatohen asnjëherë. Qoftë edhe rojat bregdetare kanë detyrë ta zbatojnë me rigorozitet. Shteti duhet të ndryshojë filozofinë e të mbrojë pasurinë e tij, kombëtare e të pazëvendësueshme. Krahas kësaj duhet të mbrojë pronat e tij që po pushtohen e po shkatërrohen, të ruajë edhe kullotat edhe ujërat që të mos hidhen inerte. Duhet të kemi një filozofi më evropiane në mbrojtjen e asaj që është e jona. Ne jemi gati të miratojmë me ligj martesat gei, dhe nga ana tjetër jemi shumë larg standardit të ruajtjes së pasurisë sonë kulturore.

Ç’mund dhe ç’duhet të bëjë Ministria e Kulturës?
Duhet të përqendrohet tek mbrojtja dhe restaurimi i monumenteve të kulturës. Këto të fundit janë në kaos. Duhet që të marrë modelin e Italisë, ne nuk kemi nevojë ta shpikim, duhet vetëm ta aplikojmë. Është një përvojë e gjatë dhe e suksesshme e tyre në këtë punë dhe është një filozofi e ngjashme me atë që ka qeveria Berisha, pra pasuritë kulturore duhet të integrohen në zhvillimin e tyre. Kjo nuk mund të bëhet pa një punë intensive. Unë ju siguroj që sot ne harxhojmë 10 herë më shumë se në kohën e komunizmit për pasuritë kulturore, kemi më shumë njerëz se atëherë dhe kemi 10 herë më pak mbrojtje se atëherë. Kjo sepse paratë nuk arrijnë në objektiv. Në objektiv arrijnë vetëm një pjesë nga masa e madhe e parave që shteti jep për objektet. Paratë avullojnë para se të arrijnë në destinacion.

14 Komente

Z. Ceka flet sikur te ishte ndonje rojtar i thjeshte parku e jo ish-Nenkryetar i Kuvendit te Shqiperise. Cfare beri gjate kohes qe mund te ndikonte drejtperdrejte per ato qe permend si probleme me siper????

Pikërisht ne shqiptarët që shkruajmë, botojmë libra për të dëshmuar se jemi ndër më të vjetritkëto troje

dy pyetje:

1. Per cilat troje (keto troje) behet fjale, dhe

2. Kush jane te tjeret, nder te cilet (ndër më të vjetrit) qenkemi ne?

Ndoshta nenkupton greket si me te vjeter.Personalisht besoj se greket e sotem jane shqiptare te helenizuar.

Pergjigjju te pares pastaj te dytes, ndryshe nuk ka kuptim.

Llukan.

 

Pyetja jote eshte shume e drejte. prof. ceka eshte miku im dhe e verteta eshte qe ai ka qene mjaft aktiv ne fushen e arkeologjise edhe gjate koheve qe ka qene i angazhuar ne politike. Por duhet thene qe nuk ka bere aq sa duhet ne mbeshtetjen e nje reforme te thelle te arkeologjise shqiptare por edhe ne ngritjen e strukturave te manaxhimit te trashegimise.  Prandaj dhe mendoj qe pyetja qendron

 

te fala

 

a

Kam pershtypjen se ASHA, Agjencia e Sherbimit Arkeologjik mund te jete nje berthame e mire nga ku mund te filloje nje reforme e mirefillte. Me sa kam patur mundesi te njoh punen e tyre, me duket se filozofia mbi te cilen jane krijuar, eshte e sakte: ajo e nderhyrjes se shpejte dhe baza e arkeologjise se shpetimit.

Po ama qendron ajo qe thote Ceka se ka nje moskoordinim kur vjen puna te nderveprimi i institucioneve: dhe aty pastaj behen lesh e li me njeri tjetrin. Plus qe vete ASHA gjithsej 5 ish studente te Cekes ka ne organike dhe nje drejtor qe sia ka haberin nga arkeologjia. Tani perfytyroni nese nje nga keta te rinjte, qe mund te kene edhe me pasion punen e tyre, te guxojne edhe te mos firmosin dokumentacionin qe sjellin ndertuesit, dmth, po flasim per ndertuesit ne Shqiperi smiley Nje i ri, 25 vjec, qe paguhet vetem me 400 mije lek te vjetra, qe i duhet edhe te beje pune te pallogaritshme ne terren, a mundet qe te perballet me lloj lloj mafiozesh qe sot i kane hyre biznesit te ndertimit smiley ?????

per te mos fol pastaj qe ne kemi nje arterie qe shkon mespermes territorit nga Durresi drejt e ne Kosove, qe u be ashtu sic e dime te gjithe si u be... smiley vetem nje, po vetem nje, 1 arkeolog i vetem, veteeeeeeeeeemmmmmmmmm 1 arkeolog bashke me studente te historise, pse nuk e coi njeri qofte dhe me 400 mije lek pune sa per te bere nje survey???? Mor po edhe pa lek fare, nje arkeolog i vetem do ishte gjendur aq i pergjegjshem sa te pakten te mund te dokumentonte cfaredolloj gjurme, jo te ndalonte rrugen se ate se ndali as shkembi smiley

 

 

po me klajdi po

 

problemi qendron me komunitetin e arkeologeve dhe shkencetareve te arkeologjise. jane te tredhur pjesa me e madhe dhe nuk e hapin gojen fare.  ndetuesit jane per te ndertuar dhe shumica e dime se cfare edukimi kane.

 

kam nje rast personal kur ai ndertuesi qe beri ate binane e madhe ne sarande shkoi per te marre firmat.   Po ndertonte ne nje zone arkeologjike te njohur. Shkoi sipas ligit dhe i mori pa asnje problem fare te gjitha firmat. Ku ishin arkeologet?  edhe dicka tjeter shumica e ndertesave qe jane ne sarande ne zonen arkeologjike jane ndertuar me firmat e arkeologeve dhe IMK.  Pra askush nukfoli apo la nje shkrese per te kundershtuar.

 

Perse tja veshim fajin gjithmone ndertuesve? ata ate pune kane dhe e bejne sipas interesit te tyre. Ku eshte komuniteti i arkeologeve?   foli kush per ate rrugen qe thua ti?

 

une tani po bej nje shkrim se po prishen tumat e bajkajt nga rruga qe po behet andej. lajmerove te gjithe institucionet. askush deri me sot nuk po ben gje.

 

une mendoj se problemi kryesor ne kete fushe eshte vete komuniteti i arkeologeve te cilet nuk e hapin fare gojen por vegjetojne ne turpin e tyre

 Auron. Desha te te them se kam shume respekt per punen qe ben, dhe me vjen shume mire qe here pas here vjen edhe te PPU per te ndare pikepamjet e tua. 

Pershendetje.

Faleminderit Peshku

 

problemi qendron se sa efektive jemi ne gjera konkrete. Mund te shkruajme dhe te flasim sa te duam problemi qendron se sa mund te ndryshojme realitetin shqiptar.

 

faleminderit gjithsesi

 

a

problemi qendron se sa mund te ndryshojme realitetin shqiptar.

Si?

Dhe, a nuk jemi te gjithe ne pjese e realitetit? 

 

PS: a mund t'i japesh ti pergjigje atyre dy pyetjeve te mia te ai komenti me siper?

ndryshimi i realitetit vjen nga perfshirja e zerit qytetar ne keto ceshtje. indiferenca totale ka sjelle edhe kete gjendje.

 

per cilat pyetje e kishit fjalen?

ta kishim kyt te shkret identitet nuk do ta kishim shit...

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).