Kadare: “Krimet serbe nuk mund të lihen në harresë në emër të paqes në rajon”

Gazeta “Illyria”, Nju-Jork

Sapo jeni kthyer nga Kosova, ku u pritët me shumë ngrohtësi. Pas çlirimit të Kosovës, politika serbe, jo vetëm që nuk pranon të kërkojë ndjesë për gjenocidin në Kosovë, por po bën një fushatë të gjerë për t’u paraqitur para botës si palë e viktimizuar. Si e vlerësoni rolin e politikës së Kosovës e të Shqipërisë për të hedhur poshtë akuzat serbe?

Mendoj se ky rol ka qenë disi i pamjaftueshëm. Ka disa faktorë që e kanë penguar. Ka një trysni të pjellë nga një keqkuptim disi i përgjithshëm që, duke mos u kujtuar krimet serbe, ndihmohet paqësimi i gadishullit. Keqkuptimi është i rëndë. Dhe kryekëput i dëmshëm. Historia e njerëzimit tregon se çlirimi nga e keqja vjen nëpërmjet dënimit të saj dhe asnjëherë përmes harresës. Duket komod kërkimi i drejtpeshimit, klishetë, të dy palët bënë gabime, të kërkojnë harrim në emër të së ardhmes, etj. Por kjo kinse zgjidhje idilike, pa pendesë dhe pa dallim të xhelatit nga viktima, fsheh një kurth të rrezikshëm.

Për Holokaustin gjithashtu u bënë përpjekje që, në emër të “pajtimit” ndërevropian, të lihej në harresë. Por falë këmbënguljes së drejtë të hebrenjve, kjo nuk ndodhi.

E keqja më e madhe ka qenë ajo që përmendni ju, kthimi i gjithçkaje kryengulthi, paraqitja e serbëve si palë e viktimizuar. Po kryhet kështu mu në sytë tanë, të krejt kontinentit, një dhunim monstruoz ndaj së vërtetës. E bashkë me këtë, kërkohet që Evropa dhe Aleanca Atlantike t’i bëjë në një arë mënyre një mohim aksionit më emancipues të saj: ndërhyrjes për ndalimin e një masakre. E vërteta në këtë rast është një dhe nuk mund të ndryshohet. Në Kosovë krimet serbe kanë qenë të lemerishme. Amnezia nuk është në të mirë të askujt, duke përfshirë këtu dhe vetë Serbinë.

Sa mund ta dëmtojë Kosovën kjo fushatë, nëse pala shqiptare nuk bën më shumë për të dëshmuar të vërtetën e saj?

Kjo e ka dëmtuar ndërkaq Kosovën. Qëndrimi duarkryq përpara fushatës çorientuese serbe është i papranueshëm. Unë jam evropianist i vendosur dhe nuk shoh asnjë projekt të ardhshëm të Shqipërisë, Kosovës, krejt kombit shqiptar jashtë miqësisë me aleatët tanë perëndimorë, Evropë dhe SHBA. Ndërkaq, pikërisht me miqtë e vërtetë thuhet më lehtë e vërteta. Dënimi i krimeve në Kosovë e në krejt Ballkanin do të hapë rrugën e emancipimit të vërtetë.

Në asnjë rast nuk jam partizan i goditjes vetëm të “kalit të rrëzuar”, siç quhen disa herë serbët. Në qoftë se zbulohen dhe vërtetohen krime të shqiptarëve, le të dënohen edhe ato një për një. Ndërkaq, në çdo rast kacafytjesh thelbin e çdo drejtësie në botë e përbën përmasa e dhunës dhe përmasa e përgjigjes ndaj saj. Retorikat e mjegullta ballkanase nuk kanë vend këtu. E aq më pak simetria komode, ajo që lejohet në grindjet e kalamajve, por jo në ato të popujve. Në fund të mijëvjeçarit në Kosovë u ndeshën dy popuj, njeri me ushtri, me polici, me tanke dhe me doktrinë robërimi, tjetri me armë të rastit dhe me doktrinë të kundërt. Ajo që ndodhi, duke përfshirë edhe dhunën shqiptare, duhet të gjykohet paanësisht, siç gjykohet konflikti midis dy popujve dhe jo midis një populli dhe një nënpopulli.

Një nga akuzat serbe ndaj shqiptarëve, që ka bërë jehonë edhe në shtypin ndërkombëtar e në organizatat për mbrojtjen e të drejtave të njeriut, është ajo mbi “trafikimin e organeve të viktimave serbe gjatë luftës së Kosovës”. A ka qenë në nivel reagimi i shqiptarëve rreth kësaj akuze serbe?

Nuk jam i sigurt, nëse reagimi shqiptar ka qenë në nivelin e duhur ose jo. Problemi shkon më thellë. Mungesa e seriozitetit ka pasoja të rënda kudo, por në shqyrtimin e krimeve gjithçka rëndohet. Për fat të keq, kjo ka ndodhur. Mohuesit (negacionistët) janë një dukuri e njohur. Nuk ka epokë pa ta, ashtu siç nuk ka popull pa rimohues (renegat&eumlsmiley.

Për hakmarrjen “e tmerrshme” shqiptare janë shkruar libra të tërë e janë bërë profecira ogurzeza. Sipas tyre, në Kosovë duhej të bëhej kërdia. Jam i sigurt se, sikur të gjykoheshin një për një, madje me gjyqe të bujshme rastet e hakmarrjes shqiptare, bota do të pësonte një zhgënjim pozitiv, nëse mund të përdoret një shprehje e tillë. Rrjedhimisht, hetimi dhe dënimi i tyre nuk do të ishte aspak në dëm të çështjes shqiptare. Le të marrim, për shembull, ngjarjen më të rëndë, djegien e kishave serbe. Ishte pa dyshim ngjarja që e dëmtoi dhe vazhdon ta dëmtojë më së shumti Kosovën. Edhe në këtë rast kam bindjen se një hetim serioz do të nxirrte një të vërtetë më të thellë nga ajo që u trumbetua. Është normale që mendimi i parë që të vjen në këtë rast është se kishat u dogjën nga shqiptarët. Dhe e vërteta, me sa duket, është kështu: kishat u dogjën vërtet nga duar shqiptarësh. Por kjo s’duhej ta pengonte një hetim serioz për t’i shkuar më thellë së vërtetës. Logjika e kërkonte këtë. Djegia brenda një nate e një numri kaq të madh kishash ka qenë një aksion monstruoz e njëkohësisht antishqiptar i llogaritur për të neutralizuar të vërtetën e tragjedisë që pësoi Kosova: krimet, shpërnguljet, vrasjet e foshnjave, përdhunimin e pafund të grave dhe të vajzave shqiptare. Shqiptarët nuk kishin djegur kurrë kisha serbe. Nuk kishin djegur gjatë epokës otomane, kur s’mund të thuhet se shteti osman kishte ndonjë zell të madh për t’i mbrojtur ato. Nuk kishin djegur gjatë robërisë jugosllave, kur ishin plot mllef kundër Jugosllavisë. Nuk kishin djegur gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur quheshin dhe në të vërtetë ishin, në rrethana më të favorshme se serbët.

Atëherë, përse do ta bënin këtë, pasi e fituan lirinë? Për të vërtetuar parullën serbe se nuk luftonin për liri, por kundër krishterimit? Përse do të bënin një akt të dënueshëm nga ana njerëzore e politike, që i armiqësonte me Evropën dhe SHBA, ndaj të cilave mirënjohja e tyre s’kishte kufi?

Hetimi serioz do të shkonte përtej duarve të shqiptarëve, te projektuesit e krimit, ata që ishin të interesuar që krimi të ndodhte.

Nuk përpiqem kurrsesi t’i nxjerr engjëj shqiptarët. Është e neveritshme të mbrosh një palë kriminelësh, ngaqë ata janë të kombësisë tënde dhe gjithë zellin ta drejtosh kundër palës tjetër, ngaqë ata janë të kombësisë së huaj. Por gjithkush duhet të dënohet për ato që ka bërë dhe për aq sa ka bërë.

Të gjithë e dinë ç’është terrorizmi i sotëm dhe cilat janë metodat e tij. Për një habi të madhe, nuk kam parë ndonjëherë të vihet në dukje se në konfliktin me serbët, shqiptarët nuk kanë përdorur metoda të bujshme terroriste: rrëmbime avionësh, mitralime civilësh apo hedhje bombash në sheshet ose kafenetë e Beogradit. Janë akte që mund të ishin ndoshta tunduese, për shkak të natyrës disi teatrore të shqiptarëve. Por ja që ato nuk ndodhën dhe, për fat, ato janë akte të tilla që s’mund të ndodhin në heshtje apo në qilarë të fshehtë, siç janë fantazitë me trafik organesh të zonjës del Ponte.

Në të gjitha problemet e sotme në Ballkan ndeshemi me çështjen e nacionalizmit. Përshtypja është se pikëpamjet për të janë shpesh burim paqartësish.

Për paqartësinë keni të drejtë. Është një panair i vërtetë për spekulantët. Përdoret pas interesit, ashtu si nocionet komb, patriotizëm, madje dhe atdhe.

Kërkesa për ta luftuar nacionalizmin agresiv është, jashtë çdo diskutimi, e domosdoshme. Çështja shtrohet që dënimi i tij të bëhet sipas një standardi të vetëm. Midis dy popujve në konflikt nuk mund të kërkohet që njeri të jetë model i liberalizmit në këtë rast, e tjetrit t’i lejohet e kundërta.

Kjo ndodh, për fat të keq, me shqiptarët e serbët. Serbët i kanë mbushur mendjen vetes se u dënuan pa të drejtë. Si rrjedhim, ata kërkojnë kompensim, për të mos thënë shpagim.

Këtu qëndron e keqja. Kujdesin evropian për ta, e përkthejnë gabim. Sigurisht që në Kosovë ata kanë të drejtën e padiskutueshme të gëzojnë të drejtat maksimale që japin standardet maksimale evropiane. Por në vend të kësaj ata ëndërrojnë një gjë absurde. Ata duan të kenë në Kosovë statusin e një pakice sui generis. Thënë ndryshe, një kinse pakicë që në të vërtetë të ketë peshën e një shumice. As më pak, as më shumë kërkohet kthimi në aparteid, në gjendjen e kushtëzimit racist ndaj shqiptarëve.

Qytetërimi evropian, duke pranuar fajin e racizmit, e ka dënuar atë pa mëshirë dhe pa kthim. Serbët duhet ta harrojnë përgjithmonë patologjinë antishqiptare.

Për t’u kthyer te standardi i njëjtë për luftën kundër nacionalizmit, dua të theksoj se askush nuk ka të drejtë t’u kërkojë serbëve të mos e duan atdheun e tyre. Madje mendoj se po ta donin siç duhet atdheun serb, do të ishte më mirë edhe për fqinjët e tyre. Dhe kjo është e vërtetë për gjithë ballkanasit. Ndërkaq ndodh që shqiptarëve iu kërkohet pak a shumë tërthorazi të jenë disi shpërfillës ndaj kombit të vet. Pavarësisht se nuk thuhet haptas, një de-shqiptarizim i hapësirës shqiptare në Ballkan quhet si diçka pozitive në dobi të multietnicitetit. Mendoj se është e kundërta. Pikërisht ky de-shqiptarizim i nxitur, që të kujton shkombëtarizimin otoman, që shqiptarët e njohin mirë, mund të jetë një shtysë për një hovizim të nacionalizmit shqiptar, në atë kuptim të keq që e dëgjojmë shpesh.

Kam vënë re disa herë një droje, një mëdyshje, për të pohuar me zë të lartë popullin shumicë që jeton në Kosovë. Disa herë përdoret fjala “shqipfolës”, disa herë kursehet edhe kjo. Prirja për të shpikur një klonim, një tjetër komb, nuk mungon, thua se Kosova, ashtu siç është, nuk e përligj veten.

Arsyeja e të qenit të çdo populli është jeta e tij, natyrisht e pandarë nga liria e tij. Nëse kjo ridëshmon ide ose doktrina pozitive, aq më mirë. Por popujt nuk mund të shërbejnë vetëm si vitrina idesh. Arsyeja e të qenit të shqiptarëve, qoftë në Shqipëri, qoftë në Kosovë, është e njëjtë me atë të çdo populli tjetër në Evropë. Ky është një ligj universal dhe për shqiptarët nuk është e detyrueshme një leje e veçantë për të.

A mendoni se janë shanset për një paqe të qëndrueshme në Ballkan?

Natyrisht që të gjithë janë të interesuar për paqe dhe qetësi në Ballkan. Në radhë të parë shqiptarët dhe serbët. Më lejoni të përsëris mendimin se Ballkani i sotëm nuk ka nevojë për popuj misionarë. Koha ka treguar se misionarizmat kanë qenë të gabuara. Ne shqiptarët u bëmë gaz i botës me “misionin planetar” të mbrojtjes së marksizëm-leninizmit. Të tjerët s’patën ndonjë fat më të mirë me misionarizimin e tyre, madje serbët pësuan ndëshkimin. Nëse ka sot një mision me përmasa vërtet të mëdha në gadishull, ky është pajtimi. E në këtë pajtim ndërballkanik normaliteti midis shqiptarëve dhe serbëve është ndoshta kryesori.

Po ky normalitet nuk mund të kryhet me sajesa kozmetike.

Shikoni për shembull çështjen e Mlladiçit. Kam përshtypjen se këtij horri vulgar të soldateskës serbe ia rritin vlerën si në një ankand, thua se pas dorëzimit të tij do të ndodhë mrekullia.

Problemet e gadishullit janë shumë më të thella. Vendosja e drejtpeshimit në Ballkan mund të bëhet vetëm nëpërmjet një aksioni të gjatë dhe respektit të barabartë për këta popuj. Historia ballkanase është vërtet shpeshherë kundërthënëse, por në fund të fundit, gjithë historia e njerëzimit është e tillë. Evropa e sotme, ku këta popuj kërkojnë të hyjnë, duke qenë kontinenti i të drejtave universale të njeriut, është në radhë të parë Evropa e kombeve të lira.

8 Komente

Keshtu pra, foli Ismaili!

PS Nuk mund ta fsheh qe me dha disa here mornica veneracioni gjate leximit.

Doja ti thoja keto, para se t'ja behin ata peshqit e tjere qe do vijojne me gjase, sipas adetit fosil tashme, me korrektime, revizionime, diferenca, zgjuarsira, perbaltje, analiza, sharje e ku di une. Ne emer te diversitetit te bekuar te ideve, kupton, dhe te asaj qe duan te deshmojne se kane lexuar edhe ata, ne mos shume, aq sa per te bere gati piken "bibliografi" ne disertacionet e tyre ne "me falni per shprehjen" shkecat politike ketej pari...

Por popujt nuk mund të shërbejnë vetëm si vitrina idesh.

`Nuff said... o ju teoristet anembane smiley

Intervista me pelqeu, qe kapur nga nje kendveshtrim gjithperfshires, brilante do te thosha. Ne disa raste kam qene kritik ndaj Ismailit, per shkak se thote (ia keput nganjehere) budedalliqe, mirpo ne kete interviste ka folur drejt. 

Ne disa raste kam qene kritik ndaj Ismailit, per shkak se thote (ia keput nganjehere) budedalliqe

Pjer, cdo gjo bo vaki, pra edhe kjo qe the ti me lart; ajo qe nuk bo vaki ama, eshte qe te mendojme, qofte edhe per 2 sekonda te vetme, mos po themi vete nji budallallik kur themi qe tjetri, i ketij kalibri, po thote nje budallallik.

Natyre njerzore kjo, s'ke c'i bo.

Qe Kadare e do Kosoven, kete e kam ditur me kohe e me vakt, dhe s'kam pritur borizanet e çetes.

Qe Kadare eshte shqiptar dhe atdhetar, edhe kete e di qekur. Dhe qe kjo mund t'i kete prishur pune tek "pacifistet" suedeze, edhe kjo ka te ngjare.

Si perfundim, nga kjo ane, Kadare duhet degjuar dhe respektuar.

ps : lista e shkrimtareve per Nobel 2009 duhet te kete mberritur ne 5-en e fundit. Pleqte i fshehin romanet e te perzgjedhurve poshte gazetave dhe nen pardesy. Di gje kush, ndonje lajm kush ka mundur te futet ne kete 5-she ? C'thone bookmakers e Anglise ?

E  ore Ismail, e. Sa kollaj eshte te teorizosh keshtu, dhe si puna jote, pas gjithe atyre qe thua, te dalesh perseri ne nje qendrim te njejte me ata qe kritikon.

Ndoshta edhe vete Kadareja i famshem "per guximin e tij burreror" ka frike se ben ndonje gabim politik? I kujtoj Kadarese qe sidoqofte nuk eshte i angazhuar personalisht ne politike, dhe te besh ndonje gabim politik te rastit, - per hir te se vertetes, - nuk eshte doemos shenje lajthitjeje.

 Emigrant i dashur,  ne natyren njerzore -e vertete- bon vaki ashtu si thua ti, por ne nje natyre/dimesion tjeter,  gjerat, mendimet, fenomenet shihen nga nje pike qe ti (dhe te gjith shqiptaret fatkeqesisht) nuk e kane arritur. 

gjithmone  kam pas menimin se vlera e fjales maksimalizohet ne gojen e Kadarese

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).