Shqiperia dhe Kriza Globale

Nuk eshte aspak rreng! Mospasja e nje tregu financiar (ku shkembehen aksionet dhe borxhet) eshte ndonjehere dicka e mire. Ne kundershtim me teorite akademike mospasja e nje game gjere mundesish tregtimi mund te mbroje investitorin, ose te pakten keshtu duket te jete ne rastin e Shqiperise. Kjo ekonomi e vogel dhe aspak e sofistikuar duket sikur eshte e izoluar nga termeti global i ketyre muajve. Por, a mundet qe nje investitor te perfitoje nga kjo situate? Veshtire
 

A eshte e mundur qe mospasja e nje tregu financiar te jete dicka e mire?

Ne nje artikull te shkruar ne bashkepunim me Rene Fry ne 2005 ne arritem ne perfundimin se Shqiperia, nje ekonomi e vogel dhe e hapur ne Evropen Juglindore, i shpetoi pa lagur krizes globale te precipituar nga Turqia ne 1998 dhe Rusia ne 2005. Argumenti yne reflekton faktin qe Shqiperia ka nje treg financiar relativisht me pak te zhvilluar se fqinjet e vet, prandaj faktoret qe e ndikojne kete treg jane te nje natyre qe e mbrojne nga goditjet e jashtme.

Ne 18 Mars Financial Times botoi nje artikull ku theksohej se jo e gjithe Evropa po e perjeton njesoj krizen, dhe Shqiperia dhe Azerbajxhani u dhane si shembuj. Pavaresisht se eksporti i lendeve te para eshte shume i rendesishem per keto dy vende, shifrat sugjerojne nje rritje ekonomike.

 
Si eshte situata tani?

Fiaskoja piramidale e 1997 uli besimin ne qeveri dhe ne institucionet financiare. Deri me sot nuk ekziston nje treg aksionar publik ku kompanite mund te shkojne per te shitur veten tek populli, apo per te marre borxh. Nderkohe, ekziston nje treg primar i zhvilluar per obligacionet e qeverise te Shqiperise ku bankat e nivelit te dyte 'parkojne' parane qe s'u duhet. Ama tregu dytesor per obligacionet e qeverise eshte shume pak i zhvilluar.

Tregu me i sofistikuar ne Shqiperi eshte ai i shkembimit te valutes, ndonese edhe ne kete treg nuk shikohen te perdoren novatorizmat financiare si 'derivativet'

Atehere cfare e vecon ekonomine e Shqiperise? Bujqesia vazhdon te perbeje nje perqindje te larte te prodhimit kombetar ne krahasim me vendet perendimore, ndersa ndertimi eshte industria me e madhe. Ekonomia e Shqiperise karakterizohet nga nje perqendrim i ulet i prodhimit, dhe forca punetore eshte tejet e levizshme. Nje shume e rendesishme e te ardhurave kombetare vjen nga emigrantet ose rreth 15% e prodhimit te brendshem ndonese keto tregojne ulje te ndjeshme. Psh ne 2007 te ardhurat prej emigranteve ishin EUR 970 milione, ndersa ne 2008 keto te ardhura nuk i kaluan EUR 830 milione. Tregtia me BE-ne ze nje vend te rendesishem ku rreth 80% e eksportit shitet ne vendet e BE-se.

 

Ku eshte burimi i kthimit te parase tek investitori?

Mungesa e nje tregu te sofistikuar financiar ka bere qe te mos kete shume menyre spekulimi me parane. Ndermjetesit (ne formen e bankave te nivelit te dyte) japin para borxh per shtepi me interes shume te larte, ose blejne obligacione te qeverise. Diversifikimi i aseteve pra nuk ekziston.

Bankat jane perqendruar ne tregun e brendshem, dhe vetem 10% e portofolit te tyre eshte investuar jashte. Indikatori 'kthim mbi kapitalin' ne vitin 2008 ishte 11.4%, me i ulet se 20.7% ne 2007 por sidoqofte mbetet nje shifer relativisht e larte. Rreth 62% e depositave te marra nga bankat jane perdorur per tu dhene borxh. Mesatarish bankat ne Shqiperi mbajne ne kasaforta rreth 17.2% te kapitalit.

Kriza Globale dhe Sistemi Bankar ne Shqiperi

Pavaresisht nga kriza ne thellim ne vendet e huaja ku Shqiptaret punojne, remitancat e tyre drejt atdheut mbeten te larta. Kjo sepse emigrantet mund te kthejne valuten e tyre ne lek dhe te vjelin rreth 6% ne vit ne depositat me afat ne banke (ne krahasim me 5% per depositat ne EUR, dhe 2% per ato ne USD)

Ceshtja eshte: si ia del sistemi bankar ne Shqiperi te paguaje kaq shume per depositat, ne nje kohe qe nuk ka shume mundesi alternative per te investuar ne tregun e brendshem, dhe investimet jashte kane nje % te vogel kthimi?

Nje nga arsyet per perqindjen e larte te paguar per depositat ne ALL (lek) eshte interesi i larte i caktuar nga banka qendore e Shqiperise, e cila tani eshte 5.75%. Ne fakt, kjo perqindje ka qene me e larte por eshte ulur me 0.5% ne 28 Janar 2009 nga Banka e Shqiperise si nje mase paraprake per te stimuluar ekonomine. Kjo perqindje e percaktuar nga Banka e Shqiperise eshte relativisht e larte kur krahasohet me ate te Bankes Qendrore Europiane (1.5%) dhe Federal Reserve Bank e ShBA (0.25%). Banka e Shqiperise diket sikur nuk ka nder mend te ule me tej normen e interesit pasi niveli i cmimeve ne Shqiperi duket i qendrueshem brenda normes 2% ne vit.

Per me teper, obligacionet e qeverise te Shqiperise japin rreth 9.15% nje norme kjo teper e larte kur krahasohet me vendet e tjera evropiane.

Se fundi, perqindja e borxhit te dhene ne valute eshte teper e larte. Bankat ne Shqiperi kerkojne 15% per nje borxh 1-3 vjecar ne LEK, dhe 8% per borxhin ne EUR dhe USD.

Si po menaxhohet kriza?

Ne kete rast kemi fjale te mira per te thene. Qeveria dhe Banka e Shqiperise kane reguar shpejt, megjithese shenjat e para te krizes globale nuk u duken para tremujorit te dyte te 2008-es.

Qeveria rriti shpenzimet me ane te nje rritje te deficitit buxhetor nga 3% ne 2007 ne 5.7% ne 2008. Shumica e shpenzimeve te qeverise ishin ne infrastrukture dhe investime kapitale. Rritja e deficitit nuk ishte vetem saje parashikimit te krizes nga qeveria, por edhe saj rritjes te zakonshme te shpenzimeve qeveritare qe behen zakonisht ne Shqiperi para zgjedhjeve.

Ndersa Banka e Shqiperise ne bashkepunim me Ministrine e Financave dhe Agjencine e Sigurimit te Depozitave Bankare, vendosen te rritin nivelin e siguruar te depozitave te popullit ne 2,500,000 ALL (EUR 20,000) prej nivelit te ulet te meparshem qe ishte 700,000 ALL(EUR 5400). Kjo levizje u be qe te sigurohen depozitoret te cileve u kujtohet mire humbja e depozitave te tyre ne 1997.

 
Si do jete e ardhmja?
 

Sigurisht qe jo gjithcka duket si fushe me lule. Remitancat kane rene me 16% ne 2008-ten, eksportet po perkeqsohen dhe kursi i shkembimit te ALL ka ardhur duke u forcuar. Nqs kursi i kembimit nuk peson ulje, eksportet do vazhdojne te perkeqsohen. Nga ana tjeter, nqs ALL peson renie kjo do ti veshtirsonte jeten atyre qe kane marre borxh ne valute te huaj. Megjithate ekonomia duket sikur eshte ne gjendje te rezistoje deri sa te kaloje stuhia globale.

Zoteruesit e kapitalit do te fitonin ne Shqiperi nqs do depozitonin ALL ne bankat Shqiptare, apo po te blenin obligacionet e qeverise te Shqiperise.

Atehere a mund te beje lek investitori i huaj ne Shqiperi: Po, ama veten nqs merr avionin per ne Tirane i ngarkuar me nje valixhe me leke per ta depozituar ne nje banke ne Shqiperi.

Udhetim te mbare!

 
 
Elvira Sojli
Rotterdam School of Management, Erasmus University

 
 
References

Fry, R. and E. Sojli. 2005. Financial Crises Propagation to Albania: A Comparison of the Russian and Turkish Crises, in Evaluating the Effectiveness of Monetary Policy, Conference Proceedings, organized by the Central Bank of Albania, March 24-25, 2005, Durres, Albania.
Wagstyl, S. 2009. Glint of hope in Eastern Europe. FT, March 18.
Wroughton, L. 2009. IMF warns crisis has shifted to poor countries. Reuters, March 3.

43 Komente

Ket Elviren sikur e ka pagu qeveria me fol mire per te. Me demek, rritja e shpenzimit buxhetor (politike e duhur kunderciklike ne ket rast) paska qene hem nga aftesia 'parashikuese' Sales hem nga aftesia shpenzuese e politikanit Shqiptar qe zgjidh qesen para zgjedhjeve?

Le qe s'foli fare per ekonomine i her: vec per sistemin bankar.

Pastaj, jan zhduk prej qarkullimit 140 milione evro (remitanca) te thata mrena i viti. Pak eshte kjo? (po te faktorizohet money multiplier efect eshte me shume se 140 milione po hajt mo..po ja falim)

Nderkohe qe borxhi i Shqiperise qenka 'downgraded' ne Prill nga nje agjenci me vogel se Moody's duke u mbeshtetur pikerisht ne shtimin e shpenzimit ne nivel populist.

Nuk di c'reagim do kishte zj.Sojli kur kjo agjencia me siper konkludon

A ‘negative’ outlook has been placed on all ratings [of Albania's public debt] due to the deteriorating macro-economic indicators of the sovereign as well as the global financial recession which is having an overall slowdown effect on the economy.

jam totalisht dakort me komentin e pare. kane rene remitancat, jane rritur shpenzimet, nuk ka diversifikim portofoli, nuk ka treg financiar, bankat ja dalin ne pjesen me te madhe vetem nepermjet bonove te thesarit, eksportet keq e me keq,  e si perfundim prape situata fushe me lule!!!!

epo kjo ndodh vetem kur shikojne filxhan fallxhoret e PD....

Suksese ne studimet e thelluara MBA zonje apo zonjushe nuk e di.

Atehere a mund te beje lek investitori i huaj ne Shqiperi: Po, ama veten nqs merr avionin per ne Tirane i ngarkuar me nje valixhe me leke per ta depozituar ne nje banke ne Shqiperi.

Por cer presin tani Investitoret?

C` "budallenje" paskan qene keta investitoret!

Investitor me valixhe ne dore,ne avion!!!!.... e di kush jane ?

 Mafiozet.

 Per keta e ka llafin Elvira Sojli?

embieja ska asi lidhje me tregun financiar mer yahoo, mos i vini kot faj.

embiej osht si me thone, me dit sa me kollondris dyqonin tat qe mos ta fusi shitsja smiley

embieja ska asi lidhje me tregun financiar mer yahoo, mos i vini kot faj.

Kishe gjo me MBA-ne ti?smiley Sa per dijeni zj.Sojli eshte PhD ne finance

jo ri skam asigjo.

kshu ne leter e kam dhe vete nji embiej smiley

Soljeshen se njof fare, se kam haberin smiley

Nje marifet, qe ia kalon dhe mungeses se tregut financiar te zhvilluar,  per t'ia hedh krizes, eshte ... te mos ekzistosh fare.

These guys did not trust FDIC either... 'cause there was no FDIC... Their credit cards were made out of schist layers... no crisis, just endless love for Vilma or whatever her name was. Now back to stone-aging our good old motherland.

http://img.dailymail.co.uk/i/pix/2008/04_04/flintstoneDM2004_468x343.jpg

Vallaj ne aq men per ta "kuptu" qeveriun si me e suksesshmja ne Ballkan , Europe e me Gjere , ne frymen e ksaj zonjes ndoshta edhe nuk kemi...Po me duket se kjo osht tu u tall ..OR TI! Po, ama veten nqs merr avionin per ne Tirane i ngarkuar me nje valixhe me leke per ta depozituar ne nje banke ne Shqiperi...E lexoni si e ka myll apo jo ? Ndryshe ? Vetem nje kerkese te vogel . Ne dac me numra ne dac me % ne te krahasuar  me biznesmenet tane "budallej" qe s'dine te pasurohen smiley..... Sa do jene ata qe do i hypin avionit dhe sa do jene rritja e fitimit nga fluturimet per ne vendin e Parajses.....ne raport me te tanishmen !

...meqe ra fjala. http://www.kohajone.com/html/artikull_42086.html

FMN: "Rritja ekonomike, Shqiperia kryeson Evropen"

Pavaresisht nje krize te pergjithshme globale ekonomike, vetem Shqiperia dhe Qiproja kane rezultuar me nje rritje pozitive ekonomike ne tre muajt e pare te vitit. Lajmi behet i ditur ne raportin me te fundit te Fondit Monetar Nderkombetar per ecurine e ekonomise globale per kete vit. Shqiperia ne muajt e pare te ketij viti, ka rezultuar me rritje 0.4% dhe Qipro me 0.3%, duke rezultuar te vetmet vende me rritje pozitive, nga e gjithe Evropa e zhvilluar dhe vendet ne zhvillim te kontinentit te vjeter. Ndersa krahasuar me Qipron, Shqiperia eshte vendi i vetem me rritjen me te madhe ne Evrope.

Si mund të kesh një investitor kur nuk ke një treg financiar?  Edhe sikur të ishte e mundur, të thuash që mungesa e një tregu të zhvilluar financiar është gjë e mirë është njëlloj sikur të thuash "Ngaqë nuk kemi vaksina për femijët, ndryshe nga vendet e zhvilluara asnjë foshnje nuk po vdes nga alergjitë ndaj vaksinave."  Kjo mund të jetë e vërtetë, po nuk do të thotë që mungesa e vaksinave është e dobishme në vetvete e në tërësi. 

Mospasja e nje tregu financiar [...] mund te mbroje investitorin

Këtu na jepen dy përgjigje të ndryshme të të njëjtës pyetje.  Nuk është i qartë ndryshimi ndërmjet "perfitimit" dhe "bërjes lek".

Por, a mundet qe nje investitor te perfitoje nga kjo situate? Veshtire

a mund te beje lek investitori i huaj ne Shqiperi: Po

Ekonimia dhe financa dhe investimet nuk janë e njëjta gjë, dhe autorja ne kete shkrim shpesh kalon nga njera temë tek tjetra, çka e bën idenë të paqartë.

Megjithatë, këto tema janë të rëndësishme dhe më vjen keq kur autores i referohemi si "zonjusha", apo "zonja" në mënurë sarkastike duke nënkuptuar çfarë, që femrat nuk i marrin vesh mirë punët e holla të ekonomisë?  Nuk ka lidhje gjinia.

Shkrim koti, koti, koti!!!!!!!! Ja ca gjera me pikatore:

Nje nga arsyet per perqindjen e larte te paguar per depositat ne ALL (lek) eshte interesi i larte i caktuar nga banka qendore e Shqiperise, e cila tani eshte 5.75%.

Norma e interesit te depozitave nuk caktohet nga norma baze e BQ. Norma baze supozohet te veproje si "udhezuese" por vetem kaq, nuk eshte ne nivel detyruesi. Shpjegim me i sakte eshte ajo qe permendet me poshte per normen e larte te bonove te thesarit dhe perqindjen e larte te huave.

Sa per investim ne bono, edhe ajo eshte thike me dy presa duke pare mosrealizimin e te ardhurave, parashikimin e mundshem per ndikim te zgjatur te krizes dhe mungeses se ofertes nga bankat per bonot qeveritare. Nese BQ eshte e detyruar te bleje 44% te huase shteterore te 3-mujorit te pare, atehere ka nje problem me kete pune dhe nuk zgjidhet me parashikime optimiste.

Bankat jane perqendruar ne tregun e brendshem, dhe vetem 10% e portofolit te tyre eshte investuar jashte.

 

Kjo per te qetesuar Qafirin.

Rritja e shpenzimeve qeveritare ishte per arsye elektorale dhe rastesisht ishte politika e duhur.

Rritja e garantimit te depozitave ishte gje e mire, po a ishte e mjaftueshme? Ketu thuhet qe depozitat kane rene. A duhet te rritet me teper shifra? Si ndikon kjo shifer ne normen e interesit. Nese llogarisim qe Bankat mund te falimentojne dhe te humbesh cfare ke mbi 2.500.000 ALL, a ia vlen perseri te vish me valixhe me para ne Shqiperi?

 

Problemin me te madh e kam me keshillen per zhvleresimin e metejshem te lekut. Kjo do i zhyste ata qe kane borxh ne valute. Gjithashtu do e bente me te pelqyeshem per investitoret qe te shisnin lekun dhe te mbanin valute , keshtu qe edhe keshilla e avionit dhe valixhes qe jep Elvira behen te pavleshme.

Autorja thote qe ndihmon eksportet. Pyetje qe e kam bere edhe ne teme tjeter: leku eshte zhvleresuar ne menyre te konsiderueshme qe nga vera e kaluar, sa ka qene efekti ne eksporte?

Per ironi lexova kete artikullin para dy ditesh:

PAUL KRUGMAN, who won last year’s Nobel prize in economics for his work on trade, wrote in 1993: “What a country really gains from trade is the ability to import things it wants. Exports are not an objective in and of themselves; the need to export is a burden that a country must bear because its import suppliers are crass enough to demand payment.”

 

 

 

Sidoqofte Gre , autorja ka te drejte persa i perket tregut te aseteve/aksioneve. 

Per ata sqimatare qe duan te lexojne artikullin ne vendin origjinal VOXEU.com

Tani, zonja ia ve titullin artikullit Shqiperia dhe Kriza Globale. Per te 'kriza globale' paskesh qene vetem 'ngrirja e vorbulles te kreditit', dhe meqe SHqiperia s'paska qene ne ate vorbull paska dale pa lagur.

Pse s'paskesh qene Shqiperia ne ate vorbull? Sepse ne 2005 kur zj. Sojli paskesh bere nje studim korrelativ mes kursit te shkembimit te ALL dhe transmetimit te krizave jashte Shqiperise, kish dale qe ALL s'influencohej hic... Por prej kujt s'u influencua? Prej Rusise (si shembull krize globale), dhe Turqise (si shembull krize me e lokalizuar).

Pra zj. Sojli e kujton kete krize me te njejtin nivel me ate qe precipitoi Rusia kur zhvleresoi rublen, ne nje kohe qe pranon qe statistikisht Shqiperia ndikohet ne nje fare menyre nga Gjermania.

Dhe po ju them une qe Gjermania dhe Evrozona ne pergjithesi JANE ME KEQ se Amerika e Veriut, dhe se kjo krize per here te pare ne 120 vjet PERFSHIN KINEN! Pra as qe krahasohet me krizen e rubles, dhe keshtu qe studimi i zj. Sojli nuk vlen per te nxjerre konkluzione mbi 'Shqiperine dhe Krizen Globale'

Bankat jane perqendruar ne tregun e brendshem, dhe vetem 10% e portofolit te tyre eshte investuar jashte.

GRE une ta kisha hallin se nese kane shkuar deposita te Shqiperise ne Hungari apo jo...jo s'e si i perdorin ato depozita per te qit nji lek me shume

Sipas autores MBA morali qe na percillet ne kete shkrim eshte se nese do qe te mos besh gabime mos puno. Nese nuk do qe te besh gafa mos fol. Nese nuk do te te shikojne mbylli syte.

Kam nja dy pyetje. Nese nje banke psh Raifessen ne Shqiperi falimenton dhe qeveria garanton 2.500.000 leke per depozitat, ku do i gjeje parate qeveria? Nese nuk ka para, a nuk falimenton edhe shteti shqiptar? Cfare humb shteti shqiptar nese falimenton nderkohe qe ka perfitim sepse nuk paguan borxhet (me sa kuptoj une)? Flm.

1) Ekziston ASD-ja (Agjensia e Sigurimit te Depozitave), e barazvlefshme me FDIC.

2) Nje shtet teorikisht nuk ka si faleminton nese huate jane ne monedhen e tij sepse ka aftesine te printoje pare sa ti doje kokrra e qejfit smiley  

 

OK ne rregull, por po nqs depozita eshte ne euro apo $? Nese ky interes depozitash eshte kaq i larte, cili eshte rreziku per depozituesin? Keto savings rates ne Shqiperi jane te padegjuara, te pakten ketu ne USA. A ja vlen vertet per dike qe ka para ne savings ne USA ku interesi eshte thuajse 0, te marre nje pjese te parave e ti depozitoje ne Shqiperi? Prape ngrihet pyetja, cili eshte rreziku (nderkohe qe ne pamje te pare duket minimal mqs ASD garanton depozitat)??!!

Treni,

Po pate pare ne ShBA ktheji ne lek tani para se te bjere dollari gjate veres dhe futi ne bono thesari (1 vit). Pastaj kryqezo gishtat dhe shpreso qe leku te mos humbasi me shume se 9% te vleres ndaj dollarit smiley   (Bonot jane automatikisht te garantuara, pervec natyrisht kursit).

Thelbi i diskutimit te autores eshte  te sjelle nje shembull virtuoz i rritjes e zhvillimit ekonomik (Shqiperia) bazuar ne ekonomine reale, elasticitetin e tregut te punes etj. dhe jo mbi spekullimin financiar.  Jo se spekullimi nuk ka anet e vet pozitive sa per dijeni, po nuk eshte ky vendi. Per tu kthyer te artikulli, nje leveraging  i ster-larte drogon tregun dhe fallsifikon çmimet. Me pasojat qe njihen, kur flluska pelcet.

Sidoqofte duke vleresuar komentet ne kete blog, tentativa e autores per te kaluar kete mesazh, mund te quhet e deshtuar. Ndoshta nuk eshte edhe faji saj. 

Thelbi i diskutimit eshte pikerisht spekullimi: merr valixhen me valute dhe blej bono thesari te Shqiperise. Une rastesisht e kapa kete artikull te botuar ne VoxEu (nje agregacion shkrimesh te ekonomisteve te ndryshem). Pra audienca nuk jemi ti dhe une, apo Shqiptari, por ata profesioniste financiare apo akademike qe nuk kane te bejne fare me Shqiperine, por qe duan te vjelin fitim.

Thelbi i diskutimit te autores eshte  te sjelle nje shembull virtuoz i rritjes e zhvillimit ekonomik (Shqiperia) bazuar ne ekonomine reale, elasticitetin e tregut te punes etj. dhe jo mbi spekullimin financiar.

Hmm. VoxEu nuk e njihja, para segnalizimit tend, po nese eshte homologu i nje tjeter website Zeri pike Info, atehere audienca nuk eshte spekullatori tipik. Biles shtoj, qe jane nje nga ambientet me me autoritet dhe njekohesisht me kritik ndaj ketyre fenomeneve si shtremberues te ekonomise te tregut.

OK, kjo puna e audiences qendron. Vetem se asnji nuk duhet me e rrejt menia qe mungesa e industrise financiare ne vend eshte dicka pozitive. Ne s'jemi komune ekperimentale utopike.

Kjo eshte si me iu gezu mungeses se kalorive te teperta ne monizem. Shifini videot e asaj kohe, burrat me hunden si kosore e faqet e futme si grop'. Fiber e gjalle mer... per reklame GNC-je t'gjith!

Ne s'jemi komune ekperimentale utopike

Si ore s'qenkerkemi? Si mund te shpjegohet ai monstrozitet qeverises atje? Te pakten ne Rusi e privatizun pronen private 100 mogule...po ne Shqiperi 1000

O po nuk ka besueshmeri shteti shqiptar, te mbledhi gjithe valixhet me pare prej botes.

Ata te zotet e valixheve zor se harrojne si avullio cteti alvanez nja dymbedhjet vjet me pare.

Vallai ca merita "eksperimentale" nuk duhet me i mcef, ka Murdok, po ka ne Sude qe e rriste dallarin m'saksi.

A ja vlen vertet per dike qe ka para ne savings ne USA ku interesi eshte thuajse 0, te marre nje pjese te parave e ti depozitoje ne Shqiperi?

Po duhet te besh ca llogari: pervec kostos te biletes duhet te marresh parasysh nese leku do zhvleresohet ndaj dollarit pas 1 viti (duke menduar qe blere nje obligacion me maturim 1-vjecar). Ta zeme se qeveriu ndez shtypshkronjen e nis e emeton leke te rinj se s'i rruhet shume..ti mund te humbesh me kursin e shkembimit, ndersa dikush qe rron ne Shqiperi humb sepse i rriten cmimet.

 

 

Qafir, e kisha me shume fjalen tek rreziku i humbjes se kapitalit fillestar. A ekziston si rrezik apo garancia e shtetit per 2.500.000 e ben rrezikun zero per ate shume? A nuk pati qeveria shtypshkronjen ne dore edhe ne 96 por nuk e perdori??

Degjo, obligacionet e Qevriut mund ti blesh ose direkt nga Banka e Shqiperise (tregu primar) ose me ndermjetes (dmth hap deposite me Reiffeisen dhe ti blejne ato). Garancia e ASD vlen vetem nqs zgjedh ket rrugen e dyte, por Raiffeisen do mori kusurin e vet e ti do fitosh nga pak.

Perndryshe, meqe te lejojne me hy direkt ne treg primar te martave, shko ke banka qendrore dhe bleji vete me ankand (auction). Do fitosh me shume po pervec rrezikut qe Qeveriu o s'ti kthe mo ato lek, o ja fut i bombe inflacioni, nuk do kesh at garancine ASD (qe ne fakt s'di a ja vlen)

 

treni, per pyetjen tende, matematikisht, nqse:

D eshte depozita ne USD qe do me cu ne Shqiperi;

ch1 eshte kursi i kembimit nga USD ne ALL ne kohen e depozitimit;

t eshte kohezgjatja e depozitmit (psh ne vite);

int_alb eshte norma e interesit vjetor ne Shqiperi;

ch_t eshte kursi i kembimit ne kohen e terheqjes se depozites plus interesin pas t vitesh;

U jane shpenzimet e udhetim-qendrimit qe lidhen VETEM me kete depozitim (ti munesh me shku edhe per turizem dhe ben dy pune me nje rruge, por kjo nuk quhet);

exch jane shpenzimet e depozitimit (cfare te ngarkon banka per veprimin - fees me nje fjale);

int_USA eshte norma e interesit ne USA

^ tregon funksionin e fuqise (power);

 

Atehere ia vlen ta besh kete depozitim vetem neqoftese:

(ch1/ch_t)*D*(1+int_alb)^t - D*ch1 > U + exch + (D*(1+int_USA)^t - D).

Ne gjithe kete histori ajo qe nuk dihet eshte ch_t. Aty eshte risku, eshte si me thene "te majt'te e jotja, se asnji nuk munet me e bo parashikim 100% te sigurte.

Une desha me i shtu vetem nje gjo ksaj qe thote Cimi. Car bon qeverite shqiptare ne gjithe keto vitet e fundit, per te josh investimet e emigranteve. Sipas perllogaritjeve, i bi qe vetem ne Greqi emigrantet shqiptare kane rreth 8 Mld euro te depozitume neper banka. Sigurisht qe per ta do kish qene shume me interes t'i sillnin ne Shqiperi ato pare se formula e Cimit dilte pozitive kur leku ishte stabel ne raport me euron (biles fitonte nga pak terren rregullisht). Plus qe ata nuk kishin asnje shpenzim suplementar se sidoqofte vijne qe vijne ne Shqiperi (perjashto fees te bankave qe gjithesesi jane shume te vogla me sa di une).

Tani mua nuk me duket shume me leverdi kjo pune se askush nuk o i zoti me thone se cili do jete momenti ideal, pra me ch1 me te larte.

Llukano mos ja fut koth noshti se interesi baze i bankave qendrore eshte faktor shume i rendesishem ne percaktimin e interesave te bonove te thesarit. Sigurisht jo i vetmi por edhe ajo "vetem kaq" s'me duket e sakte.

U te hongert mortja kur ju fute edhe financave smiley Do ma provosh kete qe thua apo thjesht do ta lesh keshtu ne ere? smiley

i rritjes e zhvillimit ekonomik (Shqiperia) bazuar ne ... elasticitetin e tregut te punes

hunter, ca dmth kjo me siper?

 

Punetore shume pak te sindikalizuar. Lehtesi per te nderruar pozicionin e detyrat.

 Hunter, ne shqiperi nuk ka treg pune, keshtuqe s'behet llaf per elasticitet. Deri sot legjislacioni i punes nuk ka qelluar kurre qe te perdoret ne marredheniet punedhenes-punemarres ne sektorin privat. Keshtuqe zbukurimi i shfrytezimit qe i behet punonjesit privat ne shqiperi eshte me mire te etiketohet me termin e vertete "gjakpirje" sesa "elasticitet i tregut te punes"

E di. Fatkeqesisht eshte e vertete. Jo ne gjakpirje, por afer. E megjithate pozita e nje punetori ne sektorin privat ne krahasim me 15 vjet perpara, eshte me e mire. Dora e padukshme e tregut e sidoqofte morali nuk leviz mallrat. Kshu funksionon, na pelqen apo jo.

Sic do e shihni, kjo eshte thjesht teori, po teorikisht (ha!) po te egzistonin currency forwards (kontrata per te kembyer nje sasi te caktuar valute ne nje date dhe kambio te caktuar) per ALLUSD do ishte e mundshme te perfitoje nese disa kushte plotesoheshin.  Kjo eshte Covered Interest Rate Parity dhe thote:

(1+Interesi ne Amerike) = (1+ Interesi ne Shqiperi) x Forward/Spot

E zeme se:

  • Spot = 97 ALL per 1 USD
  • Interesi per nje vit ne Amerike = 0.54%
  • Interesi per nje vit ne Shqiperi = 9%

I bie qe po te egzistonte, nje ALLUSD Forward duhet te ishte ~105.16 ALL per USD.  Ja pse, ne kete bote teorike, kjo duhet te jete keshtu: e zeme se banka te thote qe nqs do te konvertosh ALL ne USD (apo USD ne ALL per thjeshtesimin e analizes) mbas nje viti, ne mund te bejme kontrate per t'a bere kete kembim me normen 100 ALL per USD.

  • Merr borxh 1,000,000 USD me .054%
  • Ktheji ne 97,000,000 ALL (ne spot market, dmth menjehere)
  • Investoji ne Bono shqiptare me 9%, dhe te kthehen 105,730,000 ALL ne fund te vitit
  • Ushtro kontraten Forward me banken per te kthyer ALL ne 1,057,300 USD
  • Paguaj borxhin+interesin prej 1,005,400 USD
  • Mbetesh me 51,900 USD

Ky quhet fitim arbitrazhi sepse mbasi t'i kesh marre te tera hapat, nuk ke rrezik valute (natyrisht ke sovereign risk).  Per kete arsye, nqs nje mundesi e tille gjendej per arbitrazh, shume pjesemarres ne treg do benin te njejten gje, deri sa Forward Rates t'i afrohen nivelit 105 ALLUSD.

Kuptohet qe ky eshte thjesht shembull teorik i tipit "po te kishte halla..." sepse nuk eshte e arsyeshme te supozosh qe nje banke apo individ te mund te marre borxh me 0.54%, po si ide eshte interesante.

shpresoj t'mos i kem ngaterruar shume numrat smiley

Nje i njohur austriak me ka pas tregu qe i vllai (studionte "weltwirtschaft" ai) ka pas bere dicka te ngjashme me kete qe thote preparat, me shilingen (ATS) e atebotshme dhe dollarin. kam pershtypjen qe ne ate kohe ups and downs te dollarit ne krahasim me marken gjermane (me te cilen shilinga ka pat nje raport fiks) kane qene si shume ciklike (dmth te parashikueshme). thuhej qe ato cikle stimuloheshin qellimisht si rregullatore te export/importit te USA.

@treni: anytime bro!

kam pershtypjen se autorja po thote qe rreziku real nuk eshte ai qe mund te mendohet. Vertet 9% eshte interes i larte, po po te mendosh qe ka mundesi te madhe qe bankat (apo shteti ne 2.500.000) te falimentojne, atehere nuk duket aq i cmendur. Me menyren se si i kane koklavitur punet bankat ne EU apo kudo rreziku per moskthimin mbrapsh te lekeve eshte i madh. Autorja po thote qe ne Shqiperi ky rrezik eshte me i vogel sesa mund te mendohet per faktin se sistemi financiar eshte i pazhvilluar. Nuk e di ne kjo eshte gje e mire apo e keqe smiley

dhe sigurisht kjo eshte vetem nje ane e ceshtjes. Leku po zhvleresohet cdo dite dhe autoritetet kane filluar te thone qe duhet ta zhvleresojme akoma...

kam pershtypjen se autorja po thote qe rreziku real nuk eshte ai qe mund te mendohet. Vertet 9% eshte interes i larte, po po te mendosh qe ka mundesi te madhe qe bankat (apo shteti ne 2.500.000) te falimentojne, atehere nuk duket aq i cmendur. Me menyren se si i kane koklavitur punet bankat ne EU apo kudo rreziku per moskthimin mbrapsh te lekeve eshte i madh. Autorja po thote qe ne Shqiperi ky rrezik eshte me i vogel sesa mund te mendohet per faktin se sistemi financiar eshte i pazhvilluar. Nuk e di ne kjo eshte gje e mire apo e keqe smiley

dhe sigurisht kjo eshte vetem nje ane e ceshtjes. Leku po zhvleresohet cdo dite dhe autoritetet kane filluar te thone qe duhet ta zhvleresojme akoma...

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).