Sean Thomas Dougherty, “Poezia është e kundërta e një teli me gjemba”

Poezia e Sean Thomas Dougherty shkrin rigorozitetin e akademisë me ritmet e rrugës. Ai është autori i nënte librave përfshirë Nightshift belonging to Lorca, finalist për çmimin Paterson Poetry, dhe Except by Falling. Sean Thomas Dougherty është gjithashtu fitues i çmimit “Pinyon Press Poetry 2000”. Libri i tij i fundit, Broken Hallelujahs (BH), është një eksplorim i rrënjëve dhe ndikimeve të tij, duke ndërthurur format e bazuara në polka me odét e poetëve dhe muzikantëve afrikano-amerikanë e duke gjetur elementë të përbashkët në ritmet që i bashkojnë ato.
Sean Thomas Dougherty njihet për energjinë që investon në performancat e tij. Vetë poezia e tij e pasqyron këtë. Ai banon në Erie, Pennsylvania, SHBA.
Së pari le të flasim për ritmin, sepse është gjëja e parë që më bën përshtypje kur lexoj poezitë tuaja. Me “Broken Hallelujahs”, m’u desh të ngrihesha në këmbë dhe t’i përjetoja fizikisht poezitë. Nuk kisha ç’bëja tjetër. Nuk mund të rrija ulur dhe t’i lexoja në heshtje. Mënyra sesi vargjet rrjedhin nga njëri tek tjetri, është vetështerruese. Përmbajtja gati shërben si një ngjyrim. Jam kureshtar të di se në ç’gjendje, në çfarë humori jeni kur shkruani dhe në ç’mënyrë shpresoni që lexuesit tuaj të marrin pjesë.
Ritmi ka qenë gjithmonë çelësi i suksesit për mua si poet. Mendoj se një përkufizim i thjeshtë për poezinë do të ishte një gjuhë e transformuar në ritëm. Kur fillova të shkruaja, poezia më tërhiqte nëse ishte ritmike. Për sa i përket ritmit, poetë si Ann Waldman, Patricia Smith, Quincy Troupe dhe Joy Harjo kanë qenë të rëndësishëm për mua më shumë se çdo gjë tjetër. Kur shkruaj, shpesh dëgjoj një frymëmarrje dhe një rrahje në kokën time del mbi fletë. Ndonjëherë kjo është një metrikë e ndërgjegjshme, Oberek-u i cili përdor një rresht, theksuar dy herë si bazë. Ndonjëherë ky është i ndarë në rrokje, 10 rrokje në një rresht. Ndonjëherë është gërvishtës dhe i zhurmshëm.
Ndonjëherë është mënyra sesi fryn era në një nga pjesët e shtëpisë ku unë shkruaj, ose zhurma e një makine që ndizet, teksa pret para farmacisë, përgjatë rrugës ku unë jetoj. Ndonjëherë ritmi është shpejtësia e zërit të gjyshes time të vdekur, që vërtitet në ajrin rreth e rrotull duke më folur në Jidish, që unë e dëgjoj si ritëm të drejtë. Ndonjëherë shoh filma të huaj pa zë, për ritmin e tyre. Dje po shkruaja duke pasur në sfond filmin e ri të Roberto Benignit “Tigri dhe dëbora”, tingulli i belbëzimit të tij italian që hynte në rreshtat e mi. Ndonjëherë është ritmi i krahëve të ndonjë zogu që përplaset mbi parkun e qytetit. Ndonjëherë janë hapat e një gruaje të vjetër e cila, teksa hipën në autobus, jep urata nën zë. Komshinjtë e mi duke bërtitur, duke kënduar, duke mërmëritur me veten.
Ju përdorni një formë të quajtur Oberek, që në notat nga BH ju thoni se mbështetet tek polka valsi. Është e qartë se këtu ka diçka kulturore. Çfarë ju nxiti të përdornit këtë formë?
Disa vjet më parë kisha një të dashur polake që me çonte në festivale polke. Në fillim isha skeptik, por unë jam gjithashtu një i fiksuar pas fizarmonikës. Në një nga këto festivale po dëgjoja këtë vals të çuditshëm, me një ritëm të fortë me dy rrahje. Ishte një Oberek. Mendova, sa model i mire për t’u përdorur në një poezi. Unë gjithashtu mendoj për formën si diçka që merret me çështjet e Evropës Lindore. Kjo ishte pjesë e qëllimit tim fillestar. Pastaj shkrova tekst për poetin e madh afrikano-amerikan, Etheridge Knight, sepse kuptova aftësinë e tij për të lëvizur ngadalë, fort dhe me tinguj elegjiak. Në këtë formë të thjeshtë unë shoh shumë mundësi për t’u shprehur disa herë duke u vërtitur shpejt dhe bollshëm në rreshta të hollë, disa herë duke lëvizur ngadalë si një këngë vaji, si një marsh funebër i vështirë.
Pjesa e parë e BH ka të bëjë kryesisht me gjyshin tuaj. Ai duket si një manifestim i realiteteve të zymta: punës së vështire, dhembjes, vdekjes. Mund të thoni diçka për influencën e tij tek ju dhe në krijimtarinë tuaj?
Jo vetëm dhembje dhe vdekje, por edhe dashuri, përpjekje, festim-për të luftuar, siç ka thënë dhe Abbie Hoffman, pa shpresë, sepse vetë përpjekja është mënyra e të jetuarit. Gjyshi im, Joseph Kreisler vdiq në 2002-shin nga kanceri. Ai ishte një radikal në traditën e New Deal, një socialist amerikan i vërtetë. Ai ishte një student i Fulbright-it që studioi gjuhën kineze pas Luftës së Dytë Botërore, por pastaj u vu në listën e zezë. Më vonë ai punoi për vite me radhë në postë e pas kësaj, në vitet ’60, ai u bë punonjës social në pjesën e poshtme të Lindjes. Shkoi edhe në Portland, Maine në fillim të viteve ’70, ku themeloi shkollën për punë sociale në Universitetin e Maine-s Jugor, punoi për vite me të pastrehët, sidomos me të rinjtë që iknin nga shtëpia.
Gjyshi im ishte një poet dhe shkrimtar në heshtje, mjaft i mirë, që shkruante poezi lirike dhe lexonte shkrimtarët modernë. Mendoj se të shkruarit ishte dashuria e tij e parë. Të dy gjyshërit e mi (bashkë me prindërit) më mbështetën shumë kur unë fillova të shkruaja gjatë fundit të adoleshencës dhe në fillimin e moshës sime njëzetë vjeçare. Gjithmonë e them se familja ime është pjesë e familjeve të varfra, por të edukuara dhe të panjohur të këtij vendi. Ne nuk ishim të pasur, por kishim shumë libra. Shtëpia e gjyshërve të mi ishte e mbushur me libra, nga dyshemeja në tavan. Më pëlqente shumë të shkoja atje dhe të lexoja, të gjeja antologji të vjetra të viteve ‘40, ‘50 dhe ‘60. Revista të vjetra me William Carlos Williams-in. Mbaj mend që ai kishte një kopje të vjetër të Transitions, me një pjesë nga James Joyce “Zgjimi i Fineganit” shumë përpara se ai te titullohej “Zgjimi i Fineganit”.
Ajo që mësova më shumë nga gjyshi im ishte të doja botën, të luftoja për botën, sepse është bota jonë. Kur isha i vogël, jetova me gjyshërit në Bruklin. Dilja shëtitje me gjyshin e ai më tregonte gjithmonë gjëra, më fliste për tullumbacet që endeshin qiellit, në për pëllumbat që kërcenin mbi një këmbë, në atë pjesë të trotuarit që shtrihej deri në Kinë. Nëse mbanim vesh, mund të dëgjonim edhe Maon duke qeshur! Ai më bënte pyetje. Me pyeste se ç’mendoja, se ç’ndjeja. Ai kurrë nuk pushonte së pyeturi. Ndërsa unë shkruaja, ai bënte çmos që të krijonte hapësira për njerëzit që të pinin një filxhan kafe dhe një cigare. Një filxhan kafe dhe një cigare nuk janë shumë në jetën e një njeriu apo jo?, më thoshte ai njëherë. Shpeshherë, në këtë vend kjo gjë duket sikur është shumë. Por ai më mësoi që unë të kërkoja, madje shumë më tepër për të tjerët. Ai më mësoi artin e dhembshurisë, apo sesi ta pranoja dhembjen.
Teksa flasim, në botën letrare, kudo që hedh sytë ka një kujtim të ri, grimcat e kësaj kulture ose asaj peme familjare. Kështu, në njëfarë mënyre, ky eksplorim i rrënjëve të tua mund të konsiderohet në kohën e duhur. Ku e shihni veten tuaj në lidhje me këtë tendencë proze rrëfyese? Po për sa i përket poetëve në përgjithësi?
Kjo është me të vërtetë diçka në perspektivë, sepse paragrafët e prozës tek Broken Hallelujahs filluan si një kujtim i gjatë që unë vazhdoja ta shkurtoja dhe pastaj fillova ta shoh si një poemë prozaike të zgjeruar apo tregim.
Kujtimet dhe jeta e jetuar janë po aq të rëndësishme për punën time sa edhe imagjinata. Ndonjëherë pyes veten për ndryshimin mes tyre sepse jeta ime e përditshme është mjaft surreale. Eci përgjatë rrugës dhe shoh një grua me një këmbë në një karrocë me rrota duke mbajtur me litar tre qen qimedredhur me fjongo të verdhë. Shoh një burrë me një kapelë ecën mbrapsht duke folur me vete në rrugën 10. Një grup djemsh me theks somalez dhe sudanez po luajnë një lojë me tapa shishesh. Dhe kur njëri fiton, hedh grumbullin mbi supe. Nuk arrij ta kuptoj pse. Atë pasdite, pasi ata largohen, nëse të bie rruga aty dhe sheh trotuarin plot me tapa shishesh, nuk do ta kuptosh dot se ç’skenë e çuditshme, por edhe e gëzueshme kishte ndodhur; thjesht do të mendosh se burrat janë ulur aty duke pirë nën diellin e pasdites. Një natë pashë një grua që doli nga farmacia përgjatë rrugës dhe filloi të kërcente e vetme një vals, nën zë këndonte një këngë të vjetër të Isley Brothers. Jeta e përditshme është e mbushur me ëndrra dhe Aleluja të thyera.
Së fundmi po mbaroj një kujtim të shkurtër, rreth 230 faqe, të titulluar The Finnish tango, që flet për lidhjen time të turbullt me ish të dashurën si dhe për një udhëtim të jashtëzakonshëm në Finlandë, të cilin e bëra vjet me të. Është një libër për pamundësinë tonë për të dëgjuar njëri-tjetrin, sesi shumë shpesh mbartim plagë nga e kaluara, plagë që fshijnë të tashmen ose nuk e lënë të shpaloset. Këtë temë e kam trajtuar edhe në fillim të Broken Hallelujahs. Këto janë temat që më kanë bërë të eci përpara këto 10 vitet e fundit. Në fund, shpresoj që libri të tregojë se ka njëfarë shërimi, se shpëtimi dhe shpresa janë të mundura edhe në kohët më të vështira. Në të ka, gjithashtu, kapituj për fëmijërinë time, si dhe flitet pak për rritjen time ndërraciale, (gjyshi im ishte një afrikano-amerikan), rolin e dhunës dhe të shpëtimit në jetën time.
Do të mundohem të gjej një botues për këtë libër në vjeshtë. Shpresoj me të vërtetë që t’ia arrij, sepse e dua këtë libër – më duket sikur është pjesë e lëkurës sime.
Ka disa zgjedhje fjalësh dhe imazhesh që rrotullohen rreth BH, mbërrësëlënëse për mua është padyshim fizarmonika. Është një nga ato instrumente që njerëzit i konsiderojnë të dashur, të paktën në këtë vend, por gjithashtu mjaft evokative. Tek BH, gjen gjithçka, veç së gëzueshmes. Keni ndonjë histori të qartë me fizarmonikën, apo është diçka që ju e keni mësuar me kalimin e kohës?
Mendoj se fizarmonika e shpreh gëzimin tek Broken Hallelujahs më shumë seç e vlerësoni ju. Jo e gëzueshmja, por gëzimi. Sepse, që të ekzistojë gëzimi, ka nevojë të njohë hidhërimin. Si fjala fizarmonikë. Fizarmonika është një instrument që e hap zërin njerëzor, që e mbajmë para mushkërive dhe zemrës. Ka aq shumë përpjekje në nxjerrjen e tingullit dhe ngritjen e saj; por pastaj kur ajo bie, bie fuqishëm, duke e bërë dhomën të përjetojë atë që përjetojnë dervishët në rrotullim.
Lidhja ime me fizarmonikën është e thellë. Së pari, duke qenë gjysmë irlandez (nga babai im biologjik që u largua drejt Evropës kur unë isha gjashtë muajsh), fizarmonika është në qendër të shumë melodive irlandeze. Kur isha rreth të njëzetave, isha një fans i çmendur i Pogues, grupi i famshëm irlandeze punk. Fizarmonicisti i tyre, Spider Stacey, ishte drejtuesi i grupit, i dërguar përkundër mureve të klubeve nëpër të gjithë planetin. Pastaj më pëlqen muzika Cajun, ajo kolumbiane dhe tangoja. Me pëlqen ngazëllimi në rritje i këngëve Sufí, që vijnë nga Pakistani, ku fizarmonika ka qenë një instrument mjaft i rëndësishëm. Jashtë Evropës Qendrore fizarmonika ka udhëtuar mirë, sepse përmes saj mund të shprehësh hidhërim të jashtëzakonshëm, por gjithashtu edhe gëzim të madh. Në këtë mënyrë është si poezia.
Kur gjyshi ishte duke vdekur me tregoi këtë histori të jashtëzakonshme për kohën kur ai kishte qenë 13 vjeç. I ati i tij e ktheu në Uzhhorod, dikur pjesë e Hungarisë, por ndonjëherë një nga pikat më lindore të Ukrainës. Gjyshi me tregoi se kishte udhëtuar në një qerre me bar me dajën e tij për një festë në hangar. Aty daja dhe një shok i tij filluan të luanin fizarmonikë dhe në dhomë filluan të kërcejnë valle të hebrenjve. Fizarmonika ngriti nga toka zërat e të vdekurve, duke i bashkuar me të qeshurën e të gjallëve.
Kur të vdes shpresoj t’i bien një marshi funebër me fizarmonikë. Do të doja të kishte shumë muzikantë që të interpretonin muzikë të ndryshme nga e gjithë bota. Dua të ketë këngë vaji kumbia, tango, muzikë irlandeze dhe ukrainase dhe në fund Zulu-të e New Orleans-it të kërcejnë; ndërsa fizarmonika dhe daullet do të bien, unë do të shkoj drejt territ të tokës tek paraardhësit e mi, i mbështjellë me një shall notash të bekuara.
Formimi juaj kulturor nuk mund të konsiderohet i zakonshëm dhe tregohet edhe në BH. Hebrenjtë hungarezë dhe rap-erët e bregdetit lindor, shpesh nuk e gjejnë veten në të njëjtin libër. A ka qenë identiteti juaj kulturor i përzier, diçka që ju është dashur ta zgjidhni, apo ka qenë gjithmonë një pjesë e kthjellët e juaja?
Kthjelltësi si e oqeanit, ose si një gotë tekila e kriposur në buzë, ose edhe më mirë, një vodka në një bar në një qoshe të Erie, Pennsylvani, ku djali boshnjak me bluzë të kuqe po flet me shokun e tij portorikan për vajzën gjysmë afro-ruse, të cilën e pëlqen. Histori e vërtetë.
Duke u rritur në një shtëpi dhe në një lagje me etni të ndryshme, them se çështjet e identitetit kulturor ishin pjesë e ekzistencës. Të gjithë ishim të përzierë. Në mbledhjet familjare në Kuins, të gjithë ishin “kushërinjtë” tanë: të zigj, bojëkafe, të bardhë apo aziatikë qofshin.
Kam përjetuar pak dhunë duke u rritur si i bardhë nga një njerk afrikano-amerikan, por kur je fëmijë e zgjidh ç’ke për të zgjidhur. Si shkrimtar, mendoja se historia ime e një familjeje të përzier nuk ishte edhe aq jo e zakonshme, kur hidhja sytë përreth vendit ku jetoja. Shihni librin e Natasha Trethewey që sapo fitoi çmimin Pulitzer. Mendoj se ajo dhe unë kemi pothuaj të njëjtën moshë. Kështu që një gjë e tillë ka qenë karakteristikë për atë brez.
Në Broken Hallelujahs doja të zbuloja rrënjët e mia europiano-lindore dhe në të njëjtën kohë të lëvizja lehtësisht në poetikën afro-amerikane. Edhe pse hebrenjtë hungarezë dhe rap-erët e bregdetit lindor nuk mund ta gjejnë veten në të njëjtët libra, mendoj se ata do ta bëjnë këtë gjë, gjithmonë e më shumë. Dua të them, kaloni një ditë në Brooklyn, në pjesën lindore të Erie, ose në pjesën veriore të Syracuse, ose Lowell, Massachusetts për këtë. Të gjithë ne, njerëz të ndryshëm, duke u përpjekur në krah të njëri-tjetrit për të bërë një gjuhë të re. Mendoj se kjo është një nga gjërat që në listën e gjate të poezisë “Shift”.
Ju e vendosni veten në një vend të çuditshëm me poezinë tuaj, diku ndërmjet rrugës dhe sallës së leksionit. Poezitë tuaja flasin për njerëz që ecin në anën e gabuar të binarëve të hekurudhës, njerëz që përpiqen dhe injorohen, por në të njëjtën kohë ju përdorni fjalë dhe aluzione dhe forma të trashëguara nga tradita akademike. Pse i bashkoni këto dy botë në faqet tuaja?
Ky jam unë. Një ish gjimnazist që ka lënë shkollën, fëmijë rrugësh nga Brooklyn-i, dhe fundi i vjetër perëndimor i Toledos, Ohio, duke vrapuar përmes shtigjeve afër gjimnazit Scott High me skuadrën e tij legjendare të basketbollit. Pastaj shkolla e mesme në New Hampshire, në Manchester me klasën punëtore kurajë dhe hijeshi. Nuk shkova në Harvard. Shkova në shkolla shtetërore. Punova në ferma dhe magazina për tre vjet para se të shkoja në kolegj, pastaj kam ngarkuar kamionë në një dyqan sindikate gjatë kolegjit.
E konsideroj punën time eksploruese, nëse jo eksperimentale edhe pse nuk kam shumë lidhje me shumë poetë eksperimentalë. Shumë nga i ashtuquajturi shkrim eksperimental i lë botes më shumë seç duhet për shijet e mia.
Shumë poetë të tillë duket sikur mund të ekzistojnë vetëm brenda një klase apo galerie. Kjo është mirë për ta. Por unë dua që poezitë e mia të ekzistojnë në shumë fronte, në shume vende, për Giotto-n dhe grafitin, për pijetoren dhe katedralen. Kur unë shkruaj, në njëfarë mënyre e gjithë kjo përzihet në zemrën time.
Së fundmi, për të cituar mikun tim Joe Weil, poezia duhet të mbaje mend sesi të “lëvdohet”. Duhet të kujtohem të lëvdoj.
Shumë poetë duket se shkruajnë për para dhe famë. Unë shkruaj për një tas me përshesh. Babai im bën një përshesh të mrekullueshëm me djathë. Nëse unë shkruaj një poemë të cilën ai (babai) e gjykon mjaft të mirë për të siguruar një tas me përshesh, për gjithë jetën, unë e kam bërë punën time.
Për ta mbyllur, çfarë po lexoni këto ditë?
Ja çfarë ka në tryezën time ose në anë të krevatit këtë javë:
Michael Ondaatje’s The English Patient
Vievee Francis Blue Tail Fly (votën time për librin e parë më të mirë në 2006!)
Peter Markus Good Brother
Tracy K. Smith’s Duende
Martin Espada The Republic of Poetry
Laurie Kutchins Slope of the Everlasting Child

Përktheu: Ira Salataj

11 Komente

admine sa te mire po tregoheni me mua, nuk kishte as pese minuta ne draft

do jem sjelle mire kohet e fundit smiley

flm flm

p.s

une poezi lexoj me pak se proze, po ky autor me pelqen ne veçanti shume

lexim te kendshem

shii dreqi e rregullove me adminat ee ..

smiley

Flo, mund te na sjellesh ndonje poezi te ketij autori? Shkrimi m'u duk fort interesant dhe kam pershtypjen se do te me pelqeje dhe poezia e tij.

Pa lidhje me kete interviste, Flok, vetem desha te shpreh mendimin tim dhe te disa te tjereve për-rreth se kushdo qe drejton Milosaon (GSH), se fundmi po ben pune shume te mire. patjeter qe raste te tilla duhen pershendetur.

Flor, do shtoja qe kjo gazetë duhet edhe kritikuar kur nuk krediton foton e marra pa leje te artistëve të rinj.

S'disha gjo Belle!

Po kshu prej se jashtmi esht bo goxha interesante krahasu me çka qene. 

shkrimi vlen dhe do jepte me shume kenaqesi e do mbetej gjate ne kujtese sikur shqiperimi i emrave te autorit, shkruesit, vendeve te ishte i sakte. perkthimet gjysmake e veshtiresojne leximin dhe ne kushtet kur jo te gjithe dine te lexojne anglisht, veshtire te gjesh dy vete qe ta thone njesoj emrin e poetit apo te autorit te shkrimit etj etj. rrjedhimisht, edhe cka lexon harrohet shpejt.

 

 

dezi smiley , vetem me llukanin e kam keq une,  se blendi pershembull, me ka pritur shume mire, qyshkur shkela ketu diten e pare, xhanem blendi me te gjithe mire sillet... smiley

te them te drejten sikur te me thoshin t'u beja nje porfil psikologjik ketyre admineve vetem tek Ll-ja do ngecesha smiley rob enigmatik e i padeshifrueshem me duket...

aida nuk e  di pse nuk i kishte poezite siti nga e mora shkrimin, po jane mjaft interesante...

flor, Admirina  eshte ajo qe e drejton Milosaon edhe une jam e nje mendjeje me ty, me vjen mire qe ka mjaft materiale interesante, me ka mbetur nder mend nje artikull per motrat e zogut... kam filluar ta blej cdo te diele... 

 

aida ja dy poezi nga autori , mezi i gjeta smiley

 

Poezi

Sean Thomas Dougherty

Sonet amerikan mbi kuti kartoni frutash

Campesina shkruhet mbi këtë kuti, një për kutinë e lëvizshme

të kutive të bananeve, ananasit, mangove

kuti nga Argjentina, El Salvador, kuti

nga Guatemala, Nikaragua, Brazil, një kuti

nga Brazili, kuti ekuadoriane, kuti Ushqimesh Peter

nga kutitë e Paraguait, kuti specdjegësh uruguaiane, kuti

Neruda si kutitë e sendeve të humbura

të Joseph Cornell-it, sendeve të gjetura: gishtërinj, duar, gjymtyrë

thonj, qafë, një kuti për të mbartur

libra, kuti Campesina, një kuti për

kuti revolucionesh, kuti solucionesh, evolucionesh një kuti

për të ruajtur biografinë e Çe’-së, një kuti për Coup de Tete

për të mos lënë nada ninguno por të vdekur, kuti bosh

vulosur

fshatar, grua, punëtor, një kuti për t’u ndjerë Gringo: një kuti

për

ty

Darvini erdhi i paftuar në festë

Darvini erdh’ i paftuar në festë

Madje solli me vete gjithë shokët e tij majmunë,

I kërceu përsipër asaj breshkës gjigante

Dhe zuri të flasë për evolucionin.

Të ftuarit filluan të zhduken mistershëm

Të sapoardhurit pa emra

U dystuan në vendet që s’ishin ftohur ende

Mbi divan:

Fytyrat e tyre dukeshin të njohura çuditërisht

Si kushërinj që s’i ke parë prej vitesh.

Përktheu nga anglishtja: Silvana Leka

 

 

e vetmja gje qe nuk kuptoj eshte titulli

Poezia është e kundërta e një teli me gjemba

problem perkthimi apo konceptimi eshte...

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).