FMN dhe Fullani përplasen për lekun

Banka e Shqipërisë e mirëpret zhvlerësimin e monedhës vendase. Por reagon Fondi: Të shmanget nënçmimi

Fondi Monetar Ndërkombëtar nuk ka mosmarrëveshje mbi menaxhimin e ekonomisë shqiptare në kohë krize vetëm me qeverinë, por edhe me Bankën e Shqipërisë, bëjnë të ditur ekspertë të fushës. Bëhet fjalë për ecurinë e kursit të këmbimit, për të cilin FMN-ja këshillon të bëhet gjithçka që është e mundur për të shmangur nënçmimin e lekut, ndërkohë që Banka e Shqipërisë e konsideron si "joproblematike" dhe të "mirëpritur" dobësimin që leku pësoi gjatë muajit shkurt të këtij viti.

Leku shqiptar humbi rreth 7 për qind të vlerës së vet kundrejt euros nga fillimi i shkurtit deri në mes të marsit, por ndaloi së dobësuari pas kësaj, ndërsa që nga 26 marsi ka njohur një forcim të ngadaltë, por të vazhdueshëm, duke rifituar 0.78 për qind. Forcimi gradual shikohet nga ekspertët si një tregues i ndërhyrjes së Bankës Qendrore në treg.

"Zhvillimet në sektorin e jashtëm të ekonomisë, kryesisht në formën e ngadalësimit të eksporteve, rënies së dërgesave të emigrantëve dhe rritjes së importeve, ndikuan mbi ekuilibrin e tregut të brendshëm valutor, duke ushtruar presion mbi kursin e këmbimit të monedhës kombëtare në fillim të këtij viti. Kursi fleksibël i këmbimit është një instrument korrektues, i cili automatikisht ndihmon në eliminimin e zhbalancimeve në sektorin e jashtëm të ekonomisë", deklaroi guvernatori i Bankës së Shqipërisë, Ardian Fullani, disa ditë më parë. Sipas logjikës së Bankës së Shqipërisë, nënçmimi i lekut do të rrisë çmimet e mallrave të importit dhe për rrjedhojë do të sjellë uljen e tyre. Nga ana tjetër, eksportet do të përfitojnë të ardhura më të larta. Por ky është një model thjeshtë teorik.

Ndërsa nuk është në të njëjtin mendim Fondi Monetar Ndërkombëtar. Shefi i Misionit për Shqipërinë, Gerwin Bell, i pyetur mbi ecurinë e lekut tha: "Mos e bëni gabimin që të besoni se bilanci i pagesave mund të korrektohet me kurs këmbimi".

Ekspertët shpjegojnë se gjatë viteve të shkuara, FMN-ja ka qenë instruktuese e procesit të forcimit gradual të lekut përmes kontrollit të emisionit të parasë. Që nga viti 1999 deri në vitin 2008, leku fitoi terren ndjeshëm kundrejt euros dhe dollarit. Dhjetë vite më parë, një euro kushtonte 147 lekë, ndërsa vitin e kaluar, euro kushtoi mesatarisht 122.8 lekë, me një forcim prej 16.5 për qind. Kundrejt dollarit, leku është forcuar me 44 për qind. Përgjatë të gjithë këtyre viteve, Shqipëria ka qenë një vend me deficite të larta në tregtinë e jashtme dhe në bilancin e pagesave, por kjo gjë nuk e ka ndaluar forcimin e lekut. Gjithsesi, forcimi i lekut ka detyruar rritje të ngadaltë të shpenzimeve buxhetore, ndërkohë që ka ndihmuar në mbajtjen e inflacionit në nivele të ulëta dhe ka dëmtuar rëndë eksportet.

Leku ndaloi forcimin e shpejtë gjatë vitit 2007, kur kriza energjetike rriti shpenzimet qeveritare. Ekspertët thonë se gjatë viteve të shkuara, ecuria e kursit të këmbimit është përcaktuar pak ose aspak nga deficitet e jashtme dhe është ndikuar shumë më tepër nga ecuria e shpenzimeve të buxhetit të shtetit.

FMN-ja kërkoi gjatë ditëve të fundit me këmbëngulje nga qeveria shqiptare të ulë shpenzimet e buxhetit si parakusht për ruajtjen e stabilitetit makroekonomik. Dhe stabiliteti nënkupton para së gjithash qëndrueshmëri të kursit të këmbimit.

Teorikisht dhe praktikisht

Shumë vende janë nën akuzë sot se po përdorin nënçmimin e monedhave të veta si një mekanizëm për të mbrojtur ekonomitë e tyre përballë krizës botërore në kurriz të partnerëve të tyre tregtarë. Por, avantazhet që mund të marrë ekonomia shqiptare nga nënçmimi i lekut, qoftë nga forcimi i lekut, qoftë nga nënçmimi i tij, janë thjesht teorike. "Eksporti" më i rëndësishëm i vendit, emigrantët, nuk preken nga kursi i këmbimit, për shkak se eurot e tyre përfundojnë sërish në vendet ku ato fitohen në këmbim të mallrave që importohen nga këto vende. Për më tepër, mallrat e importuara në Shqipëri janë në shkallë të gjerë mallra të pazëvendësueshme dhe në rast se leku nënçmohet, pasojat do të jenë thjesht në rritjen e çmimeve, jo në rënien e importeve.

Kurs luhatës i lirë?

Teorikisht, Shqipëria zbaton një politikë të kursit të këmbimit të lirë. Vlera e lekut përcaktohet nga tregu. Por gjatë viteve të shkuara, në treg ka pasur ndërhyrje masive, që kanë sjellë kontroll mbi kursin e këmbimit. Shumë ekonomistë e kanë kritikuar politikën e forcimit të lekut, duke vlerësuar se në këtë mënyrë, vendi humbet shansin për të rritur eksportet. Ekspertët argumentojnë se megjithëse nënçmimi i lekut nuk i rrit eksportet në mënyrë të mjaftueshme për të reduktuar deficitin 1.3 miliardësh të llogarisë korrente, sërish ai dëmton perspektivën afatgjatë të vendit për të prodhuar mallra eksporti.

19 Komente

Kush m'a shpjego icik sikur te isha 5 vjec, se ku qendron perpjestimi i zhdrejte mes forcimit te lekut dhe pakesimit te eksporteve? Qafir?

Lulo, ja ku e ke ne shkrim:

nënçmimi i lekut do të rrisë çmimet e mallrave të importit dhe për rrjedhojë do të sjellë uljen e tyre. Nga ana tjetër, eksportet do të përfitojnë të ardhura më të larta. Por ky është një model thjeshtë teorik.

Kurse ne vazhdim une do thosha qe nje model teorik i shoqeruar me veprime praktike mund edhe te behet realitet.

Tani eja te zgjedhim; ose te vazhdojme me kete model ekonomik qe kemi ku ata qe jane ne Shqiperi shpenzojne parat qe u vijne nga remitancat (pra thjeshte te mos bejme asgje sic keshillon FMN-ja) apo te perpiqemi te ndryshojme modelin ekonomik duke marre edhe riskun persiper?

O Ujk, po une ate pohim pashe, prandaj edhe pyeta per pse-ne. Per me teper ngaqe ishte edhe kjo qe me hutoi:

"shumë ekonomistë e kanë kritikuar politikën e forcimit të lekut, duke vlerësuar se në këtë mënyrë, vendi humbet shansin për të rritur eksportet. Ekspertët argumentojnë se megjithëse nënçmimi i lekut nuk i rrit eksportet në mënyrë të mjaftueshme për të reduktuar deficitin 1.3 miliardësh të llogarisë korrente, sërish ai dëmton perspektivën afatgjatë të vendit për të prodhuar mallra eksporti."

Nuk m'u duk se flitej per rritje te cmimit te eksporteve, por per rritje te prodhimit te eksporteve. Dhe kete lidhjen mes nencmimit te lekut dhe rritjes se eksporteve, nuk e kuptoj. Ndoshta ka pasur parasysh rritje te cmimeve te eksporteve Erebara? Nuk e besoj. "Ekspertet" flasin per nje lidhje mes prodhimit fale nencmimit te lekut. Si qenka kjo lidhje? Qofte edhe afatshkurter. I don't get it? Mos eshte si puna "Shqiperise per 1 Euro"? Nuk e di?

Lulo, po perpiqem ta them thjeshte: nese djathi eksportohet sot me $1=100L, po aq do eksportohet edhe neser kur te zhvleresohet leku $1=110L, por fshatari qe e prodhon do marri me shume Leke (100L vs. 110L) si pasoj e ketij zhvleresimi. Nderkoh qe djathi i huaj do behet me i shtrenjte dhe tregu vendas do preferoj djathin vendas (me te lire) ne vend te djathit te huaj. Si rrjedhim mund te themi se eshte nxitur prodhimi i djathit ne ekonomine shqiptare.

Problemi sipas FMN-se, mendoj une, eshte se kjo lloj perqasje eshte shume Adam Smith, pra qe presupozon se ekonomia shqiptare dhe tregu do reagojne, pra do rrisin kapacitetin prodhues. Por nese ato nuk reagojne atehere jemi perballe rriskut te rritjes se cmimeve dhe per rrjedhoje inflacionit, qe do e conte Lekun ne renie te lire.

Ujk, kjo ka vlerë nëse ekonomia lokale do të kishte baza të tilla prodhuese që do të mund të kënaqnin tregun me mallra, por në rastin e një ekonomie të dobët, ky do të ishte (ana tjetër e medaljes) një rrënim i vërtetë.

E thënë me shembujt e thjeshtë: Nëse një i huaj më parë me 1$ kishte 100Lek, pas këtij nënzhfleftësimi të supozuar do t'i takonte që të ketë për 1$, të themi 110 Lek.
Kjo "tepricë" parash (dhuratë e bankës shqiptare dmth smiley ) që i gjëndet në duar të huajit që bën tregëti në Shqipëri, do ta shtyjë atë që të blejë SASI më të mëdha mallrash (vërtet që eksporti si SASI malli rritet, por si vlerë monetare nuk është se hyn më tepër... dhe me gjuhën e komunistëve kjo quhet grabitje dhe shfrytëzim të më të fortit ndaj më të dobëtit)... dhe e keqja tjetër është, se duke patur mundësinë i huaji që të blejë edhe më tepër se sa do të mundej më parë... do të çojë në varfërimin e tregut të brendshëm, dmth më pak mall për tregun e brëndshëm, që e përkthyer me ligjet e tregut, ose nuk do të gjëndet më në atë treg, ose do të ketë rritje proporcionale të çmimit me vështirësinë për ta gjetur atë mall në treg... dhe rritjet e çmimeve, sado që të dyfishohen pensionet dhe rogat e mësuesve, pashmangshmërisht i bëjnë të varfërit edhe më të varfër.

Ed, e ke marre pak mbrapsht kete parimin e zhvleresimit te monedhes smiley Jo vetem qe s'eshte menyre per te "shkaterruar/varferuar" tregun e brendshem por eshte nje nga menyrat e perdorura gjeresisht per te cliruar nga varferia me qindra milione njerez smiley

Llukan, nuk kam mbaruar për ekonomi, por që edhe ekonomistët të flasin me parulla nuk më pëlqen smiley (pa dashur të hyj tek arsyetimet e globalistëve dhe antiglobalistëve)

Megjithse profan në ekonomi, besoj se zhvlerësimi apo fuqizimi i parasë duhet të jetë i koreluar me statusin e ekonomisë. dmth të jetë pasqyrë, mundësisht sa më e afërt e ecurisë së ekonomisë lokale kundrejt asaj globale... pa dashur që të vihesh në rrjesht apo kundër më të mëdhenjve (sidomos kur s'ke as brekë në b.), por njëkohësisht pa u treguar tahmaqar duke kërkuar të përfitohet në dy-tre muaj për të rrënuar gjithçka për të ardhmen.

Para një viti, ata shokët e tuj të amerikës më thoshin komunist kur ja shajsha ropt Grenspanit që vazhdonte të "zhvlerësonte" dollarin ndërkohë që banka europiane vazhdonte të mbante tasën e interesit sipas "rregullave" të veta (dhe mua më takonte të paguaja pothuajse dyfishin e ratës së mutuos, ndërsa mirikant fërkonin duart se po bënin bisnis me shtëpitë)... dhe unë nuk i pashë ata qindra milionë njerëz (në Amerik&eumlsmiley të çliruar nga varfëria pasi Greenspan ndoqi atë politikë aq "mëndjendritur".

 

Ed, zhvleftesimi i propozuar i parase sherben per te ndryshuar gjendjen e ekonomise; eshte nje nxites, jo nje pasoje sic e paraqet ti me siper smiley

Zhvleftesimi i nje monedhe nuk behet vetem me uljen e interesave; ka nje sere menyrash qe nje banke qendrore mund ti perdore, ose jo (edhe mosveprimin)/

Mënyra e vetme e nxitjes së ekonomisë është inçentivi ndaj investimeve.

Jo parulla boshe (1 euro etj etj), por iniciativa reale.
Nëse qeveria apo BQ janë në gjëndje që të kontrollojnë rrezikun e zhvlerësimit (artificial) të lekut, atëhere, po në atë masë që kërkojnë të "rrezikojnë", ta rrezikojnë duke e futur si fondo perduto (dmth si një "fond i humbur&quotsmiley për të financiuar aktivitet e reja PRODHUESE.
Vetë aktivitet prodhuese të lindura kështu, do të jenë ato që do t'i jepnin shtysën ekonomisë (tregut, punësimit, export-importit), nëpërmjet rritjes së të cilave, qeveria do të kishte të hyrat më të mëdha në kasat e saj.

Ndërsa përsa i përket argumentit që trajton Monda (të ardhurat e emigrantëve), po të isha drejtor i Bankës Shqiptare, vendosja SEKRETIN BANKAR të pacënueshëm prej askujt dhe ju jepja kushte favorizuese DEPOZITUESVE SHQIPTARË që jetojnë dhe punojnë jashtë Shqipërisë. Me këtë të fundit nuk pretendoj %interesi favorizuese ndaj tyre, por thjesht KUSHTE të favorshme të transacioneve/transferimeve bankare... dmth, nqs do të më duhej të transferoja 100$ në llogarinë time në cilëndo bankë shqiptare, të jem i sigurtë që "interesi i madh" që ato ofrojnë të mos zerohet vetëm me shpenzimet për transferimin e parave...

Lulian Kodra - 12 Pri 2009 - 4:11am

 

Kush m'a shpjego icik sikur te isha 5 vjec, se ku qendron perpjestimi i zhdrejte mes forcimit te lekut dhe pakesimit te eksporteve?

E di ti si behet rakia mo? Ta thom u!

 

Merre minatorin e bulqizes e fute ne tunel.

Ne fund te muajit jepi 25.000 Lek

Kosto e nje kile kromi per ty, me gjithe pagen e shoferit qe ta con deri ne ameriqi eshte sot (fjala qe bie e) 1000L=1$ dhe ti e shet me 1,5$ sa eshte cmimi i tregut (fiton 0,5)

Nese leku dobesohet, nje kg krom per ty do te kushtoje perseri (se ne afatin e shkurter nuk do i shtosh rrogen minatorit ndersa ne afatin e gjate do kemi vdekur te gjithe smiley - larg qofte) 1000L POR =0,8$ dhe ti e shet perseri me cmim tregu 1,5$ duke fituar kete here 0,7$

 

E gjithe kjo behet me sponsorizimin e "ligjit" te inelasticitetit te pages.

E kunderta ndodh me forcimin e lekut

 

Nje pale benevreke te prodhuara ne rreshen per D&G kane nje kosto prej 1000L = 1$ (Nga kjo 80% eshte fuqi punetore) Ti e shet me 1,1$ (10-15% eshte norma e fitimit ne sektor) 

Nese vlera e lekut rritet , do te kemi perseri kosto 1000L POR = 1,3$ me cmim qe rritet proporcionalisht. Ne kete rast klienti yt thote "ik mer p.rdhu se shkoj i bej ne maqedoni ku dha dhe energji 24 ore!"

 

Edhe kjo me sponsorizim te ligjit te inelasticitetit te pages behet.

Mekanizmi forcim-dobesim i monedhes behet faktor stimulues i rritjes ekonomike nese kapacitetet institucionale te lidhura me financat dhe ekonomine e nje vendi jane te pergatitura per te menaxhuar keto levizje. Nese jo, nje dobesim me dashje i monedhes eshte nje vetvrasje e sigurt.

Une per vete "votoj" per Fullanin, me kusht qe njerezia ta fleje menjen se europa nuk po i pret me krahe hapur e rroga te majme.

 Ne fakt uljen e vleres se lekut ne raport me euron, mund ta aplikosh nese Shqiperia do te kishte nje vellim shkembimi tregtar me EU gati te barabarte, pra importet dhe eksportet do te ishin aty-aty, mirpo me kete raport import-eksporti qe kemi ne shkembimin e mallrave, me duket i nxituar vendimi i Fullanit (Bankes Qendrore) per ta zhvlersuar artificialisht vleren e lekut ne raport me euron dhe valutat e tjera. Sepse mund ta favorizosh deri diku prodhimin vendas, por mund te te dali dhe kontrrolli jasht duarve, dhe veç kur ta shohesh ekonomine te bllokuar, çmimet ne tratosfere dhe fuqi blerse e paket. Keshtu qe keshilla/rekomandimi i FMN ne kete rast nuk me duket e keqe (megjithse dikur keshillat e FMN, nuk kan qene dhe aq te zgjuara).  BQ duhet qe diferencat e vlersimit dhe zhvlersimit te lekut, duhet ti llogarisi si pakete me vete, sidomos ato te vlersimit ne raport me euron (me te cilen kryen dhe shumica e shkembimeve te mallrave). Kete diference vlerash, duke u bazuar mbi teresine e valutave (hyrjeve dhe daljeve te valutes) , mund ta vlersosh si pakete me vehte per investime ne sektor publike si ne  infrastrukture apo energjitike, investime qe çlirojne/gjenerojne direkt asete te tjera.

Ne teori, dhe praktikisht (jashte situates ne Shqiperi) zhvleresimi i monedhes ndihmon eksportet.  Ne ate aspekt, per t'u permendur eshte "kerkesa" qe Sarkozy beri gjate nje fjalimi ne US Congress ne lidhje me situaten dollar-euro, ku sipas tij, zhvleresimi i dollarit ne krahasim me euron, po demton eksportet europiane, dhe si rrjedhoje ne pergjithesi eshte me efekte negative ne nje ekonomi globale me konsumator dhe sektore ekonime te ndervarura.  (Ne plan afatgjate, se ne plan afatshkurter "zgjidhet" me gjetjen dhe hapjen e tregjeve te reja.) 

Ne 2007 ekonomistet konstatuan se deficiti i tregtise ne US eshte ne ulje si rrjedhoje e zhvleresimit te dollarit., e megjithate ata paralajmeruan se per konsumatoret ka efekte negative (rritja e cmimeve.)  Sot eshte ne piken me te ulet (krahasuar me nente vjete me pare.)  Dhe sidomos me Kinen (qe eshte politikisht "hot topic" ne US.)  Por, arsyeja tashme shkon pertej zhvleresimit dhe ka te beje me teper me krizen globale.

Ne Shqiperi, sic eshte permendur dhe me lart, jo vetem qe kemi te bejme me me nje sektor eksportesh relativisht te paperfillshem ne tregun nderkombetar, dhe me deficit te larte tregtie ne krahasim me importet, por me thelbesorja eshte se eksporti eshte i natyres se lendes se pare ku zhvleresimi i lekut ka efekte me negative.  

I vetmi aspekt pozitiv i zhvleresimit ka te beje me te ardhurat nga emigrantet ("sektor" i rendesishem i GDP.)  Por nuk e di se sa mund te jystifikohej zhvleresimi i lekut ne nje kohe krize globale (ku te ardhurat nga emigrantet jane ulur) e qe do te shoqerohej detyrimisht me ngritje cmimesh.

Une jam kundra zhvleresimit te lekut. Megjithate si eshte thene dhe me lart ka argumenta pro dhe kundra.

Te mirat:

1. Rriten eksportet nese zhvleresohet leku

2. Te ardhurat e emigranteve kane me shume vlere dhe i ndihmojne me shume ato familje qe mbahet prej tyre.

 

Duhet thene gjithashtu qe leku eshte zhvleresuar shume qe nga gushti i vitit 2008. Artikulli i mesiperm thote qe qe nga shkurti deri ne mars leku humbi 7% te vleres, ndersa ne nje prurje te Penarit (apo Llukanit) me nje grafik tregonte nje renie te konsiderueshme (ndoshta 10%) nga gushti ne janar. Pra, leku eshte zhvleresuar, nuk eshte se banka po ben ndonje gje te re. Perpara se Banka ta zhvleresoje akoma, do te doja te dija efektin qe zhvleresimi i deritanishem ka patur tek eksportet.

 

Te keqijat:

1. meqenese importet jane shume me shume se eksportet, do te kete rritje cmimesh qe do te prodhojne inflacion. Kjo nuk do te perfundoje ketu por do te kete nje raund te dyte, ku inflacioni do ta zhvleresoje perseri lekun qe do te krijoje perseri inflacion, e keshtu me rradhe. Mendoj se Bankes do i kushtoje me shume ne afatin e mesem apo te gjate te kontrolloje keto efekte sesa perfitimet qe do kete nga eksportet.

2. shume biznese mund te kene borxhe ose kredi ne valute te huaj, nderkohe qe xhiron (asetet) e bejne ne leke. Per keta do jete me e veshtire te kthejne borxhet dhe mund te kete falimentime.

3. Borxhi i shteti (dhe i privatit) ne valute do behet me i madh.

4. Qe mendoj se eshte me e rendesishmja, njerezit mund te kerkojne t'i terheqin leket nga bankat dhe t'i kthejne ne valute. Kjo do demtonte sistemin bankar dhe do rriste rrezikun e nje krize financiare.

 

Ne pergjithesi mendoj se do ishte mire te mbrohej leku me aq sa mundet dhe te sigurohet nje renie graduale nese do vazhdoje te bjere.

Une mendoj se idea e nenvleftesimit te lekut eshte nje ide e mire.

Tani per  momentin amerika, zona e euros, zvicra etj. nepermjet bangave te tyre qendrore kane ulur ne menyre te dukeshme normat e interesit te monedhave te tyre. Amerika me zero %, zvicra me 1,5%, Banga qendrore e vendeve europiane e uli para dy javesh normen e interesit ne 1,25% dhe sic duhet do veje ne fillimit te majit ne 1,0 %.

Kina nuk eshte ne asnje menyre dakord  me uljen e vleres se dollarit qe po aplikon amerika sepse keshtu ulet vlera e vertete e borxheve qe i ka amerika kines (behet fjale per 2 biljon dollare ). Por amerika nuk reagon se ka probleme te medha me papunesine.

Per sa me siper sqaron "ujku u zi" ne lidhje me djathin shqiptar. Une mendoj se ne kete rast ne se tani kemi kursin 1$=100leke dhe kursi do bjere ne 1$=120 leke. Ne kete rast fshatari shqiptar nuk fiton asnje lek ne se cmimi i djathit eshte 100 leke, ai do mari perseri 100 leke. Ne kete rast rritet eksporti se amerikani per te njejten vlere prej 1$ do mari tani 1,2 kile djathe.Kjo eshte gje e mire se fshatari nuk do humbi gje ( ai do e shesi djathin  perseri 100 leke ), por perkunrazi ai do behet me konkurus ne tregun boteror te djathit ( do shesi ne valute te huaj  djathin me 20% me pak ).

Keshtu qe importuesi i huaj do blej me shume djath.

P.S. Ne se aresyetimi im nuk qendron te me falni se une nuk jam ekonomist.

 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).