Metafizikë e nostalgjisë

Herë-herë mjafton një rrjedhë notash, një vargëzim fjalësh që një e kaluar e tërë, deri dje e heshtur bile edhe e varrosur, të vërshojë në të tashmen e zhurmshme. Imazhe dhe portrete, melodi dhe këngë, aroma dhe parfume, fjalë dhe biseda, thjesht kujtime që mundohen të tjetërsojnë të tashmen – kordon kërthizor hermeneutik që mbështjell pazgjidhshmërisht qenien dhe që e tërheq me forcë drejt rrathëve imagjinarë të kthimit të përjetshëm në vetvehte. Një kordon që mund edhe të hollohet apo të përdridhet por i paasgjësueshëm. I lumtur apo i dhimbshëm, i vetvetishëm apo i forcuar, do s’do ky kthim të çon drejt origjinës. Nostos algos, malli i vendit. Veçse një vend i humbur, njëherë e përgjithmonë. E shkuara e tashme e një origjine të mangët.
Kënaqësia e nostalgjisë mbetet kënaqësi e iluzionit, ajo e të besuarit në një kthim të mundshëm drejt « ndërkohë–të–humburës ». Të humbur prej sa kohë përpara ? Si mund t’i përgjigjesh kësaj pyetjeje delikate, pa rrezikuar të cënosh vetë pyetjen ? E rikthyer në ç’mënyrë ? Çuditërisht, kjo inerci e shpirtit, lënda e paformë e të cilës shfaqet si një gjurmë shqisore, perceptohet nga qenia sikundër veshi ndjen tingullin.
« Nostalgjia, dhimbja e kthimit pas si pamundësi, struket në qendër të dëgjimit. Të dëgjosh do të thotë të mos arrish të mbash prezent, sikundër bën vështrimi, atë çka dëgjon. E thënë ndryshe, ndërkohë që e dëgjon, e ndjen që ajo largohet, që shëndrrohet si një eko e largët në kujtesë. Të dëgjosh, do të thotë të mos jesh i aftë ta ruash, do të thotë ta humbësh pa patur mundësi rikthimi - (Marie-Louise Mallet - La musique en respect, ed. Galilée, Paris, 2002) ».
Një vend tashmë i humbur, një kohë tashmë e harruar… kujtime. Por ama, kujtime që tentojnë tjetërsimin e të tashmes. Por vetë kujtimi s’mund të egzistojë përtej tjetërsimit, pasi edhe përsëritja e të njejtës – në kuptimin që i jep Kierkegaard – s’është gjë tjetër veçse iluzion. Sidoqoftë, një forcë që shtyn drejt një të ardhmeje ende të pashprehur, ndoshta të parashikuar por gjithmonë të panjohur. Që pritet të vijë. Një ndjenjë në kalim, pasi gjithmonë kalimtare, sipas ritmeve të përzgjedhura nga vetë ndjenja, që fton mbyllësh zinë ndaj vetvehtes dhe të çlirohesh nëpërmjet autonomisë të shumëkërkuar, përballjes së botës së vërtetë.
Nostalgjia spontane, e brëndshme dhe e përmallshme është veçse ana e ndritshme e tabllosë. Tingull melankolik dhe vibrues i violinës-zemër, të prekur nga harku qimeashpër i të përditshmes së vrazhdë. Ana e errët është ajo nostalgjia tjetër e pakuptueshme dhe zemërake, shenjë e pagabueshme e egzistencës të një gjendjeje tjetër, natyrisht të shkuar – nostalgjia e prodhuar nga një zakon i thyer – thotë diku Balzaku. Një e zakonshme e dikurshme, e shëndrruar në zakon, që rikujton pa mëshirë se e sotmja nuk i përgjigjet premtimeve të të kaluarës. Pasqyrë e thyer në mijra copa që reflekton si kaleidoskop imazhin e deformuar të një ëndrre të vjetër që pavetëdija e rikthen si mirazh.
Nostalgji e bardhë e mallit, nostalgji e zezë e kundërshtisë, dy faqe të ndryshme të të njejtës përmbajtje : dyzimi i qenies së torturuar, i ngërthyer mes të gjithëgjendurës skizofreni gri e jetës. Eliksir apo antidot ? thjesht çështje doze në kupën e kthyer me fund, që sipas rastit mund të jetë balsam i shpirtit ose helm i shprehjes.

Realiteti i mirazhit utopik.

Shumëkush sot – rreth pas rrethi – është në gjendje të katalogojë krimet, mekatet dhe veset e ferrit komunist, të përshkruajë katastrofën totalitare dhe mangësitë që përjetuan brezat e pasluftës : mungesën e lirisë së fjalës, asgjësimin e hapësirës politike, atentatin ndaj pronës, shtypjen e ndërgjegjes individuale ose fetare, asgjësimin fizik të kundërshtarëve të rregjimit etj.. etj… Dikush tjetër thekson mediokritetin udhëheqës, shkretëtirën intelektuale, dëmet thuaj të pakthyeshme të « inxhinierisë sociale », eskperimentet e dështuara ekonomike… Politikë, ideologji, ekonomi, social.. bile edhe art, kulturë, shkencë… Eshtë për t’u habitur si kjo rrjetë e dendur kritikash kap të gjitha " skoritë " e rregjimit ndërkohë që lejon të kalojë mes sythesh një nga elementët më kuptimplotë të egzistencës njerëzore, kushtet materiale të jetës së shqiptarit lambda. Të sejcilit, të të gjithëve – të shprehura në lekë të epokës, në orë pune.
Ndoshta sot shumëkush ka harruar por asokohe objekti më banal, radioja, kushtonte 1.000 lekë, televizori shkonte nga 4.000 deri 4.500 lekë, frigoriferi me vetëm 45 litra hapësirë ftohëse kushtonte 4.000 lekë – ose 100 lekë për litër, ndërkohë që maqina larëse më e humbur që lante 5 kilogramë tesha kushtonte 2.500 lekë – pra, 500 lekë kilogrami i teshave të lara. Po qe se shprehim përpjekjen në orë pune të nevojshme për të siguruar këto elementë mirëqënieje, tablloja bëhet e thjesht e pabesueshme : një puntor i thjeshtë duhet të punonte 400 orë që të mund të dëgjonte muzikë, 1.800 orë (tetë muaj e gjysëm) për të ndjekur emisionin e lajmeve në televizor, 1.600 orë për të ftohur frutat ose mishin dhe së fundi 1.000 orë që gruaja e tij të lante ato kilogramët e teshave në një mënyrë më moderne. Natyrisht, një kuadër shqiptar duhej të bënte një përpjekje më të vogël : vetëm pesë javë për radion « Iliria », gjashtë muaj për televizorin e të njejtës marke, njëzet e një javë për frigoriferin dhe trembëdhjetë javë për maqinën larëse – me kusht që të mos vdiste ndërkohë, pasi llogaritja është bërë pa marë parasysh që ai ndërkohë duhet të hajë, të vishet, të shkojë në punë, të çojë fëmijët në shkollë etj. etj… Me fjalë të tjera, duke menduar që ai arrinte të vinte mënjanë një të dhjetën e rrogës së tij mujore, në një vend ku kredija për konsum vetjak ishte krejt e panjohur, shifrat e mësipërme duhet të shumëzohen me dhjetë – dy vjet kursime për të blerë atë radion e famshme , dhjetë për televizorin bardhë e zi. Ndoshta instiktivisht, ishte urtësia popullore që kish mundur të kapte përmasat e vërteta te dhimbjes, kur përdorte frazën « parà të mbledhura siç mbledh plaga qelbin ».

Për të krijuar një ide mbi përpjekjet e një familjeje në fushën e ushqimit, mjafton të kqyren nga afër çmimet e shitjes me pakicë, të shprehura në orë pune. Kështu më 1980 për shembull, punëtorit tonë që gjithmonë ëndërronte atë televizorin hyjnor bardhë e zi i duhej të punonte 20 minuta për të blerë një vezë, 50 minuta për një litër qumësht, 1,2 orë për një kilogram domate të sezonit, 2 orë për të blerë bukën, 2,5 orë për një kilogram miell, 3,2 orë për një kilogram sheqer, gjysma e ditës së punës (4 or&eumlsmiley për një kilogram fasule, 6 orë për një litër vaj luledielli, një ditë e tërë për një kilogram mish, 14,5 orë për një kilogram gjalpë dhe së fundi 36 orë (katër ditë e gjysëm !) për një kilogram kafe. Në krahasim me puntorin tonë fatkeq por ama kurajoz, një kuadro i lartë si puna e inxhinierit me 20 vjet vjetërsi pune është me të vërtetë i privilegjuar pasi atij i duheshin vetëm 1,1 orë pune për të blerë një kilogram mollë në mes të dimrit dhe 1,4 orë pune për të blerë bukën. Po qe se kish ndërmend t’a lyente bukën me gjalpë, atij i duhej të bënte 10 orë suplementare dhe ama, sikur ky inxhinier të ishte nje terjaqi i kafesë, ai duhej të punonte pa ndërprerje 25 orë pune për një kilogram kafe dhe në fund 2,5 orë për sheqerin.
Përpara këtyre shifrave asnjë argument siç ishte rasti i kostos së prodhimit nuk qëndronte më këmbë ndërkohë që qarjet e rregjimit lidhur me humbjet e tij financiare për të sjellë kafe apo sheqer në treg ishin thjesht shprehje të një cinizmi të egër.

Sidoqoftë, në qoftë se autarkia - kjo zgjedhje e vetëdijshme e natyrës politike e pushtetit komunist mund të shpjegojë mungesën e mishit apo të djathrave në dyqane, ajo është e paaftë t’i japë përgjigje një pyetjeje tjetër, krejtësisht të fshehur nga vështirësitë e realitetit të viteve tetëdhjetë : si shpjegohet që një familje punëtore mund të haste në vështirësi të tilla gjatë jetës së përditshme ? Si ka mundësi që antarët e saj nuk arrinin të ushqeheshin në mënyrë korrekte ose që nuk mund të siguronin një minimum mirëqënieje materiale ndërkohë që çdo i rritur i aftë për punë rropatej 48 orë në javë, me të vetmin « privilegj » të një ditë shtesë pushimi në muaj ? Të përfshirë në entusiazmin e rindërtimit të vendit të atyre viteve të para pas çlirimit, një pjesë e madhe e popullsisë nuk pati dëshirë të ngrejë pyetje të tilla pasi besonte në një të ardhme të ndyshme nga ajo që kish parë deri atëhere. Pjesa tjetër që kish më shumë përvojë, nuk guxoi të bënte pyetje të tilla pasi nuk dyshonte aspak në forcën goditëse të diktaturës. Me kalimin e viteve, prirjet po ktheheshin në një gjendje gjithnjë e më të qëndrueshme : rregjimi shpallte arritje pas arritjesh, ekonomia zhvillonte fusha të reja aktiviteti, shoqëria shënonte ndryshime strukturore të njëpasnjëshme ndërkohë që familja haste gjithmonë të njejtat vështirësi në jetën e saj të përditshme – strehim problematik, ushqim cilësisht i dobët, mjete financiare të pamjaftueshme. Dyzet vjet më vonë ishte tashmë tepër vonë : ata që bënë dhe fituan luftën, që kishin derdhur gjakun dhe djersën për atë rregjim, kishin filluar të largohen nga jeta aktive, me shijen e hidhur që jep zhgënjimi ; ata që lindën dhe u rritën nën atë rregjim nuk arrinin të shihnin se ku çonte rruga e zgjedhur. Sidoqoftë, asnjeri nuk i besonte më argumentat zyrtare lidhur me vështirësitë e rritjes, mbi trillet e klimës apo mbi gabimet e dikujt. I vetmi arsyetim që qëndronte ende më këmbë ishte ai rrethimit të famshëm imperialisto-revizionist, i ushtruar mbi vendin si pasojë e rrugës krejt të ndryshme të zgjedhur. Përse duhej zgjedhur kjo rrugë krejt e ndryshme ? Shumë pak ishin ata që arrinin të kuptonin arsyen e kësaj zgjedhjeje e megjithatë, populli po flijohej për hir të saj.
Ndërkohë, po qe se i besohej asaj çka thoshte PPSH, vendi kish arritur të ndërtojë bazën ekonomike të socializmit dhe kish hyrë në fazën vendimtare – atë të ndërtimit të shoqërisë së plotë socialiste. Edhe sa vjet ende do të duheshin për gëzuar frytet konkrete të kësaj shoqërie : bollëkun e të mirave materiale, zvogëlimin e kohës së punës në dobi të dëfrimit, lartësimin e nivelit kulturor dhe intelektual ? Sipas asaj çka ndodhte në treg, asnjeri nuk merrte më guximin të bënte parashikime…
E realizuar nga ana e një sistemi shoqëror i cili vetëquhej më i drejti në botë dhe mbahet si e ardhmja e njerëzimit, kjo gjë meriton një përgjigje të vetme : bëhet fjalë për një shfrytëzim të turpshëm të njeriut nga një klasë njerëzish, në emër të një shoqërie të përmendur pikërisht për mungesën e kësaj klase dhe të shfrytëzimit të njeriut. Bëhet fjalë për një sistem që bashkon varfërinë materiale me zvetënimin intelektual, shpërbërjen morale me indoktrinimin ideologjik, mungesën e shprehjes së lirë vetjake me indiferentizmin qytetar kolektiv. Pa dyshim, kjo ngrehinë shoqërore që u pagëzua komunizëm është më e keqja që ka qenë imagjinuar dhe ngritur ndonjëherë.
« Kur gënjeshtra shëndrrohet në të vërtetë, e vërteta vetë shëndrohet në mirazh. Kur hiçi bëhet realitet, edhe vetë realitet kumbiset në hiç ».

Ironi, për të (mos) thënë nostalgji.

Çdokush ka mënyrën e vet për t’u kthyer në kaluarën : nostalgji për të rijetuar atë ëndërr që ndoshta s’ka egzistuar kurrë ose ironi për të krijuar distancë nga ëndrra ndoshta gënjeshtare. Voluntarizmit të zgjedhjes i shtohet edhe rreziku i metodës dhe rezultati dallohet pikërisht nga doza : disa pika personalitet më pak ose më tepër dhe nostalgjia shëndrrohet në qurravitje sikundër ironia shket në cinizëm.
Edhe pa vajtur deri në atë pikë sa të asimiloj ironinë me një estetikë të re « postmoderniste », pa asnjë luhatje, preferenca personale shkon drejt të dytës. Ndoshta edhe për faktin se shkrimtarët e mij të përzgjedhur quhen rradhazi Joyce, Kafka, Proust apo Svevo. Troç muhabetit, jam i gatshëm të heq dorë edhe nga kujtimet më të ndjera të fëmijërisë – sikundër edhe nga ato më të thekurat e rinisë – për hir të idesë tashmë të rrënjosur në kokën time se e kaluara jonë e afërt – ajo që në bisedat e zakonshme quhet diktaturë - nuk e meriton aspak nostalgjinë. Vëmendje, sigurisht – si çdo e kaluar që furnizon elementë të kuptimit të të sotmes ; keqardhje, ndoshta – qoftë edhe për hir të fateve të njerëzve që e kanë përjetuar ; nostalgji, fare – dhe aq më pak lavdithurje. Ja përse ndihem ligsht kur dëgjoj biseda me thekse përmalluese, kur lexoj tekste që i thurin lavde të drejpërdrejta ose të ndërsjellta, sikundër ai i Monika Shoshori-Stafës.
Si mund të mbllaçitet dhe më tej, të gëlltitet një shprehje lapidare e llojit : "Sa të lumtur ishim kur vuanim bashkë", që i vjen ndër mendje Stafës kur evokon një gjysëm shekulli jetë nën diktaturë. A mund t’i gjendet qoftë edhe një fije lumturie vuajtjes ? Bile edhe ajo ndajfolja bashkë që ajo përdor më sipër s’është gjë tjetër veçse mbështjellja e ëmbël që ndihmon për të kaluar poshtë pilulën farmak. Shumë-shumë, arrij t’a interpretoj si një përpjekje për të kolektivizuar mazokizmin e turmës. Pra, çdokush i lumtur pasi s’është i vetëm në vuajtje, i kënaqur pasi edhe i afërmi vuan sikundër ai vetë, në mos më tepër… Çka i zvogëlon kjo gjë vuajtjes personale ? fatkeqsisë familjare ? Të merremi vesh, është e vërtetë se në ato vite të vështira solidariteti mes antarëve të familjes, mes të njohurve apo mes shokëve, veçanërisht mes fqinjëve, lejonte të lehtësohej disi barra… më jep borxh një filxhan vaj sot se t’a kthej nesër kur të ble kilen me tallon, një filxhan sheqer të lutem sa të marr rrogën pas një jave… një grusht kripë o kojshi se do m’vijn fmija dhe m’duhet me ba dreken… Por edhe kolektivizmi masovik ka një kufi – ai i Kiços, i cili detyrohej t’i jepte përditë nga një fije shkrepse komshiut dhe që, një ditë të lume, i dha gjithë kutinë duke i thënë : « këtu ke tridhjetë fije, mirupafshim muaji që vjen ! ».
E megjithatë, në se ka diçka racionale në logjikën e Stafës, ajo s’ka lidhje aspak me vetë nostalgjinë. Pseudonaiviteti i saj arrin sidoqoftë t’i verë gishtin plagës : pafuqia e e plotë dhe e frikshme e homo albanicus vulgaris përballë forcave të errta që administrojnë universin e tij të sotëm politik, ekonomik dhe social. Eshtë e njejta frikë që pushtonte pararendësin e tij Homo Sapiens primitivii, me çomagen e drunjtë në dorë, kur gjendej përballë gojës të llahtarshme të luanit, që në ato dekikat e tij të fundit, sillte ndër mendje me përmallim sigurinë që i jepte shpella e errët por mbrojtëse, ngrohtësinë njerëzore të tufës të kërleshur.. E thënë ndryshe – dhe në një gjuhë më parabolike, ndërgjegja e tij luhatet si dikur Uliksi mes Karibdit njëkokësh përpirës dhe Shilës jetërrëmbyese shumëkokëshe. Ja edhe llogaria e Stafës së mësipërme : më mirë të gjithë bashkë në barkun e Karibdit se sa veç e veç në gojën e Shilës.
Mirë që dikur, na ra një mort dhe na fshiu, po më tej, përse na ndjekin katastrofat ?
« Matematikisht – na siguronte dikur kapterri i zborit – është absolutisht e pamundur që predha të bjerë dy herë rresht në të njejtën gropë ». E megjithatë, edhe predhën e dytë e hëngrëm kokës megjithëse rrinim strukur në vrimën e vjetër, pasi siç duken bathët, topçiu ynë i sotëm Kaporal nuk ha pykë nga matematika.
A ka mjet tjetër përveç ironisë për të përballuar të tilla gjendje metafizike ? Një pyetje e tërthortë, sado e mençur, nuk të shpëton nga përgjegjësia e gjetjes së përgjigjes. Pasi triumfi i ironisë mbi nostalgjinë, ironikisht, rrezikon të shëndrrohet në nostalgji të ironisë. Në të njejtën mënyrë sikundër brishtësia e ëndrës boshe të gjejë eko në boshllëkun e elegancës së fjalës.
 

39 Komente

XiXa: jam i gatshëm të heq dorë edhe nga kujtimet më të ndjera të fëmijërisë – sikundër edhe nga ato më të thekurat e rinisë – për hir të idesë tashmë të rrënjosur në kokën time se e kaluara jonë e afërt – ajo që në bisedat e zakonshme quhet diktaturë - nuk e meriton aspak nostalgjinë. Vëmendje, sigurisht – si çdo e kaluar që furnizon elementë të kuptimit të të sotmes ; keqardhje, ndoshta – qoftë edhe për hir të fateve të njerëzve që e kanë përjetuar ; nostalgji, fare – dhe aq më pak lavdithurje,.

Kur flitet per nostalgjine ndaj se kaluares duhen dalluar dy kendveshtrimet:

Notalgji per sistemin qe lame pas? Shumica qysh ne 92  votuan kunder nostalgjise per sistemin. Nostalgjia per sistemin mbase jeton te disa kategori apo individe qe humben privilegjet qe u garantonte sistemi. Mbase tashme edhe ata ish bllokmenet e kapur mire, thjesht kane nostalgji per te kaluaren por jo per sistemin.

Nostalgji per te kaluaren time si individ, per jeten time qe mori forme brenda nje sistemi qe tashme e quajme diktature dhe totalitarizem? Po, padyshim po.Sepse asnje sistem politik nuk eshte i barabarte me jetet individuale. E si te mos kem nostalgji per femijerine time te cilen e lidh se pari me dashurine dhe perkujdesin e  prinderve, me episode te lumtura brenda mjerimit total, per shkollen dhe hapat drejt dijes, per capkenlleqet (qe ti i ke pershkruar "Na ishte njehere qe mos qofte..) brenda atij universi me ndalesa e privacione?

E thene shkurt, nuk ka asnje mekanizem i cili te me xhveshi nga nostalgjia per episode te jetes time sepse ajo (nostalgjia) eshte ingredienti me njerzor per te kaluaren qe tash kundrohet si Histori. Une jam ai qe nuk kam qene dhe do te jem ai qe nuk jam. Brenda ketij ndryshimi ruhet ajo berthame identiteti q emua me dallon nga miljona te tjere .Dhe ne kete berthame te qendrueshme nostalgjia eshte e pranishme.Ndryshe une do isha dikush tjeter cdo cast qe formohet si vdekje e castit te kaluar.

« Matematikisht – na siguronte dikur kapterri i zborit – është absolutisht e pamundur që predha të bjerë dy herë rresht në të njejtën gropë ». E megjithatë, edhe predhën e dytë e hëngrëm kokës megjithëse rrinim strukur në vrimën e vjetër, pasi siç duken bathët, topçiu ynë i sotëm Kaporal nuk ha pykë nga matematika.
-Ky perfundim i nderuar XiXa e rrezon te gjithe arrsyetimin mbi metafiziken e mbijeteses se nostalgjise e cila perftohet si karahasim ndermjet te shkuares dhe te sotmes. Sa kohe qe vertitemi brenda kontureve materiale te nje grope/jete  qe pak, fare pak ka progresuar (per shumicen) krahasuar me   "gropen" e dikurshme materiale,  gjithmone syte e do drejtohen nga e kaluara.Krahasimi eshte masa e progresit.

Krahasimi sistemeve te marra si dy kallepe bosh, pa dokumentuar treguesit e progresit material te perkthyera ne standarte jetese, do te ishte nje lloj si te krahasosh dy kostume (nje prej shajaku te qepur keq  dhe nje me prerje  firmato) te varur ne kremastar. Asnjeri nuk ka epersi mbi tjetrin nese kjo nuk matet me leverdine  pragmatike ne rrafshin individual.

Xixa, e lexova mjaft me vëmëndje shkrimin. Me thënë të drejtën, pjesën deri tek llogaritë se sa duhej të shpenzohej për tëblerë gjëra të ndryshme, e lexova para se të më vinin disa shokë.... pjesën tjetër... pas vizitës (lë për të nënkuptuar që... vizita ishte alla shqiptarçe, me bazë rakie dhe salcë kosi smiley ).

Pamvarsisht arsyetimeve për kujtesën (quajeni nostalgji po deshët) e periudhës së fëmijërisë, të cilën, pamvarsisht sistemit në të cilin do ta kaloja, nuk do të mund ta mohoja në asnjë moment, sepse me mohimin e një pjese jete (e bukur/vrazhdtë, e mir/vuajtur, e gëzuar/hidhërime) do të thotë të mohoj PJESË të jetës time.... dhe meqë aq saç kam kaluar në atë periudhë i kam kaluar pothuajse edhe në "parajsën" e konsumizmit, sinqerisht, po SINQERISHT ama, do të preferoja të kisha mundësi të rrija gjithë mbasditeve me shokët të luaja tavëll, murrlan apo të diskutonim për festivalin e fundit të sanremos, sesa të rroj në mes të begatisë dhe të NDJEJ lumturi një herë në javë, kur kam mundësi që të TAKOHEM ME NJERËZ.

Mbaj mënd profesorin e Materializmit Dialektik në universitet, që na tregonte që ju bënte të njëjtat "hesape" delegacioneve italjane që bën ti, për të treguar se sa të shtrenjta ishin gjërat në atë kohë, dhe që ai ja u bënte ato hesape  për të treguar fuqinë blerëse të lekut.

Nuk jam në terezi që të filloj të flas për kredinë personale (që në atë kohë që flisni ju nuk ishte se njihej edhe aq në botën perëndimore), por për periudhën paraBoom ekonomiko, dmth më parë se prodhimi industrial i zinxhirit të montimit (sidomos Fiat, Elektrolux etj.... flas për Italin&eumlsmiley t'ju jepte krahë edhe uljes së çmimeve, edhe në Botën perëndimore, nuk mund të bëje krahasime të tilla.

Nuk e di se ç'mardhënie mund të kini ju me bankat... personalisht kam preferuar që të mos blej asnjëherë me kredi (kur kam patur mundësi, ose kur kam arritur të kursej shifrën e nevojshme, kam blerë Lavatriçen, televizorin ose kompiuterin...), por nga eksperienca që kam me shtëpinë... më mirë të mos të filloj të flas... se e vetmja klithmë që do të më dilte nga goja do të ishte: Proletarë të të gjitha vëndeve BASHKOHUNI!

Kaq i dashur Xixa... shpresoj që përveç sinqeritetit, rakia të mos më ketë bërë të them ndonjë gjë për të fyer sensibilitetin e lexuesve!

 

Spiritus,

Nuk e përjashtoj aspak idenë se këto shkrime të « Metafizikës » janë në mos të mërzitshme, të paktën të komplikuara, dhe si rrjedhim, jo fort të ndjekura nga lexues të vemendshëm si ata të Peshkut. Sidoqoftë, në vendin tënd, di t’i kisha kqyrur jo si « drejtvizore » por « eliptike ». Që here pas here të rikthejnë në plane të ngjashëm që çvendosen në kapësirë-kohë. Troç, duhet të mësohesh me idenë se, në princip, thurja që përbën këto shkrime ka diçka prej xhungle që përmban disa "gracka". Dashur-padashur, ti ke rënë brenda në dy prej tyre:   Për shembull, në nostalgjine ndaj se kaluares ti ke

dalluar dy kendveshtrimet:

Notalgji per sistemin qe lame pas.

Nostalgji per te kaluaren time si individ, per jeten time qe mori forme brenda nje sistemi qe tashme e quajme diktature dhe totalitarizem.

Pa e injoruar – por pa dashur ta thelloj idenë – përmasat e kohës së jetuar që ti përmend, duhen kqyrur si kohë shoqërore dhe kohë vetiake. Egziston edhe një tjetër përmasë – koha jashtëpersonale – ajo që ndërton një formë tjetër nostalgjie, indin thurës të patriotizmit. Të rrallë janë ata që bëjnë diferencën mes tyre dhe aq më pak, të kenë përqasje të ndryshme mes nostalgjive që ato ndjellin. Për vetë faktin se koha e tyre personale ishte thjesht përbërës i kohës shoqërore të grupit : familje, lagje, kolektiv. Aq më pak duket se e bën këtë dallim Shoshori i sipërpërmendur. Dhe natyrisht shprehja "jam i gatshëm të heq dorë .." është si ai karremi ndjellës, ndoshta disi i trashë.

së dyti, « lidhja » mes matematikës së kapterrit dhe injorancës së kaporalit është ajo mes probabilitetit matematik të ngjarjes së një katastrofe dhe faktit e të qenit viktimë e saj. Pra asnjë lidhje. E vetmja gjë që mund t’i përqasë është ironia. Por jo si ironi e fatit por si ironi e pamundësisë së individit për t’i dhënë përgjigje bindëse « metafizikës së mbijetesës ».

Një pyetje e tërthortë, sado e mençur, nuk të shpëton nga përgjegjësia e gjetjes së përgjigjes. Pasi triumfi i ironisë mbi nostalgjinë, ironikisht, rrezikon të shëndrrohet në nostalgji të ironisë. Në të njejtën mënyrë sikundër brishtësia e ëndrës boshe të gjejë eko në boshllëkun e elegancës së fjalës.

Sa për leverdinë pragmatike në rrafshin individual të dy kallëpeve – në se ke kohë, mundohu të bësh një përqasje (në vlerë monetare si edhe në kohë pune) të përpjekjeve të shqiptarit të sotëm lambda. Thjesht për të parë progresin pas 25 vjetësh.
 

 Duke lexuar ne fillim filozofine e Xixes, po mendoja se ky njeri mund te behet fare mire nje makro-ekonomist i zoti, nje analist i ekonomise politike, (Xixa akoma nuk kish ardhur tek llogaritjet e tij) dhe po mendoja t'ia rekomandoja , kur papritur (po vazhdoja te lexoja me vemendje) vet Xixa ishte futur ne ate fushe.  Eshte e vertete se ai na kujtoi ate pjese te hidhur te jetes kur ne ushqeheshim me keq se banoret e shteteve rreth nesh. Mirpo prap, une kam nostalgji per sistemin arsimor te asaj kohe qe po ta krahasojme me sistemin arsimor te sotmin , ka ndryshim. Biles edhe po ta krahasojme me sistemin arsimor kendej ne perendim, del se sistemi arsimor shqiptar i asaj kohe qendronte me larte se edhe ky i perendimit sot. E vertetuar kjo sot dhe nga pedagoget perendimore. Pra del qe jane kastat drejtuese ato qe nuk e lene Shqiperine te heci me shpejt, si athere edhe sot. 

Sa per ate Moniken qe Xixa permend , ia duhet ta kuptoje se ndjeshmeria, perceptimet, kuptueshmeria, raportet me nomeklaturen etj. ndryshojne nga njeriu tek njeriu. Vertet ne ate kohe kemi vuajtur, por po ta krahasosh t'pakten nga ana shpirterore, une me shume qeshja ne ate kohe, ndoshta ngaqe kemi qene te rinj, nuk e di, por sot (megjithse jetoj shum me mire), nuk e kam ate ngritje shpirterore te dikurshme, jam me i stresuar (ndoshta nga ndikimi i shoqerise perendimore qe eshte shum e stresuar), jo dhe aq i qeshur si dikur.

Amin !

Bone zot shyqyr qe u ngrit nje mendje e kthjellet dhe foli. Dhe gezohem me teper qe i ka bere pershtypje ajo qe mua per vete me kish lene pa mend kaq kohe lexime shtypi, komente dhe analiza ne TV dhe sidomos opinione njerezish tek PPU.Dhe shyqyr qe kjo ishte nje pene e forte dhe jo emocionale si ajo e Xixes. Po ra kishim thene ne te tjeret do na merrej per Berishizem a ku di une.Le qe sdo kishim mundur ta rradhitnim kaq bukur.

Rrofsh Xixa. Do flej rehat sonte !  smiley

 

Xixa,

E fillova ta lexoj me endje.  Kjo edhe per faktin se dje duke udhetuar me makine ne NPR ( National Publick radio) degjova siglen muzikore te nje emisjoni qe me kujtoj siglen e nje emisjoni qe jepej te djelave ne Radio Tirana   ne  vite '70.  Ajo muzike tek une solli nostalgjine per shtepine time ku u rita. Kujtimet e te  djelave,  ku cdo njeri ne shtepi ishte pushim dhe nuk kishte "ngrihu shpejt se je vone per shkolle" "vishu shpejt se je vone per shkolle" "ha shpejt mengjesin se je vone per...." por nje dite ku cdo njeri qetesisht pa nervozizem bente nga pak ato pune qe duheshin bere. E pra ,se u zgjata shume me nostaligjite time, nisur nga kjo nostalgji e fillova ta lexoj me endje shkrimin tend.

Nuk ka force ne bote te me heqe ate kenaqesi qe ndjeva kur kujtova ato momente te diteve te djela ne shtepine time . As fakti qe pas viteve 80 kishm mishin me tallon, as fakti qe nuk mund te mbaja floket e gjata sic me pelqenin, apo degjoja  muziken e Bidellsave, apo hidhetira e trasnferimit ( internimit) te famijles nga Tirana ku isha ritur ne nje qytet tjeter po aq te bukurt ( packa se province) por pa shoke e miq. As tensioni i prinderve te mi sa here zbulohej ndonje grup armiqsor nga partia etj etj te kesaj natyre Jo xixa ato te diela ishin mbase ditet me te bukura te jetes sime. Sepse ato ishin te miat, ishin reale pa patur nevoje ti zbukuroja per hir te partise apo ti shaj dhe urej sot  po per hir te partise ( cilado parti) Ato ishin te miat

Por Xixa dukelexuar kur arita tek disa matje e krahasime qe beni ju mu kujtua se ju jeni shume i ri ne moshe Ju mereni me vitet 80 se ato njihni, dhe haroni se ka patur jete edhe para viteve 80. Ju analizoni sa kushtonte nje radio apo nje kile mish ne vitet 80.  Xixa ka pasur jete edhe para viteve 80 dhe ka qene ndryshe nga vitet 80.  Por ja qe brezi tuaj mban mend vetem vitet 80, kur komunzmi ishte ne ngordhjen ekonomike. Pra ketu te them te drejte e nderpreva leximint dhe nuk e lexova deri ne fund  Sa keq

hihihi,

Toko, po nuk arrite as dhe tek ky shkrim te kuptosh qe ky qe shkruan njeh mire , bile shume mire `75  e mbrapa atehere bej nje sforco te madhe dhe lexoje perseri. E nese perseri nuk do arrish , kthjeu perseri derisa ta kuptosh.

Koth, unë që e lexova shkrimin, dhe që kam pyetur më tepër se një person, mund të të GARANTOJ, që kur unë kisha televizor në shtëpi (viti '73-'74 smiley ), kishte nga këta në Itali që gëzoheshin se kishin blerë radio.... dhe ajo radio kushtonte sa rroga e një muaji (dmth jemi pak a shumë tek të njëjtat vlera që paraqet Xixa tek llogaritë e tij smiley )

E mire, mire, por dil nga ky kurth. ( TV me autorizim bile )

Se aty brenda ne shkrim ka gjera te tjera psh :

Dyzet vjet më vonë ishte tashmë tepër vonë : ata që bënë dhe fituan luftën, që kishin derdhur gjakun dhe djersën për atë rregjim, kishin filluar të largohen nga jeta aktive, me shijen e hidhur që jep zhgënjimi ; ata që lindën dhe u rritën nën atë rregjim nuk arrinin të shihnin se ku çonte rruga e zgjedhur. Sidoqoftë, asnjeri nuk i besonte më argumentat zyrtare lidhur me vështirësitë e rritjes, mbi trillet e klimës apo mbi gabimet e dikujt. I vetmi arsyetim që qëndronte ende më këmbë ishte ai rrethimit të famshëm imperialisto-revizionist, i ushtruar mbi vendin si pasojë e rrugës krejt të ndryshme të zgjedhur. Përse duhej zgjedhur kjo rrugë krejt e ndryshme ? Shumë pak ishin ata që arrinin të kuptonin arsyen e kësaj zgjedhjeje e megjithatë, populli po flijohej për hir të saj.

Si e shpjeguar mire me dukej mua. Ndaj Xixa e fillon llogaritjen nga 1980, jo per hir te lexuesit te peshkut qe vertet ato vite mban mned dhe flet hajvanlluqe. Por se rezultoi se ai ishte viti i pare ** mbi te cilin mund te behej llogari mbas izolimit te plote. ( mbaruan dhe pandat kineze te rezervave te shtetit ne vitin 80 smiley ) .

Pra zgjedhja e kesaj rruge krejt te ndryshme, tashme perfundimisht shkatermitare, vazhdoi me ato shembujt e tjere qe vijuan . Bile po t`i rrferohej cdo viti tjeter do kishim shum e me shume argumenta per t`i thene qe je jo bindes. Ne kete rast them jo.

** Keta qe bejne shkence ekonomike politike dhe merren me lllogarritjen e  rritjes ekonomike me dy shifra do shkruanin ne ate kohe : ishte viti i pare ne gjithe ato vite qe rritja ekonomike nuk ishte me dy shifra.  smiley

Po pak e dinin , shumica as qe ja kish idene.

( se me vone ishte negative bile smiley )

 

Koth, përsai përket asaj që ke vënë në bold... edhe ti me Xixën?! ...do të mrekullohesha që të më kuptonin këta të soçmit se si jetohej në atë kohë.... që kur vinte Flota e gjashtë për të bërë "stërvitje" në Mesdhe, për tre ditë e kishe edhe marinën ruse që bënte "xhiro" këndej rrotull... nuk ka qënë fiksim vetëm i Enverit ai rrethimi imperialist e revizionist... edhe të tjerëve ju dridheshin leqet e këmbëve në atë kohë.... bile edhe sot që jemi në kohë paqeje (pa Luftën e Ftoht&eumlsmiley e gjithë bota shqetsohet për armatimin e Iranit... llogarit atëhere që Muri ishte akoma në mes të Berlinit se si ishin kontaktet në këtë botë të Lirë që ne kujtojmë se është vetë "Grande Fratello" smiley

ed, si tip quiz-i te vogel, sa dite pune i duheshin Besimit te pjesa Gropoveth I, per me ble nji Tv bardh e zi? Zeje sikur Besimi do rronte me ajer (ose me ditet e punes se ngrus, me qen fair), do kursete cdo qindarke, do punonte cdo dite te javes dhe do e realizonte normen 100%. Ato ditet e punes qe duhen pjesetoi me 365. Numuri qe del jane vitet netto qe duheshin per televizJorin, per nje kooperativist te zones kodrinore-malore. Fut ne background qe 3/4 e Shqipnise eshte kodrinore malore, dhe se 2/3 e robve pnojshin ne bujqesi. Si dhe faktin qe nga zona kodrinore malore nuk ikshe dot se ashu t'leu m'gjongul me i zaptu token shtetit; ta futnin m'pashaportizim turive, edo. Nqse do kishe naj dasem kushurini ne qytet ene u dojke me shku se s'bon, duhet t'iu merrte leje brigaGJerit nja 1-2 jave para per ate te djele, plus qe duhet te sigurojshe bUletat e atopuzit te Mamua te anXHesija...

Ne c'vit pra vdiq gjyshja e portierit te shpise, tha Shvejku.

PS Ed, po du me mor i sy gjum (pa tallje kjo) me gjith nostlgjine e paperballueshme.

Em, unë nuk po marr Besimin, por po të marr ty si çun që merrje rrogë me shumë zero ... Pas sa kohësh ta krisi që të mund të bleje një kompiuter (llogaris që mund ta kesh bërë atë sakrificë para 15 vjetësh smiley ... dhe nuk them televizorin, sepse ndërkohë prodhimi i televizorit e kishte kaluar të qënit status symbol dhe kishte filluar prodhimi industrial, por po të them KOMPIUTERIN... që akoma Oliveti kishte një kapanon si stallat e Thumanës.

Po rri or burrë dhe mos më bëj të të tregoj barcaletën e Bab Lymit, që u qate se n'Pezë nuk ja kalojshin mirë dhe që u dërguan (Nga Xha xhai smiley ) një sasi televizorësh pa autorizim... që brënda natësi blenë të gjithë ata kooperativistat si Besimi smiley

edo, un thash se ishe mir n'arithmetik ti.

Koth,

 me bere ta lexoj. Nuk ka perse te bej "read between the lines" per te kuptuar cfar thote autori Pataj ja qe une jam gjo e trashe, gjindje pa shkolle zoti hetus, smiley Se mire ja ti e kupton se ai e ka fjalen per izolimn e plote pas prishjes me Kinen djhe jo per komuizmin ne 50 vjet ,  por ja qe disa si une te trosh e gjindje pa shkolle gjona te tilla i shofin sikur komunizmi  ne 50 vjet ishte vetem vitit 80-90  ( emo si del matematika ketu '90-'80= 50 vjet  ???)  Dhe prandja une pyes po para vitit 80  cfare ishte?

Sa per nostaligjine e thjeshte te atyre viteve nuk e ndroj as me ditet e sotme te demokracise e bollekut  amerikan. Jo se ishte kohe komunizmi por se ishte kohe rinie e feminije

Shume me vend analiza, sidomos ne kontekstin e atij artikull-pacavures te asaj qe citon autori, dhe anal-iza dhe pacavure te tilla qe has here pas here kudo, perfshi dhe Peshkun, padyshim. Bile per ata qe kane jetuar ne ate kohe, qofte dhe ne moshe femijenore, nuk mendoj se eshte apo duhet te jete e nevojshme nje analize kaq e gjate dhe e detajuar sa e Xixes per te kujtuar. Po ato shifrat padyshim jane teper ndihmuese per ata qe s'e mbajne mend, ose tentojne ta harrojne, pasi i ve gjerat ne perspektive. Ngaqe aq shume gjera kane qene anormale, jashte cdo standarti me nje fjale, shpesh duken si enderra, sikur s'kane qene vertet.

Nostalgjia ne aspektin personal/familjar, eshte tjeter gje, dhe s'ka lidhje me sistemin. Njeriu pa kujtese nuk mund te funksionoje normalisht, dhe eshte normale te kujtoje shkuaren dhe te kete shpesh mall dhe nostalgji pe te, sidomos femijerine, pavaresisht sistemit apo kushteve/rrethanave te jetes ne ato kohe. Po kjo ka te beje sic thashe me sferen personale, me detajet personale dhe familjare e shoqerore te tij, jo me sistemin. Perzjera e ketyre nocioneve ne rastin e shqiptareve ne lidhje me komunizmin, mbase behet disa here pa dashje, e disa here me dashje.

Argumenti ne fund te artikullit, qe eshte gjendja e sotme qe na (mund te) ben nostalgjike ndaj sistemit te kaluar, teorikisht eshte valid po praktikisht s'e shikoj se si aplikohet ne rastin tone, te pakten tani mbas 18 vjeteve. Ne vitet 90-91 po, per disa njerez, per nje pjese te madhe bile, pasi njeriu gjithmone i druhet te ndryshmes, se e ndryshmja/panjohura do te thote pasiguri, dhe ne ato raste tenton te terhiqet ne "strofkull", ne ate rrjedhe qe ai e njeh mire dhe e di se c'ka e pret neser dhe pasneser. Dhe ne keto dallge ndryshimi eshte normale tendenca per tu kapur pas parmakeve, teksa varka largohet nga bregu. Po mbas 18 vjeteve? Tashme jemi ne nje kontinent tjeter, jo se kemi perparuar aq shume, po ndryshimet jane aq drastike, pasi niveli i atij kontinenti ku ishim ishte shume nen zero.

Njesoj mendoj me ate pjese te argumentit qe thote "na ra gjylja e topit prap" prandaj disa kane nostalgji. Me duket po aq e paqendrueshme ne rastin konkret. Sikur vertet te kishe mundesi te ktheje kohen mbrapsh, ose te kishe aktualisht nje pjese te Shqipeise ne ate gjendje qe ishte atehere, sa komuniste/nostalgjiste te devotshem do donin te shkonin te jetonin atje tashme, me tallona, duke pare femijet qe te mos ngopen me buke, me frike se dhe muret kane veshe, apo me friken e perjetshme se per nje moment mund te perfundosh ne anen tjeter te luftes se klasave (si dhe vete udheheqesit me te larte), me kursime gjithe jeten per te blere nje tv bardh e zi?

Pra ndryshimi, me gjithe hapat mbrapa dhe mungesat aktuale, eshte kaq drastik, sa nuk mund ta shikoj racionalitetin e kesaj pjese te argumentit qe eshte realiteti i tanishem qe i ben te kthejne koken mbrapa me nostalgji. Apo te cdo argumenti tjeter vertet racional dhe koherent per nostalgjine per sistemin e komunizmit, pervec mbase kur behet fjale per disa njerez me kokra, ata qe jetonin ne Bllok (megjithese dhe ata, packa se kishin kushtet materiale, jetonin te gjithe me friken ne bark, pasi per 24 ore cdokush mund te perfundonte armik i popullit, si shume ish-kolege te tyre).

Dhe kjo ne fakt eshte goxha interesante si subjekt, dmth pse kaq shume njerez (vertet ka relativisht shume, packa se ne total jane nje pakice) akoma kane nostalgji apo mall per sistemin e kaluar, e shprehur ndac direkt, ndac ne argumenta idiote si ai artikulli i kesaj nostalgjikes, apo shume te tille syresh qe lexon kudo, dhe ketu. Nuk e di, mbase per shume faktore, po e vetmja gje qe me vjen ne mendje per momentin jane njerzit e traumaizuar rende dhe te demtuar thelle ne sistemin psikoemocional, p.sh. raste ekstreme si gra te cilat burri i rreh dit pe dit dhe ato prap nuk e divorcojne dot, jane bere skllave te atij realiteti, apo mardhenie te tjera me pak abuzuese, te cilat hasen shpesh ne jete, ne nje forme ose tjeter, ku i abuzuari eshte i lumtur me realitetin/mardhenien, dhe nese ndahet forcerisht shpesh here ka mall dhe nostalgji per abuzuesin. Keto raste ne total jane te ralla ne krahasim me gjithe popullaten kuptohet, po nuk jane te paperfillshme.

Xhib, nuk e di se pse përtoj të lexoj të gjitha hartimet e tua, por po ndërhyj sa për një sqarim të vockël: Atë artikullshkruesen e atij "artikull-paçavures" as nuk e njoh dhe as nuk e di, dmth  e respektoj për mundimin që ka dhënë për të bërë një artikull ku thoshte se SISTEMI ARSIMOR në Shqipëri (dhe jo vetëm ai) pati një periudhë që U ÇUA NË ZEROOOOOOOOOOO!

Nëse ti je i bindur që ajo ka thënë gënjeshtra, atëhere unë nuk mund të pretendoj të të mbush mëndjen, por edhe që të marrësh guximin që të quash artikull-paçavure një analizë të dikujt që të flet me fakte historike, atëhere më vjen vërtet shumë keq që harxhon kohë me aq komente të gjata.

Ne debate te temave rreth "nostalgjise" arrihet perfundimisht ne konkluzionin (e pergjithshem) qe kush ka nostalgji, do ta kete e do ta mbroje, e kush nuk ka, gjithashtu do ta kete dhe do ta mbroje mos/anti-nostalgjine. 

I vetmi kendveshtrim qe nuk duhet te luhet (apo te lidhet) me te, as nga njeri kamp, as nga tjetri eshte nostalgjia e natyrshme e femijerise, e rrethit te ngushte familjar e shoqeror. 

Personalisht jam dakort me shtjellimin "metafizik" te xixes, kjo ndoshta dhe per faktin qe femijeria ime i perket viteve 80-te, pasi na la Kina jetim lol. 

E megjithate, shtjellimi i xixes, eshte perqendruar ne nje mikro-realitet te atij sistemi.  Nen nje kendveshtrim makro (simbolik), Brezhnjev iu desh te merrej me nje Rusi (ne vitet 60-te) qe s'kishte/s'prodhonte dot sapun, letra higjenike etj per popullesine. 

Mua me mungon vemendja per ta lexuar kete shkrim me kujdesin e duhur, por fjalia me poshte nga autori me beri shume pershtypje: 

Troç muhabetit, jam i gatshëm të heq dorë edhe nga kujtimet më të ndjera të fëmijërisë – sikundër edhe nga ato më të thekurat e rinisë – për hir të idesë tashmë të rrënjosur në kokën time se e kaluara jonë e afërt – ajo që në bisedat e zakonshme quhet diktaturë - nuk e meriton aspak nostalgjinë.

Vleresimi se e kaluara jone e afert nuk e meriton nostalgjine eshte nje vendim racional i autorit, rezultat i peshimit te te mirave te pakta dhe te metave te shumta te diktatures. Mua ky vendim me duket pak kategorik: meqe te metat e diktatures jane disa here me te renda se te mirat e saj, duket se thote xixa, atehere nuk ia vlen te jesh fare nostalgjik. Une me kete nuk jam dakord. Per mua, ka vend per nostalgji, po ashtu siç ka vend per kujtese e kritike jo-nostalgjike te tmerreve te asaj kohe. 

Dhe jam i sigurte se shkrimi i Monikes ishte pak me i detajuar se fjalia qe e hap shkrimin "Sa të lumtur ishim kur vuanim bashkë" dhe citimi vetem i kesaj fjalie ne kete shkrim-pergjigje nuk eshte fair. Monika permend disa te mira qe ushqejne nostalgjine e saj (zhdukjen e gjakmarrjes, sigurine e jetes se njeriut te thjeshte, progresin ne arsim dhe ne jetegjatesine e qytetareve). Analiza e ofruar prej saj eshte e shkurter, dhe e pasakte ne disa vende (p.sh. koncepti i sigurise do diskutim pak me te gjere dhe s'mund te shikohet pa u pare dhe mungesa e lirise), por nuk ishte nje nostalgji e pareflektuar. Nuk ishte bosh.

Per mua, te mohosh ne total artikullin e Shoshori-Stafes thjesht sepse sistemi kishte nje mal te meta dhe shkaktoi shume vuajtje eshte gabim. Eshte gabim sepse eshte e tashmja ajo qe shqeteson Shoshori-Stafen, dhe si rrjedhim po anashkalohen problemet e sotme.

Riperteritja e gjakmarrjes, mungesa e sigurise publike, qorrsokaku politik, mungesa e ndergjegjejes dhe solidariteti kolektiv per te punuar sadopak bashke per ate vend jane arsyet prapa nostalgjise. Nuk po kerkon autorja kthim ne te kaluaren. Ajo qe po kerkohet eshte nje rindertim i se tashmes ne nje menyre me sociale, me njerezore. Nuk besoj se xixa ne kete pike s'eshte dakord. Ai thjesht nuk eshte dakord me perdorimin e nostalgjise si mjet per te kritikuar te tashmen.

P.S. Ne shkrimin origjinal te xixes, ka disa foto te mira te kohes se atehershme. Per mua, keto foto e tradhetojne pak vendimin e tij per te mos qene aspak nostalgjik, se me duken se jane nostalgji e gjalle. E thene ndryshe, nostalgjia si emocion eshte brenda te gjitheve, perfshi dhe xixen, packa se racionalisht ai mund te vendose te mos ta evokoje.

Toko, ky ballafaqim fotosh ska shume lidhje me kete muhabet, dhe fotot nga e tashmja jane shume "te zgjedhura". Mund te kishe sjelle dhe foto nga Tirana e re.  Per mua diskutimi duhet te largohet nga nje krahasim bruto demokraci-komunizem, se ska sens. Sigurisht qe Shqiperia eshte me mire sot. Nejse...

P.S. Ne shkrimin origjinal te xixes, ka disa foto te mira te kohes se atehershme. Per mua, keto foto e tradhetojne pak vendimin e tij per te mos qene aspak nostalgjik, se me duken se jane nostalgji e gjalle. E thene ndryshe, nostalgjia si emocion eshte brenda te gjitheve, perfshi dhe xixen, packa se racionalisht ai mund te vendose te mos ta evokoje.

Pastaj me pas thua

Toko, ky ballafaqim fotosh ska shume lidhje me kete muhabet

Pse fotot e xixes nuk jane te zgjedhura?

Feminine time flase aty nga 1974-1979 ,nuk do ta ndroja ne bote me me as gje ,pltot kam sot, nuk me mungon as gje ,por pikerisht me mungon ajo femiria me pantallona te  vogla ,shkurtera ,me buke e vaj ulliri dhe djath te bardhe ,ose me gjalp e sheqer persiper ,ose me domate dhe djathe kackaval,me mungon shoqeria reale ,dhe futbolli me porta te shkutera,nga Fusha e Aviacionit ,mbrapa Pallatit te Sportit Partizani..tek Fusha e xha Tomit,ose tek fusha e pallatit te Pionerve ,..tek Vasil Shanto ,Alqi Kondi ..

Me mungojne mengjezet ne ajrin e pastert te Liqenit ne kishen e Shen Perkopit ,Rezervuarin me uje te paster qe laheshim cdo mengjes nga  fundi prilit e deri ne shtator...dhe rruget e Tiranes se paster,me pemet e blinit me ujin e ftohte te paster ....

Te mohoj femijerine time eshte nje krim.....problemi eshte se si e ka perjetuar njeri dhe si tjetri eshte problem tjeter ,..por ne populli ,te thjeshte dhe te urtit nuk ja  kemi kalu keq jemi kenaq me pak ...nuk kemi qene tama qare dhe nuk na ka mungu ndonje gje megjithe ate .. .. te me fali ndo nje qe nuk i ka ec femijeria ...mund te kete te drejte ta urrej!!

Po ky Xixa ne kete shkrim edhe ka edhe ska ca te drejte kur shkruan ....sepse nuk mund te gjykosh dhe te jesh objektiv ,se edhe sot mbas gati 19 vjet demokraci ,niveli social i shoqerise shqiptare eshte me i ulet dhe me i dobet se ne Socializem!

Sot ,nje "qytetar" ne Tirane ,ne nje grumbull mbeturinash urbane ,ne shesh te ben shurren  mbi plera dhe njekohesisht te flet me celular ,dhe mbas e shkund mire trapin ,nuk e heq telefonin nga veshi!

Te hypesh ne autobuzet urbane ,vjen era pordhe dhe djerse e perzier me ndonje parfum provinciale qe i ka dhembet e palara dhe i vjen era goja...injoranca e komunikimit eshte ne nivele te larta .,mund te zihesh kur te duash per hic gje!

Xixe sa Vjet ke pa ardhur ne Tirane...?Mos fol si nga maja e Olimpit.

 

xixe,

 

me pelqeu shkrimi. disa komente te shpejta per disa gjera qe mendoj se kane nevoje per me shume mendim. As une nuk kam ndonje pergjigje te sakte po ndoshta do te te shtojne kureshtjen dhe i shtjellon ne nje shkrim tjeter..

si fillim,

duket qe ke nje dell per letersi dhe tek perfundimi e ke perdorur ne menyre mjeshterore qe i jep bukuri shkrimit. ndersa tek fillimi nuk e kuptoj pse humbet kot me ato epitete. Duket si nje hartim fillestari, dhe jam i sigurt se Monda e shkruante nje te tille qe kur ishte ne vit te pare gjimnaz smiley Preferenca ime per tema te tilla eshte te jemi sa me te sakte dhe objektiv dhe mund t'i leme menjane bukurine e epiteteve.

duhet te them se jam dakort me perfundimin qe ne nuk duhet te kemi nostalgji per sistemin e asaj kohe (megjithese vlen te behet dallimi qe sugjeron spiritus), por kjo eshte per arsye te tjera dhe jo ato qe jep ti

tani tek pjesa ime e preferuar... ajo qe quhet "Realitet i Imazhit Utopik". E para, cfare ben ne fillim eshte qe gjykon sistemin e komanduar me racionalitetin e sistemit kapitalist. Mendoj se kemi pas te bejme me dy sisteme, njeri ai kapitalist qe u ndoq ne perendim dhe tjetri ai i lindjes, qe ishte sistem i komanduar. Si total llogaria boterore doli qe ai kapitalist ishte me i mire, por qe te tentojme te bejme nje analize si ajo qe ke tentuar te besh ti me lart per te thene qe njerezit nuk u treguan "racionale" duhet perdorur metri i atij sistemi te komanduar tek i cili benim pjese. Fatkeqesisht asnjeri nga ne nuk i ka njohurite e nevojshme teknike per te hyre ne detajet e atij sistemi.

Gjithashtu, dicka qe permendi toko, ne nje nivel me Macro llogaria mund te dali pak me ndryshe. psh, nje teori do ishte qe nga 44 deri ne 74 u ndertuan shume gjera dhe megjithese njerezit nuk u pasuruan (ndoshta sepse pasurimi nuk ishte pjese e asaj ideologjie), perseri ne ate kohe u ndertuan shume gjera. Disa mund te thone u ndertua vendi dhe shteti. Kjo i beri njerezit te vazhdonin te njejten rruge. Me pas, ai sistem ishte rruge pa krye dhe jeta nuk po ecte me perpara. Kjo coi ne prishjen e sistemin, sepse njerezit ne menyre racionale e kundershtuan. Duke patur parasysh varferine, mungesen e vizionit, pengesen psikologjike per te hedhur poshte ate ne te cilen kishin besuar tere jeten, dhe pa harruar luften per mbajtjen e pushtetit nga ata njerez qe e kishin (kujtojme persekutimet) kjo teori mund te thoje qe 10-15 vjet ishin normale per t'i nderruar pushtetet. (ne nje vend me lart permend qe dhe ata qe e kuptonin nuk flisnin. Me kujtoi ate shprehjen e famshme "te gjithe gabojne, vetem patia nuk gabon" smiley )

gjithashtu duhet patur me kujdes me perdorimin e fjales "nje klase njerezish". (kjo eshte ne vazhdim te shume diskutimeve qe ka bere Nexhi dhe Idrizi ne tema te meparshme). Duhet ta cilesojme sakte qe ishte vetem nje grup i vogel qe bente pjese ne kete klase elitare e cila shfrytezonte njerezit (si e ke pershkruar ti)

gjithashtu disa statistika i ke shkruar si do t'i nxirrte nje ekonomist per qellime politike. psh, ke thene "500 leke per nje kile rroba", por ne fakt eshte "500 leke per nje kile rroba for life" megjithate, i am just being anal, sepse nuk mund te argumentosh te kunderten me cdo lloj statistike dhe te gjithe i dime, i kujtojme dhe i besojme atyre qe ke thene me lart.

Si perfundim, dua te them qe eshte e veshtire ta gjykojme ate sistem dhe njeriun e atij sistemi kaq thjesht. E vetmja gje qe mund te themi eshte qe ne total, sistemi i komanduar deshtoi. Si e permenda dhe me lart, nga ana teknike, racionale ne nuk mund t'i gjykojme njerezit e atij sistemi sepse nuk e njohim ate sistem nga ana teknike dhe racionale. E vetmja gje qe mbeten, jane analiza emocionale... dhe ne kete pike, ajo autorja tjeter mund te kete te drejten e saj te shprehet.

 

 ...nga ana teknike, racionale ne nuk mund t'i gjykojme njerezit e atij sistemi sepse nuk e njohim ate sistem nga ana teknike dhe racionale

Vertet,

fotografija mund te japi nje njohje racionale.

 (Me fal Emigrant qe po perdor fotografite e tua si ilustrim):

Ka lezet apo jo?

Thjesht paster bukur..

 

Tirona sot nga nje cep veshtrimi , afer Bankes se Shtetit....

 

 

 

Këtu, të gjithë ç'keni komentuar as që ja keni idenë se ç'farë ishte kooperativa... flisni vetëm me ato që keni dëgjuar (kam frikë se edhe vetë Xixa).

Kooperativa ka qënë, është dhe do të mbetet mënyra më efikase e bashkimit të njerëzve në menaxhimin e pronës së përbashkët.

Në një kohë që sot krijohen shoqëri anonime, shoqëri pa kapital  etj etj (se nuk ja di edhe se si quhen në shqip), të vetmet që japin idenë si shoqëri serioze janë SHoqëritë me Aksione (Kjo edhe në realitetin kapitalist).

Se si do të menaxhohej toka dhe bujqësia pas çlirimit, nëse nuk do të ishte bërë kolektivizimi, nuk kemi nevojë ta imagjinojmë.... mjafton të shikojmë Shqipërinë e pas viteve '90, ku gjithkush kishte tokën e tij por nuk kishte takat as që ta punonte.... edhe ata që mundnin, nuk ishin idjotë që të shpenzonin 50-60 mijë dollarë për traktorë e agregate për një hektar toke që kishin.

Kooperativat ishn SPA (societa per azioni i thonë këtej nga italia), ku të gjithë investonin aksionin e tyre (krahun e punës)... kishte nga ato kooperativa që konkuronin për rendimentet e prodhimeve me agrikulturën më të avancuar botërore të asaj dhe kësaj kohe.

Ndoshta, duke e parë se si mund të rrohet tani, mund ta themi pa frikë se niveli i jetës ishte për tu qarë me kuje, por ama edhe pretezat të tilla ishin... ndërkohë që, për vitet që po flasim, nuk është se një fshatar në Çoçari jetonte më mirë se një borizanli.

Vdisnin për bukë (sipas llogarive të Xixës)... ndërkohë që vetëm koperativistët NGRININ SHTËPI me "forcat e veta"

Vërtet që ai sistem u shkatërrua, por mos ja hidhni fajin Kooperativava... bile nëse duhet që të rifillohet me bujqësinë, duhet të RINGRIHEN! Quajini bashkim fermerësh, quajini shoqëri agrikultorësh, quajini si të doni, por DUHEN. Vetëm subjekte të tilla mund të PROGRAMOJNË dhe të investojnë siç duhet... bile edhe t'ja fusin këmbët në një këpucë qeverive që nuk do të investojnë për modernizimin e parkut mekanik, depozitimit, përpunimit dhe shpërndarjes së prodhimeve të tyre.

 

P.s: Sado të leckosur që kanë qënë,  (Xixa nuk ka se si ta mbajë mënd, se nuk e di se ç'është kooperativa smiley ), në fund të vitit ata "leckamanët" mernin të ashtuquajturat PËRQINDJE.... që sado të vockëla të ishin, në krahasim edhe me ndonjë Shoqatë multimilardiare (tip Lehmon Brothers), kanë qënë shumë më të mëdha smiley.

nje ide edrus,

per ta zhvilluar nje vend si Shqiperia duhet nje dore e fuqishme shteti dhe ligji. Dhe vetem pasi te jene ndertuar gjerat kryesore, mund t'i lejohet privatit te marre ne dore ekonomine dhe njerezit te vazhdojne jeten ku punojne, jetojne dhe u ngelet dhe ndonje lek ne xhep..

ne vitet 45-90 ndoshta u be kjo e para, por kur erdhi puna tek e dyta nuk u be kurre dhe edhe ato qe ishin bere u c'bene me vone. Keto 19 vitet e fundit ndoshta po bejme kete te dyten, por ngaqe nuk kemi bere ate te paren nuk po levizim dot nga vendi.

Po të ishin krijuar kooperativa aq sa janë krijuar parti dhe shoqata në Shqipëri (nuk po shtoj që të kishin marrë edhe paratë që shteti ju jep këtyre smiley ), sot bujqësia e blegtoria do të ishte duke bërë konkurrancë në tregjet europiane... apo nuk jemi 99% Bio neve smiley

Kooperativa ka qënë, është dhe do të mbetet mënyra më efikase e bashkimit të njerëzve në menaxhimin e pronës së përbashkët.

smiley Me 10ve duke qeshur, ngaqe e ke seriozisht. smiley

Vetem tek Peshku mund te lexosh te tilla gjera ne vitin 2009. Flm per humorin. Gjithashtu e propozoj per tek "thenie e momentit".   smiley

Vetëm një mitingash si ti beson se të gjithë kanë mundësi të bëhen Agneli e Rokfeler... Po flasim për FSHATARËT që të vetëm nuk munden as të mbledhin vezët që ju bëjnë pulat, jo më të mendojnë që t'i shtojnë dhe të fillojnë të tregtojnë... përndryshe tërë jetën do ngelen duke e shitur qumshtin me shishe plastike në hyrjet e pallateve

Para se të lash atë të 10men që të mbuloi smiley, më thuaj ndonjë firmë botërore që ka  NJË  person të VETËM që e zotëron financiarisht dhe që e menaxhon ...

ed, i bika qe kapitalizmi qenka me komunist se komunzmi smiley

Ju lutem, me seriozisht me keto analogjite se njerez jemi, coku dhe ngaterrohemi kollaj smiley

Po hë mer pra, janë bërë të gjithë Xhibistat, që sa dëgjojnë terminologjinë e komunizmit, duhet medoemos të dhihen gazit, a thua se ishin komunistët që e gjetën të parët se pot të bashkoheshin ropt e kishin më të lehtë të siguronin jetesën/mbijetesën/fitimin .... Xhibi vazhdon të rrojë në shpellën e vet, kur të gjithë shpellarët e tjerë janë organizuar në shoqëri smiley

Ed,

Mos kujto që, meqënëse Xixa nuk i përgjigjet komenteve të tua lidhur me kooperativën, e drejta mbeti në fushën tënde - si puna e topit të futbollit.

Kooperativa ka qënë, është dhe do të mbetet mënyra më efikase e bashkimit të njerëzve në menaxhimin e pronës së përbashkët.

Në princip, ti ke të drejtë, por në praktikë gabohesh. Ashtu si për vetë komunizmin që në teori - por ama vetëm në teori - është "sistemi më i drejtë i shoqërisë njerëzore".

Pastaj, ku e di ti se Xixa nuk e ka idenë se ç'është kooperativa? Thjesht për konsum vetjak, në atë vitin e largët 1975, pra thaj 35 vjet përpara, Xixa u bë kooperativist përgjatë një viti. Punoi në kooperativën e Vaqarrit nga shtatori 1975 deri në korrik 1976. Duke punuar me lopatë dhe me kazëm - ashtu si mund të punojë një i ri 19 vjeçar që gërmon deri 10 m3 drenazhe në ditë, ai fitonte mesatarisht 2.500 lekë të vetra në muaj. Plotësisht e mjaftueshme që të hante bukë 40 lekshe të lyer me sallo derri nga mëngjezi deri në darkë (dhe të tymoste ndonjë cigare Partizani). Dhe mos harro, se ai pati fatin e madh të punonte në një kooperativë të tipit të lartë. Pasi, larg qoftë, të punonte në një tjetër te tipit të ulët, ai do të kish mundur të hante vetëm bukën - pa sallo.

........"""""ai fitonte mesatarisht 2.500 lekë të vetra në muaj. Plotësisht e mjaftueshme që të hante bukë 40 lekshe të lyer me sallo derri nga mëngjezi deri në darkë (dhe të tymoste ndonjë cigare Partizani)."""""duket qe edhe kete konkluzion e ke pas vizites se shokeve. Ne ate kohe qe permend zotrote me nje te ardhur 3800 lek (gjithmone te vjetra )ishte llogaritur dhe praktikisht ne baze te politikes se cmimeve ,te rronte nje familje me kater veta ne muaj ne KOOP e TIPIT te LARTE...dhe mendo ...Familje patriarkale me minimumi DY veta ne pune me gjalpe,qumesht berxolla dhe ....nje me " M"pas Sallos, por per 19 vjecaret qe bujtnin ne KOOP smiley Te pakten mos u fut ne krahasime te tilla qe dalin nga fusha e "letersise" ose "e hartimeve" brenda temes se NOSTALGJISE . Po qe persa i perket Xhiblistave leri ne injorancen e lindur te te ushqyerit me blloqe e cipe paragjykimesh Saliste. Jane te tjere parametra krahasues ato qe duhet te fusesh "ne maje te penes" puna JUAJ ,po qe se do te mos flasesh pas "vizitave". Nje prej tyre ndoshta do te dish ta zberthesh qe erdhi si rezultat i bashkepunimit te klases Punetore me Fshataresine punonjese qe ka si produktin me tipik sot ne argumente e logjike inteligjencen e majave XHIBISTE, POLICORE etj etj . Ne se do te kishe njohuri mbi LIgjesite e zhvillimit ne harmoni te shoqerive te Organizuara do te duhej te studioje me kujdes PRISHJEN e EKUILIBRIT te TREGUT qe thjesht po ta permbledh me nje teze : Fshatari doli ne treg me PARA, kur dihet se fshatari DEL ne TREG me MALL. Sot ne treg ka dale INTELIGJENCA me PARA (shembull Xhibi) te bleje poste e zere vend kur dihet qe INTELIGJENCA Blihet me PARA!

xixe,

e vodha kete thenien nga tema tjeter per Muc Nanon: "ç'kujton ky? se pasuria e fjaleve mund te mbuloj varferine e ideve?"

ed, nuk eshte dhe aq e thjeshte. xixa hap nje teme te mire qe te ben te mendosh me shume per menyrat e zhvillimit, por pergjigjja nuk eshte aq e thjeshte. me e pakta, kooperativa ul incentivat per pune se ti mendon se po s'punove ti do punojne qyqaret e tjere dhe do realizohet plani. Dhe nese te tere mendojne keshtu, atehere ulet prodhimtaria dhe xixes i ulet rroga dhe e ha buken pa sallo derri. Derisa te na ofrosh nje model me te mire te kooperatives nuk na e mbush mendjen qe eshte sigjerim i mire...

Gre, vetëm në kooperativë, parazitët nuk mund të hanin.

Kur ishim në atë moshën që thotë Xixa, edhe unë nja një vit kam hapur tokë të re, kam ngulur bedena dhe kam mbjellë hardhi.... Paradoksi: mund të bëja dy norma në ditë... ose edhe më tepër... por brigadieri na e ndaloi që të bënim: Nuk ju paguaj më shumë se 24 norma në muaj thoshte, se kanë për të hëngur të gjithë. A të punojmë 3 dit dhe të rrimë 3 të tjera në shtëpi, i thoshim: JO ishte përgjigjja... Nuk mund t'ju fus unë ditë pune dhe t'ju shikojnë në plazh apo tu lujt letra pazarit.... dhe ne merrnim dominotë me vehte (se shahu dhe tavlla nuk mbaheshin duke bërë një orë rrugë në këmbë vetëm për të arritur tek vëndi i punës).

Ishin shumë gjëra që ishin menduar të bëheshin ashtu.

P.s: Xixa, ato ngacmimet e mija ishin vetëm për të thëna ca gjëra Xhibistave, në asnjë rast dhe për asnjë moment nuk kam patur ndërmënd të vë në dyshim apo të debatoj me ju personalisht, që si gjithmonë, jeni me të vërtetë profesor dhe ju heq kapelen!

there you go...

na e thuaj vete se sa probleme ka me skemen qe sapo permende

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).