Në dimër drejt Currilave


Fotot ekskluzive nga Paul Cohen

Një peshkatar ka dalë i vetëm në det në këtë ditë të murrëtyer. Nga bregu identifikohet me një fëshfëshe të gjatë, që i mbulon trupin dhe që ka marrë me të ngjyrën e kohës. I vetëm u bën ballë dallgëve dimërore. Deti ka marrë ngjyrën e baltës, kurse valëzimi që ngrihet nga era e shtyn barkën e vogël kah veri-perëndimi. Punon. Sipas mënyrës së tij. Një çift i shtriqur në një nga kafenetë buzë detit e ndjek me adhurim. Djali i pëshpërit diçka vajzës pas veshit, kurse vajza nuk ia ndan sytë peshkatarit. Romantizmi s’ka vend për qyqarin. Jo shumë larg bregut mundohet që të ruajë hepimin e barkës. Punon në vetminë e paanë të ujit.

Drejt Currilave
Gati 30 minuta më parë, i kemi shpëtuar një trafiku të rënduar të qytetit të Durrësit në mëngjes, ku disa vazo betoni të stërmëdha të pengojnë kalimin në rrugën më të vjetër të qytetit. I duhet t’i biesh mbas bankës, që mban statuetën e stilizuar të Athinasë (?), për të shkuar drejt Currilave. Për dreq me këmbë, të njëjtën rrugë mund ta përshkosh më shpejt dhe për 25-35 minuta. Por, kështu kanë vendosur sot policët e shërbimit rrugor. Ndjekim pas, por pa mundur të parakalojmë një karvan makinash, që bën rrugë në lagjen e mbipopulluar të periferisë, ku shumëkatëshit ngrihen njëri pas tjetrit. Nga Bërryli (në çdo qytet shqiptar ka një të till&eumlsmiley rruga paqtohet. Nuk ka zhurma, ndërsa mizëria e makinave humbet. Në stacionin e fundit të Currilave, ngjitemi djathtas, atje ku sot banojnë popullata “e re” e qytetit. E re i thënçin, në fakt, sepse shumica e 75 familjeve, që kanë zënë ish banesat e pushimit, nuk është aspak e tillë. Shiu i ditës e ka futur pjesën më të madhe të ujit nga qielli brenda këtyre godinave të stërvjetra. Të vetmet, që hasim, janë dy gra të reja që qeshin dhe i argëtohen qetësisht shiut. I kërkojmë vendndodhjen e një të njohurit tonë, por të dyja nuk dinë asgjë. Njëra me barkun e fryrë tej mase hamendëson diçka, por pastaj asgjë. Si zakonisht nuk i lenë pyetjet kureshtare. Çfarë doni? Ku shkoni? Sikur të mos kemi folur që në fillim, duhet të japim përgjigje të njëjta. Binden dhe sakaq humbasin shpejt. Dikush që na merr për përfaqësues të një shoqate na thotë se janë shumë mirë. Se i kanë të gjitha etj. E falenderojmë. Kështu, njeriu i ngeshëm largohet vetë. Krejt ndryshe e ka kuptuar bisedën tonë të bërë kalimthi me gratë- një i ri rom. Ai do na tregojë adresën, që i kërkojmë më parë grave, por më parë insiston dhe na udhëheq drejt shtëpisë së tij. Vetëm kështu, është i gjithë i gatshëm për ne. Mendon se mund t’i gjejmë ndonjë punë, mbase. Të vjen keq. Por ai insiston. Ka një shtëpi, që do t’ia kishte zili vetëm ndonjë endacak romantik mbas detit. Në pragun e parë mbi det, ku është e gjithë lagjja e Currilasve të rinj- era e detit duhet t’ua shkërmoqë shpesh qetësinë e jetës. Në pragun e shtëpisë, burri i ri dhe hollak, na bën me dorë, me një shenjë kortezie. Në pak metrat tutje...më mirë mos të shikosh.
Pikon ngado. Një butafori pa identitet i kacavirret murit nga gjithë anët. Nuk e kupton kohën. Hapësirën. Kafeja e murrëtyer e mjedisit thjesht i ka bërë më të errëta rrobat e këtij çifti të ri. Brenda, si në filmat e hershëm të neorealizmit italian, një grua dhe një fëmijë të mbledhur kruspull. Zbardhin dhëmbët, kur sytë tanë drejtohen andej. Kadriu, 30 vjeçar, të fton në një mjedis, që të grish të mos e shqetësosh. Është nga të parët njerëz, që në këtë ditë të murrëtyer, na bën shoqëri. Në fakt, duket qartë se nuk ka se çfarë të bëjë. “Kam ardhur që vitet e para unë dhe gruaja. Kam këtë barakën. Jam dhëndër këtu. Askush nuk më ndihmon. Nëna më ka ndihmuar. Tani ka vdekur. Më ndihmon vjehrra por dhe asaj i kanë ra ca halle të vetat. Po ta kisha gjallë nënën do ishte më ndryshe, por se kam. Kur ka vjehrra më jep një çap bukë... Ku do të jetoj unë. Njëherë kam dhe njëherë s’kam...Pikon shi...kam bërë vetë një çati dhe këtë barakë. Dhe çfarë bie jashtë është dhe brenda. Kam një djal”, -na e mbyll sëfundi. Kur i japim pak zemër dhe duke u munduar të kuptojmë sesi mund të banohet dhe si jeton, fillimin e ke të prerë me një përgjigje: Rrofsh...Po si jeton-e pyesim. “Me ç’të mundem. Me të gjitha”. Kjo është përgjigje kombëtare, që nuk të lejon më tej. S’kanë të gjithë por jetojnë.

Dikur Currilat
Currilat nuk është se kanë ndryshuar shumë në vitet e fundit. E vetmja gjë është se Bashkia e qytetit, që e ka në juridiksionin e vet, u ka rregulluar pak ujin e pijshëm dhe ka përmirësuar furnizimin me energji. Ata vetë duhet të paguajnë një qira simbolike dhe të vazhdojnë të jetojnë në këtë mizerabilitet relativ. Rruga e vetme e kësaj lagje është sërish me baltë, por duket se banorëve pak u bën përshtypje me këto “ndryshimet bazike”. Tjetër, si gjithë herët, një nga tiparet karakteristike lokale, mbetet indiferenca. Kanë qenë të gjithë jetën kështu. Dhe, andej nga kanë ardhur. Jashtë propagandës komuniste, janë lehtësisht të bindur dhe krejt indiferentë. Tej mase. Por, për nostalgjikët ky vend është shumë. Me moskokëçarjen e vet tradicionale, në një rast të tillë, Durrësi la “që atij t’i humbë një pjesë e identitetit të vet, madje një pjesë mjaft e bukur dhe e njohur, si ishin Currilat. Ky plazh u pastronte dhe u mjerrshin 80-100 makina rërë në Golem për me plotësu me rërë këtë dhe me ndenju rehat popullata. Mirëpo këtu lar, i shikon këto vilat këtu lart”, -më ka thënë vite më parë një banor i vjetër durrsak. Ishte në një farë mënyre xheneti i asaj kohe, siç thoshin vendasit, dhe në këto vila që ishin për klasën punëtore kaloheshin pushime të këndshme nga 15 deri në 1 muaj. “Ka qenë me lulishte, vinin punëtorë, vinin agronomë dhe kishe qejf, që të qëndroje. Kuptohet pas ’90 dhe ky vend u zaptua, ndërsa për durrsakët e vjetër Currilat e humbën magjinë e mëparshme”, më thotë një burrë, që ka parkuar në kompleksin hotelier që është poshtë shtëpive.

Tej në det peshkatari ka shkuar më në thellësi. Duket se është bërë gërmuq me varkën sepse ka filluar të shkojnë drejt pikëzimit, objekti-njeri.

Të tjerë banorë
Kadriu na ka lënë shpejt (përkohësisht), por kjo s’do të thotë që i kemi shpëtuar syrit vigjilent të Bilbilit. Është roje dhe të huajt e pakët të dimrit i bëjnë shumë përshtypje në Currila. Bilbili është nga Skrapari dhe 64 vjeç. Na thotë me krenari se është militant i LSI-së. Madje, ka drejtuar fushatën e Ilir Metës në këtë vend, kryetarit karizmatik të Partisë së tij. Është i bindur se i gjithë Skrapari është pro tij. “Erdhi Iliri, më thotë si në intimitet, por kur i pa si ishin këta, më tha: Nuk ia vlen të humbim kohë këtu. Iku. Kështu janë këta. Si të trembur”. Është i kotë mundimi në ditë dimri në Currilat, plazhit aneksor të Durrësit. Nuk ka njerëz, ndërsa ata të pakët që janë kudo thjesht rrotullohen më kot brenda shtëpive të tyre. Më të vobektit, sipas fjalëve duhet të kenë dalë që në mëngjes që të mbledhin hekura dhe kanaçe. Të tjerët, më në gjendje, marrin makinat dhe dalin. Të zakonshmit rrinë në shtëpi dhe presin se çfarë mund t’u vijë që andej. Dreqin është vetëm 40 minuta nga kryeqyteti, aq sa në një metropol të zakonshëm të huaj, një njeriu të zakonshëm i duhet të përshkruajë për të mbërritur në punën e tij. Këtu s’ka punë. S’ka të ardhura. Në shtëpitë-kabina të Currilave ka pak gjallëri njerëzish. Të ardhur nga e gjithë Shqipëria, ata tashmë janë banorët e ngulur të këtij vendi. Kadriu ka ardhur sërish dhe nuk na ndahet më. Kurse Bilbili, (Jam nga Zogasi-më thot&eumlsmiley na prin drejt shtëpisë së tij, që t’i shpëtojmë pak rreshjeve. Rrëmujë totale në interierin e tij, dhe lagështi kudo. Por ai vetëm qesh dhe duket se i pëlqen kjo gjendje. “Plaka më ka ikur në Itali. Ka shkuar te djemtë. Unë e shtyj këtu dhe jam mirë”, më sqaron. Ka një televizor, frigoriferin dhe kaq. Të vjen siklet, që të futesh në këtë kaos. I duhet të jetojë ashtu si është. Vetëm se për burrin nuk ka ankim. I mjafton kjo jetë. I mjafton pensioni i pakët. I mjafton jeta. Ka sy të kaltër dhe kaçurrela që në rini duhet t’ia kenë lehtësuar pak jetën dashurore rurale. E çuditshme mbetet se njerëzit që takojmë rastësisht nuk i ndalin shumë sytë te deti, por tek klubet e shumta, që janë andej-këndej. S’kanë faj. Ai është caku që ata mendojnë për lumturinë. “Të kishim një klub”, duket sikur e thonë të gjithë. Sa për detin, pak rëndësi ka. Nga vendet ku kanë ardhur deti nuk duket as në horizont.

Jashtë tyre
Krejt ndryshe zhvillohet jeta poshtë tyre. Pak metra më tutje, pronarët e lokaleve mundohen të joshin klientelën e tyre që në stinët e ngrohta, nuk pushojnë. Për fat, këtë sezon, pronarët e 17 lokaleve të ngritura pa lejë buzë detit janë qetësuar, sepse deri në shtator fadromat nuk kanë ndërhyrë. Duket se sezoni turistik si dhe mungesa e vullnetit nga inspektorati i Tiranës, i cili mbulon vijën bregdetare në shkallë vendi, i kanë detyruar krerët e Bashkisë së Durrësit që të bëjnë hapa prapa nga vendimi për të shembur lokalet buzë detit, në vijën Brryli-Currila. Në fakt, ato s’janë prishur dhe më vonë dhe ka gjasa, që të mos prishen kaq lehtë. Të 13 lokalet, e ngritura pa lejen e Bashkisë, nuk janë as kioska, por as të ndërtuara prej tulle betoni e që prej shumë kohësh pretendohet se nuk paguajnë asnjë taksë. Në një shkrim të botuar në medie, ku i kemi lexuar këto fakte, ata akuzohen se:Lokalet janë ngritur në troje të dhëna me kompensim dhe pronarët e tyre janë ish-pushtetarë të majtë në Durrës. Kuptohet se Bilbilit dhe Kadriut nuk u shkon deri aty ambicia, por janë të kënaqur kuptohet për shumë më pak. Në tarracën e parë mbi det jeton shtëpia e një tekniku të vjetër të naftës. Bilbili na dërgon direkt tek ai, me shpresën se do të na rrëfejë më shumë për vendin, njerëzit. Është diçka më i kulturuar se shumica këtu. Burri nga Patosi dhe 64 vjeçar del me një fytyrë të zbehtë dhe i sapo-ngritur nga krevati. Është gati i shushatur. Ka një tmerr të paparë nga aparati fotografik dhe mjetet mediatike. Është një nga kryefamiljarët e 75 familjeve, që pas vitit ’90 kanë populluar këtë vend. Një zë i bërtet nga brenda që të mos flasë. “Kam qenë më çpimin 63 vjeç, ai. Të lutem mjaft-më thotë gruaja. Ikim, sepse na kujton pak filmin Radiostacioni dhe burrin që hiqet si epik. I shpjegojmë qëllimin. Burri mjaftohet me pensionin. Kaq kuptojmë, ndërsa ka gruan, që duket e mbajtur dhe që me një zë vajtues pak minuta më vonë- do të na lutet mos e nxjerrim në Tv. I pohojmë se nuk kemi lidhje me Tv. Por ajo vazhdon monologun e saj. Bilbili hesht. I kthehemi për mbrojtje. Ngre supet. Nuk e kuptoj se nga kush ka frikë, na thotë. Por kjo masë amorfe, që ka ardhur këtu nga Skrapari, Pogradeci, Korça, Veriu etj., nuk di se çfarë do. Bilbili duket se e ka më të thjeshtë, ngaqë ka një pension prej 16.000 lekësh dhe që duket se është e mjaftë për mbijetesën e tij.

Të qetët
Krejt ndryshe është Muhameti, pak më tej. Është një burrë i thjeshtë. Ka qenë dikur në këtë vend dhe pastaj është transferuar. Ka punuar 10 vjet në minierë, si minator i thjeshtë në Manzë. Na pret në pragun e shtëpisë dhe bashkë me të shoqen që është fund e krye me të zeza janë të paqëm. I paguajnë bashkisë një qira simbolike për qëndrimin e tyre, ndërsa kur i biri në Itali u dërgon ndonjë 50 Euro, e përdorin për ilaçet dhe për ndonjë nga vrimat e pafundme të shtëpisë. “Kam që në ‘97 në Currila. Unë kam qenë më parë me pashaportizim. Na çuan në Sukth dhe erdha sërish”. Me çfarë jetojnë banorët e pyesim? “Shumë janë pa punë. Mbledhin kanaçe nëpër lokale dhe çfarë të munden. Ka pak romë, por edhe të bardhët mbledhin..Jetojnë me se të munden. Ka dhe që lypin”. Currilat është Lagjja 1 në Durrës dhe dikur para demokracisë këto shtëpi jepeshin për plazhistët. Ai vetë është i qetë sepse ka një pension që bashkë me plakën u shkon 30.000 lek. I mjaftueshëm për të jetuar në këtë vend. Mjafton? “Po është në rregull se janë vendosur linjat. Kemi dhe ujë dhe kemi dhe depozitë..sa harxhojmë paguajmë...”
Pak a shumë, kështu jetojnë banorët e rinj të Currilave, që i shikojnë pa ndonjë interes ata që pushojnë tash poshtë tyre. Kanë mbetur indiferentë ndaj mrekullisë durrsake dhe vuajnë pa dyshim infrastrukturën e një vendi, që ka kohë që është harruar. Ata erdhën me parimin e njohur të të varfërve: Së pari vjen guximtari dhe pastaj tërheqim njëri-tjetrin. Kadriu, që është i vetmi durrsak autokton, mes burrave që kemi folur, ma pohon këtë. Gangrena është njësoj: puna. “Bashkia mjafton që solli ujin dhe dritat dhe kupton ti- ne e kemi stakuar...Lagështia dhe shiu na mbyt dhe na lë brenda. Më ka vdekur një djalë 34 vjeç. Punët e zotit. Vjen shiu futet brenda dhe kur u themi na thonë që s’kemi punë. Paguajmë atë 1000 lek qira dhe kamatën dhe na rroftë ne...Mosha jonë është në dilemë. Jemi të pafuqishëm dhe me atë çik pension e bëjmë ilaçe”, shprehet gruaja e Muhametit. Sa për të shoqin është fat që është gjallë. Sepse me 10 vjet në minierë, minatori është i mbaruar. Pjesa më e madhe nuk e hanë dot pensionin, sipas tij, prej gazit metan dhe gjërave të tjera.
Burrat pohojnë dhe i ka kapur mendimi për vdekjen. Është gruaja, që me një zë të shpejtë i thotë të gjitha të fundit. Muhameti na kërkon të vazhdojmë muhabetin në shtëpi. Por, s’ka kohë dhe duhen bërë foto. Kadriu më duket se e ka gjetur një punë, sepse dikush e thërret dhe ai harron edhe të na përshëndesë. Kurse me Bilbilin ndahemi paqësisht dhe pse na ofron dhe raki Skrapari, që mund ta gjerbim po t’i rikthehemi poshtë lagështirës së shtëpisë së tij. Është e bukur si ide, por ja që s’duhet të humbë kjo paradite e kafejtë Adriatiku. Peshkatari është pikëzuar krejt dhe tutje në det. Duhen aftësi telemetrike për ta treguar. Lufton i vetëm me vetminë. Me mbijetesën. Lufton. Dimër.

5 Komente

Shume bukur i shkruar. Dicka midis reportazhit dhe tregimit. Mbase me ngjiti me shume sepse me pelqente dikur t'i frekuentoja Currilat. Ishte si nje vend ku bota nuk depertonte dot pa pasur nje lloj celesi magjik.

Mirëpo këtu lart, i shikon këto vilat këtu lart”, -më ka thënë vite më parë një banor i vjetër durrsak. Ishte në një farë mënyre xheneti i asaj kohe...

 

Ja dhe nje poezi qe e kam shkruar asokohe per currilat qe po me pelqeka ta sjell me shume nen nje perkthim te mrekullueshem anglisht qe i ka bere Bleta

-------------------------------------------------------------

 

CURRILA, JULY 1988

I sit beneath the pines in this summer garden café >>

alone, a glass of wine in my hand. A waiter >>

silently serves the customers, still sparse>>

in this early dusk. The just-lit bulbs >>

inside half-broken globes scattered in the corners of the

                                                                        dancing platform>>

look half dead, like all lights do>>

just before the night settles in.>>

> >

Still, it is beautiful>>

A strange beauty that you would never get>>

Not the one you’re used to see in postcards. >>

Maybe it was better that you didn’t show up tonight.>>

I just know you wouldn’t have liked these bare-naked hills>>

Steep and made of clay, nor this green sea with its>>

Erratic shallows and those small, crooked waves>>

You’d get bored. You would understand nothing >>

From the quick sharp hand signs of that mute man>>

at the last table, who still explains things>>

the same way humans did a thousand years ago,>>

while the sun set the same way, behind the pine trees>>

over those small graying hills>>

permeating the same sky.>>

> >

> >

You wouldn’t have liked these slow melodies;>>

Old songs>>

That you can neither sing nor dance.>>

No one dances here.>>

Instead, from table to table, people >>

Call each other by name, eat broiled fish,>>

And drink wine on big beer glasses.>>

Everything here would be strange to you.>>

You wouldn’t have loved these big, sad forks>>

Of aluminum, you wouldn’t even know how>>

to laugh with that hole that looks like a tiny spider >>

asleep on the worn table cloth.>>

> >

You would have been a stranger. No one would have believed>>

In the beauty of your hips and the fluidity of your limbs.>>

You would have been a useless beauty. They could have never >>

Imagined you asleep in a rumpled bed>>

In the middle of summer, or even hauling on your shoulder the>>

Heavy arm of a man, as he tried to explain something to you>>

With his crude gestures>>

At night, while walking home drunk from the pub.>>

Better that you didn’t come.>>

I get it now>>

> >

As the sun sets and the moon shines silently over the dead

                                                                                          black sea>>

I set the bottom of the empty cup on the table>>

pondering this.>>

 

 

CURRILA, JUNE 1988

po pse e the...

kjo eshte e preferuara ime anyway.

shume tregim i gjate

diku nga mesi e humba durimin. stili i M.Gorkit ne tregim, hyrje te gjata ta gjata..

 

Tek ato vilat atje siper kam qene dhe une disa here, isha femije dhe kur arija ne maje te kodres dhe shihja currilat, me dukej sikur futesha ne nje bote tjeter ,"Ishte në një farë mënyre xheneti i asaj kohe..." Tezja ime cdo vit i bente pushimet ne Currila. Sot jane pensioniste dhe me pensionet qe marrin (burre e grua), jo vetem qe nuk flitet me per pushime por ndoshta kane vite qe nuk shkojne te hane nje dreke jashte. Kur i bej nje krahasim me pensionistet ketu , ndjehem me te vertete keq, pasi pensionistet ketu jo vetem  qe cdo fundjave hane jashte por "bredhin boten"....

 Pershkrim interesant, dhe qe hedh drite mbi nje zone te harruar. Une vete veren qe kaloi, dola nga Currilat deri tek matan nje kthese, dhe lokalet verore hapeshin mbasdite, ngaqe nuk kishte dhe aq kliente. Zona dukej shum e varfer, gati-gati si e degraduar, po te perjashtojme zonen me ndertesa moderne, por shum afer njera-tjetres.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).