Gjermania, ende e ndarë

Flet fituesi i çmimit "Nobel", 20 vjet që nga rënia e Murit të Berlinit: "Bashkimi ka dështuar".

"Të ftuarit nuk ishin as në gjendje të festonin", shkruan Gynter Grass në ditarin e tij, pas një vizite në një restorant në Berlin më 3 tetor 1990. Cili është mendimi i tij për bashkimin e Gjermanisë?
Grass:
Një nga frikërat e mia të atëhershme ishte se unifikimi dhe Berlini si kryeqytet do të çonin në krijimin e një shteti shumë të centralizuar. Falë Zotit kjo nuk ndodhi. Por gjithçka tjetër i ka kaluar vizionet e mia pesimiste. Mënyra se si disa njerëz kanë arritur në Parlament i përgjigjet logjikës kriminale, për të cilat sot dimë vetëm majën e ajsbergut. Atëherë as që mund ta imagjinoja, që 20 vjet më vonë pabarazia do të ishte ende e pranishme, apo që emigracioni të ndikonte në ç‘popullimin e disa krahinave të tëra. Nga ana gjermanoperëndimore është bërë shumë pak për t‘u përballur me historitë e atyre 17 milionë personave, që për 40 vjet me radhë ishin të detyruar të jetonin nën diktaturë. Të gjithë u kthyen nga ana e fituesit, duke e parë bashkimin thjesht si një zgjerim i ambicies ekonomike dhe u bindën se problemet mund të zgjidheshin vetëm me para. Kriza e madhe financiare që po përjetojmë sot, ajo e kapitalizmit të shpejtë, po ravijëzohej që atëherë.

Çfarë do të thoshte për ju rënia e Murit?
Grass:
Heqja e asaj ndarjeje m‘u duk diçka e jashtëzakonshme, sepse nuk e konsideroja si ndarje të Gjermanisë, por si ndarje të vetë Evropës.

Kishte atëherë nga ata që mendonin se ndarja e Gjermanisë duhej pranuar si ndëshkim për fajin gjerman?
Grass:
Personalisht nuk e kam menduar kurrë. Gjithmonë kam qenë dhe jam kundër ndarjes, por edhe kundër këtij lloj unifikimi. Ende sot unifikimi nuk është realizuar, duhej të ishte kompletuar, por ekziston vetëm në letër.

Bashkimi ngjalli te ju dyshime që atëherë?
Grass:
Jo! Të gjitha shkrimet e mia të asaj periudhe kishin atë drejtim. Sigurisht që isha i bindur se do të duhej më shumë kohë për ta shembur Murin. Megjithatë, gjithmonë kam qenë i mendimit se mund të na ndanin sa herë të donin, ekonomikisht, politikisht, ushtarakisht, por Gjermania do të kishte mbetur e bashkuar nga kultura e saj.

Cila ishte procedura e duhur për të vendosur drejtësi mbi 17 milionë njerëzit e Gjermanisë Lindore?
Grass:
Projektet për një Kushtetutë ekzistonin. Paragrafi 146 parashikonte se, në rast unifikimi Kushtetuta e re duhej të aprovohej nga zgjedhësit. Gjermanëve të Lindjes do t‘u lejohej të jepnin kontributin e eksperiencës së tyre. Kjo pikë në Bon nuk u mor fare në konsideratë

Politika e atëhershme i ndiqte ngjarjet me shumë interes? Kjo që ju tregoni ndoshta nuk mund të vihej dot në praktikë?
Grass:
Çfarë kuptimi ka fjala nuk mundej, kur nuk u bë as përpjekja më e vogël. Motoja ishte kjo: veproni si ne dhe do të bëheni të pasur.

Mendimi juaj për mbrojtjen e gjermanolindorëve (ju jeni një figurë e shquar e opinionit publik të Gjermanisë Perëndimore) u pa si diçka e jashtëzakonshme.
Grass:
Kisha mundësi, pasi shumë kishin humbur kapacitetin për t‘u shprehur. Në "plehra" nuk kishte përfunduar vetëm ekonomia e Gjermanisë, por edhe letërsia e piktura e saj. Krista Uolf, që disa vjet më parë në Gjermaninë Lindore ishte konsideruar një nga shkrimtaret më të rëndësishme të RDGJ-së, befas u shndërrua në hiç.

Si në librat, ashtu edhe në ditarët tuaj, "simpatitë" shkojnë për ata që janë përfshirë në histori. Mos është disi e pjesshme kjo mënyrë e të parit të gjërave?
Grass:
Historia e atij që bën në histori zakonisht shfaqet vetë. Këto mund të jenë të sakta, duke i bërë edhe zërat e mekur të flasin. Nga ana tjetër, kjo është prej shekujsh detyra e letërsisë. Çfarë do të mund të mbanim mend nga lufta 30-vjeçare nëse do të ishin nxjerrë vetëm faktet e vërteta, fitoret dhe humbjet, pa një "Grimmeleshausen" që të përshkruante detajet e përditshme të asaj lufte?

Ju ka befasuar ndjenja e përkatësisë kombëtare të shumë gjermanolindorëve?
Grass:
Më befasoi fakti që slogani "Ne jemi populli" ndryshoi në "Ne jemi një popull", i shoqëruar me flamurin e luftës së radikalëve të djathtë. Me sa duket ka një potencial që është mbajtur i fshehur dhe nën masa të rrepta në RDGJ që shpërtheu më vonë.

Pavarësisht vështirësive, popullsia deri më tani nuk është dorëzuar?
Grass:
Njerëzit mund t‘i duan gjërat vetëm kur janë konkrete. Është një dështim gazetaresk, që nuk u hetua kurrë se si u bënë disa gjëra.

Ndoshta ata gjermanë janë të kënaqur nga kjo situatë, ashtu siç kanë qenë për 20 vjet me radhë?
Grass:
Ekziston një lloj rezistence negative: mosinteresim për politikën. Pjesëmarrja e ulët në votime është një tregues i kësaj, ashtu siç është orientimi drejt së djathtës.

Nuk dyshon ndonjëherë kur sheh se janë pikërisht të rinjtë ata që orientohen nga e djathta?
Grass:
Meqë nuk kam qenë kurrë ndonjë optimist i madh, mundësitë që unë të jem i zhgënjyer janë shumë të vogla. Ka diçka që më shqetëson më shumë se sa radikalët e djathtë dhe kriza e sistemit tonë demokratik. Aty kanë kontribuar masat e çmendura të sigurisë së Ministrisë së Punëve të Brendshme; kjo është antikushtetuese.

Në pjesën e parë të ditarit tuaj, ju shpjegoni se ky konstatim ishte një detyrim i juaji? Kush jua vendosi këtë detyrim?
Grass:
Thjesht qytetari me emrin Gynter Grass e ndjeu si detyrim. I përkas një brezi që është formuar me socializmin nacional. Në periudhën pas luftës lëvrova një mënyrë të të kuptuari gjërash që vazhdon ende sot. Nga kjo rrjedhin përgjegjësitë. Dua t‘ju jap një shembull të ditëve të fundit: një sipërmarrës i fuqishëm, njeriu i pestë më i pasur në Gjermani, u hodh poshtë shinave të një treni. Në bisedën e Kryeministrit bëhej fjalë për një njeri fatkeq. Jo, nuk është e vërtetë, bëhej fjalë për një njeri që donte t‘u shmangej përgjegjësive, sepse kishte 100 000 punëtorë që i kishte zhytur në mjerim për shkak të humbjeve të tij.

Ju thoni se vizioni pesimist është kaluar shpesh nga realiteti. Nuk jeni krenar për aftësitë tuaja profetike?
Grass:
Sigurisht që jo. Askush nuk gëzohet duke parë se parashikimet e këqija, gjërat e paparashikueshme, janë superuar nga realiteti.

Por, a ju pëlqen pesimizmi që tregoni për fatin e vendit. Sipas jush, cili është roli i tij?
Grass:
Jam patriot i Kushtetutës, ashtu siç thoshte Habermasi. Për mua zhgënjimi më i madh ishte mënyra me të cilën Kushtetuta u konsiderua në momentin e unifikimit.

1 Komente

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).