Energjia bërthamore

Dy perspektiva mbi zhvillimin e energjisë bërthamore në Shqipëri.

Energjia bërthamore: Pse jo!?
nga Adri Nurellari (blog)

Që vendi ynë ecën me dy marshe të ndryshme kjo gjë duket qartë nga disniveli i jashtëzakonshëm ekonomik, nga standardet e skajshme të jetës, nga stili i jetës me ekstremet e veta që variojnë nga makina luksi e pushime në vendet me ekzotike të botës tek një segment masiv i shoqërisë që mbijeton me një bujqësi me vegla mesjetare. Dhe kuptohet që ky lloj oligarkizimi i shoqërisë shqiptare manifestohet edhe në mënyrën e ligjërimit dhe përfaqësimit politik ku duket qartë që ka një elitë tmerrësisht të shkëputur nga konteksti apo interesat dominante të shoqërisë shqiptare. Ky hendek që sa vjen e thellohet midis realitetit shqiptar dhe elitës politike manifestohen ne shume forma, por njera nder tyre eshte edhe debati publik dhe menyra sesi shtrohen apo trajtohen çështjet që dominojne rendin e ditës.

Rasti më i fundit është ai i energjisë bërthamore ku qëndrimi i mbajtur nga opozita i ngjan më shumë një qëndrimi ekstravagant ambjentalist të Evropës së Veriut sesa qëndrimit të një opozite të majtë në kushtet e një vendi të varfër në zhvillim e sipër.

Zelli i madh për t’u shkëputur nga një e kaluar socialiste të diskredituar dhe të dominuar nga personaliteti dhe mjeshtëria e spikatur e Nanos ka shtyrë lidershipin aktual që të promovojë një të majtë të re duke u përpjekur që të inkuadrojë në Shqipëri, rrugën e tretë, ose Blerizmin. Mirëpo kjo gjë po bëhet duke përkthyer mot à mot pa e shqipëruar në harmoni me realitetin apo kontekstin shqiptar. Për ata që e kanë ndopak haberin nga kjo fushë, dihet mirë që ambjentalizmi dhe agraria vështirë se pajtohen në politikë. Kjo sepse bujqit duan gjithnjë e më shumë kullota dhe toka buke të përdorura me rendiment të lartë kurse ambjentalistët duan gjithnjë e më shumë pyje nëpër këto kullota e biodiversitet gjithnjë e më të lartë të përhapur në sa më shumë territor dhe përdorim sa më të kufizuar të pesticideve, insekticideve apo plehërave kimik që janë vendimtarë për rendimentin e lartë të tokës. Pra është e vështirë se mund të pajtohen këto interesa të kundërta në politikë paçka se në Shqipëri ka një sterile dhe amorfe të titulluar parti agrare dhe ambjentaliste. Dhe duke u kthyer tek Blerizmi, është normale që atje rruga e tretë të përqëndrohet tek ambjentalizmi në shoqërine e parë botërore që u shkëput nga bujqësia duke u industrializuar dhe më tej sot duke qenë në një shoqëri kryekëput shërbimi, ku jo më me tokën, por as me industrinë nuk janë të lidhur më njerëzit.

E si mund të merret kallëp një realitet politik i kontekstit britanik dhe të transplantohet në shoqërinë shqiptare e cila ende varet në mënyrë bindëse nga bujqësia e vetëm dekadën e fundit ka nisur një proces të mirëfilltë urbanizimi. Prandaj ambjentalizmi alla Tony Blair është mish i huaj në një të majtë që e ka bazën elektorale tek segmentet konservatore rurale shqiptare. Dhe kësaj përpjekje për ta bërë Partinë Socialiste të blertë, meqë edhe Xhuveli nuk e bëka sa duhet këtë punë, me fat i doli në shteg një nismë e ekzekutivit për të stimuluar përdorimin e energjisë bërthamore në Shqipëri. Dhe e gjithë artileria e rëndë e PS-së dhe oborrit përkatës është vënë kundër energjisë bërthamore, sikurse luditët dikur kundër makinerive e teknologjisë.

Në fakt vendi ynë ka vend për ambjentalizëm dhe nëse PS-ja ka zgjedhur ambjentin përkundrejt zhvillimit, kjo është punë për këtë forcë politike. Por kur flitet për ambjentin jam i sigurtë që përpara frikës nga centrali bërthamor ka shumë më tepër prioritete të prekshme si erozioni, prerja e pyjeve, smogu i qyteteve (shkaktuar në një pjesë të mirë nga gjeneratorët), mostrajtimi paraprak i mbeturinave urbane apo kërcënimi i biodiversitetit të faunës dhe florës shqiptare.

Sulmi nihilist ngjyer jeshil që po i bëhet energjisë bërthamore dhe arritjeve të shkencës në këtë fushë është me të vërtetë vite dritë larg realitetit shqiptar por gjithashtu përmban edhe spekullime faktesh pasi jepen fakte të njëanshme dhe nuk pasqyrohet e gjithë panorama. Ndërkohë që qëndrimi i PS-së ndaj termocentralit të shumëdebatuar të Vlorës ka qenë krejt ndryshe.

Ajo që duhet venë në dukje është se një pjesë e mirë e komunitetit shkencor ndërkombëtar është shumë i bindur se energjia bërthamore është jo vetëm efikase por edhe shumë më e gjelbër dhe e qëndrueshme se format e tjera të prodhimit të energjisë si termocentralet që e mbushin qiellin me tym e hidrocentralet që kryejnë një mutacion drastik në terrenin, florën e faunën përreth.

Ajo që duhet venë në dukje është se një pjesë e mirë e komunitetit shkencor ndërkombëtar është shumë i bindur se energjia bërthamore është jo vetëm efikase por edhe shumë më e gjelbër dhe e qëndrueshme se format e tjera të prodhimit të energjisë si termocentralet që e mbushin qiellin me tym e hidrocentralet që kryejnë një mutacion drastik në terrenin, florën e faunën përreth. Kjo është arsyeja pse sikurse tregojnë të dhënat e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Bërthamore, 17% e rrymës sigurohet nga energjia bërthamore; Franca dhe Lituania sigurojnë tre të katërtat e energjisë nga centralet bërthamore, Belgjika, Bullgaria, Hungaria, Sllovakia, Kore e Jugut, Suedia, Sllovenia sigurojnë mbi 1/3-ën ndërsa Japonia, Gjermania e Finlanda sigurojnë 1/4-ën e totalit të prodhuar. Dhe kuptohet ndjeshmëria apo përkushtimi ndaj ambjentalizmit i vendeve si Zvicra, Suedia apo Finlanda është shëmbullore në gjithë globin.

Pra pa hyrë në detajet teknike që iu takojnë profesionistëve të fushës, analogjia e shumë vendeve të zhvilluara dhe të përkushtuara ndaj ambjentit dëshmon se shkenca e ka bërë të mundur sot që energjia bërthamore të shfrytëzohet pa penalizuar rëndë ambjentin.

Kundërshtimi ndërkombëtar ndaj përdorimit të energjisë bërthamore ka më shumë të bëj me një shqetësim strategjik ndaj sigurisë sesa ndaj ambjentit në vetëvete. Së pari në historinë bashkëkohore, e sidomos gjatë Luftës së Ftohtë, opozita kundër përdorimit të energjisë bërthamore vinte nga lëvizjet pacifiste e kishte të bënte më tepër me frikën që shkaktonte përdorimi ushtarak i kësaj industrie. Teknologjia që i shërbente pasurimit të uraniumit fare lehtë mund të përdorej për të prodhuar pluton për bomba bërthamore. Edhe sot shumë nga rezervat ndaj kësaj energjie ka të bëjë me faktin që nuk ka garanci për qëllimet finale të disa vendeve që po zhvillojnë kapacitete të prodhimit të energjisë bërthamore si Irani apo Korea e Veriut. Mirëpo për qëllime grabitqare as që mund të kihen dyshime për vendin tonë kur dihet se me sa shume zell jemi ndër vendet e para në botë që ka shkatërruar tërësisht lëndët helmuese luftarake, minat kundër njerëzve apo edhe teknikën dhe municion konvencional ushtarak paçka se jemi në një situatë e rajon aspak të volitshme ndaj vendit tonë.

Së dyti ka të bëj me sigurinë teknike të këtyre centraleve dhe këtu lidhet me panikun e shkaktuar nga aksidenti i Çërnobilit në vitin 1986. Dëmi i shkaktuar nga një aksident i tillë është me të vërtetë i jashtëzakonshëm por me avancimet e teknologjisë sot dhe me ndjeshmërinë, përkujdesjen apo monitorimin e autoriteteve kombëtare dhe ndërkombëtare ndaj sigurisë teknike sot, një përsëritje është pothuaj e pamundur. Aksidenti vinte jo thjesht si rezultat i pamundësive teknike për të garantuar sigurinë por edhe me dekadencën tipike që po pësonte Bashkimi Sovjetik si dhe me një neglizhencë të theksuar të sovjetikëve ndaj ambjentit. Mjafton që të përmenden katastrofa ambjentale si ato të pellgut naftëmbajtës në Baku apo transformime të tjera gjiganteske ekologjike si i lumenjve Amur e Sir Darja apo detit të Aralit, për të kuptuar se një vend totalitar i imunizuar ndaj presionet ndërkombëtare nuk e kishte për gjë që të tregohej shpërfillës ndaj ambjentit e sigurisë teknike. Mirëpo sikurse e detyruan Bullgarinë të mbyllte reaktorët atomik të vjetëruar me standarde të dyshimta sigurie, edhe neve, që jemi ushtarë ku e ku më të bindur të BE-së, padyshim që do të na imponoheshin standarde e kushte jashtëzakonisht të rrepta për të garantuar përdorimin e energjisë bërthamore nga çdo aksident të mundshëm.

Së treti ka pasur të bëjë me mënyrën e trajtimit të skorjeve dhe faktit që shpesh vendet e zhvilluara i plandosnin këto skorje për pak para në vendet e botës së tretë apo ish kolonitë. Shqipëria është aktor i dobët në nivel ndërkombëtar, dhe shumë i varur nga standardet e imponuara nga organizatat ndërkombëtare dhe vendet Perëndimore, andaj as që mund të mendohet që vendi të abuzonte me skorjet nëse do të ndërtonte centrale bërthamore. Prandaj duke qenë se bëhet fjalë për një sektor nevralgjik si energjia dhe se bëhet fjalë një nismë afat-mesme që mund t’i japi vendit tonë një avantazh të krahasuar në ekonominë ndërkombëtare dhe duke ditur se mundësitë e vendit tonë për avantazhe të krahasuara janë tmerrësisht të kufizuara, unë mendoj se çështja e energjisë bërthamore duhet të zhvishet nga zelli politik i momentit e trajtohet me më shumë gjakftohtësi e largpamësi nga opozita.

_________________________________________

Energjia bërthamore: As Po as Jo
nga xixa (blog)

Tymnaja mediatiko-politike e ngritur pas deklaratave të bujshme atomike të z. Berisha dhe reagimit të menjëhershëm të opozitës së majtë, pati meritën e padiskutueshme të errësojë për disa çaste të gjitha dritëzat fërgëlluese që ndriçojnë jetën e përditshme të vendit. Sikundër produktet e tjera ajrore që përmbajnë hijen e rëndë të atomit, ajo ndikoi në lulëzimin e një vargu krijimesh të përçudnuara, kundër-natyre. Të ngjashme me zarzavatet e deformuara të kopshteve ukrainiane pas kalimit të resë çernobiliane, simotrat e tyre shqiptare të mendimit intelektual nuk mund t’i shpëtonin këtij efekti shkatërrues. Shpresojmë efemer, por sidoqoftë steril. Në të njejtën situatë u gjend edhe gazetari-analist, imagjinata e të cilit humbi të gjitha pikat e orientimit të mëparshme dhe u orientua forcërisht drejt analizës të dobive dhe të këqiave të përdorimit të energjisë bërthamore. Padyshim, i lodhur nga andrrallat e përditshme – mungesës së rrymës dhe të ujit të pijshëm, ai ju dha me shpirt vegimit magjik të parajsës së ardhshme shqiptare, asaj « superfuqisë së vogël energjetike të Ballkanit » sipas shprehjes së Kryeministrit vizionar. Me të vërtetë, cili prej udhëtarëve të humbur në mes të shkretëtirës përvëluese ka mundur t’i shpëtojë mirazheve të oazeve ujëmbajtës dhe dritëshumë?

  1. Edhe kritiku më i angazhuar i shkrimit të z. Nurellari është i detyruar të përballet me disa të vërteta paradoksale : - i indinjuar, ndoshta me të drejtë, nga qëndrimi i PS dhe i aleatëve të saj agrarë ndaj deklaratave të fundit të qeverisë, ai këmbëngul dhe heq një paralele mes blerizmit dhe ambientalizmit. Nuk e di se në ç’skaj të kulturës politike ka gërmuar ai për të guxuar një krahasim të tillë. Është e vërtetë se blerizmi në politikë identifikohet me një rrugë të tretë, për të mos thënë të mesme, por mesi « i artë » britanik tredjunionist përpara se të shprehet me termat e ambjentit, përdor një gjuhë komunikimi ku theksi i vihet « rritjes ekonomike » dhe adopton një qëndrim social ku mbizotëron fjala « drejtësi ». Edhe ata që nuk e « kanë aspak haberin » nga kjo fushë, por që ndjekin jetën politike të vendit qoftë edhe nëpërmjet shtypit ose televizorit janë të bindur se opozita e Ramës, përveç qëndrimeve të saj të fundit « ambientaliste » nuk shquhet as nga rritja ekonomike as edhe nga drejtësia sociale. Në këtë mënyrë, është një fyerje për social-demokracinë angleze të krahasohet me të majtën shqiptare sikundër është një nder i pamerituar për të këtë të fundit të etiketohet « bleriste ». Vërtet gjella me kripë, por ama kripa me karar !

- kategorik, në ato çka thotë, ai nuk ngurron të pohojë se « një pjesë e mirë e komunitetit shkencor ndërkombëtar është shumë e bindur se energjia bërthamore është jo vetëm efikase, por edhe shumë më e gjelbër dhe e qëndrueshme se format e tjera të prodhimit të energjisë ». Për fat të keq të tij, unë bëj pjesë jo vetëm në atë komunitet shkencor ndërkombëtar, por edhe në atë pjesë të ketij komuniteti që është diplomuar dhe stërdiplomuar pikërisht në energjetikë. Është e vërtetë që jam fort i bindur se energjia bërthamore është efikase - në këtë periudhë kaq delikate ku fuçia e naftës ka shkuar 100 dollarë – por aspak i bindur se ajo është shumë më e gjelbër dhe e qëndrueshme se format e tjera të prodhimit të energjisë. Jam i bindur gjithashtu se nuk jam i vetmi që mendoj në këtë mënyrë ! Është një gjë të njohësh avantazhet teknologjike të atomit në prodhimin e energjisë elektrike por është diçka krejt tjetër të pranosh problemet fort të ndërlikuara të instalimit të një industrie të tillë dhe veçanërisht, problemet edhe më të delikate pothuaj të pazgjidhshme të ndotjeve radioaktive. Këto të fundit nuk lindin vetëm si pasojë e gabimeve në llogaritje, të mangësive teknologjike ose të keqpërdorimit nga ana e njeriut. Asnjë shkencëtar në botë nuk mund të pranojë « rrezikun zero ». Asnjë central bërthamor i planetit nuk ka shpëtuar nga avaritë, nga keqmanovrimet ose nga shkelja e « vijës së kuqe ». Në qoftë se nuk i kemi parë ose dëgjuar kjo vjen ngaqë dikush ka bërë çmos për t’i fshehur dhe për t’i kaluar në heshtje ! Së fundi, cilësimi estravagant i vënë mbi « qëndrimin ambientalist të Evropës së Veriut » le t’i mbetet ndërgjegjes së autorit në fjalë. - i sigurt, ai nuk trembet as nga shifrat pasi na i citon me bollëk : « ..sipas të dhënave të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Bërthamore, 17% e rrymës sigurohet nga energjia bërthamore; Franca dhe Lituania sigurojnë tre të katërtat e energjisë nga centralet bërthamore, Belgjika, Bullgaria, Hungaria, Sllovakia, Kore e Jugut, Suedia, Sllovenia sigurojnë mbi 1/3-ën, ndërsa Japonia, Gjermania e Finlanda sigurojnë 1/4-ën e totalit të prodhuar ». Por duhet t’i ruhemi shifrave, pasi ato mund të mbrojnë një ide dhe njëkohësisht të kundërtën e saj : kështu, në qoftë se 17% e energjisë elektrike u siguroka nga energjia bërthamore, si sigurohen ato 83% që mbeten ? Përse të mos thuhet njëkohësisht që energjia bërthamore përbën vetëm 6% të energjisë primare? Me që ndodhemi në kapitullin e shifrave, përse të mos përmendim edhe Kinën që ka vetëm 4 centrale të tilla në aktivitet dhe që mbulon vetëm 2% të nevojave të saj për energji elektrike me rrugë bërthamore? Përtej betejës së shifrave, tabloja që çfaqet është fare e qartë: Prodhimi i energjisë elektrike me rrugë bërthamore është një teknologji që paraqet mjaft avantazhe sikundër dhe rreziqe dhe që zhvillohet në paralel me teknologjitë e tjera. Zgjedhja e saj është një rezultante e forcave politike, ekonomike, financiare dhe shoqërore dhe mbetet privilegj i vendeve të zhvilluara perëndimore, të cilave ju mungojnë zgjidhje të tjera energjetike afatgjata. Aktualisht, në këtë fushë militojnë dy kampe - ai i teknologjistëve të botës perëndimore (Westingauset, Arevat, Framatomët, Siemensat…) dhe lobi i tyre politiko-mediatik që mbështesin idenë e centraleve duke theksuar avantazhet e tyre dhe kampi e ekologjistëve gjithëngjyrësh që përmendin rreziqet e atomit civil dhe ushtarak. Mes këtyre kategorive gjendet turma e njerëzve të thjeshtë - ata të rrugës - që kur hyjnë në shtëpitë e tyre ndezin dritën dhe shkojnë të bëjnë një dush (pa e vrarë mendjen fort nëse energjia e nevojshme vjen nga bërthama apo nga lëngu i zi). Diku në një skaj, gjenden Shqiptarët e thjeshtë si puna e z. Nurellari të cilët, në mungesë të dritës dhe të ujit, diskutojnë mbi veprat e mira dhe mëkatet e atomit.

Por përpara se t’i jepemi ëndërrimit, është e udhës të futim dorën në xhep dhe të numërojmë monedhat që na kanë mbetur. Me çfarë mjete financiare të vendit mund të pjesëmarrim në një projekt që kushton së paku 2- 3 miliardë euro, pa llogaritur ato 2 miliardat e tjera për të rimëkëmbur rrjetin elektrik të shpërndarjes?

  1. Duke mos qenë as kritik as edhe i angazhuar, më duhet të përballem me paradokse të vërtetë : - Aspekti më i fundit i krizës së rëndë energjetike që ka kaplluar vendin është ai ëndërrimtar. Kjo krizë lindi së pari nga fakti se burimet e dikurshme hidrike filluan të vjetërohen dhe sot ato punojnë vetëm me gjysmën e kapacitetit të tyre të projektuar (pasi rezervuaret e tyre vazhdojnë të mbushen nga dita në ditë); se termocentralet e dikurshme ose janë fshirë nga faqja e dheut ose janë në tako pasi as naftë, as gaz dhe as qymyr nuk nxirret sot në parajsën demokratike shqiptare; së dyti pasi rrjeti elektrik i dikurshëm është katandisur në një rreckë me mijra arnosje; së treti pasi konsumatorët nuk kënaqen më me ato 100 kWh/muaj të kohës së Enverit por duan edhe dritë, edhe ngrohje, edhe pajisje deri dhe kondicionerë - bile edhe pa paguar faturën; së fundi, sepse që nga ajo kohë e shkuar dhe deri më sot asnjë përpjekje nuk është bërë as për të riparuar, as për të ndërtuar ndonjë burim të ri. Të vetmet përpjekje madhore kanë qenë ato të popullit të shumëvuajtur shqiptar gjatë viteve të paharruara të demokracisë (1991-1993) për të shkatërruar “pasurinë e përbashkët komuniste” si dhe ato të popullit të mashtruar po shqiptar në vitin e paharruar 1997, kësaj rradhe për të shkatërruar rregjimin demokratik të z. Berisha. Pasi që thika preku palcën, një varg projektesh u stivuan mbi tryezën e qeverisë, më i shquari i të cilave padyshim është ai i centralit (centraleve) bërthamor(e). Por përpara se t’i jepemi ëndërrimit, është e udhës të futim dorën në xhep dhe të numërojmë monedhat që na kanë mbetur. Me çfarë mjete financiare të vendit mund të pjesëmarrim në një projekt që kushton së paku 2- 3 miliardë euro, pa llogaritur ato 2 miliardat e tjera për të rimëkëmbur rrjetin elektrik të shpërndarjes? Si mund të shpresojmë ende në bujarinë e evropianëve dhe të tjerëve amerikanë kur këta të fundit kanë ndihmuar, kredituar dhe investuar jo më tepër se 1.5 miliardë euro, përgjatë 15 vjetëve të tranzicionit ? Gjithmonë në fushën e ëndrrës, më vjen ndër mend një anekdotë e vjetër - ajo e fshatarit që kish humbur gjumin e natës duke bërë llogaritë pafund të shtëpisë së tij të ardhshme, deri sa fqinji i tij pikasi dëshpërimin që i kish mbuluar fytyrën dhe e pyeti : - ç’po ndodh me ty, or lalë, pse e ke fytyrën kaq të prishur ? - s’më del llogaria e shtëpisë së re, megjithëse i kushtoj 500 napolona. - sa napolona ke gjithsej ? - asnjë kokërr. - shtoji atëhere edhe 500 të tjera dhe shko fli i qetë .
  2. Tjetri aspekt që ka filluar t’i shqetësojë shqiptarët është ai i ndotjeve të ardhshme të centralit bërthamor aq të ëndëruar. Me qetësinë e atij që nuk i beson fort ëndrrave, vërej se Shqipëria nuk priti ndërtimin e një centrali bërthamor për të zbuluar ndotjen. Ata që kanë patur rastin t’a shkelin, bile përpara se z.Berisha ose z. Nano t’a trashëgojnë, sigurisht mbajnë mend Elbasanin që notonte në një llum të kuq sa herë që binte shi, Kuçovën (ish-Qytetin Stalin) që llokoçitej në gjolet me naftë, Ballshin që qelbte erë gaz deri në ujin e robinetit apo Fanin në Rubik ku edhe gjurma e peshkut ishte zhdukur nga shkaku i mbetjeve të uzinës së bakrit. S’po përmend Osumin në Poliçan të masakruar nga uzina e armëve, Devollin në Gramsh të sterilizuar nga uzina e baterive etj. etj… Mjafton një shëtitje në mbrëmje mbi kodrat e Saukut për të soditur smogun e Tiranës. Edhe pa central bërthamor, ne jemi në gjendje të prodhojmë një smog të denjë për çdo megalopol evropian. Përse duhet t’i kemi zili botës së sotme të qytetëruar (Gjermani, Francë ose Itali) ku njerëzit arrijnë dhe vdesin nga ndotja (e veturave, e centraleve termike dhe e industrisë kimike që i vret përpara se ndotjet radioaktive të mbërrijnë në pjatën e tyre) ? Sa qytetarë shqiptarë vdesin çdo vit nga ndotja atmosferike ose industriale e bujqësore, përpara se ky central i shumëdëshëruar të fillojë të projektohet ? Për ata që nuk e dinë ende, rekomandoj të lexojnë shkrimin e mëposhtëm.
  3. * * * E vetmja alternativë e prekshme që u ofrohet Shqiptarëve në këtë prag dimri është « ngrohja » me ëndrrat e pushtetit ose « ngrohja » me zënkat e opozitës. Ngrohje për ngrohje – si gjithmonë, me « forcat e veta » kalorike – do të preferoja atë të pozitës si më të brendshme dhe më intime, pra ekologjike. Tjetra, nëpërmjet agresionit verbal dhe të shkruar, në mos ndot mjedisin me zërat e çakorduar, ndikon në shfarosjen e pyjeve të planetit për të prodhuar letrën e nevojshme.

Dergoje artikullin me email Printoje artikullin

43 Komente

  1. Selfmaderadio thotë:

    8 January 2008 @ 11:34 pm

    jam shume kurioze te di se si Nurellari do i pergjigjej argumentave te Xixes.

  2. toko thotë:

    9 January 2008 @ 1:56 am

    Shikoni si fillojne te dy artikujt
    Nurellari
    …..Zelli i madh për t’u shkëputur nga një e kaluar socialiste të diskredituar dhe të dominuar nga personaliteti dhe mjeshtëria e spikatur e Nanos ka shtyrë lidershipin aktual që të promovojë një të majtë të re duke u përpjekur që të inkuadrojë në Shqipëri, rrugën e tretë, ose Blerizmin…..
    ndersa XIxa
    ….Tymnaja mediatiko-politike e ngritur pas deklaratave të bujshme atomike të z. Berisha dhe reagimit të menjëhershëm të opozitës së majtë, pati meritën e padiskutueshme të errësojë për disa çaste të gjitha dritëzat fërgëlluese që ndriçojnë jetën e përditshme të vendit. …..
    —————
    Nje gje nuk kuptojme ne se Ceshtja e energjise, ceshtja e centraleve berthamore e petrofilira te tjera si keto nuk jane ceshtje politike, jane ceshtje teknike dhe shkencore, dhe ne kemi kete nivel energjie sepse e kemi pare dhe e shikojme kete ceshtje jo si nje ceshtje qe do e ndihmoj popullin dhe kombin por e shikojme njesoj si 30 vjet me pare kur elektrifikimi i shqiperise ishte nje nga fitoret me te medha te Partise e udhehequr nga shoku Enver. Bile edhe shkaterim e energjise kesaj “fitoreje” e beme ne ishkomunistet antikomuniste sepse ishte “nje fitore e komunisteve”
    Edhe sot ideja nese duhet apo jo te ndertohet nje central berthamor eshte ceshtje e partise. Ne rast se partia 1 thote “duhet” partia 2 thote “nuk duhet”, ne rast se partia 1 thote “nuk duhet” partia 2 thote se “duhet”.
    Dhe populli ri ne eresire duke pritur se mbase fati e sjell qe parti 1 dhe ajo 2 pa dashje tu ngaterohet gjuha ne kete duhet sduhet te perseritur kaq shume here sa mbase pa dashje njera parti te thote duhet ne vend te sduhet ose tjetra te thote sduhet ne vend te duhet dhe te pakten te behet dicka pavarsisht se sa e mire apo e keqe te jete kjo, me e mire se kjo duhet -sduhet do te jete.

  3. AlisaT thotë:

    9 January 2008 @ 5:27 pm

    Toko, ke te drejte, eshte ceshtje teknike. Dhe me shume per kete lexo me poshte tek artikulli tjeter i Xixes:

    Atomiku Berisha

    Kësaj here dhe në kundërshtim me vështrimin mospërfillës dhe përçmues që mbulon lajmet që vijnë nga Shqipëria, ndërhyrja e z. Berisha lidhur me gadishmërinë e Shqipërisë për t’u angazhuar në fushën e prodhimit të energjisë elektrike me origjinë bërthamore tërhoqi vëmendjen e Evropës mbarë, për të mos thënë të mbarë botës.Paneli i reaksioneve shkon nga acarimi grek në entusiazmin thuaj fëminor italjan, nga përshkrimi i ftohtë anglez në komentin zbavitës francez. Dhe jo pa arsye : në qoftë se Greqia përqas ëndrrën e fundit bërthamore të z. Kryeministër me programin aq të përfolur bërthamor iranian, Italia ka hapur kapitullin fort të suksesshëm të bashkëpunimit me vendin fqinjë ndërkohë që vendet anglofone si dhe Franca – që administrojnë Bankën Botërore dhe Fondin Monetar Ndërkombëtar – janë krejt të ndërgjegjshme për pamundësinë absolute të financimit të një projekti të tillë faraonik. Sidoqoftë, nuk ja vlen të bredhësh Evropën për të analizuar shanset e realizimit të projektit shqiptar megaloman të rradhës. Mjafton të kqyret shtypi lokal, të lexohen deklaratat zyrtare dhe së fundi, t’i bëhet thirrje logjikës – asaj të shkencës – për të kuptuar dora dorës se bëhet fjalë për një vetëmashtrim fatkeq, një njohje e përciptë e mundësive dhe kapaciteteve ekonomike dhe njerëzore të vendit dhe së fundi, një vizion politik cinik që nuk i tejkalon synimet elektorale. Duke cituar burimet e Kryeministrisë, mësohet se « Kryeministri Berisha priti në zyrën e tij përfaqësues të Westinghouse dhe Camozzi Holding spa që i prezantuan interesin e kompanisë së tyre ..për të prodhuar edhe në Shqipëri energji bërthamore ». Përgjigja e Kryeministrit përmblidhet në disa linja ndërkohë që, sejcila prej tyre përbën një temë të veçantë debati:a. « .. Qeverisa shqiptare e konsideron energjinë bërthamore si pjesë të diversifikimit të burimeve energjetike të saj. Ajo synon që në të ardhmen ta kthejë Shqipërinë në një qendër prodhuese dhe eksportuese të energjisë në rajon » b. « .. Westinghouse është teknologjia më e shkëlqyer e centraleve bërthamore në botë… dhe nëqoftë se kjo kompani gjen interes tregtar për të prodhuar në Shqipëri energji bërthamore me teknologjinë e saj, ajo është shumë e mirëpritur »c. « .. për këtë çështje nuk mund të operohet me buxhetin publik, pasi dihet nga të gjithë që këto janë investime që kërkojnë 3-4 miliardë dollarë dhe buxheti i vendit edhe për shumë vjet nuk do të jetë në gjendje të përqendrojë në një projekt të vetëm kaq shumë para. ».

    *
    Ështe pak të thuhet se qeveria blu e sotme shqiptare, sikundër edhe ato pararendëse rozë, përballet me një krizë energjetike të pashoqe. Aspekti më i mprehtë i kësaj krizë mbetet paaftësia kronike e burimeve egzistuese energjetike për të furnizuar konsumatorët me energji elektrike. Me fjalë të tjera, errësira që ka pllakosur vatrat shqiptare që, në këtë fillimshekulli të XXI, i janë rikthyer kandiles dhe pishës si në vitet e para të Mbretërisë.Retrospektiva më përmbledhur tregon se e gjithë baza energjetike ka qenë konceptuar dhe ndërtuar gjatë periudhës komuniste. Prodhimi i energjisë elektrike realizohej në 90% të saj nëpërmjet burimeve hidrike, vepra e fundit në këtë fushë mbetet një hidrocentral i ndërtuar mbi lumin Drin me fuqi të instaluar prej 600.000 kW, i vënë në shfrytëzim në vitin 1985. Në atë kohë, Shqipëria mbante një nga vendet e para në kontinent përsa i përket natyrës ekologjike të energjisë së saj, duke qenë e varur njëkohësisht nga ligjet e rastësishme të motit dhe sidomos nga aftësia e specialistëve të saj për t’i shfrytëzuar këto burime me efikasitet. Në të vërtetë, nga momenti i shembjes së strukturës ekonomiko-politike komuniste, vendi s’ka bërë gjë tjetër veçse ka harxhuar dhe shpërdoruar energjinë që dhurohej nga qielli. Ndërkohë, vargu i dukurive politike, ekonomike dhe shoqërore të çfaqura gjatë tranzicionit demokratik shëndrroi edhe faqen e vendit : industria e vjetër socialiste u zhduk për t’i lënë vendin atyre mijra ndërmarrjeve private dhe dhjetra mijra dyqaneve e magazinave tregëtare ; disa dhjetra mijra ndërtesa private u çfaqën si këpurdha në lagjet e jashtme anarqike rreth qyteteve të vendit ; me mijra godina shumëkatëshe u ndërtuan mbi bregdet sikundër dhe në « megalopolin » Tiranë – Durrës ; gradualisht, familjet u pajisën me aparate elektroshtëpijake dhe nën presionin e shoqërisë së konsumit ato u hodhën drejt zbulimeve të reja siç është rasti i ngrohjes në dimër ose i klimatizimit në verë. Mes prodhimit statik që i bindej ligjeve të natyrës dhe konsumit dinamik që ndiqte trillet njerëzore, rrjeti i dikurshëm i shpërndarjes së rrymës u hodh në erë.Përballë katastrofës, pushteti gjeti një zgjidhje nga më të lirat – meremetimin në urgjencë. Disa transformatorë të djegur u zëvendësuan, një varg linjash të reja ju bashkangjitën të vjetrave. Kjo gjë lejonte të kalohej dimri për të rifilluar verën e ardhshme me të tjera linja, me të tjerë transformatorë, me të tjerë konsumatorë dhe ç’është më e keqja me difekte të reja edhe më të rënda, me ndërprerje të rrymës për lagje të tëra, për qytete të tjera… Kur nuk ishte shiu që bënte tekat e tij të zakonshme – ndodhte që thatësira të vazhdonte me muaj të tërë – ishin vetë njerëzit që zbaviteshin duke hedhur në erë shtyllat e tensionit të lartë.. Troç, situata ka dalë jashtë çdo kontrolli : është tashmë natyra që kontrollon kapacitetet prodhuese, janë konsumatorët që abuzojnë me fuqinë e instaluar ndërkohë që shteti nuk është në gjendje të administrojë rrjetat e shpërndarjes. Sejcili, sipas mënyrës së tij, konstaton gjendjen dhe arrin në përfundime :

    Specialisti i energjetikës, ndërkohë që studion zgjidhje të tjera ekonomikisht të pranueshme dhe teknikisht të realizueshme, ëndërron kohën e artë kur çdo gjë zgjidhej me anë të hidrocentraleve. Por sa është e vërtetë që hidrocentralet mbeten një mrekulli e natyrës – aq më tepër kur janë ngritur me ndihmën dhe me kreditë e ish-vendeve socialiste – po aq e vërtetë është se ato nuk janë perpetuum mobile. Ato kanë nevojë për mirëmbajtje dhe në rradhë të parë karakterizohen nga një jetëgjatësi, pra degradim i shtrirë në kohë. Njëkohësisht, edhe rrjetat e shpërndarjes kanë tendencën të degradohen vetvetiu dhe të dalin jashtë përdorimit nëqoftë se nuk ndjekin për të mos thënë të paraprijnë zhvillimin e fuqisë së instaluar – aq më tepër nëqoftë se njerëzit veprojnë aktivisht për t’i dëmtuar me qëllim.

    Administratori i energjisë vëren se vetëm 44% e energjisë së prodhuar mbrrin tek konsumatori. Pjesa tjetër humb gjatë transportit (!?) – më mirë të themi se zhduket nëpër ato miliona vrima të linjës, të shpuara nga ana e atyre që konsumojnë pa dashur të paguajnë. Por, meqënëse detyra e tij është të rentabilizojë prodhimin dhe mallin atëhere ai manipulon çmimet. Aktualisht, gjendja egzistuese e « tubacioneve » është përgjegjëse e dyfishimit të çmimit të energjisë.

    Politikani bën të ditur që energjia mungon dhe dekreton lehtësimin e barrës, pasi duhet që njerëzit të edukohen të konsumojnë me kursim : dy orë ndërprerje të përditshme të rrymës në Tiranë, gjashtë orë në Durrës, shtatë në Vlorë, nëntë në Fier dhe gjashtëmbëdhjetë në Shkodër. Veç ndërgjegja e tij e din përse ky variacion kaq piktoresk sipas qyteteve ! Përsa i përket zonave jo-urbane, ndërprerjet janë edhe më të rënda : nga katër orë në rrethinat e Tiranës deri në njëzet e dy orë në ato të Fierit.

    Konsumatori, ai që paguan – pasi më shumë se një e treta nuk i paguan faturat e saj, nuk e di sa ç’farë përmban kjo faturë e bekuar. Fillimisht, më tepër se 40% e familjeve qytetare (63% të atyre fshatare) nuk kanë « sahatë » ose matës të konsumit - dhe si rrjedhim ata paguajnë një forfe ; më tej, ndërprerjet e përditshme janë më të gjata se sa periudhat e lajmëruara dhe ç’është më e keqja fare të rastit. Hajde merre vesh se kur do të vijë rryma ! Por, meqënëse mungesa e rrymës elektrike sjell me vehte edhe mungesën e ujit të pijshëm, jeta e përditshme bëhet thjesht e pamundur. I vetmi variacion që sjell edhe një grimë origjinaliteti vjen nga stinët : në verë mund të durohet pa ndriçim deri vonë, mund të përfitohet nga freskllëku i hijes së pemëve ndërkohë që është mungesa e ujit që krijon problemet më të mëdha ; në dimër, është uji i shiut që mund të zëvendësojë disi mungesën e ujit të robinetit ndërkohë që këshillohet shtrirja në shtrat që në orën 17 dhe mbështjellja me mbulesa të trasha, për shkak të ngrohjes që bëhet problemi kryesor.

    Përfundimisht, sejcili mendon se situata është kritike dhe që duhet të ndryshojë. Vetëm se idetë janë të ndryshme ndaj natyrës së zgjidhjeve : kompanitë e huaja propozojnë burime të reja energjie – diellore, tradicionale bile edhe atomikë, administratori mendon në rradhë të parë të blerë energji jashtë shtetit dhe t’jua shesë konsumatorëve lokalë, politikani vendos të rrisë çmimet dhe të aplikojë pagesën me nivele të konsumimit, me një çmim progresiv dhe së fundi, konsumatori – gjithmonë ai që paguan – detyrohet të paguajë edhe më tepër ndërkohë që asgjë nuk ndryshon – as rrymë më tepër as edhe ujë të pijshëm më të bollshëm. Duke pritur në këtë mënyrë që të bjerë shiu, të fryjë era dhe të ndriçojë dielli, që gazi natyror i cili duhet blerë diku të mund të vijë nëpërmjet tubacioneve që ende nuk janë shtrirë për t’u djegur në termocentralet që ende s’janë ndërtuar ; që atomi i Westinghausit të shëndrrohet në rrymë në centralet bërthamorë që gjenden në kokat a antarëve të qeverisë ; që së fundi, energjia elektrike të mund të prodhohet në sasitë e mjaftueshme, të mund të transportohet në mënyrë korrekte për të siguruar ndriçimin, ngrohjen, forcën motorike dhe ujin e pijshëm – ky konsumator duhet të zgjidhë një problem tjetër të natyrës egzistencialiste : si t’ja bëjë për të kaluar edhe këtë dimër, ndërkohë që çmimi i druve të zjarrit është dyfishuar ndërkohë që rrogat janë po ato ?

    *
    Askush nuk ve në dyshim namin e mirë që rrethon kompaninë Westinghouse, një prej farëve botërorë të projektimit dhe të ndërtimit të centraleve bërthamore. Po të njejtat shprehje mos edhe më tepër mund të thuhen për kompani të tjera si Framatome (Areva) franceze ose Siemensi gjerman. Por askush nuk mund të mohojë se ndërtimi i një centrali bërthamor është një vepër kapitale, ndërmarrja e të cilës nënkupton njëkohësisht një bashkëpunim aktiv shumë nivelesh mes ndërtuesit dhe vendit pritës, një studim paraprak dhe shterrues të të gjitha problemeve të natyrës së mjedisit, financiare, teknologjike dhe të shfrytëzimit, një vizion afatgjatë të zhvillimit ekonomik të vendit në përgjithësi dhe të energjetikës në veçanti etj, etj…Të vetmet elementë që njihen janë dëshira e qeverisë për të zgjidhur krizën energjetike, vullneti i saj për të përshpejtuar bazën ligjore të domosdoshme si dhe buxheti publik më se i pamjaftueshëm për një investim të tillë. Pra, ndërtimi i një vepre të tillë – po qe se do të bëhet – do t’i lihet kompanive private, gjë e cila nënkupton privatizimin e plotë të të gjithë bazës energjetike të vendit – dhe jo vetëm atë të KESH-it. Në këtë lëmi, të gjitha krahasimet e sjella nga z. Berisha lidhur me vlerën e energjisë atomike si dhe peshën e saj në ekonominë e vendeve të tjera evropiane është thjesht hipokrizi, pasi asnjë nga këto vende nuk ka guxuar ende t’ja besojë gjenerimin e energjisë së tij sektorit privat – në emër të pavarësisë së tij energjetike dhe në emër të pavarësisë të vetë vendit.Një element tjetër jo-zyrtar lidhet me vendin ku mendohet të ngrihet ky central – pranë Durrësit. Duke përjashtuar qytetin, kodrat e Hamallajt dhe vetë plazhin, varianti më i mundshëm mbetet bregdeti i Mamurrasit, diku pranë derdhjes së Erzenit dhe Ishmit. Pra, duhet gjetur një zonë prej 150-200 hektarësh, e stabilizuar dhe jashtë çdo rreziku sizmik, e pajisur me burime fort të rëndësishme uji (disa mijra metra kub në orë për ftohje), mbi të cilën do të ngrihet përgjatë një dhjetëvjeçari – në mos më tepër – një vepër që kushton rreth 1.5-2 miliardë euro (3.5-3 miliardë dollarë), me sa duket i teknologjisë PWR (pressurized water reactor) me kapacitet termik prej 3.100 MW dhe prodhimi energjie elektrike prej 1.000 – 1.100 MW. Edhe sikur kjo vepër të ngrihet – duke importuar nga jashtë që nga bulloni më i thjeshtë ose kilogrami i çimentos me cilësi të lartë deri në shufrat e karbonit të pastër ose të oksidit të uraniumit - të mos harrojmë që pasi ndërtohet, një uzinë e tillë ka nevojë për një ekip prej 800 – 1.000 inxhinierësh dhe teknikësh tepër të specializuar, përveç profesioneve të tjera ndihmëse. Nëqoftëse, sipas shprehjes së z. Berisha « Shqipëria të bëhet një superfuqi të vogël energjetike » do të duhen dy ose tre centrale të tillë, kuptohet se këto shifra duhet të shumëzohen me një koeficient dy ose tre.Ndërkohë, një burim i tillë i stërmadh energjie, fuqia e të cilit manovrohet me vështirësi, duhet të futet në rrjetin elektrik të vendit. Pra, ai duhet t’i besohet për shfrytëzim KESH-it ose pasardhësit të tij privat, preokupimet kryesore aktuale të të cilit janë sigurimi i sahatëve elektrikë dhe pajisja e banesave me to si dhe blerja e energjisë në vendet fqinje. Në këtë pikë, z. Bojaxhi është fare i çiltër : « KESH-i nuk nuk është i aftë të menaxhojë një central të tillë ». Me fjalë të tjera, atyre 2 miliardave euro duhet t’ju shtojmë edhe një ose dy miliardë të tjera për të rimëkëmbur fund e krye rrjetin e tensionit të lartë, transformatorët, rrjetin e tensionit të ulët etj. etj… për t’ju avitur standardeve evropiane që parashikojnë humbje në rrjet dhjetë herë më të vogla se ato të Shqipërisë.Sidoqoftë, edhe naivi më entuziast duhet të ketë parasysh se një central bërthamor është një vepër që ndërtohet, jeton – ose prodhon – dhe së fundi « vdes » pas 40 vjetësh jete në kushtet e teknologjisë së sotme. Pra, ndërkohë duhet menduar se si duhet « varrosur », më mirë të themi se si të zhbëhet ajo që ishte bërë nga brezat e mëparshëm të politikanëve dhe të ekonomistëve. Vendet si Franca ose Gjermania që përballen sot me të tilla probleme e dinë se sa i kushtueshëm dhe sa i ndërlikuar është një veprim i tillë!S’ka asnjë dyshim që njohuritë e z. Kryeministër në fushën e energjetikës s’kanë asnjë pikë të përbashkët me ato të zanatit të tij të parë, kirurgjisë kardiake. S’ka asnjë dyshim gjithashtu se ai i referohet raporteve dhe të dhënave të furnizuara nga këshilltarëve të tij. Do të dëshironim thjesht të dinim se në ç’masë, mendimet dhe përvoja e specialistëve të energjetikës së vendit janë shkrirë në talentin parashikues të Znj. Zana Guxholli, urtësia dhe titujt në ekonomi të të cilës gjithashtu s’kanë të krahasuar me diplomën e saj prej inxhiniereje.
    *
    Ishte krejt e parashikueshme që frymëzimi i beftë atomik i z. Berisha të ngjallë rreaksionin e gjallë të opozitës socialiste, momenti më prekës i të cilës ishte rikujtimi i skenarit katastrofik të Çernobilit. Megjithë absurditetin e metaforës së Kryeministrit, lidhur me « orët sovjetike dhe amerikane », çdokush është në gjendje të gjykojë se edhe teknologjia më e përsosur s’ka mundur deri më sot të shmangë rreziqet, aq më tepër kur ajo i besohet duarve të papërvoja. Por, ndotja e mjedisit nga hedhjet ose mbetjet radioaktive, të cilat gjenden ndërkohë në vend edhe në mungesë të centralit bërthamor, mund të krahasohet fare mirë me ndotjet masive të centraleve të tjera termike me mazut ose edhe me gaz, të imagjinuara gjatë periudhës socialiste. Çështja kryesore që shtrohet përpara ekonomisë shqiptare mbetet kapërcimi i krizës energjetike dhe në këtë fushë, asnjë nga qeveritë e mëparshme Nano, Meta ose Majko s’ka ngulur qoftë edhe një gozhdë në murin e skëlfitur, të trashëguar nga periudhe Hoxha. Si zgjidhet kjo nyje e koklavitur që është duke i marrë frymën ekonomisë së vendit ? Ja edhe tema themelore e një debati të tërë që fillimisht, duhet të frymëzojë specialistët e energjetikës dhe të tjerë specialistë të fushave anësore, përpara se të shëndrrohet në temë debati mes politikanëve. Sa debate të tilla janë zhvilluar në vend dhe sa ka qenë numri i specialistëve të mirëfilltë që kanë marrë pjesë në to ? Cili është mendimi i pjekur që orienton sot politikën energjetike të vendit, përveç ai i Ministrit Ruli dhe i këshilltarëve të Kryeministrit ?Përfundimisht, dhe vetëm në rradhë të fundit, kjo çështje mund të përvehtësohet nga gazetarët e llojit Mustafa Nano, kënaqësia dhe këmbëngulja e të cilëve për t’a interpretuar si « qasje idiotike » gjen ekuivalentin e saj në lakminë e gazetës së tyre për të gjetur lexues – po aq të zgjuar.Duke ju kthyer edhe një herë projektit bërthamor që ndodhet mbi tryezën e z. Berisha, edhe sikur kjo ëndërr të bëhet realitet – qoftë edhe nëpërmjet një ndërhyrjeje hyjnore që mbetet gjithmonë e mundshme – ka fort të ngjarë që ekonomia shqiptare të marrë pamjen e kamionit të vjetër ZIS, nën llamarinat e ndryshkura të të cilit do të montohet një motor FERRARI. Mbetet sidoqoftë e zorshme që një automobil i tillë, në duar kaq eksperte, të mund të arrijë të çojë bandën gazmore shqiptare në parajsën e Evropës së Bashkuar.

  4. AlisaT thotë:

    9 January 2008 @ 5:29 pm

    Ja edhe specialisti Swed tek intervista per Selfmaderadion.

    SR: Shqiperia me energji berthamore: PO apo JO?

    Swed: Energjia berthamore - PJO

    Eshte nje argument shume kontraversial per momentin, por qe ja vlen te theksohet qe drejt energjise berthamore bota do kthehet patjeter, dhe kjo per shume arsye. Se pari, koha e “burimeve energjetike të lira” ka mbaruar dhe kjo eshte e qarte per te gjithe tani. Se dyti, ne rastin me optimist bota ka nafte edhe per rreth 50 vjet (pa perfshire ketu rerat bituminoze, supozimet per sasi te medha nafte ne polin e veriut etj etj). Pjesen me te madhe te konsumit te lendeve djegese ne bilancin energjitik global e ze sektori i transportit dhe kthimi nga nafta ne burime te tjera perfshin edhe alternativen e hidrogjenit, per prodhimin e te cilit duhet shume energji e cila mund te merret vetem nga centralet berthamore. Sidoqfte keto jane argumenta per te cilet mund te debatosh shume gjate. Ne Shqiperi, energjia berthamore per momentin nuk ka shance; duhet riformatuar gjithe sistemi elektroenergjitik, i cili nga pikpamja teknike dhe e funksionimit, nuk te jep asnje garanci per futjen e nje burimi kaq delikat. Argument tjeter kunder eshte qe centralet berthamore sigurojne energji baze, dhe neve nuk na duhet baze ne ato nivele qe ofron qofte edhe nje reaktor i vetem. Pervec ketyre, neve kemi akoma rreth 65% te burimeve ujore te pashfrytezuara dhe do ishte shume me e mënçur të shfrytëzohej sesa te bazohemi ne teknologji shume delikate per te miren e fqinjve. Ne cdo rast nje problem madhor per ne do jete trajtimi i mbetjeve radiokative. Nderkohe qe ne nuk kemi nje sistem stabel te trajtimit te mbetjeve urbane (qe eshte minimumi qe nje shtet mund te beje) si mund te shpresohet per seriozitetin dhe angazhimin e nevojshem ne trajtimin e mbetjeve radioaktive?

  5. t_red thotë:

    9 January 2008 @ 5:57 pm

    Harrojini per pak minuta orvatjet pa reference te Nurellarit. Njihuni pak me mire me problemet e energjitikes (pa asnje ngarkese te vetme emocionale) fale perkushtimit te Selfmaderadios dhe Swedit. Nje perqasje per t’u pasur zili. (Self, sorry, po s’ndenja dot rehat. Ne fund ama kam vendosur copyrightin :) )

    Energjia “Quo vadis”

    Intervistë me swed
    Çfarë nuk funksionon në strategjitë e politikes shqiptare,(qeveritare ose jo)për energjinë? Ku qëndrojnë problemet? Cilat janë zgjidhjet që mund të jepen?
    Në këtë intervistë me swed janë renditur pyetjet dhe përgjigjet që do t’i bënte çdo qytetar një specialisti. Swed mundohet të japë një tablo të qartë se ku shtrihen problemet dhe cilat do të ishin zgjidhjet e mundshme të tyre.

    Swed, shqipëria me energji bërthamore: PO apo JO?

    Energjia bërthamore është një argument shumë kontroversial për momentin, por që ja vlen të theksohet që drejt energjisë bërthamore bota do kthehet patjetër, dhe kjo për shumë arsye. Së pari, koha e “burimeve energjetike të lira” ka mbaruar dhe kjo është e qartë. Së dyti, në rastin më optimist, bota ka naftë edhe për rreth 50 vjet (pa përfshirë këtu rërat bituminoze, supozimet për sasi të mëdha nafte në polin e veriut etj). Pjesën me të madhe të konsumit të lëndëve djegëse në bilancin energjitik global e zë sektori i transportit dhe kthimi nga nafta në burime të tjera përfshin edhe alternativën e hidrogjenit, për prodhimin e të cilit duhet shumë energji,që mund të merret vetëm nga centralet bërthamore. Sidoqoftë,në Shqipëri, energjia bërthamore për momentin duket sikur nuk ka shumë shanse, sepse kjo do të kërkonte riformatim të të gjithë sistemit elektro-energjitik, që nga pikëpamja teknike dhe e funksionimit, nuk jep asnjë garanci për futjen e një burimi kaq delikat. Argument tjetër kundër është që centralet bërthamore sigurojnë energji bazë, dhe Shqipërisë nuk i duhet energji bazë në ato nivele që ofron qoftë edhe një reaktor i vetëm. Përveç këtyre, Shqipëria ka ende rreth 65% të burimeve ujore të pashfrytëzuara dhe do ishte shumë më i mençur shfrytëzimi i tyre sesa të bazuarit në teknologji shumë delikate për të mirën e fqinjëve. Në çdo rast një problem madhor do të ngelej trajtimi i mbetjeve radiokative. Ndërkohë që në Shqipëri nuk ka një sistem stabël as të trajtimit të mbetjeve urbanë, është e vështirë të shpresohet për seriozitetin dhe angazhimin e nevojshëm në trajtimin e mbetjeve radioaktive.

    Një nga kushtet më të domosdoshme për një central bërthamor është ndërtimi i tij pranë burimeve ujore, që do të luajnë rolin e një sistemi ftohës për reaktorin. Në së ndërtohen një apo me shumë centrale të tilla, ku do ishte vendi më i përshtatshëm?

    Uji është goxha problem për centralet bërthamore, dhe i vetmi burim ku mund ta marrësh në atë sasi që duhet është deti, pa konsideruar lumenjtë, për shkak të riskut që paraqesin në periudha thatësire. Por, nuk jam i sigurt nëse deti Adriatik ofron kushtet e duhura për ndërtime të tilla pa u cenuar nga pikëpamja ekologjike. Centrali bërthamor do të ndikonte edhe mbi faunën dhe florën marine, por kjo ngelet për t’u trajtuar nga ekspertët biologë.

    Nga burojnë problemet energjetike të Shqipërisë sot? Cilat janë ato më akutet?

    Njëri ndër shkaqet kryesore që e kanë çuar situatën në këtë gjendje mund të jetë edhe ndërhyrja e politikës tek KESH. Korporatës rrallë i lihet hapësirë e pavarur të veprojë si ndërmarrje tregtare në ndonjë drejtim. KESH nuk e ka pavarësinë e menaxhimit të burimeve, as të menaxhimit të fondeve, as të burimeve njerëzore. Korporata të jep përshtypjen sikur drejtohet dhe keqpërdoret nga politika. Një aspekt tjetër është performanca e dobët e specialistëve të sektorit,nxitur pjesërisht nga sfondi politik, motivimi etj. Nëse politizimi i KESH-it do të lihej mënjanë, nëse korporata do të menaxhohej nga ekspertë të huaj pa pasur të drejtë në vendimmarrje, edhe pa u privatizuar, KESH-i do të shndërrohej patjetër në një kompani të fuqishme.

    Po legjislacioni shqiptar , sa e ndihmon apo e vështirëson situatën energjetike. Çfarë duhet të ndryshohet në legjislacion?

    Me gjithë hartimin e tij në sajë në ndihmës së ekspertëve të huaj, legjislacioni shqiptar i energjetikës vuan nga mospërshtatja e shpejtë në kohë me situatën në vend. Shpesh ndodh që qysh të nesërmen e publikimit në fletoren zyrtare, ligji të jetë i vjetërsuar. Ka probleme me modelin tranzitor të tregut, me ligjin e ri të koncesioneve, etj. Por, problemi me kryesor është që legjislacioni ekzistues, i mirë apo i keq, nuk zbatohet sipas parashikimeve.

    Cilat do të ishin strategjitë për të ndryshuar situatën?

    Nuk mund të ketë strategji të pa-shpikura ndonjëherë për të zhbllokuar situatën. Madje strategjitë aty janë, por nuk iu vihet përpara një përqasje e re që duhet bërë së bashku me ndërrimin e paradigmës. Vendimmarrësve ju mungon vizioni dhe kjo s’ndërrohet me strategji. Gjendja teknike e shumicës së rrjeteve të transmetimit dhe nënstacioneve është shumë e keqe, humbjet (të cilat quhen humbje teknike) arrijnë rreth 25 - 30%. Normat e humbjeve në vende të tjera me rrjeta shumë me të mëdhenj se Shqipëria dhe me karakteristika të ngjashme arrijnë në 6-7%. Më kryesorja, që konsumatori duhet të ngulisë fort në mend është që ajo që konsumohet, paguhet dhe s’ka rruge tjetër. Dhe këtë duhet ta ngulisin fort në mend edhe vendimmarrësit, sepse shpesh bëhen pengesë për implementimin e aksioneve ”të forta”, le të themi kundër atyre që s’paguajnë energji.

    Në së humbjet janë deri në 30% a nuk do të ishte me e arsyeshme që fillimisht investimet të shkonin për rigjenerimin e infrastrukturës?

    Radha se si duhet bërë investimi, të paktën teorikisht,fillon me eliminimin e humbjeve jo-teknike (vjedhje, lidhje të paligjshme) pastaj me infrastrukturën(ku investime janë bërë tashmë në masë të dukshme), dhe paralelisht me infrastrukturën edhe me kapacitetet e reja gjeneruese. Shifrat zyrtare të KESH-it flasin për humbje deri në 25-30% dhe kjo është tabloja e vetme që bëhet publike.

    Cilat janë format e prodhimit të energjisë sot (globale) dhe cilat nga këto forma i shihni të aplikueshme në Shqipëri?

    Akoma në botë pjesa me e madhe e impianteve të gjenerimit të energjisë elektrike janë impiante termo (qymyr, gaz natyror, naftë), pastaj hidrocentrale rreth 18%, centrale nukleare rreth 16% (e prodhimit) dhe të tjera. Ka shumë programe “Kërkim – Zhvillim” për energjitë e rinovueshme, një pjesë e tyre, si p.sh energjia e erës, janë aktualisht konkuruese në treg dhe teknologji të tjera po ndjekin këtë rrugë.
    Shqipëria ka kushte shumë të favorshme edhe për zhvillimin e energjisë diellore,por nuk mjaftojnë vetëm kushtet. Duhen programe të mirë-menduara që kushtet e favorshme të kthehen në mundësi reale për të shfrytëzuar. Por, përveç disa fushatave të izoluara sensibilizimi, në Shqipëri nuk ka pasur hapa konkretë në këtë drejtim. Ka disa projekte që po të mundohen të krijojnë një treg për kolektorët diellore (sepse janë fokusuar vetëm tek solar-thermie).Integrimi direkt në ndërtesa do të ishte gjithashtu një nismë ligjore për t’u përkrahur, por kjo nuk po ndodh ende sepse ndoshta kërkon koordinim, në mënyrë që në ligjet dhe rregulloret e urbanistikes dhe në procedurat për miratimin e lejeve të ndërtimit të futet edhe ky koncept.

    TEC i Vlorës: A është një zgjidhje? Dhe a është një zgjidhje e drejtë? Cilat do të ishin alternativat?

    Vështirë të ndahet nëse TEC-i i Vlorës është apo jo një zgjidhje për situatën energjetike, sepse ndërtimi i tij ka anë pozitive dhe negative; duke filluar me vendin ku do ndërtohet, lëndën djegëse që do përdoret etj. Nisma ka një impakt pozitiv në sistem dhe kjo patjetër duhet pohuar. Në një fare mase, nëse funksionon siç duhet, TEC-i do ta ndihmonte ndjeshëm sistemin dhe do të ulte varësinë nga importi. Për alternativa nuk është e lehtë të flitet. Nga teknologjike alternativa do të ishte gazi natyror që Shqipëria nuk e ka. Qymyri është i një cilësie të dobët dhe gjendet shumë thellë. Për më tepër, në Shqipëri mungon infrastruktura për t’i pasur si gazin natyror, ashtu edhe qymyrin.
    Përsa i përket vendimit për ta ndërtuar TEC-in në Vlorë dhe jo tjetërkund, kjo u bë sepse ishte mbase e vetmja mundësi sipas studimit të bërë që lejonte që kostoja e kilovatorit të prodhuar të dilte me leverdi. Kjo sepse nuk ka nevojë për shumë investime për infrastrukturën ndihmesë dhe për kostot operacionale që lidhen me shfrytëzimin e infrastrukturës, furnizimin me lëndë djegëse, lidhjen me rrjetin, furnizimi me ujë etj. Por edhe nga pikëpamja mjedisore, nëse ai objekt do operojë me lëndën djegëse të duhur dhe do kontrollohet nga organizma serioze, nuk do t’i shkaktonte dëma as turizmit, as qytetit. Pika e dobët e vendimit për ta ndërtuar TEC-in në Vlorë ishte se nuk u mor mendimi i qytetareve dhe kjo duket se i ka irrituar disi me të drejtë vlonjatët, të zhgënjyer ekspertët dhe vendimmarrësit.

    Së fundmi ka filluar një nismë privatizimesh hidrocentralesh lokale. Si e shihni një projekt të tillë?

    Privatizimi dhe dhënia me koncesion e hidrocentraleve është një nismë e mirë. Problemi këtu qëndron që shumica e atyre që i kanë marre këto objekte, nuk kanë mjetete duhura financiare që të realizojnë investimet e nevojshme. Përvec kësaj, ende në Shqipëri mungon kultura e kërkimit të shërbimeve të konsulencës. Nëse palët bëhen të ndërgjegjshme se ka kompani që gjejnë paratë për objektin përkundrejt pagesës, mbase do të arrijnë t’i realizojnë këto investime; në të kundërt do përpiqen ti shesin licencat tek të tretët që kanë mundësi ti ndërtojnë.

    Ndërtimi i hidrocentraleve të reja: Sa e mundshme është kjo? Cilat lumenj nuk janë shfrytëzuar akoma dhe çfarë premtojnë?

    Ndërtimi i hidrocentraleve është shumë i mundshëm. Burim energjie me të mirë, me të pastër dhe më të pranueshëm për komunitetin vështire së gjen. Dy lumenj janë totalisht të pashfrytëzuar nga kjo pikëpamje, Vjosa dhe Devolli. Për Devollin duket se diçka po behet, kurse me Vjosën ende jo. Edhe Skavica është e mundshme të realizohet. E nëse këto të gjitha do të bëheshin siç sugjerohet nga specialistët, vërtet nuk do të ishte e nevojshme të ndërtoheshin TËC-e, të paktën për një periudhë të caktuar kohe. Problemi është që hidrocentralet janë investime intensive dhe duhen gjetur kompani që kanë dhënë prova që janë në gjendje të financojnë dhe ndërtojnë vepra të tilla. Përveç kësaj, edhe ndryshimet klimatike mund të ndikonin në të ardhmen në investimet serioze në burimet ujore.

    Privatizim i KESH? Pse jo? Pse po?

    Praktikat botërore kanë treguar që privatizimi nuk është e vetmja zgjidhje. Nëse i referohemi një pyetje të mëparshme për problemet e sektorit energjetik, duket që nëse ato probleme eliminohen, atëherë KESH kthehet në një kompani fitimprurëse. Vetëm atëherë mund të konsiderohet alternativa e privatizimit. Një privatizim në këtë gjendje që është KESH-i nuk qëndron nga logjika ekonomike dhe as të jep optimizëm nisur nga treguesit e kaluar dhe ato aktualë. Privatizimi mund të sillte një zgjidhje afatshkurtër të problemit të furnizimit me energji, por kjo nuk është e vetmja zgjidhje dhe për më tepër, KESH është aktualisht prona me e madhe shtetërore për të cilën është punua nga breza të tërë dhe nuk është shumë e thjeshtë të mendosh menjëherë për shitjen.

    Cila do të ishte “përqasja ideale” për të kapërcyer situatën e tanishme?

    “Përqasja ideale” do të ishte shumë e thjeshtë nëse KESH nuk shihet si zyrë punësimi e partive politike, po ashtu siç është; një shoqëri tregtare që ka nevojë dhe që vetmja mundësi që të zhvillohet, është të operojë si e tillë. Dhe e dyta, energjia elektrike “falas” nuk duhet të bëjë pjesë në asnjë lloj deklarate apo premtimi. Nëse vihen në zbatim sugjerimet që qëndrojnë, përmirësimi nuk do të vononte t’ju vinte në ndihmë të gjithë qytetarëve që vuajnë nga errësira.

    Intervistoi selfmaderadio

    copyright selfmaderadio & co :)

  6. Pjer Thomas thotë:

    9 January 2008 @ 9:29 pm

    Eeehhhh, s’di ç’te thote njeriu i shkrete, kur sheh argumente nga te dyja krahet, apo gjitha krahet, po te shtojme dhe Swedin , intervista e te cilit ishte nga viti kaluar. Eshte e vertete se centralet berthamore kerkojne uje te rrjedhshem, e prandaj ato ndertohen ne derdhjet e lumenjeve e buze detit. Ndoshta Erzeni dhe mund ta plotesoje kete nevoje, dhe sa per leket, po te vazhdoje disiplinimi i valutes, Shqiperia e shlyen detyrimin. Mirpo ajo qe me shqeteson mua eshte se pse nuk blihet nje linje maqinerish qe prodhojne panele elekrike diellore. Shqiperia ka diell thuajse 300 dit ne vit. Kjo po eshte energji e blerte, se sa per atomin vertete quhet e blerte nga kompanite prodhuese, por kundershtohet nga ambientalistet , nje fakt i tille.

  7. xixa thotë:

    10 January 2008 @ 2:41 pm

    Në mungesë të Nurellarit dhe gjithmonë në pritje të tij, le të mundohemi të debatojmë me Sweed.
    Veçse duhet të pranoj se do të kisha preferuar të parin, jo vetëm pasi argumentat e tij përbënin pikënisjen e shkrimit tim por veçanërisht për faktin se pothuaj ai s’ka argumenta – përveç atij të gazetarit që kërkon të tërheqë vëmendjen e publikut – të një farë publiku.
    Rasti i Sweed-it është më i vështirë, pasi të gjitha argumentat –ose pothuaj të gjitha – qëndrojnë. Edhe gjuha e përdorur është ajo e një specialisti të vërtetë. Pra domosdo, debati do të jetë më tepër teknik dhe ndoshta më pak tërheqës për publikun.

    1. Së pari, jam fort i kënaqur që diskutimi i tij fillon si më poshtë
    SR: Shqiperia me energji berthamore: PO apo JO?
    Swed: Energjia berthamore - PJO

    Pra PJO e Sweed është diçka si – « edhe PO edhe JO » ose « as PO as JO ». Në të dy rastet ne jemi në të njejtën kahje të mendimit. Pa dashur të analizoj arsyet e Sweed lidhur me këtë përgjigje, le të shpjegoj të miat të cilat shtjellohen në dy plane të ndryshme – në atë global (Evropë dhe më tej) dhe në tjetrin konkret (Shqipëri) :
    - « as PO », përfaqson skepticizmin krejt të natyrshëm të të gjithë qarqeve shkencore evropiane lidhur me përdorimin e energjisë bërthamore për qëllime paqsore, në rradhë të parë përkundrejt problemit të ndotjeve radioaktive. Na duhet të pranojmë se aksidenti i Çernobilit shëndrroi rrënjësisht vizionin naiv ndaj kësaj energjie si e ardhmja e energjisë dhe e energjetikës. Krijimi i kësaj problematike të re u përforcua me përvojën e fituar gjatë shfrytëzimit të saj. Ndryshe, me vështirësinë teknike, financiare dhe njerëzore të trajtimit afatgjatë të mbetjeve bërthamore si dhe të çmontimit të centraleve në fund të jetës së tyre. Me fjalë të tjera : përderisa egzistojnë zgjidhje të tjera paralele të prodhimit masiv të energjisë, të mos ngutemi të ndërtojmë centrale bërthamore. Bile mundësisht, të ndalim dhe të mbyllim edhe ato që egzistojnë. Në një rast tjetër, të mos ndërtojmë të reja. Kjo është edhe përvoja e mjaft vendeve evropiane, kryesisht veriore (Gjermani, Finlandë) bile edhe jugore (Itali, Spanjë).
    - « as JO » shpreh shqetësimin gjithnjë në rritje të qarqeve ekonomike dhe politike lidhur me perspektivat e zymta energjetike të vendeve të zhvilluara. Në kushtet kur nafta dhe gazi tendojnë drejt shterrimit dhe si pasojë, drejt shtrenjtimit të vazhdueshëm, vëmendja tërhiqet nga burimet e tjera të energjisë (qymyri, energjitë e përtëritshme, atomi etj..). Shoqëria e sotme njerëzore ka arritur në një stad zhvillimi ku energjia në përgjithësi dhe ajo elektrike në veçanti përbën jo vetëm një domosdoshmëri por njëkohësisht edhe vektorin bazë të industrializimit, përbërësin themelor të komfortit, atributin e civilizimit. A mund të imagjinohet bota e sotme pa energji ? Sigurisht JO. Aq më pak ajo e nesërmja. Pra, përballë nevojës gjithnjë në rritje, frika ndaj një krize të re energjetike shtyn të mbyllen sytë ndaj « të këqiave » të atomit që praktikisht, mbetet një nga alternativat më interesante nga pikpamja ekonomike.
    2. Vështrimi global fsheh një varg situatash konkrete, mes të cilash, ajo e Shqipërisë përvijohet si tepër e veçantë.
    Nuk dua të zgjatem lidhur me gjendjen aktuale të energjetikës shqiptare. Ata që jetojnë këtë situatë, në kushtet e ndërprerjes së rrymës me orë të tëra, janë e njohin fort mirë. Nuk dua gjithashtu të rishqyrtoj shkaqet e gjendjes së sotme. Zaten, edhe në shkrimet e mia të mëparshme – pa harruar ato të Sweed – ato janë përshkruar gjërë e gjatë. Ajo çka është më e rëndësishme në këtë situatë përmblidhet nga shqetësimi :- si i bëhet për më tej ?
    Pra, si i bëhet ? A mund të zgjidhet problemi energjetik nëpërmjet ndërtimit të një centrali bërthamor ? Sigurisht PO – me kusht që dikush të hapi qesen dhe të nxjerrë atë shumën e nevojshme (3-4 miliardë euro), me kusht që bashkësia ndërkombëtare të pranojë një gjë të tillë (legjislacioni, mundësitë konkrete, marrëdhëniet me fqinjët etj..), me kusht që t’i gjejmë vendin e përshtatshëm për ta ndërtuar (mes të tjerash - çështja e terrenit, e ujit ftohës, e përgatitjes teknike dhe teknologjike), me kusht që vetë sistemi energjetik t’i përshtatet një burimi të tillë – Sweed përdor shprehjen « riformatim » (humbjet në rrjet, shpërndarja e tensionit të lartë dhe të mesëm, lidhja e sistemit me rrjetin evropian etj.. etj.. - ose edhe 2-3 miliardë euro të tjera), me kusht që opinioni publik të përgatitet lidhur me rreziqet e mundshme, me kusht që…
    Troç, në kushtet e sotme, ideja e një centrali bërthamor duket më tepër si një ëndërr se sa realitet, më tepër si një argument politik se sa një mundësi praktike, më tepër si një farsë me gjendjen konkrete se sa një zgjidhje racionale. Bile edhe sikur të gjitha kushtet e mësipërme të jenë pjekur, ndërtimi i një vepre të tillë – nga momenti i përgatitjes së një projekti deri në furnizimin me rrymë të vatrave shqiptare – merr një dhjetëvjeçar, në mos më tepër ! Pra, pyetja e mësipërme shëndrrohet në : ? A është mund të zgjidhet kriza energjetike e sotme nëpërmjet ndërtimit të një centrali bërthamor ? Sigurisht JO. Ky ishte edhe kuptimi i brendshëm i debatit tim të dikurshëm me z. Nurellari.
    3. Gjithmonë lidhur me gjendjen e sotme në vend, cilat janë rrugët praktike të zgjidhjes së krizës energjetike ? Kjo pyetje përbën thelbin e debatit aktual me Sweed.
    - pa dyshim, hapi i parë në këtë drejtim është evidentimi i gjendjes : cilat janë konkretisht fuqitë e instaluara (industri, transport..) dhe konsumi real i energjisë (sektori i shërbimeve, energjia për nevoja shtëpijake…), përballë të cilës duhen vënë burimet vendore aktuale të energjisë (lënda djegëse, HEC-et etj.). Në gjuhën e specialistëve kësaj i thonë të përpilohet një bilanc : prodhim – konsum – humbje, i cili duhet projektuar në vitet e ardhshme nëpërmjet parashikimit të ritmeve të rritjes së ekonomisë dhe të nivelit të jetesës së shoqërisë. S’ka dyshim që ky bilanc tash për tash është thellësisht negativ, veçse askush nuk është në gjendje të paraqisë një të tillë të detajuar. Pasi askush nuk e ka bërë !
    - hapi i dytë është analiza e shfrytëzimit të burimeve egzistuese si dhe perspektivat e tyre. Kësaj pike Sweed i përkushton një vëmendje të veçantë dhe propozon disa pista të reja ( energjia diellore, ngritja e HEC-eve të reja, ngritja e TEC-eve etj). Dikur, kjo detyrë i takonte një të ndjeri Institut të Energjetikës, strukturën e të cilit e kam njohur fort mirë pasi bëja pjesë në këshillin e tij shkencor si përfaqsues i Fakultetit të Inxhinierisë dhe si specialist i fushës. Në mungesë të tij – dhe të specialistëve të mirëfilltë – nuk e di se kush merret konkretisht me këtë problem. Sigurisht askush – përveç këshilltarëve të Kryeministrit, që here pas here gërmojnë në raportet dhe studimet e dikurshme, përpara se t’i shëndrrojnë në tendera.
    Sidoqoftë, shihet ose ndjehet se ende egziston një potencial i pashfrytëzuar hidrik (HEC-et e Skjavicës që u lanë në gjendje projekti, HEC-i i Bushatit, HEC-et e parashikuara mbi Vjosë ose mbi Devoll). Sweed avancon shifrën 65% të energjisë potenciale hidrike. Mbetet të diskutohet kjo shifër por nuk është kjo gjëja më e rëndësishme.
    Personalisht, mendoj se rezerva mbetet e madhe pasi duhen marë parasysh edhe një mori e tërë HEC-esh të vogla në malësi ose në rrjedhën e sipërme të lumenjve, potenciali i madh eolien (i erës) që zotëron vendi që meqë ra rasti, paraqitet si parësor për prodhim të energjisë elektrike përkundrejt energjisë diellore. Sa është ky potencial i energjive të përtëritshme ? A ka njeri që e ka llogaritur ?
    Paralel me të, askush nuk di të thotë cila është perspektiva e indistrisë së naftës dhe gazit, askush nuk aventurohet në rezervat e qymyrit, të rërave ose shisteve bituminoze… dhe natyrisht, zgjidhja më e mundshme mbetet importi i lëndës djegëse (naftë, gaz, qymyr), pasi ndërtimi i elementëve të rinj të prodhimit të energjisë elektrike kërkon lëndë djegëse.
    Me fjalë të tjera, jemi duke diskutuar atë që quhet politika energjetike. A ka një politikë të tillë vendi ynë ? Sipas gjasave jo, ose ajo është pjesë e pandarë e thjesht politikës.
    4. Elementi i fundit i debatit i takon raporteve mes shkencës dhe politikës. Diku, Toko ankohej pasi për të bëhet fjalë për çështje të shkencës dhe të teknikës dhe jo të politikës. Mendoj se Toko gabohet – sikundër dhe AlisaT.
    Shkenca – ajo e mirëfilltë – e ka zgjidhur praktikisht problemin e energjisë : do energji (mekanike, elektrike, termike) ? Përdor « lëndë djegëse » (naftë, gaz, qymyr, atom, erë ose diell) ! Pra, ajo di të se si shëndrrohet energjia nga një formë e saj në një tjetër (nëpërmjet komplekseve teknologjike që dora dorës quhen, motor, TEC, HEC, central bërthamor ose fotocelulë). Ende nuk ka arritur të prodhojë energji nga hiçi, sikundër ende nuk kontrollon nga pikpamja industriale një seri procesesh transformuese të bërthamës së lëndës (plazma etj). Ndoshta në një të ardhme… Jashtë kësaj skeme aktuale, gjithçka kthehet në « analizë » tekniko-ekonomike : a ja vlen të shfrytëzohet kjo ose ajo « lëndë djegëse » përballë kostos së teknologjisë ose shpenzimeve të shfrytëzimit ? Pra, më duhet energji elektrike por pa tejkaluar një nivel të caktuar kostoje, një leverdisshmëri ekonomike ! Në rast të kundërt, shkoj e ble diku. Ky është principi i punës së vendeve evropiane që kanë teknologji por jo burime energjetike, që kur shtrenjtohet nafta i kthehen atomit, që kur vlerësojnë rreziqet e këtij të fundit – dhe koston sociale, ekonomike ose mjedisore të tij – i kthehen energjive të përtëritshme. Por çdokush mund të vërejë se kjo skemë mbështetet në një element qënësor : para (ose tru, ose teknologji, ose armë – pasi këto mund të shëndrrohen në para). Po kur s’ke para ?
    Atëhere i merr borxh ose mbështetesh në « miqtë » e tu që të japin kredi, që të falin teknologji… Ky ishte rasti i Shqipërisë së djeshme, e cila ngriti HEC-et e saj me ndihmën e dikujt, që jetoi me kreditë dhe me ndihmat e dikujt, që vuri në shfrytëzim bazën e vet iondustriale dhe energjetike me ndihmën e dikujt.. por që sot shumica e njerëzve e ka harruar.
    Po kur s’ke as para, as teknologji, as burime energjetike të vetat ?
    Ku është në këtë rast shkenca dhe teknika ? A thua se mund të të ndihmojnë të zgjidhësh mungesën e rrymës ?

  8. Adri Nurellari thotë:

    10 January 2008 @ 4:52 pm

    1. Edhe kritiku më i angazhuar i shkrimit të z. Nurellari është i detyruar të përballet me disa të vërteta paradoksale : - i indinjuar, ndoshta me të drejtë, nga qëndrimi i PS dhe i aleatëve të saj agrarë ndaj deklaratave të fundit të qeverisë, ai këmbëngul dhe heq një paralele mes blerizmit dhe ambientalizmit. Nuk e di se në ç’skaj të kulturës politike ka gërmuar ai për të guxuar një krahasim të tillë. Është e vërtetë se blerizmi në politikë identifikohet me një rrugë të tretë, për të mos thënë të mesme, por mesi « i artë » britanik tredjunionist përpara se të shprehet me termat e ambjentit, përdor një gjuhë komunikimi ku theksi i vihet « rritjes ekonomike » dhe adopton një qëndrim social ku mbizotëron fjala « drejtësi ». Edhe ata që nuk e « kanë aspak haberin » nga kjo fushë, por që ndjekin jetën politike të vendit qoftë edhe nëpërmjet shtypit ose televizorit janë të bindur se opozita e Ramës, përveç qëndrimeve të saj të fundit « ambientaliste » nuk shquhet as nga rritja ekonomike as edhe nga drejtësia sociale. Në këtë mënyrë, është një fyerje për social-demokracinë angleze të krahasohet me të majtën shqiptare sikundër është një nder i pamerituar për të këtë të fundit të etiketohet « bleriste ». Vërtet gjella me kripë, por ama kripa me karar !

    Ne fakt ky paragrafi ketu eshte paraqitur pa lidhje si kunder argument pasi ne te vertete shkon ne nje frekuence me ate qe une thosha ne artikullin tim. Edhe une besoj se blerizmi i pretenduar nga Rama as nuk perputhet me blerizmin dhe as blerizimi nuk I perputhet realitetit shqiptar. Ky paragraf i duhet kaluar Rames, i cili eshte ai qe premton platforma te rruges se trete.

    kategorik, në ato çka thotë, ai nuk ngurron të pohojë se « një pjesë e mirë e komunitetit shkencor ndërkombëtar është shumë e bindur se energjia bërthamore është jo vetëm efikase, por edhe shumë më e gjelbër dhe e qëndrueshme se format e tjera të prodhimit të energjisë ». Për fat të keq të tij, unë bëj pjesë jo vetëm në atë komunitet shkencor ndërkombëtar, por edhe në atë pjesë të ketij komuniteti që është diplomuar dhe stërdiplomuar pikërisht në energjetikë.

    Ketu ka nje spekullim dhe keqinterpretim pasi fjala nje “pjese e mire” nuk eshte pergjithesuese apo perjashtuese sikurse do te ishte fjala “I gjithe komuniteti” apo “tere shkencetaret” . Vetem ne kete rast shkencetari ne fjale mund te indinjohej e te konsiderohej I perjashtuar. Qe nje pjese e mire e shkencetareve kane rene dakord me pohimin tim kete nuk e luan topi sepse ata qe kane perkrahur dhe ndertuar centralet ekzistuese ne bote nuk kane qene as sportista e as artiste por shkencetar. Ne fakt edhe vete titulli I artikullit tim mbaronte me nje pikepyetje dhe pikecuditese qe nenkuptonte dyshim lidhur me qendrimin kategorik anti central. Ketu dallon edhe filozofia lindore nga perendimore pasi ne lindje e verteta kerkohet duke besuar ne autoritet e pranuar kurse ne perendim e verteta gjendet duke dyshuar.

    Shifra 17 % ne fakt duhet te sherbeje per shencetarin Xixa (do ishte me mire mos te shkruante anonim perdersia kerkonte edhe pergjigje nga Nurellari)qe ky I fundit te mos mbaje nje qendrim kategorik perderisa ka shume vende qe perdorin kete energji. Arsyeja pse perdora analogji eshte se pari sepse kundershtuesit e energjise po perdornin si analogji vetem Italine ku ka vite qe eshte ndaluar vijimi me centrale berthamore (ky mu duk nje spekullim qe vjen nga fakti qe njerezit kane kryesisht njohuri mediatike e jo nga librat, dhe kryesisht flasin italisht e marrin info vetem nga Italia) nderkohe qe shume vende te tjera vazhdojne te ndertojne, se dyti sepse nuk kam kompetenca te merrem me elemente teknike por besoj se perderisa vende me ndjeshmeri dhe standarde te larta ambjentale si Zvicra, Suedia apo Finlanda (madje finlanda po nderton centralin me te madh ne bote te ndertuar ndonjehre ne Olkiluoto ) vazhdojne te ndertojne centrale ne nje vend si yni me duket qesharake qe te pretendojme standarde me te larta ambjentaliste.

    Nderkohe qe une u perpoqa qe ne artikullim tim gjithashtu te theksoja se thelbi kryesor I anti –berthamoreve ka qene kryesisht pacifizmi dhe frika nga armet e shkaterrimit ne mase, ambjentalizmi ka luajtur rolin e vete por ka qene dytesor, me vone ka ardhur duke u shtuar ky dimension sidomos me rastin e Cernobilit. Megjithate edhe kur behet fjale per Cernobilin duhet vene ne dukje se se pari ky central ishte tejet I vjeter dhe ishte duke funksionuar jashte standardeve te vete Bashkimit Sovjetik nga njerez jo mjaftueshem te kualifikuar. Dhe ceshte me e rendesishmja nese njerezimi do te trembej nga rrisqet qe do te vinin aksidentalisht prej perdorimit te shpikjeve te veta do te nguronte madje te perdorte eshken dhe strallin per te ndezur zjarr. Rrisku i nga aksidentet jane ne pothuaj cdo industri apo teknologji te njeriut. Ne Amerike vdesin rreth 30000 nga aksidentet e makinave por nuk heqin dore prej tyre ( ne cernobil u vrane rreth 56 direkt nga aksidenti e diku tek 5000 ne vitet ne vijim nga kanceri i ardhur prej ekspozimit ndaj rrezeve).

    Nuk e kuptova analogjine e Kines, por jam i sigurte qe nese Kina nuk do te ishte prodhuese masive e qymyrit dhe shfrytezuesja me e madhe ne bote e ketij burimi energjitik mbase do te perqendrohej me shume tek energjia berthamore. Interesi I centraleve fillestar berthamor te Kines kishin te benin me shume me nevojen per te zoteruar teknologjine berthamore ushtarake.
    Kaq pak centrale mund te shpjegohen gjithashtu me fuqine ekonomike e shtetit kinez per te investuar duke patur parasysh koston e larte dhe faktin qe energjia eshte sektor publik ne Kine dhe investimet jane buxhetore. Plus qe perqendrimi i investimeve publike kineze ne energjitike kane qene te kombinuara jo vetem ne drejtim te rentabilitetit ekonomik te energjise por edhe nevojave per vaditje duke ndertuar diga marramendese si dhe eleminimit te varesise nga vendet e huaja duke qene se qymyri eshte prodhim vendas dhe lenda e pare per centralet berthamore eshte mall importi. Megjithate une morra mundimin i nxitur nga kurioziteti I madh qe kam ne pergjithesi per marredheniet Sino-Perendimore per ti hedhur nje sy planit te 11-te pesevjecar (2006-11) te Kines dhe zbulova, besoj per habine e Xixes, qe ky vend planifikon te ndertoje 17 centrale te medha berthamore me fonde publike.

    Zgjedhja e saj është një rezultante e forcave politike, ekonomike, financiare dhe shoqërore dhe mbetet privilegj i vendeve të zhvilluara perëndimore, të cilave ju mungojnë zgjidhje të tjera energjetike afatgjata.

    Ne fakt duke pare globalizimin ceshtja energjitike nuk eshte me e izoluar por nje problem mbare global dhe nga rritja e kostos se naftes dhe shterimi i burimeve me origjine fosilore jemi duke u kercenuar te gjithe qofte ne lindje e qofte ne perendim. Ceshtja eshte tek prirja e sotshme ne keto momente qe flasim ka 439 centrale funksionale dhe jane 34 centrale ne ndertim e siper e shume ne projekte, dhe jo detyrimisht vetem ne vende te zhvilluara, keshtu lexova tek International Atomic Energy Agency se dy jane ne Bullgari ne Belene, gjashte ne Idi duke u ndertuar (shtate jane ne project e fillojne se shpejti) nje ne Iran, shtate ne Rusi, dy ne Ukraine e keshtu me radhe.
    Perpos kesaj ceshtja e investimit zgjidhet me koncesion, jo detyrimisht me investim publik Madje kjo gje jo vetem qe nuk rendon xhepat e shtetasve shqiptare por perkundrazi investimet e huaja do te ndikojne ne permiresimin e gjendjes ekonomike te shqiptareve qofte ne formen e tatimeve e qofte ne formen e punesimit (jo detyrimisht ne pune te sofistikuara ku punonjesit mund te jene shumekombesh e te sillen vete nga kompanite investitore qofte indiane e qofte kinez sikurse behet tashme ne nje treg boteror te punes). Madje ka edhe nje efekt pozitiv sepse e tregon vendin tone si te besueshem per investime dhe ndikon tek investitore te tjere potencial.

    Lidhur me perdorimin nga Xixa i argumentit se Shqiperia eshte shume e varfer e nuk duhet te mendoje per gjera te avancuara une mendoj krejt te kunderten. Ky eshte nje debat I madh qe ka te beje me politikat zhvillimore te ndermarra nga nje vend dhe eshte besimi im se Shqiperia nuk ka pse te kaloje me zorr te gjitha etapat e zhvillimit per te vajtur tek energjia berthamore sikurse kaluam nga mungesa e telefonave fiks tek celularet. Madje ky eshte avantazh I krahasuar I vendit tone qe nuk kemi transfer costs, sepse nuk kemi teknologji paraprake per te zevendesuar. Plus qe po te shohim politikat e tigrave te Azise si model, shihet qarte se me sa sukses jane katapultuar vende si Singapori e Tajvani nga orizoret tek gjysmepercuesat e mikrocipet.

    Prirja eshte drejt energjive alternative ndaj atyre me origjine bimore sepse jo vetem qe ketyre po iu rritet cmimi por edhe po shterojne. Dhe energjia berthamore me sa duket premton te jete me efikasja perderisa josh investime private e nuk detyron shtetin ti subvencionoje. Eshte nje prirje perkundrejt investitoreve te huaj, nese dikush do qe te hape nje piceri le ta hape me riskun e tyre te deshtimit, nese preferojne te investojne ne energji bertharmore perkundrejt asaj hidrike jane te mirepritur, nese investojne tek te dyja akoma me mire. Nuk behet fjale vetem per nevojat e vendit, nese sipermarresit e huaj shohin nje avantazh te krahasuar te Shqiperise dhe jane te prirur te investojne ne energjitiken shqiptare eshte super fare, pasi keshtu rregullojme edhe deficitin tregtar duke u bere eksportues te dickaje me rendesi strategjike nderkombetare.

    Une mendoj se Xixa duhej te merrej ne menyre me te kthjellet me argumentet e mi e jo me qendrimin e kryeministrit pasi une nuk jam zedhenesi i tij. Une si liberal I bindur besoj ne nevojen per te inkurajuar sipermarrjen private dhe ne aftesite e shkences per ti bere balle nevojave dhe kerkesave tona, por edhe une si Xixa jam i indinjuar pse jane lene pas dore apo dekurajuar koncensionet e HECeve te Skavices, Kalivacit, Bushatit, Banjes, Moglices etj etj. Pse nuk eshte kufizuar humbja nga KESHI e pse nuk jane rritur arketimet. Pse eshte vonuar TEC-i I Vlores dhe pse nuk eshte ndertuar linja me Podgoricen qe do te na mundesonte nje import me te lehte ne raste nevoje. Edhe une jam I indinjuar qe qeveria ka harxhuar mbi 450milione euro keto vite per te blere energji si pasoje e krizave dhe keto lloj blerje jane mundesite me te mira per te nxjerre para duke patur parasysh sesi mund te manovrohet me oshilacionet e cmimeve te energjise ne tregun boteror. Madje une mendoj se ka arsye per te besuar se qellimisht eshte shkaktuar kjo krize permanente per te motivuar shpenzime kaq te medha ku edhe mund te nxirren shume para te paligjshme nga pushtetaret. Keto shqetesime Xixa duhet tia drejtoje qeverise ndersa drejt artikullit tim te nxirrte kunderargumenta ose argumente alternative duke kuptuar e shqyrtuar paraprakisht argumentet e mi e jo duke mbajtur nje qendrim nihilist qe eshte i padenje per njerezit qe besojne tek debati.
    Me thene te drejten kisha ide te tjera per te shkruajtur por sinqerisht nuk me del koha sot per te vijuar. Megjithate falenderoj Xixen per shkendijen qe me dha duke me nxitur nje angazhim intelektual qe me detyroi te shkruaja gjithe keto faqe.

  9. AlisaT thotë:

    10 January 2008 @ 4:57 pm

    Z. Nurellari,

    faleminderit qe po merrni pjese ne kete ballafaqim. Doja te beja nje sqarim te vogel per anonimitetin e Xixes. Ne ketu te peshku e dime qe mbrapa Xixes eshte Gjergj (Georges) Xexo, prandaj na e falni moskorrektesen per t’ua sqaruar edhe juve kete detaj.

  10. M O Z A thotë:

    10 January 2008 @ 5:03 pm

    Se dija une se kush ishte xixa, pse thu ti alisa qe e dinim

  11. Artian thotë:

    10 January 2008 @ 5:21 pm

    Nurollari,
    Pergjigjen e pse-ve,nuk do ta maresh kurre perderisa nuk ka,”krim dhe ndeshkim” per te gjithe njesoj,pa dallim pozicionit shoqeror qe ka nje individ i caktuar ..E ke degjuar shprehejen “ujku, ujku por cakalli beri namin”?
    Po hidhen shashka,me zhurme te madhe ne luften kunder korrupsionit,por ai eshte ngritur ne nivele te larta shteterore,politike,ne njohim shume akuza te forta qe politikanet i bejne njeri tjetrit,ne medja ose ne mes te Kuvendit te “burrave”,por vecse shtellunges se tymit te ngritur nga trafiku i rrende i sa e sa makinave,te tonazheve te ndryshme ,nuk shohim gje ne drite. Vetem tym,dhe uje te turbulle ,ne shqiperi ka sa te duash,ti shtojme ketu edhe plerat e hedhura andej ketej.
    Me qenese i ke permendur pse,t`,nuk ka shanse te maresh pergjigje.,vetem nje gje (edhe ti e ke shume te sigurte)eshte shume shume e sigurte,firmosja ne bordero ,ne fund te muajit dhe shendoshja e xhepit.

    Gjithmone fjalet ne shtyp dhe ne artikuj jane ne rregull,por pse,t`,ngelen gjithmon ne leter.

  12. xixa thotë:

    11 January 2008 @ 2:43 am

    Falemnderoj me hare z. Nurellari, që zbriti në « sheshin e mejdanit » - atë të debatit – dhe që gjeti kohë për të shkruar ato faqe aq shpjeguese.

    Veçse që në fillim, duhet t’i them se para së gjithash ky debat ka nevojë për argument vetiak, në vijim ai kërkon reflektim dhe zemërgjerësi – me fjalë të tjera, kqyrje dashamirëse e argumentit të tjetrit, dhe aspak nevojë për nervozizëm.
    Sikundër e thotë edhe vetë, z. Nurellari nuk është « specialist i fushës » së energjetikës por kjo nuk pengon aspak që të kqyrë dyshimet lidhur me qendrimin kategorik anti central bêrthamor në planin e politikës dhe në atë të ekonomisë, i frymëzuar nga bindjet e tij liberale. Ashtu qoftë!
    Por në këtë rast, përse ai këmbëngul në argumentat e natyrës teknike? A mjafton të shfletohen disa raporte të Atomic Energy Agency për t’u shëndrruar në partizan të bindur të atomit ose në propagandist të të mirave dhe dobive të centraleve bërthamore? Pa folur më tej për thënien e tij të re : « Qe nje pjese e mire e shkencetareve kane rene dakord me pohimin tim kete nuk e luan topi ». Në të vërtetë z. Nurellari, nuk janë shkencëtarët ata që kanë rënë dakord me pohimin tënd por, është pohimi tënd që i kacavirret mendimit të « një pjese të mire të shkencetareve ». Me që ra fjala, sa është kjo pjesa e mirë (mundësisht në përqindje)? Po ajo pjesa « e keqe » gjithmonë e shkencëtarëve përse nuk beson në energjinë atomike?

    Sa për shkencëtarin Xixa, ai nuk është aspak nihilist pasi jo më larg se shkrimi i tij përmend se :
    « Është e vërtetë që jam fort i bindur se energjia bërthamore është efikase - në këtë periudhë kaq delikate ku fuçia e naftës ka shkuar 100 dollarë – por aspak i bindur se ajo është shumë më e gjelbër dhe e qëndrueshme se format e tjera të prodhimit të energjisë. Jam i bindur gjithashtu se nuk jam i vetmi që mendoj në këtë mënyrë ! Është një gjë të njohësh avantazhet teknologjike të atomit në prodhimin e energjisë elektrike por është diçka krejt tjetër të pranosh problemet fort të ndërlikuara të instalimit të një industrie të tillë dhe veçanërisht, problemet edhe më të delikate pothuaj të pazgjidhshme të ndotjeve radioaktive. Këto të fundit nuk lindin vetëm si pasojë e gabimeve në llogaritje, të mangësive teknologjike ose të keqpërdorimit nga ana e njeriut. Asnjë shkencëtar në botë nuk mund të pranojë « rrezikun zero ». Asnjë central bërthamor i planetit nuk ka shpëtuar nga avaritë, nga keqmanovrimet ose nga shkelja e « vijës së kuqe ». Në qoftë se nuk i kemi parë ose dëgjuar kjo vjen ngaqë dikush ka bërë çmos për t’i fshehur dhe për t’i kaluar në heshtje ! »
    E thënë ndryshe, kësaj i thonë të jesh diçka skeptik : « kur s’ke nga t’ja mbash, pranon një të keqe duke e minimizuar, për të zgjidhur një nevojë si ajo e energjisë, pa të cilën ky njerëzimi i sotëm – modern dhe liberal – ka bindur vetvehten se është e pamundur të egzistojë ».

    Nurellari këmbëngul gjithashtu në aspektin « sentimental » të energjisë bërthamore, dhe na përsërit bindjen e tij « se thelbi kryesor i anti–berthamoreve ka qene kryesisht pacifizmi dhe frika nga armet e shkaterrimit ne mase, ambjentalizmi ka luajtur rolin e vete por ka qene dytesor ». Që zhvillimi i energjisë bërthamore për qëllime paqësore është korolare e prodhimi i armëve të shkatërrimit në masë, kjo gjë tashmë dihet. Mjafton të shihet se cilat shtete zotêrojnë këto teknologji. Po ashtu dihet se, në fillimet e tyre, atomistët e parë ende naivë (si puna e Ajnshtajnit, Fermit, Kyrisë etj) mendonin se kishin zbuluar diçka që do të shëndrronte faqen e botës. Por mjaftoi një përvojë si ajo e Hiroshimës për t’i shtyrë përfundimisht në rradhët e pacifistëve. Ja pra, pacifistët e parë atomikë « anti-bërthamorë », njëkohësisht edhe baballarët e atomit ! Sa për ambjentalizmin e sotëm, nuk është për t’u habitur që gjendet në shënjestrën e Nurellarit pasi « ideologjia » e saj e gjelbërt përbën të kundërtën e liberalizmit, ithtar i të cilës paraqitet polemisti ynë. Që ai i konsideron ambjentalistët shqiptarë sterilo-amorfistëve, kjo edhe mund të gëlltitet pasi me sa duket, ai i njeh fort mirë. Por përpara se të quajë qëndrimin e ambjentalistëve të Evropës së Veriut si « estravagant », le t’i bëjë thirrje arsyes bile edhe logjikës – asaj ekonomike ose politike. Pasi ajo sociale duket sheshit që nuk i intereson.
    Sa për ndjeshmërinë e tij intuitive, atë që e shtyn të vendosë krahasime dhe paralele duhet të pranojmë se ka të drejtë për Finlandën (bile edhe për Francën me gjithëse nuk e përmend), por ai gënjen vetvehten lidhur me Svicrën që ende s’ka vendosur për një ndërmarrje të tillë (pasi i duhet të bëjë një referendum popullor) dhe lidhur me Suedinë, e cila ka braktisur programet e saj bërthamore që prej vitit 1980. Bile kjo e fundit, s’është e vetme pasi shoqërohet nga Austria, Italia, Belgjika dhe Gjermania , ndërkohë që Hollanda dhe Spanja kanë votuar ligje që ndalojnë ndërtimin e centraleve të reja. Kështu, frika e tij për spekullimin që vjen nga ata individë që lexojnë libra italisht dhe sjellin informacione nga italishtja – natyrisht, kundër energjisë bërthamore – është i kotë.
    Ajo çka i ve kapak kapitullit « teknik » të debatit është problemi i aksidenteve (jo rrisqet z. Nurellari pasi kemi fjalën e bukur shqipe rrezik – rreziqe), e cila përmblidhet me shprehjen lapidare :
    nese njerezimi do te trembej nga rrisqet qe do te vinin aksidentalisht prej perdorimit te shpikjeve te veta do te nguronte madje te perdorte eshken dhe strallin per te ndezur zjarr
    Si ilustrim sillet rasti i Çernobilit ku « u vrane (vetëm) rreth 56 direkt nga aksidenti e diku tek 5000 ne vitet ne vijim nga kanceri i ardhur prej ekspozimit ndaj rrezeve » dhe si kundër-shembull ai i Amerikës ku « vdesin rreth 30.000 (njerëz – besoj çdo vit) nga aksidentet e makinave por nuk heqin dore prej tyre ». Ashtu është, z Nurellari po as Çernobili as edhe Hiroshima nuk kanë asnjë pikë të përbashkët me aksidentet e qarkullimit në Amerikë – aq më tepër kur kanë ndodhur i pari në Ukrainë dhe i dyti në Japoni. Pasi janë po ata Amerikanë që « pranojnë » 30.000 viktimat e përvitshme të veturave dhe që nuk pranojnë 3.000 viktimat e menjëhershme të atentatit të kullave binjake të World Trade Center dhe sulmuan botën mbarë, në kërkim të disa qindra terroristësh, bile duke e paguar me jetën e të tjerëve Amerikanë. A s’është ky argument një problem risku ( i terrorizmit) ? pasi edhe terrorizmi është një « shpikje » e njerëzimit, apo jo ?
    Për ta mbyllur këtë pjesë të parë, le t’i kujtojmë z. Nurellari se gjithmonë ky Xixa nuk kërkon aspak të fshihet pas pseudonimeve – me qëllim që të kërkojë « edhe përgjigje nga Nurellari ». Pseudonimi është një « atribut » i Peshkut dhe jo i Xexos që paralelisht shkruan dhe « boton » shkrimet e tij – duke përfshirë edhe këtë të debatit - edhe në « mejdane » të tjera sikundër http://www.shqiperia.com/AlbaniaOpinion/ ku herë pas here çfaqet vetë Nurellari.
    Në të vërtetë pas thumbit (aq bukur të mbyllur në paranteza) fshihet shqetësimi i analistit, i njeriut « publik » i cili normalisht merret me të ngjashmit dhe jo me anonimët, me « të zanatit » dhe jo me amatorët. Le t’ja lemë pra lexuesit të gjykojë se kush është « amatori » në rastin e Energjisë bërthamore.

    I erdhi rradha pra realitetit politiko-ekonomik që ofron vendi ynë i shumëdashur, à priori, « çiflig » i privilegjuar i analistit Nurellari, dhe të mundohemi të gjejmë në të vendin që meriton një ndërmarrje e tillë madhore si centrali bërthamor.
    Si liberal i bindur, ai « beson ne nevojen per te inkurajuar sipermarrjen private dhe ne aftesite e shkences per ti bere balle nevojave dhe kerkesave tona » ndërkohë që si ekonomist kandid, ai mendon se mjafton të duash për të « mos kaluar me zorr te gjitha etapat e zhvillimit per te vajtur tek energjia berthamore sikurse kaluam nga mungesa e telefonave fiks tek celularet. ». Bile aq më mirë « nese dikush do qe te hape nje piceri (bërthamore – natyrisht shtesa është e imja) le ta hape me riskun e tyre te deshtimit, nese preferojne te investojne ne energji bertharmore perkundrejt asaj hidrike jane te mirepritur, nese investojne tek te dyja akoma me mire ».
    I vetmi problem në këtë skemë është se na duhet të gjejmë një investitor (bile po të jenë disa – akoma më mirë). Por edhe në ketë pikë z. Nurellari nuk dekurajohet dhe ka përse, pasi « nese sipermarresit e huaj shohin nje avantazh te krahasuar te Shqiperise dhe jane te prirur te investojne ne energjitiken shqiptare eshte super fare, pasi keshtu rregullojme edhe deficitin tregtar duke u bere eksportues te dickaje me rendesi strategjike nderkombetare ». Sa për përparësitë e një transaksioni të tillë në fushën e energjisë, nuk ka përse të merakosemi pasi « çeshtja e investimit zgjidhet me koncesion, jo detyrimisht me investim publik. Madje kjo gje jo vetem qe nuk rendon xhepat e shtetasve shqiptare por perkundrazi investimet e huaja do te ndikojne ne permiresimin e gjendjes ekonomike te shqiptareve qofte ne formen e tatimeve e qofte ne formen e punesimit ».
    E imagjinoj vehten student në një leksion të Pr Nurellari lidhur me ekonominë liberale të tregut. A e imagjinojnë vehten si të tillë edhe ata qindra mijra Shqiptarë që vazhdojnë të jetojnë me qiri dhe të mbushin kovat me ujë natën për të larë nevojtoret ditën ?
    Ç’hyjnë Shqiptarët në këtë mes ? – më duket sikur dëgjoj zërin e z. Nurellari.
    Hyjnë që çke me të pasi po flasim pikërisht për ta, për krizën e rëndë që i ka kaplluar që prej një dhjetëvjeçari dhe që mendohet se mund të zgjidhet me anë të atij centrali të bekuar ! Në se është fjala thjesht për optimizëm, ç’emër tjetër t’i vemë përveç ëndërr ? Veçse ëndrra të tilla kur mbushin faqet e gazetave të përditshme ose quhen farsë – me fatin e mjeruar të bashkëatdhetarëve, ose quhen tallje – me ata që mund t’ju besojnë.
    Ku janë këta sipërmarrës të huaj z. Nurellari, të gatshëm të investojnë miliarda euro në tregun aq premtues shqiptar ? Megjithë ato përpjekjet « një lekëshe » të pushtetit ende nuk i kemi parë ende të rrihen me njeri tjetrin përpara zyrës së Kryeministrit. Me ç’rast ata ndrruan mendje dhe mentalitet, ndërkohë që për vite të tëra investimet e drejpërdrejta kanë mbetur në disa dhjetra ose pak qindra miliona euro ? Në se e ke fjalën për investitorë të kalibrit Camozzi Holding spa, gabohesh rëndë pasi gjithë bota e di se sa peshon një ndërmarrje e tillë në botën e atomit. Cilë elementë të natyrës strukturore, politike, legale, ekonomike ose shoqërore ndërkohë ndryshuan në realitetin shqiptar që i bindën për të vërshuar me kapitale ? përfundimisht, cilat janë garancitë e natyrës financiare, institucionale ose politike që garantojnë investimet e tyre për një periudhë afatgjatë ? Borxhi i jashtëm i Shtetit shqiptar ? Diferenciali i përbindshëm import-eksport apo amosfera e shëndetshme e biznesit shqiptar – e çliruar nga nepotizmi partiak, nga korrupsioni dhe nga krimi i organizuar ? Apo së fundi, perspektiva e prekshme dhe imediate e përfshirjes së vendit në strukturat ekonomike të Evropës së bashkuar ?
    Përpara këtij optimizmi naiv, për të mos e quajtur të rrezikshëm – dhe të pandërgjegjshëm, pranoj më mirë epitetin aq të dashur të Nurellarit - nihilist – bile edhe të ngjyer jeshil !
    Përfundimisht, kam përshtypjen se shkrimi i anonimit Xixa e ka destabilizuar specialistin Nurellari. Përndryshe, përse mundohet të më dëbojë nga porta e tij duke më treguar dora dorës herë portën e z. Berisha herë portën e z. Rama? Të mos shqetësohet aspak, pasi askush nuk e merr për zëdhënes të qeverisë dhe aq më pak për miklues të opozitës. Ai është parë si një dikush që merr guximin dhe shpreh publikisht mendimet dhe opinionet e tij. Në këtë rast, nuk mjafton vetëm të besosh.
    Besimi është është ilaç i shpirtit, i shpirtrave të trazuar dhe të pazëshëm, por kur ky besim shprehet me zë quhet tashmë lutje dhe kur tretet në një tekst të shkruar ai merr emrin kërkesë. Bile kërkesa, sipas rastit, quhet edhe qarje, ankesë, protestë bile edhe peticion. Në ç’kategori duhen klasifikuar besimet tuaja të indinjuara z. Nurellari kur ato vijnë pas pilafit në një debat si ai i Peshkut dhe nuk gjejnë shprehjen në shkrimet gjithmonë tuaja ?
    Duke ju uruar lexim të mbarë – dhe natyrisht, një vit të lumtur 2008 – ju lutem të pranoni shprehjen e konsideratës time më të lartë.

    Gjergj – Georges XEXO (alias Xixa)
    www.albanie-albanais.com

  13. swed thotë:

    11 January 2008 @ 11:39 am

    Xixa dhe Ardi, sa gjate shkruani more njerez :)
    Pershendetje sidoqofte :)

  14. xixa thotë:

    11 January 2008 @ 1:41 pm

    Tungjat, swed.
    Shkojta gjatê pasi s’kisha kohê tê shkruaja shkurt.
    Të me falêsh pêr deformimin e pseudos nga swed në Sweed.

  15. Pjer Thomas thotë:

    11 January 2008 @ 9:41 pm

    Mbreme kryeministri i Britanise konfirmoi mbeshtetjen e qeverise se tij ndaj energjise berthabore, pra investimeve ne centralet nukleare.

  16. shkëlzen thotë:

    11 January 2008 @ 10:09 pm

    Shume interesant debati, persa i perket argumenteve dhe kunderargumenteve qe sillen, por pak a shume po behet “ish” pa pas pula.

  17. Grupi thotë:

    11 January 2008 @ 11:55 pm

    Swed me te vertet qe dhe nje interviste te shkelqyeshem…nje nga te rrallat qe kam lexuar per kte ceshtje ku nuk teprohet me parrulla e batuta politike por perqendrohet tek problemi.

    Sa per ta ditur une…ne artikull thuhet se je “specialist” ne kte fushe. Pa u futur ne shume detaja, me jep nje shpjegim per kte qe te marr vesh se me ke kemi te bejme (mbase mund ta kesh shpjeguar me pare…po une vet nuk e di)

  18. Adri Nurellari thotë:

    12 January 2008 @ 2:00 am

    Pershendetje Xexo,
    Me behet qejfi qe e vijove diskutimin dhe komenti yt meriton nje pergjigje nga une. Eshte e vertete qe nuk kam kompetence ne fizike berthamore per te kuptuar e shpjeguar sic duhet reaksionin zinxhir por kam nje lloj interesi, pervoje madje edhe ekspertize te certifikuar per politikat publike dhe dikur kam rastisur te ndjek ne LSE nje cikel leksionesh mbi politikat energjitike.
    Une mendoj se per sa kohe diskutohet nga qeveria dhe ka te beje me kryeministrin, kjo nisme ka te beje me shume me politiken sesa me aspektin teknik ne veteve. Keshtu per shembull nje politikan i keshilluar nga nje ekspert i politikave ekonomike mund te marre nje vendim per nje ndryshim te politikave fiskale, si per shembull taksa e sheshte ku une personalisht kam qene i perfshire, pavarsisht se tatimet do i paguajne si pularite apo baxhot e djathit ashtu edhe farmacite e serviset e automjeteve. Qe te ndermarresh kete veprim nuk do te thote detyrimisht qe te jesh ekspert i gripit te pules apo mjeshter i sistemit te frenave.

    Xexo mund te kete njohuri inxhinierike por kjo nuk i jep te drejte te mashtroje me faktet duke thene se -(Svicrën që ende s’ka vendosur për një ndërmarrje të tillë (pasi i duhet të bëjë një referendum popullor) )-

    Ne fakt jo vetem qe ka tashme centrale berthamore ne Zvicer prej dekadash por edhe moratoriumi per ndalimin e perdorimit te metejshem te energjise berthamore qe u aprovua me referendum ne vitin 1990 u rrezua ne referendumin e vitit 2003 i cili i tha jo propozimeve anti berthamore. Tashme kompani te ndryshme jane duke bere projekte per te ndertuar centrale te reja berthamore ne Beznau dhe Muhleberg site. Xexo mund te njoh mire sesi kryhet pasurimi i uraniumit por nuk do te thote se ka monopolin e qasjes tek informacioni sepse fal internetit edhe te tjeret mund te gjejne mjaftueshem informacion te volitshem jo shume specifik per te mbrojtur nje argument politik e jo detyrimisht teknik.

    Per te verifikuar lexo:
    http://www.swissinfo.ch/eng/front/detail/Government_sticks_with_nuclear_power.html?siteSect=105&sid=7551144&cKey=1172091633000
    http://www.uic.com.au/nip86.htm
    http://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_power_in_Switzerland
    http://www.world-nuclear-news.org/nuclearPolicies/220207Swiss_government_nuclear_to_stay.shtml
    http://www.world-nuclear.org/info/inf86.html
    Etj……

    Lidhur me nofken Xica, nga AlisaT mesiper mora vesh emrin e vertete, dhe pasi kerkova online ne google zbulova edhe faqen e internetit (http://www.shqiperia.com/AlbaniaOpinion/ ku herë pas here çfaqet vetë Nurellari.) dhe mos genje duke thene here pas here shfaqet Nurellari sepse per here te pare e kam pare kete faqe dje, me pelqeu dhe e kam bere postimin po dje te artikullit tim te pare ne kete faqe. http://www.shqiperia.com/dir/AlbaniaOpinion/kat/62/Adri_Nurellari.html

    Nuk ka te beje fare aspekti i anonimit apo prepotenca ne kam te bej me njerez te thjeshte, perkundrazi, kush me nje nga afer e ka pasur te beje me mua e di sesa i komunikueshem jam dhe sa kurioz jam per tu njohur me njerez te rinj pa paragjykim per prejardhjen apo perkatesine. Nuk ka te bej as me popullaritetin sepse gazeta Panorama ku shkruaj lexohet me shume sesa ky blog, por mua me pelqen blogu se te jep mundesine e komunikimit interaktiv duke marre sugjerime komente apo rekomandime e une jam ithtar i debateve.
    Por ka te beje me faktin qe kur ky artikull eshte postuar me heret tek ky blog, komenti i pare qe eshte marre ka qene i njefare Moza Moza :
    1. Moza thotë:
    14 Nëntor 2007 @ 11:26 am
    Epo cbehet keshtu.
    Adri analist per Kosoven, per politiken, per arsimin, per liberalizmin e djathte, profesor ne UET. Sa generic !
    Ky biberoni para 2005 sorrollatej rrugeve per te pagu faturat e OJQ-ve ku hante nje cape buke si dhjetra qyla te tjere neper tirane.
    Tashti po na jep mend edhe per trendet energjitike.
    U pa puna po dal dhe une te flas per nanoteknologjite, per gazsjellesat, per viagren, per gjenetiken. Per te gjitha mo, pse mos flas xhanem.
    Ceshtja eshte a do ma sjellin tek Peshku shkrimin apo jo ???????
    Adri duket se e ka gjet rrugen disi.
    Ku di une, solidaritet i brezit te biberonit apo trafik interesash analistititike ..
    lashe nam lashe me humbi dhe mua filli i mendimit duke fol per Adrin
    Moza po te germonte me thelle ne te kaluaren time do zbulonte se dikur edhe me kane dhene pershesh me luge e jam veshur me pelena po c’lidhje ka kjo e kaluara ime me argumentin? Me nje te folur te tille thjesht nuk mund te funksionoje debati. Jo vetem se eshte nje perqasje qe nuk shkon pershtat me logjiken si argument pasi quhet argumentum ad hominem (personi merret me percjellesin e argumentit dhe jo me argumentin ne vetevete) por edhe sepse eshte i pacipe dhe fyes. Kuptohet qe po te me ishin thene balle per balle keto gjera edhe une do reagoja sic e do rrethana por nepermjet internetit, ne distance e anonimat nuk ia vlen te merresh fare.
    Ne kete linje do te thoja gjithashtu qe me beri pershtypje shprehja per gabimet drejteshkrimore (jo rrisqet z. Nurellari pasi kemi fjalën e bukur shqipe rrezik – rreziqe), une besoj se do ishte me mire qe Xexo te merrej me permbajtjen e jo me formen. Po te perdorja te njejten perqasje une do i thosha Xexos anasjelltas se ne shqip i thone Zvicer e jo Svicer, shfaqet e jo çfaqet.

    Nejse, une mendoj se nga Xexo abuzohet kur hamendesohet se liberalet jane automatikisht anti ambjentaliste sepse problemet me ambjentin jane shumedimensionale por ambjentalistet presin qe o ti gelltisesh te gjitha gjerat en blocke ose je anti ambjentit. Brenda ambjentalizmit ka shume debate duke variuar nga ngrohja globale, mbetjet urbane apo ato te rrezikshme, dezertifikimi, biodiversiteti etj. Ka gjera te levizjeve ambjentaliste per te cilat nuk pajtohem si per shembull nostalgjia per sjelljen a jeten primitive duke kerkuar qe per hir te ambjentit te vihet ne pikepyetje zhvillimi. Madje shpesh ambjentalizmi eshte bere strehe e komunisteve te cilet perdorin kete maske te gjelber per te sulmuar sipermarrjen private. Por ka gjera per te cilen shqetesohemi si per shembull shterimi i energjive dhe nevoja per burime energjitike alternative. Edhe ne llogjiken e thjeshte filozofia politike liberale i trajton me shqetesim ne teorite e veta ekonomike problemet e ambjentit kryesisht ne kuadrin e koncepteve te efektit te fqinjesise (neighborhood effect) dhe tragjedia e te mirave te perbashketa (tragedy of the commons).

    Po keshtu ka nje perdorim spekullativ te nje analogjie te papershtatshme nga Xexo kur thote se : -“ Pasi janë po ata Amerikanë që « pranojnë » 30.000 viktimat e përvitshme të veturave dhe që nuk pranojnë 3.000 viktimat e menjëhershme të atentatit të kullave binjake të World Trade Center dhe sulmuan botën mbarë, në kërkim të disa qindra terroristësh, bile duke e paguar me jetën e të tjerëve Amerikanë. A s’është ky argument një problem risku ( i terrorizmit) ? pasi edhe terrorizmi është një « shpikje » e njerëzimit, apo jo ?—Pasi ne diskutimin tim behej fjale per shpikjen e nje instrumenti e jo nje sjellje apo perdorimi i nje instrumenti. Analogji me e pershtatshme per Xexon do ishte debati per mbajtjen e armeve nga popullsia civile duke shtruar pyetjen a vrasin armet apo njerezit qe mbajne armet. Une shtroja nje ceshtje qe eshte trajtuar qe ne fillimin e industrializimit ne bote, nga nje levizje e quajtur levizje ludite ne Britani. Asokohe tezgjahistet artizanal iu vune shkaterrimit te makinerive sepse shikonin tek to nje kercenim. Sot ne perdorim shume teknologji te tjera te rrezikshme si per shembull bioteknologjine, po te aksidentohen laboratoret e dalin disa elemente biologjike si per shembull viruse apo bakterie eksperimentale, mund te dalin epidemi me shkaterrim shume me te madh sa Cernobili te na duket lule. Por kerkimi ne bioteknologji prapeseprape vazhdojne pasi kjo shkence eshte nje nder me aktivet dhe te dobishmet per qyteterimin duke rritur cilesine e shendetesise ne tere boten. E keshtu mund te vazhdoj me radhe pafund me analogji te tjera te ngjashme me ate te makinave ne SHBA duke permendur te tjera teknologji qe kane kosto te madhe kur ndodhin aksidente.

    Xexo thote (“Ku janë këta sipërmarrës të huaj z. Nurellari, të gatshëm të investojnë miliarda euro në tregun aq premtues shqiptar ?’) tani une po marr te mireqene se Berisha nuk genjen qe kane ardhur kompani te interesuara dhe Westinghouse e cila e ka shprehur publikisht interesin nuk me duket kompani joserioze. Plus qe per vendin tone ka njefare interesi ne fushen energjitike nga investitore te huaj , kete e dime te gjithe pasi te gjithe kemi degjuar per petroliferen, parkun energjitik, AMBO etj.

    “Ai është parë si një dikush që merr guximin dhe shpreh publikisht mendimet dhe opinionet e tij. Në këtë rast, nuk mjafton vetëm të besosh…..Në ç’kategori duhen klasifikuar besimet tuaja të indinjuara z. Nurellari kur ato vijnë pas pilafit në një debat si ai i Peshkut dhe nuk gjejnë shprehjen në shkrimet gjithmonë tuaja ?”
    Ketu ka nje inkoherence logjike, nje mosperputhje te njeres fraze me tjetren sepse tani o jam i ndershem e i them gjerat troc o nuk kam kurajo publike e nuk i them gjerat hapur. Une mund te akuzohem se mbase nuk them gjera te mencura ose te qelluara ose te pershtatshme per realitetin, por nuk besoj se mund te akuzohem se nuk i mbroj haptazi idete e mia ne publik dhe se jam gjithmone politikisht korrekt. Madje edhe pse kam qene ne skuadren qendrore te fushates elektorale te PD-se e ne nje fare menyre pergjegjes per kete qeverisje, kam qene zyrtari i pari qe kam dhene doreheqjen nga kabineti i kryeministrit pikerisht sepse isha i zhgenjyer politikisht e papajtuar me perqasjen ideologjike te kesaj qeverie, dhe kritikat nuk i kam kursyer publikisht. Hidhi artikujve te vitit te shkruar tek blogu im www.adrinurellari.com per te pare qe nuk kam hezituar te mbroj idete e mia ne te kaluaren dhe te merremi vesh une nuk e quaj veten analist apo opinionist, nuk jam arbiter i paanshem por mbaj qendrime te qarta liberale dhe patriotike.

    “”Përfundimisht, kam përshtypjen se shkrimi i anonimit Xixa e ka destabilizuar specialistin Nurellari.””

    Te siguroj qe nuk me ka destabilizuar por perkundrazi me ka zbavitur e kenaqur. I vetmi defekt eshte qe me harxhoi kohe sepse sot e kam perdorur kompjuterin e qeverise se Kosoves, ku punoj, per defrim personal e gricje intelektuale. Bile kurioziteti me shtyu qe te kerkoja online per Xexon e te lexoja dicka prej tij tek shqiperia.com dhe me shume gjera te thena prej tij pajtohem, ne kete rast jo.
    Edhe une te uroj gjithe te mirat dhe nje vit te mbare e mirupjekshim ne te tjera debate,
    Tung nga Prishtina
    Adri

  19. swed thotë:

    12 January 2008 @ 3:28 am

    Nuk me ngelet qejfi xixe, pa merak. Me behet qejfi qe je ne kete diskutim, pikerisht ketu te peshku se kisha para ca link-e qe sillnin ndonjehere ketu qe benin lidhjen xixa-energjia dhe po beja cudi qe s’ishe angazhuar ne temat per energjine edhe ketu.
    Grupi, faleminderit per llafet e mira, po me ke gjetur ne moment te keq, pikerisht tani ka ardhur prape koha e anonimitetit per mua :)

  20. Cheney thotë:

    12 January 2008 @ 6:17 am

    z. Nurellari,

    Keni shume mangesira jo vetem mbi hollesite ‘tekniko-historike’ te argumenteve qe sillni por gjithashtu per arsyen perse i sillni keto hollesira.
    Mendoj se trajtimi ‘hamendesoro-filozofik’ i problem eshte i pafrytshem. Problemi trajtohet ne kete menyre vetem ne klasat e etikes, te vitit te pare, ne shkollat amerikane te inxhinjerise.

    I referohesh Cernobilit si me poshte: ”Së dyti ka të bëj me sigurinë teknike të këtyre centraleve dhe këtu lidhet me panikun e shkaktuar nga aksidenti i Çërnobilit në vitin 1986. Dëmi i shkaktuar nga një aksident i tillë është me të vërtetë i jashtëzakonshëm por me avancimet e teknologjisë sot dhe me ndjeshmërinë, përkujdesjen apo monitorimin e autoriteteve kombëtare dhe ndërkombëtare ndaj sigurisë teknike sot, një përsëritje është pothuaj e pamundur. Aksidenti vinte jo thjesht si rezultat i pamundësive teknike për të garantuar sigurinë por edhe me dekadencën tipike që po pësonte Bashkimi Sovjetik si dhe me një neglizhencë të theksuar të sovjetikëve ndaj ambjentit.”

    A e justifikon neglizhenca Ruse, aksidentit e TMI( nuk e di nese je i informuar per kete) ne shtetin e Pensilvanise? Vetem zoti i shpetoi Amerikanet nga prerja seri e Cernobil2, aka TMI (vetem pas 10 vjetesh marje shembujsh ne natyren perreth, produkte ushqimore etj, u vendos se popullsia e zones nuk ish rrezikuar nga ato pak gazra qe u leshuan ne ambjentin e jashtem si pasoje e aksidentit).
    A e justifikon neglizhenca Ruse, aksidentet e nivelit 2 qe kane cuar ne mbylljen e perkohshme te sa e sa centraleve Amerikane dhe ne shume raste jane kosnideruar ‘near misses’ aka ‘ perpak e hongret’ nga NRC?

    Vetem gjate kohes qe une kam punuar tek Exelon Corp ka pasur 1 near miss(perpak e hongrem) dhe 7 fikje reaktori per arsye te nivelit 2.
    Gjithashtu, aplikimi i teknologjive te reja shpesh here shoqerohet me nje kompleksitet te sistemve te kontrollit dhe per rrjedhoje nje kompleksitet te probleme te mundeshme.
    Keto te mesipermet ti permenda qe here tjeter, kur shkruan rreth nje problemi, te pakten te tregosh se je perpjekur te informohesh dhe se ja ke idene fushes mbi te cilen shkruan.
    Une personalisht jam pro centraleve nukleare, por ne Shqiperi eshte e pamundur te ndertosh nje central nuklear qe ti sherbeje Shqiperise dhe jo botes, qe ti sherbeje Shqiperise brenda nje afati kohor sa me te shkurter, qe ti sherbeje Shqiperise ne nje menyre qe i varfri edhe me energji mos te ndihet si pa energji. Shkurt muhabetit, me laps e me leter, ne nuk mund te ngreme nje central me risorset tona, dhe nuk mund te lejojme nje kompani te huaj te ndertoj brenda territorit tone kur akoma nuk jemi te zotet te perballojme blerjen e kesaj lloj energjie sipas rregullave te tregut.

  21. Adri thotë:

    12 January 2008 @ 10:40 am

    Chenney,
    Po me thua qe ke shume mangesi por nderkohe flet vetem per nje gje, se sa i larte eshte probabiliteti i aksidenteve. Une ketu nuk di te pergjigjem teknikisht se nuk i njoh detajet, kam degjuar per aksidente te tjera vecse kur kam vizituar nje central ne Britani dhe nje ne Zvicer mu duken bindese masat monitoruese. Ketu nuk ka mangesi sepse une nuk them qe ska mundesi aksidenti, por po them qe mundesi aksidenti me pasoja te renda kemi per shume teknologji qe perdorim por une sugjeroj qe te mos stepemi prej ketij rreziku dhe jam gati ta pranoj kete rrezik per hir te fryteve qe vjelim.

    “Mendoj se trajtimi ‘hamendesoro-filozofik’ i problem eshte i pafrytshem. Problemi trajtohet ne kete menyre vetem ne klasat e etikes, te vitit te pare, ne shkollat amerikane te inxhinjerise.”

    Nuk kemi cte bejme ky debat ketu eshte nisur si ceshtje etike e jo teknike, sepse ky eshte interesi i publikut dhe keshtu ka hyre ne rendin e dites kjo ceshtje. Ky eshte nje forum per publikun e gjere e jo per nje komunitet te kufizuar teknik inxhinieresh keshtu qe nuk mund te presesh diskutime shkencore te niveleve te avancuara te shkollave te inxhinierise amerikane.

    “por ne Shqiperi eshte e pamundur te ndertosh nje central nuklear qe ti sherbeje Shqiperise dhe jo botes”
    Do ishte me mire te na thuaje disa detaje pse eshte e pamundur dhe mos ta lesh vetem ne nje gjykim kategorik personal. Pse jemi vend i vogel? Sllovenia ka central berthamor.

    “qe ti sherbeje Shqiperise brenda nje afati kohor sa me te shkurter, qe ti sherbeje Shqiperise ne nje menyre qe i varfri edhe me energji mos te ndihet si pa energji.”

    Asnje gjate ketij diskutimi nuk po shpresonte qe te ishte zgjidhje imediate per vendin tone energjia berthamore keshtu qe ky qendrim ishte pa lidhje. Madje pikerisht se behet fjale per nje zhvillim afatmesem une mendoj se nuk duhet marre ne konsiderate ndryshorja ekonomike. Vetem gjate viteve 1997-2005 te ardhurat per fryme te shqiptareve jane trefishuar dhe nuk kemi pse te tregohemi optimist per zhvillimin e metejshem te vendit ne te ardhmen.

    Shkurt muhabetit, me laps e me leter, ne nuk mund te ngreme nje central me risorset tona, dhe nuk mund te lejojme nje kompani te huaj te ndertoj brenda territorit tone kur akoma nuk jemi te zotet te perballojme blerjen e kesaj lloj energjie sipas rregullave te tregut.

    Ketu a mos je duke sugjeruar shtetezimin e energjise, sepse vendi yne nuk ka mundesi per te blere teknologjine e shpim kerkimit te naftes ne det e gjithesesi qe pa rene mire komunizmi jane dhene koncensione kerkimi te naftes ne Adriatik.

  22. Adri thotë:

    12 January 2008 @ 10:52 am

    Lapsus
    dhe nuk kemi pse te tregohemi optimist per zhvillimin e metejshem te vendit ne te ardhmen.

    duhej te ishte
    nuk kemi pse mos te tregohemi…

  23. swed thotë:

    12 January 2008 @ 11:02 am

    Adri, sadoqe ato qe thua pergjithesisht qendrojne, diskutimi jot sipas meje calon tek

    Kundërshtimi ndërkombëtar ndaj përdorimit të energjisë bërthamore ka më shumë të bëj me një shqetësim strategjik ndaj sigurisë sesa ndaj ambjentit në vetëvete

    Sepse nuk eshte tamam keshtu.

  24. Artian thotë:

    12 January 2008 @ 1:01 pm

    viteve 1997-2005 te ardhurat per fryme te shqiptareve jane trefishuar

    I ke llogaritur gjyshen gjyshin tim,qe me ankohen se nuk i del pensioni,jam i detyruar une,emigranti, ti dergoje ndonje leke qe te jetojne, dhe ju i llogarisni se te ardhurat e ketyre jane ritur tre fish.
    Nga i gjeni keto shifra?

  25. Pjer Thomas thotë:

    12 January 2008 @ 10:04 pm

    Cheney, nuk dua te mbroj Adri, por rreth 250 milion a 400 milion euro qe flitet se do shpenzohet per blerje energjie, a nuk mund te sherbeje per fillimin e kesaj inisiative. Pra parate e 3-4 vjeteve qe do sherbenin per importim, le te sherbenin per ngritjen e ketij centrali, centrale qe thone se 30-40 vjet punojne pa merak , e qe e shlyejne veten me energjine e 5-10 vjeteve.

  26. xixa thotë:

    13 January 2008 @ 5:29 am

    Pjer Thomas,
    Diçka ka gabim në atë llogarinë tënde të mësipërme: po qe se do tê shvendosim ato 250 mln - 400 mln €/vit qê harxhojmë sot pêr blerje energjie nê “fillimin e iniciativês” së centralit, me çfarê do tê ndriçohemi nê vitet qê do vijnë?
    Sidoqoftê, propozoj ta mbyllim kêtê debat pasi diku gjetkê sapo mêsova se në Shqipëri paskëshin zbuluar rezerva gjigande (me mijra miliarda fuçi) nafte dhe gazi. C’e do atomin kur ke naftên lumë dhe gazin det? Mjafton tê kqyrêsh sheikêt e Gjirit..
    Veçse, një gjë ende më ka mbetur pak e errêt: ato fuçi ishin plot apo bosh?

  27. Cheney thotë:

    13 January 2008 @ 9:58 am

    z.Nurellari,
    Thua:”Po me thua qe ke shume mangesi por nderkohe flet vetem per nje gje, se sa i larte eshte probabiliteti i aksidenteve.”
    Te them: Ti dhash shembujt mesiper per te te treguar se rreziku eshte real dhe frika e publikut, qe rrjedh nga frika e njerzve te mireinformuar mbi probabilitetin e zhvillimit te nje aksidenti(shkencetare, inxhinjere etj), nuk i perket vetem te shkuaresh (aka Cernobilit). Prandaj heres tjeter qe do shkruash nje artikull mbi kete teme(ose te tjera) mos i lejo vetes te japesh konkluzione kaq te forta pa mbledhur te gjitha faktet.
    Thua:”Nuk kemi cte bejme ky debat ketu eshte nisur si ceshtje etike e jo teknike, sepse ky eshte interesi i publikut dhe keshtu ka hyre ne rendin e dites kjo ceshtje. Ky eshte nje forum per publikun e gjere e jo per nje komunitet te kufizuar teknik inxhinieresh keshtu qe nuk mund te presesh diskutime shkencore te niveleve te avancuara te shkollave te inxhinierise amerikane. ”
    Te them: Dmth thjesht fol te flasim, grime sallate sa here del nje produkt i ri nga goja e injorantit(aka Mixha’drisit). Ne kete linje shkruaj edhe nje artikull mbi turizmin, e sidomos turizmin spacial. Mund te fillojme ta ndertojme tani qe ta vjelim pas 10-15-20 vjetesh.
    Thua:”Do ishte me mire te na thuaje disa detaje pse eshte e pamundur dhe mos ta lesh vetem ne nje gjykim kategorik personal. Pse jemi vend i vogel? Sllovenia ka central berthamor. ”
    Te them: Si merr guximin te na krahasosh me Sllovenine( rroga minimale eshte 582 euro/muaj!!!)
    Thua:”Vetem gjate viteve 1997-2005 te ardhurat per fryme te shqiptareve jane trefishuar dhe nuk kemi pse te tregohemi optimist per zhvillimin e metejshem te vendit ne te ardhmen.”
    Te them:Po or mik ke te drejte, kane vajt pensionet nga 50000 gjethe te vjetra ne mbi 10000 gjethe te vjetra.
    A ke googlos ndonjehere sesa e ka rrogen mesatare Shqiptari? Per vjet eshte raportuar 247 dollare/muaj ose 170 euro ne muaj..

    Nje central nuklear eshte nje investim serioz, qe detyrimisht kerkon nje fitim te sigurt. Nese ne nuk kemi mundesite financiare ta ndertojme vet nje central te tille(per sa kushton per MW i kemi detajuar ketu te peshku ne tema te tjera) atehere ti thua tja leme te huajve. Bukuri, per te garantuar fitimin mbi investim duhet qe tregu i brendshem ta egzauroje kete mall minimalisht me cmimin qe investitori do ta shiste jashte Shqiperise. Ne itali cmimi mesatar eshte 21cent euro/kwh, kurse ne shqiperi u propozua te behet mesatarisht, sipas kriterit 400kwh, 10lek/kwh ose 7-8 cent euro/kwh. Si thua zoteri, cili do te jete destinaconi i ketij malli qe ne skemi takat ta blejme?

    Se fundmi, une jam pro energjise nukleare, partizan i flakte i saj, por jam kundra artikujsh te tille vitaminoz, qe serviren si suplemente ushqimore sa here Sala, ne pamundesi se dhenies se bukes, kerkon ti jape kotesira ketij populli.

  28. Pjer Thomas thotë:

    13 January 2008 @ 9:47 pm

    Adri, Cheney, Swed, dini gje se sa mund te kushtoje nje central i tille me dy reaktore. Jam kurioz ta di , te pakten perafersisht.

  29. toko thotë:

    14 January 2008 @ 12:12 am

    Eshte bere problemi madh ketu ne amerike se u kapen te filmuar rojet e nates te nje centrali berthamor duke fjetur. Kjo tregon se sa rendesi ka sigurimi i nje centrali berthamor ne amerike.
    A ka kushte shqiperia te siguroj nje siguri te tille.
    Amerika shqetesohet per rojet e nates, pasi me sa kuptoj probelmet e tjera i ka te zgjidhura. Po ne i kemi zgjidhur keto porbleme duke filluar nga sabotimi i bere ndaj nje centrali te tille nga ‘ambjentalistet (ata qe bllokuan rrugen ne Vlore) per te treguar se forca politike qe preu shiritin e inagurimit e kishte gabim, e vazhduar me edukaten e mosimpenjinim dhe mospergjegjesise qe kemi edukuar tek punonjesit tane, vazhduar me korupsionin dhe mbyllur me kriminilatietin e larte qe egzistn ne vendin tone.
    Zoti Nurellari i keni menduar keto kur perkrahni idene e nje central berthamor ne shqiperi? Se si ide e zhveshur nga keto probleme jam dakort, plotesisht dakort me ju.
    Per humor dhe per te qare
    ne ngjarjet e 97 disa fshatare u futen ne nje tynel municionesh per te vjedhur metalin e predhave per ta shitur ne treg. Dikush ndezi nje cigare dhe tere mali u hodh ne ere. Mendoni te ishte central berthamor ( ap hidorcental berthamor sic thote ndonjeri ketu :) )
    Dikush tjeter po nga ato vite mer nje kunder tank dhe fundin e vendosi ne shpatul si pushke dhe e shkrehu. Nga presioni i gazrave qe del nga fundi i kundertankut i iku gjysma e shpatulles dhe koka e mikut te tij qe rinte prapa per te pare gallaten qe bente miku i tij me kundra tank. Mendoni sikur ai kundratanku te ishte element radioaktiv.
    Eh sa mire do te ishte te kishim nje hidorcental berthamor :)

  30. t_red thotë:

    14 January 2008 @ 11:24 am

    Adri eshte ne rruge te mbare. Diskutimin e ka marre me shume energji dhe pavaresisht shfajesimeve, i ka shkuar idese se tij deri ne fund,ka bere disa kerkime ne internet per debatuesin, eshte perballur me idete e qarta te nje specialisti, eshte detyruar te ulet e te shkruaje gjate (jo se ka shenje = midis gjatesise dhe thelbit), dhe ne fund te ketij debati, eshte me i qarte per problemim qe ngre sesa ishte ne momentin qe shkroi per te.
    Eshte e vertete qe Xixa, Adri dhe Swed e trajtojne problemin ne tre kendveshtrime te ndryshme (perderisa kompetencat e tyre trajtuese jane te tilla), por akoma me e vertete eshte se perfituesit nga kjo teme jane edhe ata qe u treguan fare sketpike ndaj energjise dhe perse-ve te saj e te debatuesve per te.
    P.s. Adri, me gjithe respektin e madh, Panorama mund te lexohet nga me shume popull, por shkrimet e tua tek Peshku lexohen nga më shume mendje. Me më shume tolerance, edhe komenti i Mozes mund te shihet si me konstruktivi qe mund te degjosh nga te gjitha bisedat post-Panorame.

  31. Cheney thotë:

    14 January 2008 @ 1:12 pm

    Pjer,

    Tani nuk kam kohe te te tregoj mesataret e viteve te shkuara. Kete e kemi bere ne detaj ne nje teme tjeter mbi energjine.
    Di te te them se fatura sa po vete dhe po rritet. Dhe kjo jo vetem si pasoje e shtrenjtimit te materialeve ne pergjithsi por edhe si pasoje e mungeses se personelit te kualifikuar per te dizenjuar dhe ndertuar vepra te tilla me shumice(tregu).
    Eshte lemeri Pjer, p.sh: nje lloj kablli para 4 vjetesh kushtonte 11 dollar metri, para 2 vjetesh, 38 dhe tani rreth 82 dollar…

  32. swed thotë:

    14 January 2008 @ 1:59 pm

    E nejse …
    Pervec gjithe diskutimeve teknike e jo-teknike, ajo qe vleresoj me shume ne kete diskutim eshte aftesia e padiskutueshme e kryeministrit per te hequr vemendjen nga probleme akute (sic ishte rasti i krizes energjitike te vitit te fundit) duke hapur tema qe ai vete e di mire qe jane bllofe. Tip “Wag the Dog” po ku doktori eshte vete skenarist, vete regjisor, vete aktor kryesor, vete perfitues. Veti te tilla e bejne politikan njeriun, thoni c’te doni.
    Ofertat qe u permenden e sterpermenden neper gazeta e diskutime, dhe qe sherbyen si baze per hapjen masive te ketij diskutimi nderkohe qe vendi ishte i zhytur ne erresire, vinin nga dy drejtime: Westinghouse dhe familja Camuzzi qe ka aksione tek Ansaldo, qe in turn ka si komponent edhe Ansaldo Nuclear. Te dyja keto kompani shesin teknologji neukleare, dhe nuk behet fjale qe ato te vijne te ndertojne, por bejne oferta per te te shitur produktet/sherbimet e veta, qe kryeministri e di shume mire qe nuk i blen dot edhe per nja 50 vjet, dhe qe po ashtu e di shume mire qe nuk mund te gjeje para nga asnje burim per te blere te siperpermendurat. Po duke perdorur ato 5 ose 15 faqe oferta komerciale, ja doli shume mire te vinte ne pune mediat qe gjithmone kerkojne lajme bombe, bile i dha lajme “bombe nukleare” kete here, dhe fatkeqsisht syleshet e hengren. Tani edhe sikur te shkoje njeri ta ripyesi kryeministrin per kete ceshtje, jam i sigurte qe do marri ndonje pergjigje lakonike te tipit “po e shikojme midis opsioneve te tjera” se helbete, kriza duket e kaluar, te pakten per momentin.
    Pune te mbare te gjitheve ne qe harxhuam kohe me kete muhabet :(

  33. Ll thotë:

    14 January 2008 @ 2:01 pm

    Swed, kesaj mungeses se parave per teknologji energjie berthamore mund ti shtosh edhe ate mungesen e perfolur te parave per projekte me te thjeshta si TEC-i me gaz ne Fier….. :(

  34. swed thotë:

    14 January 2008 @ 2:11 pm

    Llukan, e kemi prek ate muhabetin e TEC-it me gaz ne Fier, coku i kam shkruar dy llafe dhe atje, po s’te degjoni ju te rinjte e sotem, merrni perpara me yrysh :D
    Po e bukura eshte te mungesa e ekspertizes te opozites qe ne vend ti thoshin popullit po ju hedh hi syve, merreshin me perralla siguria, mjedisi, etj. Son Selman of the mother, whom I cry at first (perktheje llaf per llaf) :D

  35. Ll thotë:

    14 January 2008 @ 2:38 pm

    Ehhh, yryshi :(

    Shiko kete, ishte 1 vit e gjysem me pare :( :( :(

  36. adri thotë:

    14 January 2008 @ 8:09 pm

    1. Pjer Thomas thotë:
    12 Janar 2008 @ 10:04 pm
    Cheney, nuk dua te mbroj Adri, por rreth 250 milion a 400 milion euro qe flitet se do shpenzohet per blerje energjie, a nuk mund te sherbeje per fillimin e kesaj inisiative. Pra parate e 3-4 vjeteve qe do sherbenin per importim, le te sherbenin per ngritjen e ketij centrali, centrale qe thone se 30-40 vjet punojne pa merak , e qe e shlyejne veten me energjine e 5-10 vjeteve.
    2. xixa thotë:
    13 Janar 2008 @ 5:29 am
    Pjer Thomas,
    Diçka ka gabim në atë llogarinë tënde të mësipërme: po qe se do tê shvendosim ato 250 mln - 400 mln €/vit qê harxhojmë sot pêr blerje energjie nê “fillimin e iniciativês” së centralit, me çfarê do tê ndriçohemi nê vitet qê do vijnë?

    Ne nje vit pa krize shpenzimet per blerje te elektricitetit nga jashte vertiten diku tek 50 milione euro ne vit. Dikur kur punoja per qeverine I kam pasur te sakta statistikat por sot gjeta ne nje shkrim qe kam shkruajtur dikur se nga ato te dhenat kam nxjerre se ne janar-shtator të vitit 2004 qeveria kishte importuar rreth 20 milionë euro energji, në vitin 2003 11milion euro ndërsa për të njëjtën periudhë në vitin 2002 ishin përafërsisht 20 milionë euro energji. Nderkohe qe ne keto dy vite, sipas opozites jane harxhuar rreth 450 milione euro per import energjie. Po sado qofshin, nuk ka te llogaritur kostoja e terthorte e shkaterruar tek biznesi.

    “Zoti Nurellari i keni menduar keto kur perkrahni idene e nje central berthamor ne shqiperi? Se si ide e zhveshur nga keto probleme jam dakort, plotesisht dakort me ju.”

    Toko, per sigurine keni te drejte qe vlen per t’u shqetesuar. Por te merremi vesh nje central berthamor do doje mbase nje dekade qe te behej plotesisht funksional dhe ne e shohim vete se sa ka evoluar siguria prej 1997 deri tani. Plus qe ajo ishte nje ngjarje ekstreme ndaj se ciles nuk mund te ngelemi perjetesisht peng e duhet te mendojme per nje te ardhme me te mire. Perpos kesaj une besoj se nuk i dime mire detajet e ngjarjeve te 97 dhe sesa qene spontane e sa te kontrolluara veprimet. Keshtu si qe e mundur qe nderkohe qe shteti ra nuk u preken fare armet e lendeve helmuese kimike dhe bakteriologjike te cilat ne i kishim ne depo deri ne vitin e kaluar. Si u be e mundur siguria e ketyre armeve te shkaterrimit ne mase qe kane nje kercenim nderkombetar perkundrejt grabitjes se armeve te tjera konvencionale. Pastaj nese jane kompani te huaja ato vete do te garantojne sigurine e objekteve te tyre me mercenare te nivelit te larte sikurse ia dalin qe te ruajne tubacionet e shtrenjta dhe strategjike neper Kaukaz apo Azi Qendrore, packa se atje rendi publik eshte pertoke, dhe e njejta gje mund te thuhet edhe per minierat e arit dhe diamandeve ne shtetet e keputura te Afrikes.

    “Adri, me gjithe respektin e madh, Panorama mund te lexohet nga me shume popull, por shkrimet e tua tek Peshku lexohen nga më shume mendje.”

    nderkohe qe une shkruaja:

    “Nuk ka te bej as me popullaritetin sepse gazeta Panorama ku shkruaj lexohet me shume sesa ky blog, por mua me pelqen blogu se te jep mundesine e komunikimit interaktiv duke marre sugjerime komente apo rekomandime e une jam ithtar i debateve.”

    T_Red. Jemi ne nje gjatesi vale duke thene te njejten gje pak a shume.

    Thua:”Po me thua qe ke shume mangesi por nderkohe flet vetem per nje gje, se sa i larte eshte probabiliteti i aksidenteve.” Te them: Ti dhash shembujt mesiper per te te treguar se rreziku eshte real dhe frika e publikut, qe rrjedh nga frika e njerzve te mireinformuar mbi probabilitetin e zhvillimit te nje aksidenti”

    Ok me kete gje bie dakord qe ke arsye per te nxjerre kete argument por ngelet nje mangesi e do ishte me mire te thoje ke nje mangesi te madhe e jo shume madhesi.

    “Te them: Si merr guximin te na krahasosh me Sllovenine( rroga minimale eshte 582 euro/muaj!!!)”

    Cheney, Sllovenine e mora si shembull per madhesine e territorit dhe popullsie se eshte vend me i vogel se yni, por ne fakt nuk ka shume lidhje pasuria sepse behet fjale per investime te drejtperdrejta te huaja dhe sepse besoj ne dhjete vite padyshim qe do kemi te njejtat te ardhura qe ka pasur Sllovenia kur ka ndertuar centralin. Mirepo edhe po u be fjale per pasuri atehere India dhe Pakistani qe jane vende me centrale berthamore qe te ardhurat per fryme i kane respektivisht $3,800 dhe $ 2600 kurse Shqiperia $5,700.

    . Bukuri, per te garantuar fitimin mbi investim duhet qe tregu i brendshem ta egzauroje kete mall minimalisht me cmimin qe investitori do ta shiste jashte Shqiperise. Ne itali cmimi mesatar eshte 21cent euro/kwh, kurse ne shqiperi u propozua te behet mesatarisht, sipas kriterit 400kwh, 10lek/kwh ose 7-8 cent euro/kwh. Si thua zoteri, cili do te jete destinaconi i ketij malli qe ne skemi takat ta blejme?

    Nuk pajtohem kur thua qe duhet qe tregu i brendshem ta ezauroje kete mall, prodhimi mund te shkoj fare mire per eksport e prape te jete i justifikueshem lenia e koncesionit dhe te jete joshese per kompanite qe duan te investojne. Aq me teper qe ne momente nevoje apo krize energjia tek ne eshte blere disa here me shume se 21cent kilovatori e madje problemi nuk ka qene thjesht kostoja per kilovator por pamundesia per te gjetur ne treg dhe per ta sjelle ate ne Shqiperi duke patur parasysh kapacitetet e kufizuara te transmetimit. Ka shume vende qe prodhojne kryesisht per eksport sikurse edhe ne vendet me te zhvilluara ka kompani qe vetem shesin jashte vendit. Keshtu per shembull per kuriozitet pot e them qe vjet zbulova ne Modena se 95% e uthulles balsamike tradicional shitet jashte vendit. Pastaj kjo eshte nje perqasje tjeter jashte temes sone te diskutimit, ato kompani i bejne vete projeksionet, dhe hesapet ne iu leverdis apo jo te investojne ne Shqiperi. Puna eshte kur ato duan a do ti leme ne apo jo.

  37. Idris thotë:

    14 January 2008 @ 8:25 pm

    Z.Ardi.
    1-Te LUTEM…Ne PROJEKTIN e ENERGJISE BERTHAMORE a perfshihet AI ish INSTITUTI BERTHAMOR.Dhe ne se PO…. per se mund te perdoret apo shfrytezohet ne kete PROJEKT?
    2-Me qe kini pas punuar “ne dhe per” QEVERINE a ka mundesi te thuash ne se jane gjetur projekte te tilla te MBARTURA prej koheve…A kane ato projekte ndonje perfundim perse nuk jane vene ne zbatim dhe kur shihen si te mundshme per tu zbatuar ?
    Me respekt.

  38. Cheney thotë:

    15 January 2008 @ 2:56 am

    Zoti Nurellari,

    Cte te them me?! Te filloj te te gris prap arguementat si mesiper jam i sigurte se ti do ta ngjyhesh prap penen ne leng domatesh e do ti shtosh ne shije sallates se mesiperme duke bere krahasime jo vetem me Indine(1.3 miliarde njerez me tregje e nentregje.. pse po vazhdoj..) por edhe me USA dhe EU pasi edhe atje ka njerez te varfer..

    Ta gezosh centralin kur te ndertohet.

    Admin: duket se me siper paskam ber nje gabim ne shtypje e siper:
    Kam thene :”Se fundmi, une jam pro energjise nukleare, partizan i flakte i saj, por jam kundra artikujsh te tille vitaminoz, qe serviren si suplemente ushqimore sa here Sala, ne pamundesi se dhenies se bukes, kerkon ti jape kotesira ketij populli.”

    Por kam dash te them:”Se fundmi, une jam pro energjise nukleare, partizan i flakte i saj, por jam kundra artikujsh te tille vitaminoz, qe serviren si suplemente ushqimore sa here Sala, ne pamundesi se dhenies se bukes, kerkon ti jape m** ketij populli.”

    Ju lutem ta ndryshoni.. ;)

  39. toko thotë:

    15 January 2008 @ 10:03 pm

    XIxa…
    …..Shkenca – ajo e mirëfilltë – e ka zgjidhur praktikisht problemin e energjisë : do energji (mekanike, elektrike, termike) ? Përdor « lëndë djegëse » (naftë, gaz, qymyr, atom, erë ose diell) ! Pra, ajo di të se si shëndrrohet energjia nga një formë e saj në një tjetër (nëpërmjet komplekseve teknologjike që dora dorës quhen, motor, TEC, HEC, central bërthamor ose fotocelulë). Ende nuk ka arritur të prodhojë energji nga hiçi, sikundër ende nuk kontrollon nga pikpamja industriale një seri procesesh transformuese të bërthamës së lëndës (plazma etj). Ndoshta në një të ardhme… Jashtë kësaj skeme aktuale, gjithçka kthehet në « analizë » tekniko-ekonomike : a ja vlen të shfrytëzohet kjo ose ajo « lëndë djegëse » përballë kostos së teknologjisë ose shpenzimeve të shfrytëzimit ? Pra, më duhet energji elektrike por pa tejkaluar një nivel të caktuar kostoje, një leverdisshmëri ekonomike ! Në rast të kundërt, shkoj e ble diku. Ky është principi i punës së vendeve evropiane që kanë teknologji por jo burime energjetike, që kur shtrenjtohet nafta i kthehen atomit, që kur vlerësojnë rreziqet e këtij të fundit – dhe koston sociale, ekonomike ose mjedisore të tij – i kthehen energjive të përtëritshme. Por çdokush mund të vërejë se kjo skemë mbështetet në një element qënësor : para (ose tru, ose teknologji, ose armë – pasi këto mund të shëndrrohen në para). Po kur s’ke para ?
    Atëhere i merr borxh ose mbështetesh në « miqtë » e tu që të japin kredi, që të falin teknologji… Ky ishte rasti i Shqipërisë së djeshme, e cila ngriti HEC-et e saj me ndihmën e dikujt, që jetoi me kreditë dhe me ndihmat e dikujt, që vuri në shfrytëzim bazën e vet iondustriale dhe energjetike me ndihmën e dikujt.. por që sot shumica e njerëzve e ka harruar.
    Po kur s’ke as para, as teknologji, as burime energjetike të vetat ?
    Ku është në këtë rast shkenca dhe teknika ? A thua se mund të të ndihmojnë të zgjidhësh mungesën e rrymës ?….
    ——————–
    Dhe jane politkanet ata qe marin vendime te tille. Une thashe se jane Ekonomistet, ambjentalistet, si dhe shkencetaret inxhinjee etj. Nuk e dija se politikanet vendosin per keto gjera :)
    ——
    Nurellari thote:
    …Toko, per sigurine keni te drejte qe vlen per t’u shqetesuar. Por te merremi vesh nje central berthamor do doje mbase nje dekade qe te behej plotesisht funksional dhe ne e shohim vete se sa ka evoluar siguria prej 1997 deri tani. Plus qe ajo ishte nje ngjarje ekstreme ndaj se ciles nuk mund te ngelemi perjetesisht peng e duhet te mendojme per nje te ardhme me te mire. Perpos kesaj une besoj se nuk i dime mire detajet e ngjarjeve te 97 dhe sesa qene spontane e sa te kontrolluara veprimet. Keshtu si qe e mundur qe nderkohe qe shteti ra nuk u preken fare armet e lendeve helmuese kimike dhe bakteriologjike te cilat ne i kishim ne depo deri ne vitin e kaluar. Si u be e mundur siguria e ketyre armeve te shkaterrimit ne mase qe kane nje kercenim nderkombetar perkundrejt grabitjes se armeve te tjera konvencionale. Pastaj nese jane kompani te huaja ato vete do te garantojne sigurine e objekteve te tyre me mercenare te nivelit te larte sikurse ia dalin qe te ruajne tubacionet e shtrenjta dhe strategjike neper Kaukaz apo Azi Qendrore, packa se atje rendi publik eshte pertoke, dhe e njejta gje mund te thuhet edhe per minierat e arit dhe diamandeve ne shtetet e keputura te Afrikes. ….—–
    —————
    Aha flitet pas dhjetevjetesh. Dakort nese besoni se pas dhejte vjetesh do te jemi me mire se sot. :) Sa per sigurine ne vendet e Afrikes ap Kazakistan une kete nuk e di. Di qe armet berthamore ja u moren tere ketyre vendeve te ishBRSS sepse nuk kishin siguri. Centralet qe ishin ne eshte ndonje qe funksionon akoma, ishin qe nga koha e BRSS dhe sic e thashe nuk e di nese jane akoma. Nejse rendesi a jo qe thua “pas nje dekede” OK po pajtohem me optimizmin tend, me shume kur mendon se 97 ishte nje ngjarje e jashzakonshme qe nuk perseritet me. Mirpo faktete jane cdo 50 vjet kemi patur nga nje 97 (1919, 1945, 1997…..) i bie qe te jemi ne 2047 te jete tjetra. :)

  40. Pjer Thomas thotë:

    15 January 2008 @ 11:05 pm

    Zoti Adri, sot sapo mbarova punen u nisa me nxitim tek nje ekspozite te firmave te ndertimit. Isha i interesuar per te pare ndonje firme te paneleve diellore. Ekspozita po mbyllej (ora 18 00) megjithate gjeta nje person te gatshem akoma per te me shpjeguar mbi panelet diellore. Dija diçka mbi to , por dija nuk mbaron kurre. Aty mesova apo i perforcova se nje familje qe shpenzonte rreth 2500 kw ne vit (ne fakt mesatarja eshte tek 1500-2000) duhej te instalonte rreth 20 panele qe se bashku me ate aparatin qe ben shkeputjen dhe lidhjen automatike me rrjetin elektrik te KESH/Elektrikut, dhe baterite , plus montimin/instalimin , kushtonin rreth 19 mije euro. Kuptohet qe po te prodhoheshin ne Shqiperi , keto panele, do te kushtonin ca me lire, plus qe (sipas specialisteve) nje panel jep me shume energji ne Europen jugore se ate veriore, keshtu qe 10 panele mendoj se dalin per nje shtepi aty, kuptohet , te kete 100% energji te shkeputur nga rrjeti elektrik kombetar. Garancia e ketyre paneleve , sipas fabrikanteve eshte 25-30 vjet. A s’mund te ndertonte Shqiperia nje linje per prodhimin e paneleve diellore. Dikur nje specialis i kesaj fushe me ka thene se maqinerite per panelet diellore (pra nje linje prodhimi) nuk shkon me shume se 1 milion euro. Nuk e di sa e vertete eshte , por do interesohem, sapo te gjej kohen e lire. Azia tani po prodhon me kosto te lire, çdo maqineri dhe linje prodhimi.

  41. xixa thotë:

    16 January 2008 @ 2:24 am

    për Pjer Thomas,
    Edhe sikur tê kêrkosh ndihmên e Zotit të madh dhe jo të zotit tê “vogêl” Nurellari, projekti do tê mbetej iluzion pêr arsyet e mëposhtme:
    - sikur të duheshin 10- 15 panele qê do të kushtonin (bashkë me lidhjen me rrjetin e brendshëm) aty rreth 10-12 mijë euro pêr kushtet e vendit (ndêrkohë që rroga mesatare mbetet aty diku 175-200 euro/muaj).
    - edhe sikur qeveria e z. Berisha të hiqte mbi vehte gjysmat e shpenzimeve me qëllim që ajo familja e lumtur tê mund tê hante diçka gjithë duke ndriçuar tavolinën e bukës, asaj i duheshin nja 30 m2 çati e orientuar nga jugu pêr tê instaluar panelet e bekuara.
    Veç në qoftë se qeveria merr përsipër shpenzimet e instalimit tê çative shtesê pêr banorêt e apartamenteve qê pêrbêjnê më tepêr se gjysmën e popullsisê, pêrndryshe ata duhet t’i instalojnë në vend tê dyshekut dhe tê flenë mbi to, duke i “ndriçuar” me qiri në vend të diellit!

  42. akksidental thotë:

    16 January 2008 @ 5:35 am

    Nga google news

    Report: Large oil deposits discovered in Albania
    15 January 2008 | 17:45 | Source: Tanjug
    TIRANA — A Macedonian news agency says that oil reserves of over three billion barrels were found in Albania.

    Makfax quotes Gustafson Associates, a firm that says the reserves in the north of this country are at “two billion 987 million barrels of oil and 3,014 trillion cubic meters of natural gas.”

    Swiss-based Manas Petroleum, an international company, hired Gustafson to make the evaluation.

    Manas has an arrangement with the Albanian government to explore oil and gas in northern Albania. The company also operates in Kyrgyzstan and Tajikistan

  43. Idris thotë:

    16 January 2008 @ 8:28 pm

    Meqe jane shume te gjata dhe “pa bereqet” ne fushat ku marrim informacion,detyrohemi tu kthehemi per ti lexuar pjese pjese deri ne fund…Ja nje “Xhevair”..ne fushen qe mbulojme por qe e kane prure shkencetaret e kesaj fushe per te argumentuar ndryshimet midis mentalitetit(filososfise) LINDOR dhe atij PERENDIMOR……
    ..”Ketu dallon dhe filosofia Lindore nga Perendimore pasi ne lindje e VERTETA kerkohet ne autorite(in/et) kurse ne perendim gjendet duke dyshuar”…Postim i z.Ardi 10 janar 4:52
    Ngjashmeria me themelin e doktrines se KOMUNIZMIT SHKENCOR eshte plotesisht e dukshme ndoshta nga qe ENGELSI ka qene nga Perendimi
    “Baza e Teorise sone eshte se e Verteta gjendet duke verifikuar DYSHIMET,ndryshe nga deri tani ne shoqerine Kapitaliste ku shkohet sipas parimit te te vertetave te ameshuara”…..
    Ndonje sqarim z.ARDI?

Komentet per kete teme jane te mbyllura.
Per t'u mbrojtur nga spam-i, Peshku pa uje i mbyll komentet e cdo teme pas 60 ditesh.

  • Po shikoni nje artikull ne faqen e arkivit te Peshkut pa Uje. Per te pare faqen aktive, shkoni tek peshkupauje.com